dropping, trickling;
drop;
apoplexy.
Օգուտն է ծորումն եւ կաթուած գեղեցկին (այսինքն լաւին). (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
Սակաւ մի արտօսր կաթուածոց աչաց։ Կաթուած արեան. (Նար. ՟Է. լ։)
cf. Կալանաւոր.
to arrest, to imprison, to shut up.
Ձերբակալ առնել. կալանաւոր առնել. գերել.
arrest, caption;
detention;
prison;
ի կալանս արկանել, cf. Կալանեմ.
σύλλιψις captio եւ φυλακή custodia. Կալումն. ըմբռնումն. կապումն. եւ Կապանք, արգելաքն կալանաւորաց. բանտարկութիւն. դութմասը, հապս էթմէսի, զընտան.
that thrashes or treads out corn, thrasher.
Տպաւորէ զնոցայսն եզանց կալոտեաց. (Մեկն. ղեւտ.։)
possession, domain, land, estate, landed property, fief;
farm, arable land;
possession, occupancy, holding;
dominion, empire, power;
— որովայնի, costiveness, constipation of bowels.
Ի նորուն անուն աշխարհ կալուածոց նորա կոչեցաւ գամիրք. (Յհ. կթ.։)
Տասն միայն առն կալուածոց (ժամանակի իշխանութեան) այնչափ բիւրս ամաց համարեցան։ Դատաւորացն կալուածոց (ժամանակ)։ Ամենայն յիշատակս կանգնեաց զիւրաքանչիւր ազգաց կալուածոց (այսինքն տիրելոյն). (Եւս. քր. ՟Ա։)
to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
Եկալ զաթոռն աղեքսանդրի։ Չոգաւ կալ զդուռն քարամբք. (Սոկր.։ Վրք. հց. ձ։)
Բաւական լիցի ձեզ այսչափ, որ չափ կալէքդ. (Արծր. ՟Բ. 4։)
the seizing, taking, laying hold on;
detention;
relation, dipendance;
constitution, composition.
Առնուլ զմարմին՝ ոչ կալմամբ, որպէս մարգարէքն, այլ՝ միաւորութեամբ. (Մեկն. ղեւտ.։)
hanging gardens.
ԿԱԽԱՂԱՆԱԲՈՒՐԱՍՏԱՆ, ԿԱԽԱՂԱՆԱՒՈՐ ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ. κρεμαστός παράδεισος hortus pensilis Պարտէզ շինեալ ի կախ ի վերայ կամարակապ սեանց, կամ վանդակաւոր զարդուք յօդս.
Զարքունիսն մատաղատունկ տնկովք ծառոց զարդարեաց, եւ անուն կոչեաց կախաղանաբուրաստանս։ Անուանելոյ կախաղանաւոր բուրաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
pertaining to sorcery or witchcraft, magical, cabalistic.
Կախարդական մեքենայք, կամ հաւանութիւն. (Լմբ. ովս.։ Ճ. ՟Բ.։)
bewitchment, enchantment.
Հաւահարց լինիցի, եւ կախարդիցէ կախարդանօք։ Վաճառէր զտոհմս կախարդանօք իւրովք. (Օր. ՟Ժ՟Ը. 12։ Նաւում. ՟Գ. 4։)
charm, enchantment, spell, fascination, sorcery, magic, witchcraft, theurgy.
Զի թէ նմանեաւ իւրիք գործեցեալ լինէին կախարդութեանցն իրք արդեօք պատրեալ հաւանէին. (Պիտ.։)
Այնպիսի տեսի ես երբեմն զկախարդութիւն հաւու դիւրահնարի. Ճարտարութիւն. վարպետութիւն ուսուալ։
to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.
