cf. Կնաթող.
ԿՆԱԹՈՂ ԿՆԱՀԱՆ. Որ թողու ըզկին իւր, կամ ի բաց հանէ զօրինաւոր ամուսին իւր.
effeminate, timid, weak.
ԿՆԱՄԱՐԴ մանաւանդ ԿՆԱՄԱՐԴԻ. γυναικάνηρ, ἁνδρόγυνος muliebri animo praditus, effeminatus. Կանացի բարուք. կնատ. անարի. վատասիրտ. մեղկ.
Կնամարդոյն՝ որ ի տիտանացն պատառեցաւ. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Կնամարդ.
ԿՆԱՄԱՐԴ մանաւանդ ԿՆԱՄԱՐԴԻ. γυναικάνηρ, ἁνδρόγυνος muliebri animo praditus, effeminatus. Կանացի բարուք. կնատ. անարի. վատասիրտ. մեղկ.
Կնամարդոյն՝ որ ի տիտանացն պատառեցաւ. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Իգամոլ.
ԿՆԱՄՈԼ մանաւանդ ԿՆԱՄՈԼԻ. γυναικομανής mulierum amore insanus, mulierosus. Մոլեալն ի սէր կանանց. իգասէր.
cf. Իգամոլ.
ԿՆԱՄՈԼ մանաւանդ ԿՆԱՄՈԼԻ. γυναικομανής mulierum amore insanus, mulierosus. Մոլեալն ի սէր կանանց. իգասէր.
cf. Իգամոլութիւն.
γυναικομανία insanus mulierum amor. Կնամոլին գոլ. տռփանք առ կանայս. Բազում անիրաւութեամբք լցեալ, որ յոլովայնամոլութենէն եւ ի կնամոլութենէն. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Իգասէր.
Կնասիրացն սաստելով, զի զաւելորդ խառնակութիւնսն արգելցեն. (Փիլ. լին.։)
cf. Կնամարդ;
fainthearted, poor-spirited, cowardly, base.
Պիղատոս թոյլ ոք էր եւ կնատ, երկաւ ի հրէիցն. (Տօնակ.։)
to grow effeminate, to become enervated, feeble, cowardly.
Մոլեկան ախտին երկիր եպագ սամփսոն, եւ անդէն մերկացաւ ի շնորհացն, եւ կնատեցաւ, եւ լքաւ. (Եղիշ. դտ.։)
effeminacy, cowardice, softness, faint-heartedness, pusillanimity.
Զկաւոյն կնատութիւնն յարգիւ իմն ամոքեն, եւ այնպէս առնեն կարծրագոյն. (Սեբեր. ՟Դ։)
to tear out the hair;
*to strip off leaves;
to illtreat.
Կնդէ՛ զծառն, եւ մի՛ բնաւ տերեւ թողուլ։ Քաջ կնդել պիտին, եւ ապա պատրուսել. (Վստկ.։)
elm;
—ք, — plantation, grove of elms.
Սաւոքն, եւ կնձնիք, եւ կաղամախիքն. (Վեցօր. ՟Ե։)
to become as a wildboar;
to grow haughty, proud, fierce, insolent.
ԿՆՃԱՆԱԼ. Որպէս զկինճ վայրենանալ հպարտութեամբ. գոռոզանալ. ամբարտաւանիլ. յողն կալ. յն. բարձրավզիլ.
sesame, sesamum.
Մարմնոյ մեծութեամբ բակլա եւ սիսեռն պարծէին առ հատ կտաւատի եւ կնճըթան (որք պարծինն որպէս նիւթ լուսոյ). (Մխ. առակ.։)
Ձիթագործութիւնն ի կնջիւթէ, յարմաւոյ, յընկուզոյ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 103։)
female sex;
womanhood;
marriage, matrimony;
լինել ումեք կնութեան, to marry, to wed a husband;
առնուլ կնութեան ou ի —, to take to wife, to espouse, to take in marriage;
տալ ումեք զդուստր իւր կնութեան, to give one's daughter in marriage.
