to shine on all round, to cover or surround with light.
· Calfa
Բարեբանեալն աստուածածին զերրորդութեանն ընդ տիեզերս շրջափայլէ հրաշապայծառ ճառագայթ։ Պայծառ լուսով շրջափայլեալ ի տան թորգոմայ։ Աւետարանին ճառագայթ լուսով շրջափայլեալ յընդհանուրս. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. հռիփս.։)
Արդարութեան արեգակն պայծառ լուսով շրջափայլեալ զմեօք. (Ճ. ՟Գ.։)
Սուրբ առաքեալքն ընդհանուր շրջափայլեցին ի ներքոյ երկնից. (Տօնակ.։)
to overturn, to upset, to turn over, to capsize, to throw down;
to change, to transmute, to convert;
to turn aside, to pervert, to subvert;
ի բաց —, to avert, to turn away, to divert;
— զմիտս, ի մտաց ի խորհրդոց, to deter, to dissuade, to dehort, to discouncil;
ի փախուստ — զզօրս, to rout, to put to flight, to chase, to pursue hotly;
— զգոյն, to discolour;
— զբանն, to retract, to recant;
cf. Միտ.
· Calfa
Շրջեցին զմիտսն յովասու։ Առեալ զթագաւորն մեկուսի՝ շրջեաց զմիտս նորա։ Զի մի՛ չարութիւն ինչ շրջեսցէ զիմաստութիւն նորա։ Ցանկութիւն շրջեաց զսիրտ քո։ Շրջեաց նմա աստուած սիրտ այլ։ Խնդրէր շրջել զփոխանակ բդեշխին ի հաւատոց։ Կամիցին շրջել զաւետարանն քրիստոսի.եւ այլն։
Շրջեալ զայս բանս՝ այլ իմն պատճառ մուծ անեն. (Եզնիկ.։)
Քանզի յոյժ տրտմեցոյց զնոսա սպառնալեացն տրտմականօք, շրջի մխիթարէ հեշտականացն աւետեօք. (Ոսկ. ես.։)
στρέφω verto, verso μεταστρέφω, διαστρέφω , καταστρέφω, τρέπω converto, transverto, commuto ἁλλοιόω, ἁλλάσσω mutuo եւ այլն. Շուրջ տալ. դարձուցանել. փոխել. յեղաշրջել. այլայլել. շրջանակել. հոլովել. տապալել. ժուռ տալ, կործել, փոփոխել, դարձընել.
ՇՐՋԻՄ կր. բայիս Շրջել. μεταστρέφομαι, ἁλλοίομαι եւ այլն. transversor, immutor եւ այլն. որպէս Փոխիլ. դառնալ. փոխւիլ.
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
· Calfa
Ո՛րչափ եւ շրջեցուսցես զբանն. գտեալ լինի՝ զի, եւ այլն. (Եփր. թագ.։)
(Ձանձղացկոտն) ի կալն՝ ի սաղմոսելն՝ զաչսն զվայրօքն շրջեցուցանէ. (Կլիմաք.։)
Շրջեցուցի զձեզ յանապատ ամս քառասուն։ Եւ զնոսա ընդ հրապարակսն առ առակէ, կամ շալակաւ շրջեցուցանէին։ Շրջեցոյց զիս ընդ չորս կողմանս սրահին։ Շրջեցոյց զիս շուրջ զոսկերօքն։ Զքորս կանայս շրջեցուցանել ընդ մեզ։ Զվրան ժամուն եւ զտապանակ կտակարանացն ընդ իւրեանս շրջեցուցանել.եւ այլն։
Առեալ կիտոսին զյովնան՝ շրջեցուցանէր ընդ ամենայն խորշս անդնդոց. (Անան. եկեղ։)
Տայր զգրեալսն շրջեցուցանել ընդ աշխարհս հայոց. (Փարպ.։)
ՇՐՋԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. περιάγω circumdo, conduco եւ այլն. Տալ շրջիլ. շուրջ ածել. յածեցուցանել. ընդ իւր տանել. ժուռ ածցընել, քալցընել, պտըտցընել.
to take a walk, to walk, to march, to go;
to turn, to be changed, converted, transmuted;
to fall back, to be upset;
— ժամանակաց, changes, mutations or vicissitudes of time;
— ի մտաց, ի խորհրդոց, to alter or change one's mind, to change sides;
շրջեցաւ գոյն երեսաց նորա, his countenance altered;
cf. Օր.
