purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.
Գտեալ կոնքեղ՝ եկեր, որով այժմ ներկեալ լինի ծիրանին։ Քաղելով առ ծովեզերբն զկոնքեղն, եւ նովաւ կազմէին զծիրանին. (Նոննոս.։)
Կապուտակ. եւ ծիրանի, եւ կարմիր կրկին։ Ի բեհեզոյ մանելոյ, եւ ի կապուտակէ, եւ ի ծիրանւոյ, եւ ի կարմրոյ մանելոյ։ Կապուտակաւն եւ ծիրանեաւն, եւ կարմրովն։ Զկապուտակ, զծովու ծիրանիս։ Բեհեզս եւ ծիրանիս։ Վարսք գլխոյ քոյ իբրեւ զծիրանի (ոսկեգոյն)։ ծիրանիս զգեցցի։ Զգեցուցին նմա ծիրանիս. եւ այլն։
Հանդերձ ծիրանի։ Հանդերձս ծիրանիս։ Ծածկեսցեն զնա հանդերձիւ համակ ծիրանեաւ. (Յհ. ՟Ժ՟Թ. 2. եւ 5։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 12։ Թուոց. ՟Դ. 13։)
excrement of birds, muting;
— ճանճից, fly-spots;
— ծովաբադից, guano.
Աղաւնոյ ծիրտ։ Ճանճի ծիրտ։ Ճնճղկու ծիրտ. (Վստկ.։)
to debilitate, to weaken, to extenuate, to emaciate, to consume, to make lean or hectic.
որով ցաւքն զմարմին մեր ծիւրէ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Ընձիւղեմ.
Զքահանային քո ահարոնի զգաւազանն չորացեալ՝ ծըլել եւ ծաղկիլ եւ պտղաբերել արարեր. (Մաշտ. ջահկ.։)
cf. Ընձիւղեմ.
Զքահանային քո ահարոնի զգաւազանն չորացեալ՝ ծըլել եւ ծաղկիլ եւ պտղաբերել արարեր. (Մաշտ. ջահկ.։)
cf. Ընձիւղիմ;
to be intimidated, timorous or fearful.
Զքահանային քո ահարոնի զգաւազանն չորացեալ՝ ծըլել եւ ծաղկիլ եւ պտղաբերել արարեր. (Մաշտ. ջահկ.։)
Զքահանային քո ահարոնի զգաւազանն չորացեալ՝ ծըլել եւ ծաղկիլ եւ պտղաբերել արարեր. (Մաշտ. ջահկ.։)
full of smoke, smoky.
Ծխալից շարաւ վիշապին. (Նար. խչ.։)
Ոչ եւս երիցուք ի ծխալից երկուց թագաւորաց։ Թէոդոր. (կուս.։)
parish priest, curate.
ԾԽԱԿԵՐ որ եւ ԾԽԱՏԷՐ ասի. Երէց կամ աւագերէց մասնաւոր թաղի ժողովրդեան, ժողովրդապետ. որ եւ ասի իբր լտ. ձայնիւ՝ ՊԱՌՈԽ. parochus.
cf. Ծխահանք.
Ո. տայր ինձ ասել զծուխ ծխանի, եւ զառաւօտն նաւասարդի. (Մագ. ՟Խ՟Է։)
perfumes, aromatic or odoriferous drugs, pastils.
θυμίαμα thymiama, suffitus. որ եւ ԾԽԵԼԻՔ. Նիւթ ծխելի. մանաւանդ՝ խունկ.
pipe, tobaccopipe;
— արեւելեան, chibook or long oriental pipe;
— Պարսից, narghileh or flexible pipe;
գլուխ, բերան —ի, mouthpiece of -;
վառարան, տաշտակ —ի, pipe-bowl;
կորտ —ի, drainage from -;
աւելուկ —ի, pipe-brush;
— քարչ, smoker.
strangles, quinsy.
τὰ περιίσθμια tonsillae. ի Բժշկարանի ՝ ըստ վերծանելոյ Ստեփ. լեհ. իբր Ուռոյց կոկորդի յարմատն լեզուի ի ջերմութենէ եւ ի ծարաւոյ առթեալ.
to suck, to imbibe;
to suck up, to absorb;
— զօդ, to breathe the air;
թուղթդ ծծէ, this paper blots.