Զծառոյդ օրհնութեան հաւատք յուսոյ իմոյ կախեսցի. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Կախեցին ի վերայ ջրբղխին։ Կախեաց զերկիր ի վերայ ոչնչի։ Կախեցաւ ընդ երկինս եւ ընդ երկիր։ Զկապարճս կախէին ի պարիսպս քո։ Կախեցին զգլուխն ի պարսպէ անտի։ Կախիցի երկան իշոյ ընդ պարանոց նորա։ Յայս երկուս պատուիրանս կախեալ կան։ Ի մեզ են կախեալ ոգիք նոցա։ Կախել ընդ պատուհանն, ընդ պարիսպն։ Ի ցուոցն կախեցին զնոսա.եւ այլն։
Առ ստորին կողմամբ պճղնաւորին կախէին ոսկի նռունք. (Փիլ.։)
Յայսքան վտանգս կախէ զանհաւատսն։ Զանարգ զարդս կախիցես ի դեմս քո. (Ոսկ. յհ.։)
Կախեցաւ ի վերայ փայտին. (Սարգ.։)
Կախեալ կայ զպարանոցաւն. (Նար. երգ.։)
Թողեալ զամենայն ինչ՝ զնովաւ կախեցան. (Լմբ. սղ.։)
Խարիսխն ի նաւէն ի խոնարհ կախիցի. (Եփր. եբր.։)
to pass through narrow ways.
Ի յոյս նշողից գնասցէ հոգւոյն բանս՝ կածանելով ինչ ի խաւարչուտ տեղիս յայս. (Վրդն. երգ.։)
loud lamentation, grievous complaint, crying, whining, howl, shriek;
— բառնալ, to lament or cry loudly, to utter or set up loud shrieks cries, to mourn, to bewail or weep aloud, to complain, to moan, to wail, to squeak, to whine, to howl, to shriek.
ԿԱԿԱՆ. մ. ԿԱԿԱՆԱԲԱՐ. Կականաւ. կականելով.
bewailing aloud, mourning plaintively, howling with grief;
lamentably, plaintively, deploringly, with piercing cries.
ԿԱԿԱՆ մ. ԿԱԿԱՆԱԲԱՐ. Կականաւ. կականելով.
lamentable, rueful, mournful, full of lamentation or complaint.
Կականալիր աղաղակաւ. (Ուռպ.։)
Կականալիր աղաղակաւ. (Ուռպ.։)
very soft, tender or delicate;
gentle, mild, meek;
—ս յանդիմանել, to reprove gently.
μαλακός, μαλακότερος mollis, -llior Առաւել կամ յոյժ կակուղ. փափկիկ. մեղմ. կակուղիկ.
Որք ի կակղագոյն նիւթիցն յոմանս ընձեռեն ձեւ ինչ տպաւորել. (Պղատ. տիմ.։)
to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.
Կակղացաւ սիրտ քո. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 19։)
Կակղացաւ շմաւոն, եւ ցածոյց զպատերազմն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 47։)
Եկին հասին պատիժք պատուհասից ի վերայ եւայի, եւ ադամ ոչ կակղացաւ։ Կակղանայցէ եւ հռոբովամ խօսել ընդ նոսա բանս բարւոքս. (Եփր. ել. եւ Եփր. թագ.։)
to soften, to mollify, to make tender, supple or pliant, to macerate, to steep;
to soften, to enervate, to move, to affect.
Միթէ կակղացո՞յց զփայտ խաչին իւրոյ առաւել քան զքոյդ. (Եղիշ. խաչել.։)
cf. Կակղացուցանեմ.
Զլուսինն եդ աստուած լոյս տալ ի գիշերի, եւ զխաւարի զմթագինն կակղել. այսինքն մեղմել. (Կիւրղ. ծն.։)
softness, tenderness, delicacy;
flessibility, pliability;
mildness;
effeminacy.
Ծանուցեալ զնորա նանգաւոր խարդախութիւն ի գունեալ ալաքացն բանջց. (Լմբ. սղ.։)
Վասն կակղութեան դիւրաւ տեղի տայ հաւանական ստութեանն. (Փիլ. լին.։)
softening, mollification.
