jeweller, lapidary, worker of precious stones.
λιθουργικός lapidarius, gemmarius Արուեստագործ քարանց պատուականաց՝ քանդակելով, յայլ եւ այլ ձեւս փոխելով, ընդելուզանելով. ճէվահիրճի, մխլայիճի, հէքքեաք.
cf. Ակնախտիտ.
Տնկախիտ պատրաստութեամբ, ակնախիտս վայելչութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 11։)
dazzling.
Տնկախիտ պատրաստութեամբ, ակնախիտս վայելչութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 11։)
respectful;
careful.
ἕφορος, ἑπίτροπος inspector, moderator, procurator Ակնածօղ՝ տեսչութեամբ եւ խնամարկութեամբ. տեսուչ. ոստիկան. խնամածու. յանձանձիչ. պարետ. վերակացու. նազըր.
Աստուած՝ որ ամենայն նեղելոցն է ակնածու։ Ի բոլորեցունցն ակնածուէ ճողոպրել ոչ կարաց։ Հասանել ակնածուին եւ տածչին ամենեցուն։ Զոր տեսեալ ակնածուն. քանզի միայն պարտ եւ արժան է Աստուծոյ զոգի տեսանել։ Վերակացուին եւ ակնածուին մարդկային դատաստանին։ Ոչ կարծեն վերակացու եւ ակնածու գոլ մարդկային իրաց. (Փիլ.։)
Խաչն՝ ակնածու այրեաց։ Ոչ ինչ թաքնու յամենահայեաց աչաց ակնածուին մերոյ Քրիստոսի։ Հաւանական կամօք ակնածու սմա ընդունողացն լինելով. (Անյաղթ բարձր.։ Սարկ. քհ.։ Պիտ.։)
Ի ՎԵՐԱՅ ԱԿՆԱԾՈՒ՝ պիտակ ոճով նոյն ընդ վ. իբր ըստ յն. բարդութեան. կամ վերատեսուչ.
Նմանի ի վերայ ակնածուացն իշխանութեան առ ղակեդեմոնացիս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ո՛վ վիրագ անհնարին, ո՛չ ի մերձաւորէս ակնածու, եւ ո՛չ ի հզօրէն սարսող. (Պիտ.։)
respect, consideration;
fear, constraint, circumspection;
care, superintendence.
Որ ոչն էր դոյզն ինչ սիրոյ եւ ակնածութեան։ Գաղտագողի շրջելով ակնածութեամբ ի մարդկանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24։ Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Նախախնամութիւն ակնածութեան։ Որ (ինչ) առանց աստուածային ակնածութեանն է՝ անօգուտ է։ Ոչ առանց աստուածային ակնածութեանն եւ օգնականութեան վճարեցաւ. (Փիլ. ստէպ։)
socket of the eye;
bezel of a ring in which a precious stone is set.
Ակնակապ վակասիւ։ Թագ յերկնից ակնակապ զարդարեալ. (Սիւն. ժմ.։ Գանձ.։)
Թէ Յորդանան դիմեսցէ ի վերայ նորա, յակնակապիճս իւր ընկալցի զնա. (Յոբ. ՟Խ. 19։)
cf. Ակնկառոյց.
Սերովբէքն ակնակառոյց։ Ակնակառոյց աչօքն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)
ԱԿՆԱԿԱՌՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. Կառուցանել կամ ուղղել զաչս ի վերայ իրիք. անթարթափ նայել. գէտակն ունել. եւ Ակն ունել. աչքը տնկած նայիլ, յոյս դնել, սպասել. գաթը տիգգաթ իլէ պագմագ.
Յոր ակնակառոյց լեալ քաջացն հայոց, եւ յարձակեալ՝ ոչ կարէին վնասել։ Աստ իմն ակնակառոյց լեալ այրասիրտն եւ կաթոտն Շամիրամ. (Խոր. ՟Գ. 9։ ՟Ա. 15։)
cf. Ակնհարիմ.
ԱԿՆԱՀԱՐԻՄ որ եւ ԱԿԱՆԱՀԱՐԻՄ, կամ ԱԿՆՀԱՐԻՄ. Հարկանիլ ի չարակն անձանց. նազար ալմագ, կէօզ տէյմէք, նազարտան վուրուլմագ.
cf. Աչառեմ.
respect of persons, partiality.
