Definitions containing the research մէջ : 2695 results

Սաղամանդրայ, ից

cf. Սալամանդր.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՂԱՄԱՆԴՐ կամ ՍԱԼԱՄԱՆԴՐ եւ ՍԱՂԱՄԱՆԴՐԱՅ. Նոյն եւ յն. լտ. σαλαμάνδρα salamandra. թ. սէմինտէր ... Ազգ սողնոյ՝ որպէս զմողէզ կամ զկովագիաց. որ ասի տոկալ ի մէջ հրոյ առ ժամանակ մի.


Սաղմոսերգու, աց

s.

psalmist, psalm-signer.

· Calfa

NBHL (1)

Գայ սաղմոսերգուն (ըստ մեզ՝ սարկաւագն) ի մէջ եկեղեցւոյն, եւ ինքն միայն առանց օգնականի ասէ, Սաղմոս ասացէք աստուծոյ մերոյ. (Պտրգ. աթան.։)


Սայլակ, աց

s.

small cart, truckle, dray-cart;
— ձեռաձիգ, barrow, hand-barrow.

· Calfa

NBHL (1)

Անցանէ ի մէջ գումակացն որպէս զանիւ սայղականց. (Պիտառ.։)


Պարենաւորիմ, եցայ

vn.

to earn one's livelihood.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրհասական արջոցն բերելով նմանութիւն, որ յաւուրս ձմերայնոյ արմատովք արմատովք պարենաւորեալ, ի մէջ կենաց եւ մահու անցեալ որջանանա ի բոյնս իւեանց։ Առ ծովեզերբն զամառային ժամանակն պարենաւորեալ առկայանան (կենդանիք). (Արծր. ՟Բ. 7։ ՟Գ. 7։)


Պարզաբար

adv.

simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.

· Calfa

NBHL (1)

Արդ են ծայրքն պարզաբար ասացեալ չար եւ անուամբ եւ իրօք. իսկ մէջն ոչ պարզաբար եւ ոչ նոյնպէս. այլ ի միմեանց ընկալեալ, եւ շարամանեալ ընդ միմեանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Պարզունակ, աց

s.

bolt;
padlock;
bar, cross-bar;
curtain-rod.

· Calfa

NBHL (1)

Զխորանն եւ զտախտակս նորա եւ զպարզունակս նորա։ Արար պարզունակս յանփուտ փայտից՝ հինգ առ մի սիւն։ Եւ արար զմիջին պարզունակն թափանցանց ի մէջ սեանցն ի կողմանէ ի կողման։ զերկուս օղամանեական նոցա արար ոսկիս, յորս մտանիցեն պարզունակքն. (Ել. ՟Լ՟Է. 11։ ՟Լ՟Զ. 31=34։ ՟Լ՟Թ. 32։ ՟Խ. 17։)


Պարման, ի

s.

young man.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռքն որ զերկինս եւ զերկիր արարին, այժմ ի մէջ անցեալ իբրեւ զպարմանի մի, բաժակ ի մատունս բերեալ՝ աղջկան միոյ մատուցանէ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)


Պարմանի, նւոյ, նեաց

cf. Պարման.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռքն որ զերկինս եւ զերկիր արարին, այժմ ի մէջ անցեալ իբրեւ զպարմանի մի, բաժակ ի մատունս բերեալ՝ աղջկան միոյ մատուցանէ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)


Պարունակ, աց

s.

orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.

· Calfa

NBHL (1)

περιέχων, -χουσα, -χόν continens caetera complexu suo, orbs circumdans. Ինչ մի պար ունօղ եւ պարփակօղ Մի մէջ իւր զայր իրս, որպէս կամար, շրջանակ երկնից.


Պարունակեմ, եցի

va.

to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.

· Calfa

NBHL (1)

περιέχω contineo, comprehendo, complector, circumdo, cingo. Շուրջանակի ի մէջ առեալ ունել. պարագրել. բովանդակել. ընդ իւրեւ փակել. ամփոփել.


Պարպատեմ, եցի

va.

to fill to overflowing;
to break, to burst.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյնօրին յառասանիցն այն պարպատեալ զմէջս եւ զկողսն. (Մագ. ՟Ծ՟Զ։)


Պարսատիկ, տկաց

s.

sling;
cross-bow, arbalist.

· Calfa

NBHL (1)

Զանձն թշնամեաց քոց պարսաքարեսցես ի մէջ պարսատկաց։ Որ գնէ քար ի պարսատիկս, նման է առն՝ որ դնէ պատիւ անզգամի. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Բ. 29։) (Առակ. ՟Ի՟Զ. 8։)


Պարփակեմ, եցի

va.

to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.

