Definitions containing the research աղ : 10000 results

Սխալումն, ման

s.

cf. Սխալանք.

· Calfa

NBHL (1)

Ազատ ի մեղայ մնալով՝ յաղթօղ մարմնականաց սխալմանց արար։ Որ առ իս կրին կրկին սխալմունք. (Խոսր. պտրգ. Նար. ՟Ժ՟Է։)


Սխտոր

cf. Խստոր.

· Calfa

NBHL (1)

Սկորդոն, սխտոր. (Գաղիան.։)


Սխրանամ, ացայ

vn.

to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.

· Calfa

NBHL (4)

Զի յաղագս արուեստին եւ գեղեցկութեան սխրանայցես ընդ արարչին. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)

Իսկ ո՞վ ի վերայ ասացելոցս ոչ սխրասցի. գործի սպասման, եւ նոյն գործի կենաց։ Ընդ որ յաւէտ իմն սխրացեալ։ Սխրացեալ զարմանային ընդ պատիւ բնութեանս մերոյ. (Անյաղթ բարձր.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)

Գործ է մեծահոգութեան՝ ոչ սխրանալ ընդ փափկութիւն եւ ընդ հեշտութիւն, եւ ոչ ընդ իշխանութիւն, եւ ոչ ընդ յաղթութիւն մարտիցն. (Արիստ. առաք.։)

Ով որ սխրանայք ընդ արքունեացըն փառս, հայեցէք ի վեր. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)


Սխրասարաս

adj.

cf. Սխրալի.

· Calfa

NBHL (1)

Կաթողիկէն սխրատեսիլ՝ զոր հիմնադրեաց սմբատ յիւրում քաղաքին յանի. (Սամ. երէց.։)


Սխրատեսիլ

adj.

cf. Սխրալի.

· Calfa

NBHL (1)

Կաթողիկէն սխրատեսիլ՝ զոր հիմնադրեաց սմբատ յիւրում քաղաքին յանի. (Սամ. երէց.։)


Սխրացուցանեմ, ուցի

va.

to ravish, to enrapture, to delight, to strike with admiration, to charm, to be the delight, the charm of.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ի սխրացուցանել զներբողումն բաղձալւոյս՛ (Ուռպ.։)


Սխրիմ

vn.

to become extenuated, to grow thin or lean.

· Calfa

NBHL (1)

Մեք պարարեալ ազգի ազգի կերակրովք ըմպելեօք, եւ ի միում աւուր պակասմանէ նուաղեալ սխրիմք մարմնով. (Ոսկ. լս.։)


Սկախառն

adj.

slimy, oozy, muddy, miry, sloughy;
սկախառն խոնաւութիւն, cf. Ճահիճ.

· Calfa

NBHL (1)

Թանձրամած մրուր սկախառն։ Ի սկախառն աւաղոյ. (Ճ. ՟Է.։ Վրդն. ծն.։)


Սկեմ, եցի

va.

cf. Հսկեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Սկէր, եւ ոչ տայր ական հատանել։ Սկեցէք ընդ իս։ Սկեցէք, եւ կացէք յաղօթս։ Արթուն կացէք, եւ սկեցէք.եւ այլն։

Սկեսցուք ըստ կարի մերում։ ոչ սկեցաք յերեկորեայ։ Յաճախեն սկեցօղքն յաղօթս. (Ճ. ՟Գ.։)

Է եղեռնաւոր եւ յանկարծահաս ուխին խաղացելոյ, որ աստէն եւ աստ շլացութեամբ զիս պաշարելով սկէ. (Պիտ.։)


Սկզբնաբոյս հասակ

sn.

tender age, infancy.

· Calfa

NBHL (1)

Անդստին ի սկզբանէ բուսեալ. կանխաբոյս. Սկզբնաբոյս ընդ լաւին վերերեւեսցի ցորենոյ որսմն դառնութեան. (Սկեւռ. աղ.։)


Սկզբնալոյս, լուսի

s.

primitive light, origin or author of light.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχίφωτος lucis princeps, origo, auctor. Առաջին լոյս. աղբիւր լուսոյ. լուսաբան. նախկին լուսատու.