· Calfa
περιπατέω, περιέρχομαι, διοδεύω , διαφέρομαι եւ այլն. ambulo, deambulo ἁκολουθέω sequor διατρίβω commoror եւ այլն. Շուրջ գալ, շրջագայիլ. քայլել. գնալ. զգնալ. ճեմել. յածիլ. թափառիլ. պատիլ. դեգերիլ. այց առնել. սողի. զեռալ. ժուռ գալ, պտըտիլ, փալել ասդին անդին.
to turn or whirl round and round;
to change;
to walk;
cf. Թուղթ.
· Calfa
Զսիրամարգին թեւ ո՛րքան շրջշրջեսն, այնքան երփն երփն գեղեցկըութեանն զառաջին տեսեալն մոռացուցանէ. (Արշ.։)
ՇՐՋՇՐՋԵԼ. παρακομίζω affero, deduco. Շրջեցուցանել. յածեցուցանել. քալէցնել.
to turn round, to turn, to move about;
to walk;
— աչաց, to roll one's eyes wildly;
— յանկողնի, to be uneasy, to tumble and toss in one's bed, to move oneself restlessly from side to side.
· Calfa
Փոփոխիլ. շարժմամբ փոխիլ ի դրից. խաղալ. թեքթեքիլ. դառնալ. ձգձգիլ. յածիլ. դարձմշտըկիլ, թապըլտըկիլ, ծռմըռկիլ.
Թաղեալ ի տղմէ՝ շրջեսցի նա յայնմ տղմի՝ ըստ կամաց իւրոց, եւ ոչ ըստ կամաց իւրոց. շրջշրջի ըստ կամաց իւրոց, զոր ոչ այլ ոք շրջշրջէ զնա. եւ ոչ ըստ կամս իւր շրջշրջի, վասն զի ոչ ի ներքուստ անտի ցանկայ նա, թէ այսպէս շրջշրջեսցի. (Եփր. հռ.։)
act of walking, walk, going and coming;
turn;
change;
overturning, upsetting.
· Calfa
Միտքն երբեմն ի վար տուեալ զինքն զգայութեանցն՝ ընդ ամենեսին սովորեալ է շրջիլ. արդ այս շրջումն նմա մոլորութիւն եւ անճանապարհութիւն գործէ։ Աստեղացն շրջմունք։ Տարեւորական շրջմամբքն (այսինքն եղանակօք)։ Երգոց չափականաց, կայականաց, պարաւորաց, շրջմամբք եւ բազմաշրջմամբ գեղեցիկ եւ լաւ չափեցելոց։ Ոչ շրջեցաւ, եւ ի վատթար բարուց ի լահւութիւն ոչ փոխեցաւ. քարոզութիւնն շրջումն նշանակէր, եւ շրջումն քարոզեալքն ընկալան. (Փիլ.։)
to take fright, to be startled, to start with fear;
to take umbrage at, to be scare;
to be dazzled.
· Calfa
Եկաց շրտուցեալ եւ անմռունչ։ Շրտուցեալ ընդդէմ նորա, կարէին պատասխանի առնել նմա. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը.։ Ճ. ՟Գ.։)
Զարթեաւ ի քնոյ եղբայրն՝ շրտուցեալ ի տեսլենէն։ Եւ ահա գայր շրտուցեալ եղջերու մեծ յանապատէ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ը։)
διαφύγω fugio եւ τυφόομαι fumo infestor, stupefio, obcaecor . Խրտնուլ. սարտնուլ. կամ սերտեալ մնալ առ ետեղ. եւ Պակնուլ. շուարիլ. մոլեգնիլ. եւ Ապշիլ, իբր ապուշ եւ պուշ լինել. շլանալ. միգամած լինել. եւս եւ.
to scare, to startle, to start;
to dazzle, to hallucinate.