Երկիր ոչ կակղումն ինչ նախ քան զբուսանիլ (առաջին) ծառոցն ընկալաւ. (Պրպմ. ձ։ Ճ. ՟Գ.։)
to limp, to be or go lame, to halt, to hobble;
to hesitate, to water;
յերկուս հետս —, to halt between two opinions
Անկաւ, եւ կաղացաւ։ Մինչեւ ցե՞րբ կաղայք յերկուս հետս։ Կաղայր ի զըստէ անտի։ Կաղացան ի շաւղաց իւրեանց. (՟Բ. Թագ. ՟Դ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 21։ Ծն. ՟Լ՟Բ. 31։ Սղ. ՟Ժ՟Է. 45։)
Կրկին հաւատս ցուցանէին, զի կաղալոց եւ սողալով եւս ի լեառնն ելանէին։ Վասն յարութեանն բան կաղայր առ նոսա. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Որ ըստ հաւատոցն կաղայ. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Կաղամ.
Յակոբ զաստուածատես սքանչելեացն զհաւատարմութեան նշանակն ընկալու ի մարմինն իւր զկաղանալն. (Լծ. կոչ.։)
to lame, to make lame.
Արգել կաղացոյց զնոսա ի թջւր շաւղաց անտի. (Մծբ. ՟Ծ՟Ե։)
nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.
Ընդ կաղնեաւն, կամ առ կաղնւոջն մամբրէի։ Ի կաղնին բարձր։ Առ կաղնեաւն բարձրու։ Ընդ թաւ կաղնեաւ։ Ընդ ճանապարհ կաղնւոյն։ Ի ներքոյ կաղնեաց։ Առ ամենայն կաղնեօք եւ այլն։ Որպէս նետք հզօրի, զի մխեալ են կայծակամբք կաղնւոյ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Թ. 4.) ըստ յն. ἑρημικός , վայրի. եւ յայլ օրինակս յն. ἁρκευθίνος , բեւեկնեայ կամ գիոց. համաձայն եբր։
Քանզի կաղնւոյ յունարեն փիգոս (ֆի՛ղօս) ասեն, ուտելոյն ասացաւ փագին (ֆաղին). (Նոննոս.։)
Սակս կաղնւոյս արքայական կամիմք իմաստասիրել զախորժելիսն քեզ։ Ո՛չ արամազդեան կաղնին պառաւեալ՝ տայր պտուղ. եւ ո՛չ կաղնին տրովադական, կամ տիւռենացին կաղնի. այլ՝ մամբրէին, եւ որ ի նմանէն մեզ պտուղ ընդձեռէ ձջր շնորհի. (Մագ. ՟Կ՟Ը։)
Առ կաղնեաւն մամբրէի. Ստեղնատունկն վայրենի է. իսկ պտուղն նորա կաղին՝ ընտանի. որ նախագոյն եւ վաղագոյն քանզցորեան ի մարդկան կերակուր տուեալ է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1. ուր ամենայն ազգ կաղնոց միանգամայն նշանակի։)
Սկսաւ կաղնի մահակաւ հարկանել զնա. (Վրդն. առակ.։)
lameness, hobbling.
Խօսեցաւ պարզ առանց կաղութեան (լեզուի). այսինքն անսայթաք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
to assemble, to reunite, to meet together.
Հրեշտակ ընդ կուսին խօսի. վասն զի ընդ կնոջ կաճառեցաւ օձն. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
Ընդ առն թագաւորի տրամաբանեալ կաճառէ. (Ոսկ. գծ.։)
Եւ զմարմնոյն պարտ է հատուցանել շարժութիւնն՝ կաճառելով ընդ կրթականաւն. այսինքն ի հանդէս մրցական. (Պղատ. տիմ.։)
Պարկեշտ ամուսնութեամբ կաճառեալ, եւ ծնեալ որդիս. յն. միաբանիլ, զուգիլ. (Ոսկ. յաւետիս.։)
felt, made of felt.