Ակնառութիւն պահէր առ Քրիստոս, զի ոչ վատթարեաց զասացեալն ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
to make signs with the eyes;
to indicate, to show, to mark, to denote, to signify;
to regard, to see, to revise;
to concern, to belong to;
to permit;
— ընդ ակամբ, to scowl.
Ակնարկէ ակամբ։ Ակնարկէին որսակցացն։ Ակնարկէ նմա սիմովն։ Յակնարկել նմա դատաւորին խօսել. եւ այլն։
Ակնարկէր առ Յովհաննէս. (Շար.։)
Հային ի կամս ակնարկելոյ արարչին իւրեանց։ Ակնարկելովն արար զամենայն արարածս։ Ակնարկելով արարչին ընկալան զզարդ։ Ակնարկեա՛ միշտ զօրեղ՝ փախնուլ չարութեանցս որ յիս. (Եղիշ. ՟Բ։ Ագաթ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Հ՟Ը։)
Հայել. նայել. ուղղել զաչս. ակն ածել. հայեցիւք յայտնել զկիրս կամ զկարեկցութիւն. պիր պագըշ պագմագ. պագը վերմէք, նազար սալմագ.
Առ քեզ ակնարկեմ։ Ի բացուստ սարսելով նմին ակնարկեաց. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Եթէ ուժգինս ակնարկես, սուզանիմ։ Ակնարկելով քո ի յաղերս բանիս։ Ակնարկեա՛ ի բեկութիւնս։ Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես։ Առ պարտաւոր գերիս ողջամիտ կամօք ակնարկեն. (Նար.։)
Զոր նոքա թեւասքօղելով ակնարկեն. (Նար. կուս.։)
Զճշմարտութիւն աշխատասիրութեանս մերոյ ակնարկէ։ Այսպիսի իմն ակնարկէ վարդապետութիւն հոգւոյն։ Եւ Եսայի ճշմարտապէս զսոյն ակնարկէ. (Խոր. ՟Ա. 18. 31։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Զայնպիսի յանցաւորացն ակնարկէ։ Զառաքելոցն ակնարկես ... Զկատարածէ աշխարհիս ակնարկէ։ Ակնարկեաց եւ վասն կենդանարար Աւետարանին իւրոյ. Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։ Գէ. ես.։ (Ագաթ.։)
Ոչ տեսլեամբ քնոյ, կամ երազոց ակնարկելով. (Վեցօր. ՟Զ։)
Հայեցուցանել, յարմարել։ Հայիլ, ուղղիլ, այս ինքն վերածիլ.
Առակս վերջին՝ առ իս ակնարկէ զդիպուածոյն չար պատահմունս։ Ի բամբասանաց՝ որ ի վէսս ոմանս ակնարկի։ Ըստ մարգարէին ձայնի՝ որ ի քեզ Յիսուս ակնարկի. (Նար. կ. ՟Ծ. ՟Հ՟Ե։)
to make signs with the eyes, to indicate;
to laugh at, to make fun of, to mock at.
ԱԿՆԱՐԿԻ ԱՌՆԵԼ. Ակնարկել ըստ ՟Ա նշ. մանաւանդ՝ իբր ծաղրելով, կամ խեռալով. διανεύω annuo, nicto
sign, mark;
meaning, signification;
permission given with a sign.
Զգովութիւնն՝ ակնարկութեան աչօք, քան գլխոյ՝ ազդելով. (Փիլ. տեսական.։)
Ակնարկութեամբ զամենայն կացուցանել։ Աստուածայնով (կամ աստուածային) իմն ակնարկութեամբ։ Վերին ակնարկութեամբ։ Առանց կամաց քումդ ակնարկութեան. (Խոր.։ Յհ. կթ.։ Նար. ստէպ։)
Ոչ ստուերացուցեր զտեսիլ աչացս ի քումդ ակնարկութիւն։ Զակնարկութեանց իբրեւ զարդիւնականաց մեղանաց։ Ընդ աղօտ ակնարկութեամբ նկատել։ Առ որ բնաւքդ ունելով զակնարկութիւն. (Նար. ՟Ե. ՟Խ՟Ե։ Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. թղթ.։)
expect, to hope.