· Calfa

NBHL (1)

περικλείω, κύκλῳ περιστεφάνω undique claudo, corona cingo σφίγγω stringo. Շուրջ փակել. պարունակել պատել. պարագրել. մէջը առնուլ.


Պաքար

cf. Պաքարայք.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր եւ ի սայլ է տեսանել. զի մենքենայեալ պաքարայքն զանշարժ լուցն ի մէջ ունելով՝ այնպէս ընթանան, տանելով զծանրութիւն բեռանցն. (Լմբ. ի լծ. նիւս. կազմ.։)


Պեղագոս, ի, աց

s.

pelagus, the ocean, the sea, the mighty deep, the depths of the sea, the world of waters.

· Calfa

NBHL (2)

Իտալիա սահմանի՝ ըստ հարաւոյ տիւռենական պեղագոսիւն։ Ելլադա է առ երի կալով մակեդոնիայ ի մէջ պեղագոսացն. (Խոր. աշխարհ.)

Ի մէջ պոնտական եւ կասբիական պեղագոսացն. (Թղթ. դաշ.։)


Սափիրայ

cf. Շափիւղայ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ հոտեւանիցն՝ կնգրկին, այլեւ սափերայի ... իմա սափրայ՝ որպէս զաֆրայ, այսինքն քբքում։


Սաքրեմ, եցի

vn.

cf. Սաքրիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ղուղելովն եւ սաքրելովն ի մէջ խտացեալն անտառի. (Պիտ.։)


Սեբաստէ

cf. Սեւաստէ.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։


Սեբաստոս

cf. Սեւաստոս.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։


Սեխենի, նւոյ, նեաց

s.

melon-plant.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զհովանի մրգապահաց ի մէջ սեխենեաց (կամ սեղխենեաց). (Ես. ա. 8։)


Պիզմ

s.

discord or obstinacy.

· Calfa

NBHL (1)

Ծնաւ ի մէջ նոցա գրգռութիւնս, անհաւանութիւնս, պիզմ. (Մարթին.։)


Պիտաւորիմ, եցայ

vn.

to want, to be wanting.

· Calfa

NBHL (1)

Մեք ասեն որպէս նիւթով իւիք ի մարմնական ի բնութենէ բաշխմամբք պիտաւորեալք՝ ծնանիմք ի մէջ զծնունդսն. (Կիւրղ. գանձ.։)


Պիտիմ

v. imp. one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.

· Calfa

NBHL (1)

Սակաւիկ ինչ պիտեցան՝ ասէ, եւ եղեալ գտանէի ի մէջ ամենայն չարեաց։ Սակաւիկ ինչ պիտէր՝ եւ սպառեալ կործանէր զնա յերկիր. (Վրք. հց. ձ. այսինքն փոքր միւս եւս եւ ... քիչ մնաց որ.)


Պլօր

cf. Բիւրեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Պլօր կանթեղն ընկէց ի մէջ եկեղեցւոյն եւ մանրեաց։ Մանրեցաւ պլօր կանթեղն. (Ուռհ։)


Պղինձ, ղնձոյ

s.

copper;
coppercoin;
— ծխեալ, yellow copper, brass, bronze, tombac;
— հրաքարային, copper pyrites, yellow copper-ore;
— երփներանգ, variegated copper-ore, phillipsite.

· Calfa

NBHL (1)

Ոտք նորա նմանեալ պղնձի ծխելոյ ի մէջ հնոցի՝ հրաշէկ. (Յայտ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 18։)


Պղծաշուրթն

adj.

of unclean lips.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մէջ պղծաշուրթն ժողովրդեան բնակեալ եմ ես. (Ես. ՟Ղ. 5։)


Պղնձի, ղնձւոյ, ղնձեաց

adj. s.

copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.

· Calfa

NBHL (1)

Կամք մարդոյն՝ պարիսպ պղնձի է ընդ մէջ իւր եւ աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Պնակաձեւ

adj.

dish-shaped.