· Calfa
τυφόω fumo infesto, stupidum reddo, ocaeco. Տալ շրտնուլ. խրտուցանել. սարտուցանել. պակուցանել. բթել զաչս. բլշակնեցուցանել. շլացուցանել.
Ընդոստուցանէ զխաղաղացեալ ոգին, եւ շրտուցանէ, որպէս զաչս լոյս կայծակեալ. (Նար. երգ.։)
cf. Խենեշանամ.
· Calfa
Ցոփանալ ամբարհաւաճութեամբ. խենեշանալ յանձնապաստանութեամբ. սնոպարծիլ. փքանալ. յոխորտալ. խրոխտալ.
Եւ եթէ ուիցիմք բան եւ շնորհք վարդապետութեան, մի՛ շփասցուք այնուիկ։ Տե՛ս զմեծանձնութիւնն. զի յոլով մասն ամբոխին զարմացեալս ընդ իւր ունելով՝ ո՛չ շփանայ, այլ հեզութեամբ ընդ խիստսն բարբառի։ Ոչինչ էր մեծ (այսինքն դիւրին էր) շփանալ ի վերայ առն, որ իջեվանեալ էր առ մշակի (խաղախորդի). (Ոսկ. գծ.։)
cf. Խենեշութիւն;
taking away, ravishing.
· Calfa
Շփանալն. սիգութիւն. ամբարհաւաճութիւն. սնապարծութիւն. պարծանք. ճոխութիւն.
Հեռանալ յամբարտաւան շփացութենէ, եւ յափշտակելոյ. (Նախ. ՟Ժ՟Զ։)
Անփառասէր եւ առանց շփացութեան բարս ունելով։ Ոչ ասաց շփացութեամբ, թէ աւանդեցին մեզ հոգիընկալքն, այլ՝ թէ ինքնատեսքն եւ սպասաւորք։ Ոչ շփացութեամբ իբրեւ առ ցոյցս ինչ յերկարէ զբանս։ Յոյժ խոնարհութեամբ եւ առանց շփացութեան սկսաւ պատմել նոցա կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)
to rub, to scour;
to impute, to ascribe, to attribute, to accuse of, to charge with;
— ընդ ափ, to rub out in the hand.
· Calfa
Առնեմ ինչ, շփելով եւ կամ այրելով ինչ. եւ կրեմ անցս, սափրեալ եւ կամ շփեալ յայլոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Շփիցի ընդ այնոցիկ՝ որ տղմովն իցեն շաղախեալք։ Աղտեղացուցանել զմաքրութիւն, շփելով ընդ ախտս աշխարհիս։ Ոչ շփեցաւ ի նմա տեսակ ինչ ախտից։ Ոչ կարէ շփել զպատուական ակամբք. (Մանդ. ՟Ի։ Լմբ. սղ.։ Ի գիրս խոսր.։ Գէ. ես.։ Սկեւռ. աղ.։)
confusedly, indistinctly, topsy turvy.
· Calfa
Շփոթմամբ, շփոթեալ գոլով. աղմկաւ, խառիխուռն. անխտիր.
ոմն այսպէս՝ ոմն ա՛յնպէս շփոթաբար կեցեալ անիշխանութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 6։)
Ամենայն սեռքն ելլենացւոցն ընդ միմեանս շփոթաբար խառնեալ էին, եւ բարբարոսք ընդ ելլենացւոց. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
cf. Շփոթ.
· Calfa
Իսկ ոմն եւ զոր ունէր՝ ընկեցեալ ի շփոթական փախստենէն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
συγκεχύμενος confusus. Շփո՛թ. շփոթեալ. խառնակ. եւ Խուճապական.
to confound, to mix, to jumble, to embroil, to complicate;
to trouble, to put in disorder, to disorder, to derange, to harass, to embarrass, to bewilder.
· Calfa
Որպէս շփոթեաց եւայ մայր նոցա զկեանս մարդկութեան, սոյնպէս ուղղեաց զկեանս աշխարհի մարիամ կոյս։ Արասցէ կարգ գործոց իւրոց, զի մի՛ կթարծիցի աշխարհս՝ թէ շփոթեալ է. (Եփր. ծն.։)
to be confounded, in disorder, to become intricate, complicated;
to become confused, troubled, to be overthrown, upset;
—եալ ես, you look troubled.