Ե՛ն ինչ՝ որ աստէն մերձ են, եւ ե՛ն ինչ՝ որ ակնկալլիք։ Ակնկալլին բարի՝ ցանկութիւն է, իսկ անդէն մերձն՝ հեշտութիւն։ Ոչ նմանապէս զարհուրեցուցանէ չար՝ ակնկալլին, եւ ի վերայ եկեալն։ Յուսով հանդերձելոցն փառաց, եւ ցանկութեամբ ակնկալեաց բարեաց. (Նիւս. բն.։)
Յակընկալեացն վրիպէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Երկայնամտեալ՝ ակնկալով դարձի ապաշխարութեան. իմա՛, ակնկալլով կամ ակնկալելով։ (Որպէս եւ Մանդ. ՟Ի՟Ա.)
expectation, hope.
προσδοκία expectatio, exspectatio Ակնկալելն. ակն ունելն. յոյս. վստահութիւն. եւ սպասեալ բարիքն կամ բարերարն. ինթիզար. իւմիտ.
Նա է ակնկալութիւն հեթանոսաց։ Մինչդեռ ի ներքս է, սակաւ ինչ է ակնկալութիւն։ Յամենայն ակնկալութենէ ժողովրդեան հրէից։ Ակնկալութիւն արարածոց յայտնութեան Որդւոյն Աստուծոյ սպասէ։ Ըստ ակնկալութեան եւ յուսոյն իմոյ. եւ այլն։
Ի զուր ակնկալութիւն կապեալ կան։ Ի բարւոք ակնկալութենէ վրիպեցուսցէ, եւ ի սնոտի յոյս կապեսցէ. (Եզնիկ.։)
Մնալն չարեաց ինչ. երկիւղ. կասկած. վախ. իշքիլ. վէհմ. գօրգու.
Ոչ ինչ յիշէին զնեղութիւնսն՝ որ անցեալ էր ընդ նոսա, եւ կամ որ այլ եւս ակնկալութիւն էր գալ ի վերայ։ Զաշխարհի՞ս եկեալ աղէտս, թէ զապագայիցն ակնկալութիւն (լացից) ... Աստուածպաշտութիւն մոռացեալ, եւ ակնկալութիւն գեհենի։ Ակնկալութիւն սատակման։ Ակնկալութեամբ թշուառութեանցն. (Եղիշ.։ Խոր.։ Նար.։ Լմբ. սղ.։)
Ակնածութիւն՝ ըստ որում տեսչութիւն. խնամք. աչքը վրան ըլլալը. աչքը վրան ըլլալը. նազար. նազըրէթ.
Այսոքիկ կառավարին աստուածոց մերոց ակնկալութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
ashamed, confounded;
sad.
Կորացեալ աչօք. գլխակոր. ամօթապարտ. վար նայօղ, երեսը վար կախած, սեւերես. շէրմէնտէ.
Զմատնիչն՝ զպիղծ եւ զանամօթ եւ զակնկոր առ ամենեսեան։ Առ ի բազմաց փառաւորութիւնն՝ ակնկորս եւ կեղծաւորս գործէ։ Մի՛ առնիցես ակն կոր զլեզուդ. ապա թէ ոչ՝ զիա՞րդ պաղատիցի վասն քո, յորժամ ինքն զիւր համարձակութիւնն կորուսանէ. (Ոսկ. մտթ.։)
to be confounded or ashamed.
ԱԿՆԿՈՐԵՄ ԱԿՆԿՈՐԻՄ. Կորացուցանել զաչս. զերկիր նշմարել. ամօթապարտ գտանիլ. ամաչել. պատկառիլ. վար նայիլ, երեսը կախել. եիւզիւ աշազը օլմագ. ութանմագ.
fascinated, enchanted;
—, առ —, scare-crow, bug-bear.
Հարեալ վնասեալ ի չար աչաց. աչքիլած. նազար տօգանմըշ.
that ploughs.
Ձգօղ զակօս. եւ Ձգելով զակօս. կամ հերկօղ, եւ հերկեալ.
to plough.
Ակօս պատառել. արօրադրել. վարել. հերկել. չիֆթ սիւրմէք.
behold!
Լիով ահա եւ անկարօտ վայելեն։ Յորոց մին զմշակին ահա ամբաստանէ ձեռաց. (Պիտ.։)
Թո՛ղ զի բազում անգամ իբր թարմատար վարի եւ ի զարդ։
Որք ունին ակնարկութիւն յահա ասացեալս։ Ահա ասելի է։ Յորժամ ահա բաւական է մեկնիչ գոլ սովորականաց անուանց եւ բայից։ Քանզի ահա որ երդնու, յանհաւանութիւն կարծիս տայ. (Փիլ.։)
terrified, dismayed, thunderstruck;
— առնել, to terrify, to frighten, to dismay;
— լինել, to be frightened or dismayed.