Առի զդա ինձ կնութեան։ Ետ զնա աբրամու առն իւրում կնութեան։ Եսաւ առ զմայելէթ ի վերայ այլոց կանանց իւրոց՝ իւր կնութեան։ Ետ նմա լաբան զռաքէլ դուստր իւր կնութեան։ Ա՛ռ դու ինձ զաղջիկս զայս կնութեան։ Եղեւ նմա ի կնութեան։ Լինել քեզ կնութեան։ Եղիցին նոքա մեզ կնութեան եւ այլն.
to become bald.
Ոչ կնտացեալ ոք վարսաւոր եղեւ. (Արիստ. հակակ.։)
plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.
Քանզի քնար եւ տաւիղ ի ներքուստ՝ պղինձ հնչէ առ կնտնտոցն. (Բրս. մախ.։)
Իբրեւ կտնտոցաւ (կամ կնտնդոցաւ) հարկանէ բարի բանիւ եւ գործովք երդեալ աստուծոյ։ Քնար է հոգին, եւ կնտնտոց միտքն. (Վրդն. սղ.։)
Դաւթական կնտկնտոցաւն. իբր քնարաւ։
baldness, depilation;
chondrine.
Է ինչ՝ որ ժամանակաւոր, որպէս եւ կնդութիւն, եւ սպի ի վիրէ սեւեռեալ։ Ի կնտութենէ եւ յուշիմութենէ. (Անյաղթ պորփ.։)
oblation at baptism.
Քահանայքն մի՛ հարկաւ պահանջեսցեն կնքադրամ, եւ գինս անգին շնորհին։ Կնքադրամ ոչ անուանել, եւ ո՛չ հարկաւ խնդրել. (Կանոն.։ եւ Ոսկիփոր.։)
godfather, sponsor;
— լինել, to stand godfather.
հայր կնքոյ մկրտութեան. ընդունօղ զոք յաւազանէ, որ կոչի նորա սան. կնքահար. ինքեապապ.
Մի՛ յանհաւատից արանս կամ կանանց ... առցէ ոք կնքահայր՝ մանկանց մկրտելոց. (Շ. ընդհ.։ որպէս Կանոն. եւ Վրդն. պտմ.։)
baptizing, confer-ing baptism;
the Institutor of the Sacrament, of Baptism.
Վկայեսցէ կնքատուն, եթէ ահաւասիկ գառն աստուծոյ։ Ո՞ տացէ քեզ յայնժամ մկրտութիւն. կնքատուն ոչ պատահիցէ, եւ մահ հասեալ է. (Սեբեր. ՟Թ. ՟Ժ։ եւ Կանոն.։)
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
σφραγίζω, κατασφραγίζω, ἑπισφραγίζω, signo, sigillo, obsigno. կնքով դրոշմել. տպաւորել զկնիք. մատնէհարել, մէօհրել, եւ տաղմա զարնել, նշան դնել. միւհիւրլէմէք, տամզալամագ. եբր. խաթամ.