· Calfa
cf. Շփոթ.
· Calfa
Վասն կասկածի շփոթման թողին զզօրսն ի կալանիկոս. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Զ.։)
friction, rubbing.
· Calfa
Որպէս ոք պայծառ պատմուճան զիւրեաւ արկեալ՝ խնամ տանի, մի՛ գուցէ շփումն ինչ կամ աղտ հասանիցէ։ Պէսպէս շփումն սեւութեան ի նմա միացուցանեմք։ Այսպիսի շփմունք ի դիւրաց կեղծեաց լինին. (Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
honouring, paying honour;
—ք, courtiers, attendants.
· Calfa
Մեծամեծք աւագանւոյն՝ շքադիրք, որ եկեալ էին պատիւ առնել նմա, եւ երթալ ընդ նմա յարքունիսն. (Ագաթ.։)
to lord, to act the great man, to pique or plume oneself, to glory, to vaunt in.
· Calfa
Շուք յանձին ցուցանել փառաց. պանծանալ. շփանալ. յն. փառաւորիլ.
honourably, magnificently, splendidly, pompously, superbly, richly, nobly, majestically.
· Calfa
Զառաջիկայ զօգտաբեր շքեղաբար հրահանգս մանկանցն հոգացեալ լնուին. (Փարպ.։)
Ծանուցեալ՝ թագաւորացն, շըքեղաբար զարդիւ կազմեալ. (Մագ. ոտ. խչ.։)
to adorn richly, to decorate, to embellish.
· Calfa
Թագ արքունական շքեղազարդեալ զգլուխն զքրիստոս. (Թէոդոր. խչ.։)
Իբրեւ զփեսայ շքեղազարդեալ՝ էր տեսանել զճեմեալն յառագաստ իւր քրիստոս. (Լմբ. ատ.։)
to decorate, to adorn, to beautify, to embellish;
to honour, to glorify.
· Calfa
Զթագաւորս շքեղացուցանեն ի նմանութեան արտախոյրն պսակի ի վերջաւորն փողփողելոյ։ Կայսերակերպ զարդու շքեղացուցեալ մեծարեաց զնա. (Ագաթ։)
Զադամ եւ զեւայ շքեղացոյց լուսով՝ եդեալ ի դրախտին աստուածային անկոցն. (Տաղ։)
Գիւտ յանդիման լինէր աւադաց դրանն. որոց առաջի շքեղացուցեալ (աստուածոյ) զսուրբ այրն զօրութեան, տեսանէր ամենայն մարդ զերեսս նորա իբրեւ զերեսս հրեշտակի. (Փարպ։)
cf. Շքեղ.
· Calfa
Զպատկեր քաջաց արականս եւ շքեղաւորս կենդանադրեալ. (Արծր. Ա. 1։)
Տունք եւ տաճարք զարմանաւոր՝ շինեալ ի գիրկս իմ շքեղաւոր. (Շ. եդես։)
splendour, magnificence, pomp, sumptuousness, majesty;
glory, honour, celebrity;
beauty, elegance, comeliness;
solemnity.
· Calfa
Պատուեալ բազում պարդեւօք եւ մեծապէս շքեղութեամբ։ Խոստանայր նմա շքեղութիւն մեծ։ Գայր մատնէր ի խորանսն արքունի մեծաւ շքեղութեամբ. (Փարպ.։)
Տալ նոցա իմաստիցն գեղ, եւ շքեղութիւն. (Լմբ. սղ։)
cf. Շքթեցուցանեմ.
· Calfa
Զօդոյն՝ որ ցայգ առնու ի խոնաւութենէ ջուրց, հասեալ ջերմութեան ճառագայթից արեգականն՝ շքթեցուցանէ ի բաց զտամկութիւնն. ուստի ընդ արեւածայրս ցօղ անկանի. (Անդ։)
to agitate, to stir, to dabble, to paddle.