Որ բեկանէ ահիւ զսիրտ այլոց. ահացուցիչ. ահաւոր. սոսկալի. վախ ձգօղ, վախնալու. գօրգուլու, հէյպեթլի.
"cf. Ահաբեկ առնել."
Ահաբեկ առնել. զարհուրեցուցանել. դողացուցանել. դղրդել. ահ արկանել. վախ տալ. գօրգութմագ.
Ահաբեկէր զլսօղսն ... Կամէին ահաբեկել զկոյրն, որպէս զի ուրասցի։ Ահաբեկեաց զնոսա ասացելովքս. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. գծ.։)
Յակովբ յեղբօրէն ահաբեկէր։ Ահաբեկեալք լինէին ի ժամանակէն, զի նսեմացեալ էր. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
dismay, fear, fright, terror.
Ահիւ տագնապումն. զարհուրանք. մենծ վախ, սրտի դող.
terrible, alarming, frightful;
horrible, hideous, monstrous.
Ահագին ծովուն։ Յահագին սրոյ. (Ագաթ.։ Եղիշ.։)
Հիանալով, եւ ահագինն գրաւելով տարակուսիւք. (Պիտ.։)
Հրամանօք եւ սաստիւք ահագին կայր ի վերայ դիւացն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Ի կերպ վիշապի ... եկն անց ընդ մէջ տաճարին, եւ շնչեաց ահագին. (Պտմ. աղեքս.։)
enormity, atrocity;
dreadfulness, hideousness, terribleness, tearfulness.
Ահագնութիւնք պտուտկացն պիսիդոնի։ Անդնդոց խորութեան եւ ահագնութեան նմանեցուցանէ. (Նար. խչ. եւ Նար. յովէդ.։)
cf. Ահիպարանոց.
ԱՀԱՊԱՐԱՆՈՑ գրի եւ ԱՀԻՊԱՐԱՆՈՑ Ահաւոր պարանոցաւ. վիզը տնկած. կերտան գըրան. կերտենքեշ.
Երիվարս ահապարանոցս պատրաստեալ։ Ելցեն յերիվարս ահապարանոցս։ Երիվարս սրավարս եւ ահապարանոցս. (Յհ. կթ.։)
to terrify, to affright.
Եղելովքն ահարկեալ զնոսա. (Ագաթ.։)
frightful, horrible, awful, terrible.
Ահարկու դիւաց եւ ամենայն չար պատահարաց։ Ահարկու ախոյեանք, կամ դէմք, հրաման, վկայ։ Ահարկու նուիրեալ փայտիւս։ Ահարկու սրտաբեկութիւնք. (Նար.։)
terror, dismay, affright, intimidation.
Ահ արկանելն. ահաբեկ առնելն. վախ ձգելն. գօրգութմա։
Ահարկութիւն դիմաց պատկերի։ Ի յիշատակ ահարկութեան վերագրեցելոցդ. (Նար. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Ը։)
Զծովու ահարկութիւն։ (Լմբ. սղ.։)
Զտանն վայելչութիւն եւ զգեստուցն պայծառակերպութիւն, որով ահարկութիւն նոցա (մեծամեծաց) պարագրի։ Եւ որ այլ ահարկութիւնք եւ պատմութիւնք նորա թագաւորութեանն արժանաւորք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Զ։ Արշար. ՟Ի՟Ը։)
to terrify, to intimidate.
Երկեցուցանել. զարհուրեցուցանել. վախցնել. գօրգութմագ.
Արկին ի բանտ, թերեւս ահացուսցեն զնոսա։ Որպէս վիշապ բանայ զբերան իւր՝ յահացուցանել զմեզ. (ՃՃ.։)
frightful, alarming, terrible.
φοβερός foridabilis Ահարկու. զարհուրելի. ահագին. պատկառելի. ակնածելի. հիանալի. ահեղ. շքեղ. փառաւոր. մեծ. ահռելի, վախնալու, սոսկալի. գօրգուլու. եօրֆլիւ. հէյպէթլի.
Ահաւոր փառք, կամ իշխանութիւն։ Ահաւոր պակուցումն։ Ահաւոր կրճիմն ի մէջ անկեալ։ Ահաւոր ծանրութեամբ վայրաբերեալ զինուցս. (Պիտ.։)
cf. Ահեղագոչ.