Սկզբնական, ի, աց

adj. s.

primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.

· Calfa

NBHL (1)

Օգնեա, որքան կարողութիւն է, բնութեանն. զսկզբնական ազատութիւնն պատուեա. (Ածաբ. աղք.։)


Սկզբնանամ, ացայ

vn.

to begin, to commence.

· Calfa

NBHL (1)

Ի՞բր ոչ առ ծնունդ ամենայն աշխարհ եկն, որ դէպ լինելոյ եւ սկզբնացելոյ մասանց բաղկացեալ է. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Սկզբնաչար

cf. Նախաչար.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞ղապերախտ ողոքեսցէ զորովայն, զծանր բեռն, զսկզբնաչարն, զանյագ գազանն. (Ածաբ. աղք.։)


Սկզբնապետութիւն, ութեան

s.

supreme hierarchy.

· Calfa

NBHL (1)

Սուրբս եւ թագաւորս եւ տեարս եւ աստուածս կոչեն ասացեալքն (սուրբ գիրք) զորս յիւրաքանչիւրսն սկզբնապետութիւնս զարդս. ընդ որոց ձեռն երկրորդքն աստուծոյ պարգեւացն հաղորդեալք. (Դիոն. ածայ.։)


Սկզբնասեր

adj.

propagated first;
— բողբոջք, the first offshoots or branches.

· Calfa

NBHL (1)

Նախնեաց մերձաւորութեան խառնից սկզբնասեր բողբոջք. (Պտմ. աղեքս.։)


Սկզբնատիպ

cf. Նախատիպ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχέτυπος, -ον archetypus, originalis, -le;
primigenius, -um. Նախատիպ. առաջին գաղափար. բուն եւ նախկին օրինակ.


Սկզբնաւոր

adj.

commenced, created, primitive, first.

· Calfa

NBHL (1)

Սկզբնաւոր ողբերգութիւն այսր աղերսանաց զհաւատոցն շինուած կառուցին։ Նայեցեալ ի սկզբնաւորն իմ եղելութիւն։ Լեր ընդ առաջ քո ողորմութեամբդ ի սկզբնաւորս ապաւինութեան։ Ի սկզբնաւորն նախաձայնեալ սաղմոսիս մինչեւ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ձեռներէց սկզբնաւոր անհամբուրելի. (Նար.։)


Սկզբնաւորեմ, եցի

va.

cf. Սկսանիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Աւետիս քեզ մարիամ, զոր գաբրիէլ սկզբնաւորեաց. (Տաղ.։)

Շնորհեա կատարել զսկզբնաւորեալ մատեան մաղթանաց. (Նար. ՟Բ։)


Սկզբումն, ման

s.

beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.

· Calfa

NBHL (1)

Որ եւ սկզբմունք ամենայն էից, գոլոյն հաղորդին. եւ են, եւ սկզբմունք են, եւ յառաջագոյն են. (Դիոն. ածայ.։)


Սկի, կւոյ

s.

cup, bowl;
chalice.

· Calfa

NBHL (4)

Օրհնութիւն սկոյ եւ մաղզմայի։ Եւ ի սկիհն ասէ. օրհնեա զբաժակ խորհրդական քո նուիրացն. (Մաշտ.։)

Աստուած մեր սկեաց եւ մաղազմեաց ոսկեաց ոչ ունի պէտս. (Սոկր. ՟Է. 20։)

Զմաղզմայն եւ զսկիհն. (Լմբ. պտրգ.։)

Զսկիհն կալցես ի ձեռին քում ի ժամ հաղորդութեան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Սկիզբն, կզբանց

s.

beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.

· Calfa

NBHL (2)

ՍԿԻԶԲՆ ἁρχή (լծ. առաջ. արշ. նախ). initium, principium. գրի եւ ԻՍԿԻԶԲՆ, ԻՍԿԶԲԱՆ եւ այլն, զոր տեսցես. Սկսումն. առաջին ծագն ամենայն իրաց. աղբիւր. արմատ. հիմն. գլուխ. նախկին տեղին եւ ժամանակ. (որում հակադիր Կատարած). սկիզբ.