Կնքել մատանեաւ զհրովարտակ, զդիր՝ զմուրհակ, զթուղթ. Կամ զվէմ գերեզմանի, եւ գբոյ, եւ զգիրս. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 8։ Եսթ. ՟Ը. 8։ Տոբ. ՟Է. 16։ Ես. ՟Ի՟Թ. 11։ Նեեմ. ՟Թ. 38։ ՟Ժ. 11։ Մտթ. ՟Ի՟Է. 66։ Դան. ՟Զ. 17։ Յայտ. ՟Է. 1։)
Կնքեցաւ. եւ ոչ ոք դարձուցանէ. (Իմ. ՟Բ. 5։)
Հաւաստի գիտութիւնն եւ թիւ նոցա կնքեալ է (ի մէնջ). (Իգն.։)
Հաւաստել. վկայել հաւաստեաւ. հաւատարմեցուցանել. վճռել. եւ Աւարտել. լրացուցանել. կատարել
Զայս հաւաստեօք կնքեալ՝ յանհնարինս հաստատէ զբանն. (Իգն։)
Որով հաւատացեալ կնքեցայք։ Որով կնքեցարուք յաւուրն փրկութեան. (Եփես. ՟Ա. 13։ ՟Դ. 30։)
Կնքեցան աւազանաւն։ Կնքեցի՛ր մաքրութեամբ. (Շ. բարձր.։ Ածաբ. մկրտ.։)
Կնքեցին զանձինս իւրեանց նշանաւ խաչին։ Եւ ասացեալ զամէնն՝ կնքեաց զինքն եւ այլն. (ՃՃ.։)
Նշանակաւ խաչին կնքին ճակատք մեր քրիստոնէիցս. (Ղեւոնդ.։)
to be sealed, concludes, baptized;
կնքեցաւ ուխտ հաշտութեան ընդ, peace was made between.
seal, signet-ring.
Կնքել իմով կնքացաւ. եւ էր մատանին ոսկի, եւ դրոշմն արեգակն. (Պտմ. աղեքս.։)
to weigh in the mind, to ponder, to consider, to reflect upon;
to compare, to confront;
to conjecture, to judge by guess.
ԿՇՌԱԴԱՏԵԼ. Կշռելով կամ կշի՛ռ դատել. զուգակշռել. քննել. համեմատել. հաւասարել.
ըստ մերումս կշռադատեալ յազգաբնակութիւն համարու։ Ընդ ազգաբանութեանն սեմայ զմերն աբէթ կշռադատեալ։ Ի հաւասարութիւն առ ամենեսեան զինքն կշռադատեալ։ Լոյս ճառագայթաւէտ վառեալ, ի վեր քան զգլուխ թագաւորին կշռադատեալ հաւասար նմին. (Յհ. կթ.։)
cf. Կշիռ.
Քաջ կշռութեամբ. անվրէպ ուղղակի. եւ Զուգակշիռ. հուգահաւասար. կշռեալ.
Դնէր ի պարսատիկն, եւ կշռակի ընդ աչամէջսն անցուցանէր։ Զարեգական գնացս ճանապարհացն գիտէ կշռակի։ Յարմարալից եւ կշռակի չափովք ընձեռեաց։ Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)
judging rightly, just, disinterested
Իրաւարար. արդար.
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
Կշռես զիրաւունս, եւ քննես զսիրտս. (Երեմ. ՟Ի. 12։)
Ոչ իշխեմք կշռել, եւ հաւասարել զանձինս մեր ոմանց. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 12։)
Կշռեա՛ ինձ արժանն բաւականութեամբ. կարգաւորեա՛. (Առակ. լ. 8։)
Զանձինս եւ ո՛չ բնաւ կշռեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
ԿՇՌԵԼ. συγκρίνω comparo. Համեմատել. բաղդատել. հաւասարել.
Յորժամ կշռեսցես դու ի գիրս աւետարանի խելամուտ լինիս։ Յամենեցունց ընդ միմեանս կշռեալ համեմատութենէն ճշմարիտ գիւտն հասանիցի։ Կշռիցէ զհռոմայեցւոց ժամանակսն ընդ յունաց։ Առ նինեաւ կշռի եգիպտացւոց ՟Ժ՟Զ հարստութիւնն. (Եւս. պտմ. եւ Եւս. քր.։)
Են ցաւք՝ որ ի կշռելոյ խառնուածոց. այսինքն յանհամեմատութենէ. (Եզնիկ.։)
weigher;
judge;
requiter, rewarder.
Իրաւանց եւ դատաստանաց արդարակորով կշռիչ. (Արծր. ՟Ե. 11։)
weight, heaviness, weighing;
examination, judgment, consideration;
proportion, equality;
comparison;
Libration;
մէտ կշռութեան, equilibrium.