Ահաւորագոչ փողովք ետուր պատգամս. (Ճշ.։)
cf. Ահագնալուր.
Զահաւորալուր ամրութիւն զինուն ցելեալ վեր ի վայր. (Փարպ.։)
to be terrible or frightful.
Ահաւորացաւ ի վերայ դիւական զօրացն. (Նար. յովէդ.։)
horribly, fearfully, dreadfully.
Ահաւոր օրինակաւ. եւ Ահագին. ահեղ կերպով, սոսկալի.
Տիրեալ համայնից ահաւորապէս։ Ահաւորապէս բնակէ յայնոսիկ՝ որ շուրջ են զնովաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։ Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Թ։)
enormity;
terribleness, frightfulness;
majesty, grandeur.
Եւ ահաւոր զօրութիւն ինչ. մեծ վայելչութիւն.
Պատկառանք. երկիւղ. խիպ, վախ, ահուդող. հիճապ. գօրգու.
Ահաւորութեամբ օրհնեցին։ Ահաւորութեամբ դողան ի կիզանօղ հրոյ աստուածութեան. (Նար. յովէդ.։)
cf. Ահաբեկ;
cf. Ահաբեկութիւն;
— առնեմ, cf. Ահաբեկեմ.
Ահափետ արարեալ՝ զօրհասն գուշակեն։ Ահափետ արարեալ դադարեցուցանէ զխրոխտացեալսն ի վերայ եկեղեցւոյ. (Ագաթ.։ Արծր. ՟Ե. 2։)
that is to the left;
the ninth ancient month of the Armenians;
cf. Ամիս.
իբր Ահեկեան, այս ինքն ձախակողմեան. եւ մոլորեալ. վատթար.
Ահեկանացս կայից ուժգնութիւն տալով՝ յաղթեցի (աջոյս)։ Այլք յահեկանացն (հերեսիովտաց)։ Մի՛ յիշեր զիս ի հանդէս կորուսելոցն ահեկանաց. (Նար. Ի։ Յհ. իմ. երեւ.։ Բենիկ.։)
ԱՀԵԿԱՆ կամ ԱՀԵԿԱՆԻ. որ եւ ԱՀԿԻ (անհոլով). Անուն ամսոյ հայոց, որ ըստ անշարժ տումարի համեմատի ապրիլի եւ մայիսի. որպէս եւ քսանթիկոսն յունաց.
that who is to the left.
Աջեացն եւ ահեկեացն հակառակօքն միաբանելովք. (Եղիշ. դտ.։)
Որով ընդ աջեացն եւ ընդ ահեկեացն ասի ի բաց որոշութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Ահեկեայ.
Աջեացն եւ ահեկեացն հակառակօքն միաբանելովք. (Եղիշ. դտ.։)
Որով ընդ աջեացն եւ ընդ ահեկեացն ասի ի բաց որոշութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
formidable, terrible.
Ահեղ իմն է տեղիս այս։ Գազանն չորրորդ՝ ահեղ եւ զարմանալի։ Զգազանսն վառեալ պատրաստէր յահեղ պատրաստութիւն. եւ այլն։
wonderful, prodigious, formidable, awful.
Ահեղ կերպարանօք կամ տեսլեամբ. ահաւոր. մեծավայելուչ. հրաշափառ. ահռելի, եւ փառաւոր, սոսկալի.
frightful, horrible, terrible.
Որ ահ ընկենու յայլս. ահարկու. վախ ձգօղ. եօրֆլիւ, գօրգունճ.
that carries its neck proudly, spirited (applied to horses).
Յերիվարս ահիպարանոցս աշտանակեալք. (Յհ. կթ.։)
the condition of a female slave or maid-servant, domesticity, menial condition.
Եթէ վաճառեսցէ ոք զդուստր իւր յաղախնութիւն. յն. յաղախին. (Ել. ՟Ի՟Ա. 7։)
drop of rain.
Հանէ զամպս, եւ ժողովէ զանձրեւաթիւս. (Ագաթ. ա՛յլ ձ. զանձրեւաշիթս։)
that engenders rain;
copious.
that gives or engenders rain.
Ով ցօղոյն կենաց՝ հօրէն լուսոյ իջեալ, ամպ անձրեւաձիր՝ ծարաւելոցս յարբումն. (Տաղ.։)
rainy.