· Calfa

NBHL (1)

Քարինս կոփել չորեքկուսի, եւ պնակաձեւ փոսել զմէջսն, ծածկելով յերկրի. (Խոր. ՟Բ. 53։)


Պնդակազմ

adj.

strong, robust;
brave, daring, gallant, courageous, manful;
hard, firm, solid, steady.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ սովորութեանն, զոր խաչեն՝ պնդակազմ զմէջսն գօտեւորեն. (Նանայ.։)


Պողիպոդ, ի

s.

polypus.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ պինդ մարմինս ունին, այլ թոյլ, այսինքն պողիպոդք։ Պողիպոգէս յամենայն քար կամ խարակ՝ յորում հասանէ ի մէջ ծովուն, զնորուն գոյն առնու. (Վեցօր. ՟Է։)

ՊՈՂԻՊՈԴ ՊՈՂԻՊՈԴԷՍ. πολύπος, -πόδος polypus. Ազգ կաղամար ձկան՝ թափանցիկ մարմնով ի մէջ ջրոյ, վասն որոյ եւ պէսպիսագոյն եաեւեալ.


Պոման

cf. Պայման.

· Calfa

NBHL (1)

Գրէ զթուղթ պոմնի։ Պռօթեսմիա ( ի լս. պոման) ... լինի պոման ի մէջն. տայ եղբօր իւրում զպոմանն՝ որ գրեալ է։ Գրէ թուղթ պոմնի։ Որ ոչ հնազանդի պոմնին, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)


Պռիմիկուռ

s.

primicerius, dean.

· Calfa

NBHL (1)

ՊՌԻՄԻԿՈՒՌ կամ ՊՌԻՄԻԿԵՌ, կամ ՊՌԻՄԻԿԻՒՌՈՍ. Բառ լտ. եւ յն. primicerius πρωτοκήριος . որպէս թէ նախամոմ, նախակեռոն. Անուն նախագահութեան ի մէջ աւագ որերոյ, որպէս նախկին նշանակեալն ի ցուցակի. կամ առաջին ատենադպիր։ ՃՃ. եւ Հ. վրք. սարգսի եւ բագոսի.։


Պրկումն, ման

s.

stretching, tension.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ։ Ոչ միայն առ անջատեալոն եւ առաւելեալ պրկմունս՝ օրինօք երաժշտականութեան յարմարեալ է, այլ եւ առ մէջս եւ առ թուլացեալսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)


Պօզ

cf. Պօզլախ.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսի եւ ահա ձի չլոռոս, գրիչք ի լուսանցս կամ ի մէջն տողիս նշանակեն.


Ջահացուցանեմ, ուցի

va.

to shine like a torch, to irradiate.

· Calfa

NBHL (1)

Լուսաւորիք զիւերանց լոյսն՝ յակնարկել ճառագայթից նորա՝ ի մէջ արարածոց նորա ջահացուցանեն. (Ագաթ.։)


Ջերմադրունք

s.

Thermopolis.

· Calfa

NBHL (1)

Ջերմադրունք ի մէջ թեսսաղացւոցն եւ փովկիսոյ։ Ջերմաջուրք, եւ ջերմադրունք. (Նոննոս.։)


Ջրախոտ, ոյ

s. bot. nasturtium indicum, indian cress, aeriviola, cardamindum.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ջրխոտ. ջրկոտիմ. ... եւ կամ որ եւ է խոտ բուսեալ յերեսս ջուրց կամ ի մէջ ջրոյ. խոտ թրջեալ.


Ստուգաբանեմ, եցի

vn. va. to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս տեղւոյն ստուգաբանէին (խտրանօք)։ Տեսանելով զգանձսն՝ որ ի նմա, ստուգաբանէ։ Զոր առանձինն խօսէին՝ ի մէջ ածէր ստուգաբանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 39. եւ 4։)


Սփածանիմ, փածայ

vn.

to put on an apron, to gird oneself with a cloth;
to put on, or to wear a dressing-gown;
քուրձս —, to clothe oneself in sack-cloth or hair-cloth.

· Calfa

NBHL (1)

περιζώννυμι, διαζώννυμι praecingo. (ի յն. օսֆի՛ս, մէջք. եւ հյ. ածանիլ) Ածել ընդ մէջ, կամ զմիջով պատել.


Սօթ

bot.

cf. Սրտուկ.

· Calfa

NBHL (2)

Առ զորթոյն բերուկն եւ զուժովն, եւ յերկրորդ ծնկին մէջն ծեղքէ զսօթն զորթի մէջն. որ եւ ասի զկնի.

Արտուկ բուրգն ի մէջ որթոյն. (Վստկ. ՄԺԵ։)


Վ (vé)

s.

the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.