Զխոնաւ օդ փոխանակ ցամաքի առ ի փրկութիւն ծըծեցի. (Փիլ. յովն.։)
Ի պատաւ կալ արքունեացն, եւ ծծել զպարարտութիւն երկրին. (Կաղանկտ.։)
Ըստ սողոմոնեան տզրկին առ սկսաւ՝ զարիւնս նոցա ծծէին։ Զի թերեւս առցեն տիչ ի նմանէն ըստ բարուց տզրկի առ ի ծծել զարիւն նորա (կեղեքելով զինչս). (Յհ. կթ.։)
Կտցաւն իբր դժնիկ փչովք խոնաւութիւն. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
to form, to figure, to fashion, to make.
Կերպագրէ կանխաւ զանցս աղետիցն. (Ոսկ. գծ.։)
in many fashions, in various forms, diverse, varied.
որ ինչ երեւի ի կերպս կերպս. պէսպէս. զանազան. ազգի ազգի օրինակաւ. կերպ կերպ.
cf. Կերպագրեմ.
Իւրաքանչիւրոք յանդամոցն զիւրոյ սխալմանն զկերպ աշխարհատես ցուցանէ ... եւ այլ եւս անիրաւութիւնք բերանոյն կերպաձեւի յայնժամ. (Խոսր.։)
assuming a form, shape, similarity or likeness.
որ զանկենդան ցուպ գաւազանին՝ ի կերպառութիւն առ ի զքոյդ մերովս նկարագրիլ, այլ եւ յօտարազնիցն ընտրութիւն, ի տիպն ապաթոյն կերպիւ վիշապի նմանեալ ցուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
silk-weaver, silk-manufacturer.
Գործօղ զկերպաս. (որպէս շերամն զթելս, եւ արուեստաւորք զկտաւն եւ այլն)
Ճենաստան. ապրիշում շատ եւ ազնիւ. վասն որոյ եւ բնակիչքն արուեստաւորք կերպասագործք. (Խոր. աշխարհ.։)
silk-worm.
Կեպասածին ճիճու նախ լինի իբրեւ զհունդ պարտեզի սեաւ, եւ ապա շնչաբերեալ կենդանայ, եւ դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
transformed, metamorphosed;
transmuted;
— լինել, to be transformed, metamorphosed, to change from, to bear another aspect;
— առնել, to counterfeit, to disguise, to transform, to metamorphose;
to change the aspect or appearance;
– զաշխարհ, to change the face or state of the world;
— եղեն իրքն, things bear quite another aspect;
the tables are turned.
Յորժամ բռնութիւն հողմոցն ի ներքս անկանի (ի ծովն), ամենայն ինչ նմա կերպարանափոխ լինի։ Զբարբառն ի խաչին, եւ սքանչելիք աւուրն այնորիկ ահաւորի, եւ զկերպարանափոխ լինելն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ եւ ՟Ա. ՟Բ։)
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
μορφόω, κατασκευάζω formo, figuro. Կերպարանս իմն զգեցուցանել. տեսակաւորել. կազմել. ձեւացուցանել՝ ճշգրտիւ կամ ստութեամբ. տպաւորել. յանդիման առնել. երեւեցուցանել. ձեւացընել, յարմարել, ցցընել.
Որ կենցաղականաւ այսր յաւիտսենիւ զհանդերձելոցն ինձ կերպարանեն։ Որ կերպարանեցէր հրաշիւք աստանին զհանդերձելոցն նմանութիւն. (Նար. ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
Կերպարանեալ զինքն կենագործողին քրիստոսի առաւելապէս ի ժամ քարկոծման. (Գանձ.։)
to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.
ἑξεικονίζομαι, μορφοῦμαι, σχηματίζομαι effingor, formor, figuror եւ այլն. Առնուլ զկերպարան ինչ. կերպանալ. կերպարանալ. տեսակաւորիլ. նկարիլ. նմանիլ. ձեւանալ իրօք, կամ առ երեսս, այսինքն կեղծաւորիլ.
Փոխադրեցաւ, եւ ի բարիս կերպարանեցաւ ամենեւին. (Ճ. ՟Ա.։)
Կարպարանիմ զդաւթին (առաքինութիւն), եւգործք զսաւուղայն կատարեմ։ Որ վասն իմ ի փորձ եկիր անիծից, կերպարանեալ զիմ նմանութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Զ՟Ե։)
cf. Կերպարան;
fiction, fraud, feint, deceit.