Մեծութիւն հասակի սահմանեալ չափաւոր կշռութեամբ։ Պատշաճագոյն չափով, եւ ուղղակի կշռութեամբ. (Պիտ.։)
adulterer.
Զոր ծնաւ փրփրածինն կիւպրոս ընդ կշտագողին թրէիկացւոց խառնակելով. (Պտմ. աղեքս.։)
reproach, upbraiding, reprimand, admonishing, reproof, reprehension, rebuke, scolding, chiding;
correction, admonition;
adjuration.
Ի յանդիմանութիւն կշտամբանաց մեծի աւուրն դատաստանի. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ.)
Սաստիկ կշտամբանքն։ Կշտամբանացս փուշ բազմացաւ. (եւ այլն. Նար.։)
to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.
Մի՛ կշտամբեր զհարթուցեալս։ Եթէ գովեստ յումեքէ լսէ, պարսաւանօք զինքն կշտամբէ. (Նար.։)
scolding, grumbling;
exorcising.
Կշտամբիչս ինձ գոյացուցի անիրաւս եւ անպատկառելիս։ Անձամբ անձին մահու կշտամբիչ։ Անդուլ դատիչ, անաչառ կշտամբիչ, եւ այլն. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Խ՟Զ. ՟Ծ՟Ա. ՟Ձ՟Ը։)
կարգեսցեն եւ արասցեն դրակադրացս, եւ կէսսարկաւագաց, (եւ) կշտամբիչս. (Կանոն.։)
cf. Կշտամբանք.
Կշտամբութեան չարի։ Կշտամբութեամբ մեծաւ. (Յհ. կթ.։)
Աստուստ սկսեալ զտանջողականն կշտամբութիւն։ Այսոքիկ են մեղաւորիս իմ կշտամբութիւնք, եւ այլն. (Նար.։)
woman's veil.
Կանայք նոցա զարիւնն ի գոգս եւ ի կոզպատս ժողովէին։ Նոքա կողպատաւ եւ թեզանեօք արտաքս կրէին զհողն. (Հ. մարերի. ՟Ի՟Է. եւ Հ. տրէ. ՟Ի՟Ա.։)
to veil.
ԿՈԶՊԱՏԵԼ. Կոզպատաւ ծածկել, սքողել.
կին կողպատեալ գլխով մտցէ յեկեղեցին, եւ ոչ բացաւ գլխով. (Մարթին.։)
obelisk.
Զտապանին աւանդեաց զչափս՝ առ սեակաւ սակաւ քաղե զօրէն կոթողի. (Փիլ. լին. ՟Բ. 5։)
Քաղելով, ըստ կոթողի ձեւի ասէ հաւաքելով զծայրն. (Վրդն. ծն.։)
βάσις basis (որ եւ խարիսխ). σκοπός scopus σκόπελος scopulus (դիտակ, նշանակ). σημαία (նշանակ) եւ այլն. (լծ. թ. քիւթիւկ ). որ եւ ՔԱՐԿՈԹՈՂ. Քար կանգնեալ որպէս զկոճղ հաստարմատ. արձան. վէմ. սիւն. նշան. նշաւակ. բուրգն. շիրիմ. յիշատակ. (վր. գոդո՛լի, է աշտանակ).
husks of grapes, refuse from the wine-press.
Կրօնաւոր՝ որ փախիցէ ի մարդկանէ, նման է հասուն խաղողոյ. Իսկ. որ ընդ մարդիկ խառնեալ իցէ, է նա իբրեւ զկոխածն վայթեալ ի յաղբիս. (Վրք. հց. ՟Գ։)
cf. Կոխ.
— առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
Եղիցի կոխան իբրեւ զկաւ ի ճանապարհի. (Միք. ՟Է. 10։)
Եւ զսատանայ կոխան տայր հաւատացելոց իւրոց. (Ագաթ.։)
Եբարձ քրիստոս զզօրութիւն նորա, եւ տկարացոյց, եւ կոխոն ետ հաւատացելոց իւրոց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
to tread under foot, to trample on;
to rack, to grind;
to press, to crush, to squeeze;
to trample upon, to grind down, to ride roughshod over, to set at nought;
to invade, to make an invasion;
առ ոտն —, to trample under foot, to stamp upon;
— մարդկան զմիմեանս, to crowd or crush one another;
— զբանակս, to surprise, to make oneself master of, to take possession of the enemy's camp;
— զտուն ուրուք, to make a descent on, to invade;
յիշխանութեան —, to attain to dignity or honour, to be invested with power.
Կոխել զշաւիղ կամ զշաւիղս, զգաւիթս, զհող երկրի, զքաղաքն սուրբ, զսրբուն. զեսամս տանն. կամ զկաւ, եւ որպէս զմարդիկ, մարդկան զմիմեանս, զազգս, զվիշապ, զօձս, զբանակս, զկեանս, կամ զկալ կամենասայլիւք. գինիի հնձանս, զհնձան գինւոյ, զայգիս, զհունձս եւ զկութս. եւ այլն։
Եւ ոչ նաւ կարէ կոխել զնա. այսինքն անցանել ըն ովկիանոսն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Կոխան;
լինել ի —, to be trodden under foot;
տալ ի —, to give to be trampled on.
Կորիցէ ջուր նորա ի կոխումն եւ ի կաւ։ Օր խռովութեան եւ կորստեան եւ կոխման. (Ես. ՟Ծ՟Է. 20։ ՟Ի՟Բ. 5։)
Ի կոխմանէ մատանց ի լարս քնարին տպաւորի ելուստ ձայնին. (Երզն. քեր.։)
to beat, to strike, to reiterate blows.
Ո՞վ ոք անօրինացաւ, եւ ոչ քարամբք կոծիմ. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Զ։)
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
Կոծեցան զնա անդ կոծ մեծ։ Եկն աբրաամ կոծել զսառա։ Կոծեցարու՛ք առաջի աբեններեայ։ Կոծեսցին ի վերայ նորա կոծ մեծ։ Կոծեցաւ ի վերայ առն իւրոյ։ Շուրջ եղեն ի հրապարակս կոծողք.եւ այլն։
Հեծեալ կոծին ամենայն ջոկք անհաւատիցն։ Եւ րեական ազգըն կոծին, զի տեսանեն զոր խոցեցին. (Շար՜ Յիսուս որդի.։)
cf. Կոծանք.
Ժողովէր հեշտութեամ զկոծումն քարանց վասն վկայութեանն քրիստոսի։ Ածաւ վկայն անդրանիկ ի կոծումն քարանց. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. վերափոխ.։)
to smooth, to polish, to gloss;
to put or set in order, to arrange.
Վիմեղէնն այն բնութիւնն, եւ մանաւանդ կոկեալն եւ ղորկեալն՝ անտեղի տալի էր այսպիսի կրից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
fifth;
fifthly;
the fifth part.
Օր կամ որդի հինգերորդ։ Հինգերորդ մասն, ազգ։ Յամին կամ յամսեանն կամ յաւուրն հինգերորդի։ Ի հինգերորդս կամ յեօթներորդս ամսոց։ Պահքն չորրորդք, եւ պահքն հինգերորդք.եւ այլն։
to contribute the fifth part of, to take up or give the fifth part of the fruits.
Հինգերորդեսցեն զարմտիս։ Հինգերորդել փարաւոնի. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 34։ ՟Խ՟Է. 26։)
cf. Հինգկանգնեան.
Աղուէսք յաւազուն ի վեր վազէին հինգկանգնեայք. (Պտմ. աղեքս.։)
of five cubits.
Աղուէսք յաւազուն ի վեր վազէին հինգկանգնեայք. (Պտմ. աղեքս.։)