Ի ՍԿԶԲԱՆԷ. Երբեմն է մակրայ եւ ի յն. ἁπ’ ἁρχῆς, ἁπαρχῆς, καταρχάς a principio, pridem, antiquitus . եւ երբեմն որպէս հոլով ներգոյական, ἑν ἁρχῇ in principio. Անդստին ի սկսմանէ. ի վաղուց. յաւուրցն առաջնոց, կամ ի յաւիտենից. ի սկզբան անդ. նախ զառաջինն. ի բնէ.


Սկուտեղ, կտեղ, կտեղի, տեղբ

cf. Սկտեղսկտեղ.

· Calfa

NBHL (5)

Որպէս խաղող յայդւոջ վայելչական, եւ ելեալ ի սկուտեղս (կամ ի սկըտեղս) թագաւորին քրիստոսի. (Նար. երգ.։)

Սկուտեղօք ոսկեղինօք եւ արծաթաղինօք. (Մաշտ. ջահկ.։)

Ծաղկակալ սկտեղբն իբր զինուվարեցաւ. (Խոր. ՟Բ. 60։)

Ծաղիկք լինին, զի ի սկտեղս պատուական թագաւորին ելանիցեն. (Ագաթ.։)

ՍԿՈՒՏԵՂ կամ ՍԿՏԵՂ (ուղղ. եւ սեռ). լծ. յն. եւ լտ. σκυτάλη scutella πίναξ (պնակ). discus. Պնակ ի ձեւ վահանի. սկաւառակ. ափսէ. մաղզմայ.


Սկսնում, սայ

vn.

to begin, to commence, to initiate, to set about, to enter upon, to start, to make one's outset;
to give the signal for or of, to fall to, to undertake, to propose, to put in train;
to be born, begun or commenced;
վերստին —, to begin again, anew, afresh or over again;
to recommence;
տալ —, to cause to commence.

· Calfa

NBHL (1)

Սկսնու, եւ կատարէ եւ կնքէ զաղօթս իւր, եւ սիրտ նորա ոչ զգայ՝ զոր ինչ ասացին շրթունք նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Սկսնակ

cf. Սկսող.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս համեստութեան սկսնակաց, եւ յաղագս կամեցողացն բնակել ի հաւասար կենցաղումս (վանաց). (Վրք. հց. ձ։)


Սկսումն, ման

s.

beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.

· Calfa

NBHL (2)

Անդէն ի սկսման ծննդեանն։ Յաղագս սկսմանցն տարւոյն հակառակաձայնեն՝ սկսմունս հակառակ դնելով. (Փիլ. ել.։)

Դառն է ի սկսմանն առաքինութիւնն, եւ ապա քաղցր. (Նար. երգ.։)


Սղանամ, ացայ

vn.

to become briefer or shorter, to shorten;
to become or get dearer, to rise in price.

· Calfa

NBHL (1)

Սուղգ եւ սղացեալ ասի։ Սուղ է այբն, եւ ըստ երկամանակի սղանայ ի տեղւոջ. յորժամ սղի, եւ սղացելոյ վերաբերին երկու բաղաձայնք. (Երզն. քեր.։)


Սղար

cf. Պաշարումն.

· Calfa

NBHL (2)

Ի սղարն կերան զսուրբ եւ զանսուրբ անասունս, հարկելի ի կատաղի բոցռյ որկորին. (Վրդն. պտմ.։)

Արար ժողով ի վերայ տրապօլսոյ քաղաքին, եւ մեծաւ սխարով նստաւ ի վերայ նորա. (Ուռհ.։)


Սղարեմ

va.

cf. Պաշարեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Սղարեալն նեղի ի թշնամեաց իւրոց։ Օտար թշնամիք արտաքոյ սղարելով զքաղաքս՝ ոչ յաղթեն դիւրաւ. (Բրսղ. մրկ.։)

Սխարեալ՝ ունէր զքաղաքաբերդն ի պահեստի. (Ուռհ.։)


Սղոխ, ի

cf. Սողոխ.