· Calfa

NBHL (1)

Վ. Դնի ի մեզ ստէպ ի սկզբնատառս բառից. իսկ ի վերջկոյս գտանի երբեմն որպէս յուղղականն ծով, սով եւ այլն. եւ երբեմն ի հոլովականն, որպէս գործով, սիրով. քով. քոյով. այլ ի մէջ բառից դուն ուրեք, զի յայնժամ գրի ւ, բաղաձայն կամ ձայնաւոր։


Վակաս, ի

s.

superhumeral, amice or amict of the Armenian priests;
ephod, high priest's girdle;
— լանջանոց, deacon's stole.

· Calfa

NBHL (1)

ἑπωμίς superhumerale, amiculum hmerale, cinctum. (լծ. ռմկ. եագա ... որպէս եւ յն. էբօմի՛ս . իբր ռմկ. օմուզլուգ... ) Ուսանաց եկեղեցական, լանջանոց, թիկնոց. ըստ եբր. եփուտ. որ էր ի հնումն իբր եմիփորոն քահանայապետի. վերարկու յուսոց եւ ի լանջաց եւ ի վայր մինչեւ ցմէջս. իսկ ի նորումս է լոկ ծածկոյթ պարանոցի քահանայից՝ որ միացուցանէ զսաղաւարտն կամ զթագն ընդ շուրջառի.


Վիրաւոր, աց

adj.

wounded, ulcerated.

· Calfa

NBHL (1)

Մտին ի վերայ վիրաւորացն։ Մերձենայցէ ի վիրաւոր կամ ի մեռեալ։ Չափեսցեն շուրջ զվիրաւորաւն զվայրս քաղաքին։ Լցէք զճանապարհս ձեր վիրաւորօք։ Առաջի վիրաւորացն քոց։ Ննջեսցես ի մէջ վիրաւորացն սրոյ։ Մերկս եւ վիրաւորս փախչել.եւ այլն։


Վկայ, ից

s.

witness, testifier;
voucher;
martyr;
աստուած ինձ —, God is my witness;
— լինել, to be a witness of, the witnesses of, to be admitted as evidence;
— կոչել, to summon as witness;
to invoke or call on to witness;
— առնուլ, to take to witness.

· Calfa

NBHL (1)

μάρτυς testis. եւ բայիւ μαρτυρέω, -έομαι testor, testificor. Որ ի վէճ կամ ի վէգ ի վերայ գայ ի պէտս ստուգութեան իրացն. այն՝ որ ընդ մէջ մտանէ դատի ի հաստատութիւն իրաց իբրեւ ականատես եւ ականջալուր. դաւանօղ ճշմարտութեան՝ դնելով եւ զանձն ի մահ. յն. ձայնիւ. մարտիրոս. տանըգ, շահատ, շէհիտ, կիւվահ.


Վկայութիւն, ութեան

s.

witness, testimony, evidence, deposition, attestation;
opinion, authority;
certificate;
allegation, citation;
martyrdom;
— յաւիտենից, eternal witness;
— տալ, դնել, to bear witness or testimony to, to testify;
to protest;
— ի մէջ բերել, մատուցանել, to quote, to cite;
ըստ վկայութեան ամենայն աշխարհի, according to universal opinion.

· Calfa


Վշտագին

adj.

afflicted, sorrowful, deeply grieved, in pain, in affliction;
doleful, grievous, sad, vexatious, hard, mournful, painful.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեալ գնէր ի մէջ ճանապարհին վշտագին։ Ետես զնա անդ անկեալ վշտագին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Վրանեայ

adj.

tent-like or pavilion-like;
— եկեղեցի, portable altar.

· Calfa

NBHL (1)

Կազմեալն ի վրանէ կամ ի մէջ վրանի.


Տ (dioun)

s.

the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.

· Calfa

NBHL (1)

Տ. Ի մէջ բառից տայ զսաստկիութիւն նշանակութեան հանգոյն մասնկանս, ոտ, ուտ. զոր օրինակ Բեկանել, բեկտել. փեռեկել. փեռեկտել. նողկալ. նողկտալ. քակել. քակտել. ոլորք. ոլորտք. եզերք. եզերտք։


Սիգամ, ացայ, ացի

vn.

to strut, to stalk, to walk in a proud manner, with an air of ostentation or self complacency;
to bridle up, to give oneself airs, to carry one's head too high.

· Calfa

NBHL (1)

Աքաղաղ՝ որ շրջի ի մէջ մարեաց սիգալով. (Առակ. լ. 31։)


Սիզական, ի, աց

adj.

grassy.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ սեպհական է սիզոյ, կամ գտանի ի մէջ խոտոց.