կերպարանք. նմանութիւն. եւ Կեղծաւորութիւն. ձեւացումն.
cf. Կերպարանեմ.
μορφόω formo. Մուծանել զկերպ եւ զտեսակ. ձեւացուցանել. տպաւորել. յօրինել. կերպարանել.
Կերպացո՛ զքո նշանդ ի հետս ելից մաղթողիս։ Ընդ կերպացուցանելոյն եւ քաւիչ Տպաւորեալ կերպացոյց. (Նար.։)
to disguise oneself.
μεταμορφοῦμαι transformor. Փոխակերպիլ. փոխիլ յայլ կերպաւան եւ ի ձեւ.
giving life;
saviour, deliverer.
Կեանք ի կանաց յայտնեցաւ մեզ՝ կեցուցիչ եւ փրկիչ. (Շ. տաղ.։)
chin;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
—ն (խիժ) gum damar (for varnish).
Քաջ ձեռն նէր ի վերայ գլխոյն (առիւծու՝ սամփսոն) եւ զահեակն արկանէր զներքին կզակաւ. (Եփր. եւ Եղիշ. դտ.։)
chin-bandage;
chin-strap;
— լինել, to hold one's tongue, to be silent, speechless.
Կարկեսցեն թագաւորք զբերանս իւրեանց ... Կամ կզակակապ լիցին ի քննութենէ այնր՝ որ ինչ քննի. (Գէ. ես.։)
milk-diet.
Կթեալ բերք կենդանեաց. կիթ, զոր օրինակ՝ ձու, կաթն, կոգի. հաւկիթ, հաւկթեղէն, կաթնեղէն, կարագ.
to milk;
to gather, to reap, to get in, to harvest, to get in the harvest, to collect the fruits;
to win at play;
— զկովն, to milk the cow;
— զայգի, to gather the grapes;
ի քարէ կաթն —, to skin a flint.
Առաւել ըստ երկրորդին. τρυγάω vindemio ἑλαιολογέω olivas colligo քաղել.
Կթեցին պտուղս հարիւրաւորս։ Տնկեցաք, եւ ոչ կթեցաք. (Յհ. կթ.։)
fruit-basket.
Որպէս ի կթոցէ թափէին սեաւքն զմեղս կնոջն ի տումարէն. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cf. Կթոտ;
— ծունկք, feeble, tottering knees.
Ի ծարաւս իւրեանց կթուցեալք սատակէին. (Յհ. կթ.։)
to burn;
cf. Կիզում.
Կիզանէին ցաւակցութեամբ յառ նա խօսելն. այսինքն մորմոքէին. (Վրք. հց. ՟Դ։)
combustible, fit or liable to burn.
Կիզելի ըստ ինքեան. Դիւրաւ այրելի.
cf. Կիզում.
Ծարաւով տոչորման մեղացն կիզեսցուք. (Խոսր.։)
combustive;
canstic;
incendiary
Ճրագ լուսատու է աչաց, եւ կիզիչ սողնոց. սոյնպէս եղիա լուսատու արդարոց, եւ կիզիչ մեղաւորաց. (Անան. ի յհ. մկ.։)
causticity;
ignition;
combustion;
burning;
conflagration.
καῦσις, κατάκαυσις ustio, combustio եւ այլն. Կիզուլն, մանաւանդ կիզանիլն. այրումն. տոչորումն.
Կորստեան կիզմամբն։ Անզովանալի կիզումն։ Զտաճարին կիզումն։ Կիզմամբ ախտից։ Ի խորովակսկիծ կիզմանէ. Կամ Յարեգակնայինն տապացաւ կիցմանէ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Թ։ Մխ. երեմ. Յիսուս որդի.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
cf. Կիզումն.
Զի արգելցէ զկիզողութիւն հրեղէն երկնից։ Ի բնութենէ չունին կիզողութիւն, այլ հրամանաւ աստուծոյ. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. սղ.։)
to burn, to set on fire, to set fire to, to fire;
— արեգական, to tan, to brown, to make swarthy.
Անհաւատն այն կիզեալ անյուսութեամբն իւրով՝ ոչ աշխատի. (Վրք. հց. ՟Բ։)
divided in halves;
Արեգակն՝ ի ստուերս միջօրէի կիսաբաժին աւուրն ողջունի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Արեգակն՝ ի ստուերս միջօրէի կիսաբաժին աւուրն ողջունի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
half open.