· Calfa
Զօդոյն՝ որ ցայգ առնու ի խոնաւութենէ ջուրց, հասեալ ջերմութեան ճառագայթից արեգականն՝ շքթեցուցանէ ի բաց զտամկութիւնն. ուստի ընդ արեւածայրս ցօղ անկանի. (Անդ։)
to be brazen-faced, to lose every sense of shame, to behave shamelessly, impudently.
· Calfa
Ցնդիլ ըստ նմանութեան խոնաւութեան. եւ Անամօթիլ. անմատնալ. (լծ. եւ ռմկ. շըլըխտի ըլլալ.)
Նա շքթեալ շռայլեալ՝ մտեալ կաքագէր. (Երզն. մտթ. ըստ Լեհ։)
to starve, to die with hunger.
· Calfa
Գտանէին զնա հովիւք յայրի միոջ շքողեալ ճնշեալ ի ճգնողական վարուցն. (Տէր իէլ. փետր. ԻԷ։)
tangible, palpable, tactile.
· Calfa
ψηλαφητός. palpabilis. ψηλαφώμενος. palpandus tractabilis. Որ ինչ մարթի շօշափիլ. անկեալ ընդ շօշափմամբ. նիւթական.
to feel, to touch, to handle;
to graze.
· Calfa
Նմանեալք կուրաց, զի տեսանել նոցա շօշափելն է. (Մխ. դտ։)
ἄπτομαι, ἄπτω tango. որք թարգմանի ի մեզ, Մերձենալշ մատչելշ եւ այլն. ոսկ ուր ի մեզ դնի շօշափել, յն. լտ. ասի ψηλαφάω palpo, exploro, tracto, contrecto, pulsando tango. Ափով ըմբռնել. զննել. մատամբ հպիլ՝ մատչել՝ մերձենալ առ իմն. ձեռքով՝ մատով դպլիլ, տնտշել, բռնել, տօգունմագ, տէնէմէք, եօգլամագ, եափըշմագ, թութմագ, երիշմէք.
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
· Calfa
Ո՜ ստութեանդ։ Ո՜ հրաշից՝ ըսքանչելին, մեռեալ ըստոյգ՝ եւ կենդանին. (Մագ. ՟Ա. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
Ո՜ տէր փրկե՛ա զանձն իմ։ Ո՜ տէր փրկեա՛, ո՜ տէր առաջնորդեա՛։ Ո՜ արք, ո՞չ ապաքէն զօրացեալ են մարդիկ։ Ո՜ քաղա՛ք արեանց։ Ո՜ հովիւք, որ կորուսին եւ ցրեցին զխարշինս։ Ո՜ հովիւք իսրայէլի, միթէ հովիւք զանձի՞նս արածեն.եւ այլն։
Ո՜ մարդասիրութիւն բարերարին եւ տեառն։ Ո՜ նոր շնորհք եւ պարգեւք։ Ո՜ պարկեշտութիւն, ո՜ աստուած սիրութիւն։ Ո՜ զարմանալի իրս. (Սեբեր. ՟Գ. ՟Դ։ Իսիւք.։ Նար. երգ.։)
Կինս՝ զոր ետուր ինձ, սա ետ ինձ ի ծառոյ անտի, եւ կերայ. ո՜ պատճառ, որ իրաւունս ոչ ունի. ո՜ պատասխանի, որ ոչ արդարացուցանէ զմեղանչականն. ո՜ բարբառ դատապարտութեան, որ ոչ փրկէ զդատապարտեալն. (Ոսկ. ծն.։)
Ո՜, մինչեւ ցմահ ճգնէին եղբարքս այս պահել զլռութիւն։ Ո՜, միայնակեացն այն յիմարեալ է, եւ արածէ զխոզս. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ժ՟Զ։)
Ո՛ ո՛, ո՞ ոք կեցցէ, յորժամ դնիցէ զայն աստուած». այլ ի մեզ կամ թարգմանիչք, եւ կամ գրիչք ի բաց թողեալ են զմիջարկութիւնն։
Օր հալածանաց յայտնեսցէ, ո՞ (է) որ համբերիցէ. (Պիտառ.։)