Անարի ոմն սկայ վառեալ, եւ թաղեաւ (կամ թաղիւ) կաճեայ բոլորով ամենեւիմբ պարածածկեալ ... հարեալ նիզակաւ ճախր առնոյր կաճեայն (կամ կաճիւ). (Խոր. ՟Գ. 9։)
Սքեմ է նոցա կաճէ դիպակաւ. եւ յորժամ վախճանի արքայն, նոքա են՝ որ զդագաղսն եւ զգահոյսն բառնան. (Մխ. դտ.։) (ուր ի լս. եդեալ է յումեմնէ, ապրիշում։)
to renounce, to abandon.
ԿԱՄԱԹՈՂ ԼԻՆԵԼ. Կամաւ ի բաց թողուլ. հրաժարել.
voluntary, spontaneous, free.
Ի կամաց ծնեալ. ի կամաւորութենէ յառաջ եկեալ. Անձնիշխանական. կամակար. կամօք եղած.
Զչարիսն ոչ անձնաւորս կարծել, այլ՝ կամածինս։ Բնութեամբ են ասեն չարիք, եւ ոչ կամածինք. (Եզնիկ.։)
to gnaw, to nibble;
to corrode, to canker;
to eat, to consume, to destroy;
to take or carry away.
Նախ ընդ երկուս բաժանել (զաշխարհն հայոց) երկու թագաւորօքս արշակունօք՝ զորս կացուցաք. ապա եւ ընդ նոսա կրծել ջանսցուք՝ աղքատացուցանել։ Բազում գաւառք կրծեալք հատեալք այսր անդր. (Բուզ. ՟Ե. 1։)
to say again, to repeat, to twaddle, to say over & over again.
Կրկնաբանէ զառ յեսուաւ եւ եղելոց իրացն ի քաղեբայ. (Նախ. դտ.։)
twice condemned.
կրկին դատելի կամ դատեալ, պարտաւոր յոյժ.
cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
Կրկնակ հոսանս ընկալաւ. (Փիլ. լին.։)
ԿՐԿՆԱԿ. Կեղծաւոր. երկու երես.
ԿՐԿՆԱԿ՛ ըստ թուաբանից են թիւք կրկնութեամբ առաւելեալք.
ԿՐԿՆԱԿ՝ ըստ տոմարագիտաց է Զոյգ մի աւուրց յաւելեալ ի հայկական ամսոյ միոյ բաժանելոյ ի չորս հաւասար եօթնեակս, որ լինին ՟իը. եւ կրկնակաւ, ՟լ.
զի՞նչ է կրկնակ. աւելիք են, որ քան զշաբաթս (քառեակս) երկու աւուրքն. զոր ի վերայ միւսոյն (յաջորդ ամսոյ) ածեմք, մինչեւ շաբաթանայ. (Տօմար.։)
Շաբաթն եօթն օր է, եւ ամիսն՝ երեսուն օր. եւ յորժամ զամիսն շաբաթ առնես, լինի չորս շաբաթ, եւ բ օր եւ այն կոչի կրկնակ։ հոռի ամսոյն կրկնակն բ լինի՝ մնացեալքն ի նաւասարդէ. նոյպէս եւ հոռի ամիս զիւր յաւելուածն (նոյնչափ), որ լինի դ օր, զայն սահմի ամսոյ մատուցանէ. նոյնպէս եւ զյլսն իմասցիս. զի երթայ ըստ կարգի, մինչեւ լինիցի շաբաթ (եօթնեակ ամբողջ չորիցս). ապա ի մին դառնայ. (Սարկ. տոմ.։)
Կրկնակք են ութ. զ. լ. խ. չ. ջ. ռ. շ. ց։ Եւ կրկնակք ասին, զի մի մի իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ յերկուց ձայնակցաց (այսինքն բաղաձայնից) բաղկացեալ է. քանզի բաղկանայ զայ ի սէէ եւ ի գայէ. եւ այլն. ուր այլք ի մեկնչաց յաւելուն եւ զսոսա. ժ. ձ. ղ. ճ. եւ այլն։ Այլ տիրապետ խօսելով՝ ի մեզ չի՛ք կրկնակ, եթէ ոչ գուցէ ռ, իբր կրկին րր. եւ ց, իբր ձս, կամ սձ։ Բայց յայլ լեզուս իրաւամբք կրկնակ կարծին եւ շ, խ, ղ, ձ, ժ, եւ այլն. զի կրկին տառիւք հնչեն եւ գրեն, զոր օրինակ ի լտ. sc, ch, ll, ts, zz եւ այլն։ Թող զտառդ փ, իբր բհ. որ ի լտ. ph, հնչեալ ֆ, ի յունական բառս։
double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.