Թերաքամ եւ կիսաբաց եւեթ արար զլուսաւորութիւնն. (Ոսկ. մտթ.։)
hemicycle, semicircle, half-circle.
Նստաւ յայտնապէս նոցին ժողովն ի թատերս եւ ի թէատրոնս ի կիսաբոլոր աստիճանս աթոռաց (ի դատել զվկայս). (Լմբ. առակ.։)
half a line.
Կիսագիր կարգին մինչեւ ցմիջոց գրոյն՝ եւս առաւելագոյն՝ էր ոսկւով. (Փարպ.։)
half done, imperfect.
Ըստ մասին եւ թերապէս գործեալ, կամ մշակեալ. անկատար. պակասաւոր.
half-sphere, hemisphere.
Ի հարաւային կիսագնդէն. (Խոր. աշխարհ.։)
Արեգական (լուսոյն) գիշերաւ ծածկիլ, ի ներքնումն գոլով կիսագնդին. (Սարկ. հանգ.։)
Երկնակամար գօտեաւն վերնայարկ կիսագնդիւն շարապնդեալ. (Անան. եկեղ։)
Մեղաւորք այլ ոչ եւս ելցեն ի վեր ի կիսագունդս երկրի. (Մխ. ապար.։)
half-withered;
half-paralytic.
Կիսագօս ես առ այժմ, մի՛ բնաւ ապականիր. (Երզն. լս.։)
half-luminous
Ըստ կիսոյն լուսաւոր կամ լուսատու.
sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.
Մի՛ ճանաչեսցուք զաստուած իբրեւ զկիսակս, եղբարք, իբր թէ այլ ոք իցէ արարիչ, եւ այլ ոք դատաւոր, այլ կատարելապէս ծանիցուք. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
ԿԻՍԱԿ. Ըստ տոմարագիտաց, Կէս օրն ակելի յամիսս արեգական քան զլուսնի. մինչեւ ի ՟ժբ ամիսս կազմել աւուրս վեց. որ ընդ հինգ աւուրս Աւելեաց լինին մետասան՝ ամի ամի. քանզի ամիսն արեգական հաշուի միշտ որպէս զամիսս հայոց լ աւուրբք. Իսկ ամիսն լուսնի ՟իթ օր, եւ կէս.
Երեսուն զաւուրս մի լուսին ասէ, որ ի պակասեցուցանել զվերադիրսն եւ զկիսակսն՝ զծնունդ լուսնին յայտ ածէ։ Կիսակ ամսոց այսպէս արա՛. կա՛լ զնաւասարդի ամիսն, եւ ե՛րթ ՟Ի՟Թ, եւ կէս, մնայ կէս. եւ կէս օրն՝ կիսակ է հռւոյ։ Նորէ, եւ լնի լուսինն ի նորէ նոր՝ ՟Ի՟Թ աւուր եւ կիսոյ. եւ կէս օրն՝ կիսակ կոչի. (Տօմար.։)
Զի՞նչ են կիսակք. Յաւելուածք ի լուսանէ. (անդ։)
half done, unfinished, imperfect, incomplete.
Անմարթ էր թերի եւ կիսակատար լինել լուսնի յաւուր լինելութեան իւրոյ։ Եթէ ամենայն արարածք լիուլի ստեղծման, ապա եւ ոչ լուսին. թերի եւ կիսակատար. (Շիր. զատիկ.։)
Զայսպիսի կիսակատարսն ի պատուիրանսն աստուծոյ՝ յանցաւոր օրինացն ցուցանեն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Ալոջով սրբի կիսակատար կենդանեաւ. (Վրդն. ղեւտ.։)
Այնու զկիսակատար սիրտ առն ի կատարելութիւն ածցէ։ Շինեալ ի վերայ կիսակատար հաւատոյն. (Երզն. մտթ.։)
Զի բարձի գայթագղութիւն կիսակատար դաւանողացն զքրիստոս մարդ. (Խոսրովիկ.։)
half a jug or jarful.
Գոզն լաւ այգեացն քան զաղբն, որ յամէն տունկքն կիսակուժ մի լնես ի տակքն. (Վստկ.։)