Ո՞ւմ ի կապելոցն եղեւ այսպիսի յայտնութիւն։ Բնաւ ո՞յր իսկ ածեալ է զձեզ այսր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յո՞ւմ անձին ( այս ինքն յո՞յր, կամ յորո՛ւմ անձին) այնչափ շնորհ եւ աջողակ խորհրդականութիւն բնակեալ (որպէս ի Վահան). (Փարպ.։)
Ո՞ ոք երանելի քան զյուդա կայր, այլ եղեւ մատնիչ. ո՞ ոք եղուկ քան զպօղոս, այլ եղեւ առաքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
(Գիտել, թէ) ո՞յք ոմանք յառաջ քան զիս իցեն տիրեալ աշխարհիս հայոց. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Արդ յո՞ դէմ եդեալ փախիցուք. (Ագաթ. (մի ձ. ի յո՛ դիմեալ փախիցուք)։)
զմեր վատթարութիւնս յո՞ տարայց. (այսինքն ո՞ւր եդից զառ մեզ եղեալ թշնամանս) (Բուզ. ՟Դ. 11։)
Գիր ձայնաւոր, իւրեւ անուան ակոչեալ, Ո՛, ո՛յ, ո՞ւո, որպէս ի բնէ երկբարբառ, իբրու լտ. s, եւ յն. ο , միացեալ։ Սո՛ւղ է որպէս օ՛ յունաց, որ կոչի օ՛ միքրօն (այո ինքն փոքրիկ). իսկ ո՛վ ՝ լինի երկար, որպէս ω , օ մէկա (այս ինքն մեծ ω ) յունաց։ Վասն այնորիկ ըստ կանոնի նախնեաց հասարակօրէն ο յն. ի մեզ փոխի ո կամ աւ. իսկ ω , փոխի ի ով, եւ դուն ուրեք աւ, իմա՛ հնչմամբս օ։
Ո. Ի հայկական բառս լծորդ գտանի երբեմն ընդ այլ ձայնաւորս, մանաւանդ ըստ գաւառական սովորութեան այլեւայլ գրչաց. զոր օրինակ, սիրօղ, սիրօղք, որ եւ սիրաւղ, սիրաւղք, կամ սիրող, սիրողք. մորուք, մօրուք կամ մաւրուք կամ մուրուք. քօղ, քող. մոլոր, մոլար. ոռոգանել, առոգանել. խոհարար, խահարար. փողփողեալ, փաղփաղեալ, կամ փայլփայլեալ, եւ այլն։
Ո, կամ ՈՅ, ի, իւ. Անուն նախակարգեալ գրոյ.
Ո՞ կամ Ո՛. Իբր Ո՞վ, եւ Ո՞ր. Հարցական անուն, կամ անորիշ հարցական, ըստ նախագրեալ հոլովման, ո՞յր, ո՞յք. ո՞յց, եւ այլն. ո՞վ քի՞մ, ո՞րը ... τίς;
τί;
quis? quae? quid?
Որպէս Որ, յարաբերական դերանուն կարճեալ, եւ հոլովեալ, ոյր, ում, յումմէ, յում, ոյք, ոյց. Այն՝ որ. ան՝ որ. օ՛ քի, օլ. որպէս յն. ὄς, ἤ, ὄ qui, quae, quod. կամ որպէս յօդ՝ ն. ὀ, ἤ, τό . իտ. il, la, lo.
o ! oh ! ah !
ո՜ ո՜ փախերուք, hollo there! run away! save yourselves! out of the way!
ո՜ մեծի մարդասիրութեանն աստուծոյ, oh the great mercy of God !
ո՜ զարմանալի իրս, what wandrous thing is this !
ո՛ այրն այն յիմարեալ է, look, that man has gone mad;
ո՜ ստութեանդ, ah ! what a surprising falsehood, imposture is yours !
· Calfa
to be emaciated, exhausted;
to wear oneself out.
· Calfa
ՈԳԵԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Թափիլ յոգւոյ զօրութեան. լքանիլ վհատիլ. նուաղիլ. անշնչանալ.
to be of one heart and one mind.