· Calfa

NBHL (3)

Մատուցանեն զառ ի յօդն քաղցրախառնութիւն ... ստէպ ստեպ սղոխք օդոյ, անօրսունք՝ այն որ ի ծովէն, եւ թանձունքն որ ի լճէն. (Փիլ. տեսական. յորսէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)

Յորժամ քաղցրաշունչ սողոխ վէտս վէտս զմկանունսն ճօճեալ ճեմի. (Վեցօր. ՟Դ։)

Ի քաղծրաշունչ օդոցն սղոխք ալեացն վէտս վէտս ի վերայ միմեանց շրջապատին։


Սղոցաձեւ

adj.

saw-like, saw-shaped, dentellated, toothed.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռք եւ մատունք սղոցաձեւք. (Պտմ. աղեքս.։)


Սղոցի, ցւոյ, ցեաց

s. bot. holm-oak, evergreen oak.

· Calfa

NBHL (1)

πρίνος ilex. Ազգ. վայրի կաղնոյ սղոցաձեւ տերեւովք.


Սղոցուք

s.

saw-dust.

· Calfa

NBHL (1)

Առ կուենոյ փայտի կամ մախի սղոցուք։ Սղոցուք ի նոյն անուշահոտ փայտից ի սնակի յատակն լից։ Առ կաղնի փայտի սղոցուք. (Վստկ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ճ՟Հ՟Դ։)


Սմբակակոխ լինիմ

sv.

"cf. Սմբակակոխ առնեմ."

· Calfa

NBHL (1)

Հինիւ սմբակակոխ արարեալ զսահմանս հայոց։ Բազում արեան ճապաղիս ի նոցանէ հեղուին՝ սմբակակոխ արարեալ. (Խոր. ՟Ա. 12։ Յհ. կթ.։)


Սմբակակոխեմ

va.

to trample down with cavalry.

· Calfa

NBHL (1)

Հինիւ սմբակակոխ արարեալ զսահմանս հայոց։ Բազում արեան ճապաղիս ի նոցանէ հեղուին՝ սմբակակոխ արարեալ. (Խոր. ՟Ա. 12։ Յհ. կթ.։)


Սնանամ, ացայ

vn.

to become empty, to be emptied.

· Calfa

NBHL (1)

ի սաղմոսարանս ինչ գրի։


Սնապարծիմ, եցայ

vn.

to be vain, to grow proud, to swagger, to play the bully, the braggart.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղթօղս եւ յայլ բարեգործութիսն ամբարտաւանել եւ սնապարծել։ Չսնապարծել առ կնոջ եւ առ ծառայս։ Պարտ էր ինքեան զայլս խրատել չսնապարծել. (Խոսր.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ Բրսղ. մրկ.։)


Սնավաստակ

adj.

working uselessly, loosing one's labour.

· Calfa

NBHL (1)

Վիշապաձուկն զորսորդաց ձկունս յորովայն իւր ամայէր, եւ սնավաստակ մնալ որսորդացն լինէր. (Կաղանկտ.։)


Սնացուցանեմ, ուցի

va.

to render useless.

· Calfa

NBHL (1)

Մի սնացուցանէ զուռ քո ապականիչ եւ ժանտագործ մարախ. (Սարկ. աղ.։)


Սնափառեմ, եցի

vn.

cf. Սնափառիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծաբանեալ սնափառէր կաղնի՝ ասել զինքն թագաւորացն. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Դ։)


Սնափառութիւն, ութեան

s.

avidity of vain or false glory, pride, ambition, vanity, self-conceitedness, foppishness.

· Calfa

NBHL (1)

Սնափառութիւնէ ախտ անբնական, եւ ամանայն գործոց առաքինութեան դիւաւ շաղապատի։ Առաքինութիւն կորչի՝ յարեալ ի սնափառութիւն։ ի հրապարակս աղօթել խորհի սնափառութիւն. (Նեղոս.։)


Սնգիմ, եցայ

vn.

to neigh, to snort.