Ի կրկնակի թագաւորելն։ Դառնայ կրկնակի. (Յհ. կթ.։)
Կրկնակի ծննդեամբ. (շար. այսինքն ի մկրտութեան, որ եւ վերստին ծնունդ աւազանին։)
Ըստ կրկնակի ծննդեան յարգանդի մարց, եւ ի ջուրս հոգեւոր սուրբ աւազանին. (Խոսր.։)
ԿՐԿՆԱԿԻ διπλῆ, διχῆ dupliciter. կրկին օրինակաւ. երկակի. երկպատկաբար. երկու կերպով.
կրկնակի սփոփանք։ Կրկնակի իրաւամբք. (Պիտ.։)
twice given.
Ձրի բժշկութիւն, կրկնաձիր առողջութիւն (հոգւոյ եւ մարմնոյ)։ Որ կրկնաձիր նշանաւս այսու (ժամահարի յետ սրբոյ խաչի) նետս արձակեցեր հեռաձիգս ձայնաւորականս. (Նար. ՟Գ. եւ ՟Ղ՟Բ։)
doubly plaited.
Կրկնամածեալ քօղ արկանէր, եւ զաւազան ի ձեռն դնէր. (Լմբ. ի շնորհ.։)
two storied (house);
— նաւ, two decker.
mantle, cloak;
hooded cloak;
pilot-coat.
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
bigamy contracted in ignorance.
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
to have the eyes starting from their sockets.
առիւծն եհար ապտակ ի ծնօտս գայլուն, եւ կրկովեցան (կամ կոկովեցաւ) աչք նորա։ Աչք գայլոյն ուսոյց զիս, որ արտաքս կրկովեցան. (Ոսկիփոր.։)
chucking.
Զկրկջաձայն երամս կաքաւացն. (Փարպ.։)
to chuck, to churr;
cf. Կաքաւ.
constructed with twigs.
տատրակն զկրկտակերտ զդուզնաքեայ փայտակերտիկն ապաւէն ծննդոցն պատրաստէ. (Ագաթ.։)
to gnash, to grind, to grate, to snap, to chatter;
— ատամանց, gnashing, grinding of the teeth;
— զատամունս, to gnash one's teeth.
ԿՐՃԵՄ βρύχομαι frendo, strideo. կամ Կրճել՝ իբր անուն, βρυγμός stridor. որ եւ ԿՐՃՏԵԼ. Կը՛րճ կը՛րճ ձայն հանել ատամանց, կամ շօշափել զմիմեանս բաբախմամբ. մանաւանդ յերեսաց սառնամանեաց. կճռտալ, կճռտացընել.
interval, space, bar, division;
difference, distinction;
objection, resistance, embarrassment, let, hinderance, obstacle, hitch;
ի — մեծ արկ զանձն, to bring oneself into trouble, into a scrape, to be in an intricate, embarrassed or entangled state.
Կրճիմն եւ ցանդ եդաւ։ Կրճիմն խաղաղութեան մեղքն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
gnashing, grinding or chattering of the teeth.
Ա՛ծ զմտաւ զկրճիւն ատամանցն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Կրճիւն.
Ա՛ծ զմտաւ զկրճիւն ատամանցն. (Բրսղ. մրկ.։)