· Calfa
ՈԳԵԽԱՌՆԻԼ. Հոգեխառնիլ. հոգւով կամ սրտիւ միանալ.
Միացեալ ոգեխառնի ընդ նմա. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 21. յն. թողուլ զոգին, կամ յոգւոց հանել.)
spiritual.
· Calfa
Յոգեկան դղեակն ի վեր ելեալ՝ գերի վարեսցէ զոգին։ Ոգեկան բարեաց եւ մարմնականաց։ Փոխել յառողջութիւն ոգեկան. (Փիլ.։)
souldestroying;
broken in spirit, disheartened, disconsolate, despairing.
· Calfa
Ոգւով կործանեալ, կամ անհոգի. եւ Սրտաբեկ լքեալ, անկեալ, իբր անյոյս.
infatuated, foolish, stupid.
· Calfa
Տեսանեմք ի ծառայութիւն զեկեալսն սատանայի ոգէհաշմս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to utter, to pronounce, to say;
to sing.
· Calfa
Էր վարժեալ կրթութեամբ, զճարտասանացն ոգեմ արհեստ, ի մանկութենէ. (Պիտ.։)
Որպէս յայտնէ ոգեալդ առ ի քէն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Երգս առեալ գոչեն ... պարառեալ՝ երգ նոր ոգեն ձայնիւ. (Տաղ.։)
Յաղագս ոգելոյ զչար՝ այս իցէ օրէն առ ամենեսեան։ Ի բաց կալ յամենայն ոգելոյ զչարն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Հոգեշահ.
· Calfa
Իսկ քոյդ սիրայնոյ (բանք կամ ներբողք) աստուածարեալ եւ ոգէշահ. (Շար.։)
life sustaining;
necessary food, scarce food.
· Calfa
Միով ինչ կերեկրով, եւ ոգեպահովն շատացեալք (կամ ոգեպահով եւեթ շատանան). (Եփր. պհ.։ եւ Մանդ. ՟Գ։)
soul-depraving.
· Calfa
Բանսարկեալ սատանայի վարդապետութեամբ, որ մարդասպանն է ի սկզբանէ, կամ ոգէսպան. (Յհ. կթ.։)
out of breath;
exanimate, half-dead;
knocking down, killing.
· Calfa
Սպառեալ յոգւոյ. շնչասպառ. եւ Հոգեկորոյս. սպառօղ շնչոյ.
Պահապանացն սրտաբեկ ոգէսպառ ի քաղաքն անկեալ՝ պատմելով քահանայիցն. (Ագաթ.։)
cf. Հոգեւոր.
· Calfa
Էջ յոգեւոր մահուն ի ձուկն». իմա՛, յոգիաւոր կամ յիմանալի ձուկն մահու։
to brandish the horns, to butt with the horns;
to butt, to run against, to contend, to fight, to come to blows, to make war;
ընդ անձին —, to contend with oneself.
· Calfa
Ոգորեալ ընդ սուր եւ չարչարանս. (Լմբ. տնտես.։)
Ոչ ընդ փարաւոնի միայն վիճէին (առաքեալք), այլ ընդ սատանայի ոգորէին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։)
Մշակ ընդ տօթ եւ ընդ տապ եւ ըիդ փոշի ոգորի։ Ընդ ալիսն ոգորել. (Ոսկ. գաղ.։)
pea-shaped, round, spherical.
· Calfa
Ղօղեալ յերկիւղ քրտանց հոսման, ոլոռնաձեւ կայլակ վիժման. (Շար.։)
to conglobe, to grow round.
· Calfa
Սնդիկդ ի մանր մանր գնդակս ոլոռնացեալ. (Նիւս. կազմ.։)
Շիթք արեանն ոլոռնացեալ ելանէին ի մարմնոյն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Ոլոր;
flexion of voice, accent;
tone — աւագ, mode major;
— կրտսեր, minor tune.
· Calfa
Ի ձեռն սպառնալեացն զոլորակն նորա թուլացուցեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
Պարտ էր նախ հմտանալ յամենայն իմաստասիրականս՝ բառից եւ ոլորակաց, եւ ապա համարձակել ի թարգմանութիւն. (Շ. բարձր.։)