· Calfa

NBHL (1)

Ձի որ սնդի ի պառիկել եւ ի հանգչել, եւ յուշ պառկի, լաւն այն է եւ աղէկն. (Վստկ. ՟Յ՟Է։)


Սնդիկ, դկի

s.

mercury, quick-silver.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՆԴԻԿ կամ ՍՆՏԻԿ, ὐδράργυρος (արծաթաջուր). argentum vivum (արծաթ կենդանի). mercurius (որպէս թէ ցնդելի). Ժիպակ. ռմկ. ժիվա, ճէպէ. ճիպէ, զիպէք. Մետաղ լոյծ՝ արծաթափայլ՝ ծանրակշիռ.


Սնդու

cf. Սնդոյ.

· Calfa

NBHL (1)

Ադուցին նմա գրատս սնդոյ մետաքսէչս. (Կաղանկտ.։)


Սննդական, ի, աց

adj.

nutritive, nutritious, alimentary.

· Calfa

NBHL (1)

Յակոբ արդար յաղագս սննդական կենցաղակցութեան եղբայր յիսուսի կոչեցեալ. (Նար. խչ.։)


Սննդակից, կցի, կցաց

adj. s.

nursed, bred or brought up together, coetaneous;
familiar, friend, comrade, fellow.

· Calfa

NBHL (2)

Փախստեայ ի սննդակցաց եւ ի գաւառէ. (Սարկ. աղ.։)

Զսննդակցիւ զգայութեամբ շաղեալք. (Դիոն. ածայ.։)


Սնոտի, տւոյ, տւոց, տեաց

adj.

useless, vain, futile, frivolous, worthless;
chimerical, idle.

· Calfa

NBHL (2)

Ցանկացան իբրեւ գարեղէն նկանակի՝ աստուծոց օտարաց սնոտւոց։ Յուսացեալ են ի սնոտիս, եւ խօսին զունայնութիւն։ Անձինք մեր տաղտկացեալ են ի սնոտի հացէս։ Սպասեցի ամսոց սնոտեաց։ Սնոտիք պատահեսցեն նմա։ Սնոտիս զսնոտւովք պատէք։ Ի վերայ սնոտի յուսոյն նոցա։ Մի՛ յուսալ ի մեծութիւն սնոտի.եւ այլն։

Գիտեմ, զի սնոտի՛ խօսիմ. բայց սակայն յասելոյ ոչ դադարեմ։ Սնոտի եկն ի կենցաղս. ոչ զմարմինն մխիթարեաց, եւ ոչ զոգին յագեցոյց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։ Լմբ. ժղ.։)


Սնոտիապատիր

adj.

futile and false, fallacious.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցրացուցանեն զսնոտիապատիր բանսն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)


Սնոտիասէր

adj.

fond of futilities, running after vanity, occupied with trifles.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ հաւանեալ աղաւաղել զփրկութիւն ընդ սնոտիասէր կենացս, որով կատարեցան։ Կիսակտուր կենօք վճարեալ զսնոտիասէր կեանս վախճանեցաւ. (Յհ. կթ.։)

Սնոտիասէր ըղձիցն բաղձանաց. (Անան. եկեղ։)


Սնուցանեմ, ուցի

va.

to nourish, to feed, to maintain;
to foster, to instruct, to breed, to bring up.

· Calfa

NBHL (2)

Սնուցանէ մանուկ սառա։ Առ զմանուկդ, սնո զդա ինձ։ Սնոյց զքեզ տէր աստուած քո, որպէս սնուցանիցէք ոք զորդի իւր։ Եթօղ նա անդ զլիւսի՝ սնուցանել զորդի իւր։ Սնուցեանէր զանտիոք զպատանեակն աղեքսանդրի.եւ այլն։

Զմորթն սնուցեալ եւ կեզմել. (Կաղանկտ.։)