giant;
— կին, giantess;
— անարի, huge giant.
· Calfa
Հայկ ի մէջ սկայիցն քաջ եւ երեւելի լեալ։ Միապետել ի վերայ ամենայն սկայիցն եւ դիւցազանց. (Խոր. ՟Ա. 9։)
sealed.
· Calfa
Գրեցին երիս արս ընտրեալս յինքեանց. եւ թուղթ մի զքրիստոս անուն. եւ եդին ի մէջ սկընդեալ մոմոյ, եւ ծածկեցին. (Հ. ապր. ՟Ի՟Ա.։)
saw-fish.
· Calfa
Ասի յասորւոց, թէ ի նուազել ջուրցն հեղեղաց, ընդ մէջ անցեալ սղոցաձուկնն արգելու զնաւն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
to saw, to cut with a saw.
· Calfa
Սղոցեաց սղոծօք։ զփայտ ինչ գեղեցիկ սղոցեալ։ Սուսեր մերկ ի ձեռին՝ սղոցել զքեզ ընդ մէջ։ քարկոծեցան, սղոցեցան. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի. 3 ։ Իմ. ժգ. 11։ Դան. ժգ. 59։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 37։)
Զկէսս սղոցէին ընդ մէջ, եւ սպանանէին. (Եփր. վկ. արեւ.։)
white;
white, white lead, ceruse;
silver coin;
— մարգարտեայ, pearl-powder;
— զինկի, zinc-white, oxide of zinc;
ի —ս, dressed in white;
— առնել, to whiten.
· Calfa
Հեծեալք յերիվարս ի մէջօրէի եւ սպիտակաց. (Դտ. ՟Ե. 10։)
cf. Սպիտակազգեստ.
· Calfa
Ի մէջ սպիտակազգեցաց միայն ինքն զգեցեալ աղտեղիս մտանէր. (Իսիւք.։)
dressed in white;
— քորք, Nuns consecrated to the Holy Virgin.
· Calfa
Ի մէջ սպիտակազգեցաց միայն ինքն զգեցեալ աղտեղիս մտանէր. (Իսիւք.։)
cf. Սպիտակազգեստ.
· Calfa
Զպատմուճանս եւս լուացեալ. մանաւանդ ի մէջ այնոցիկ սպիտակահանդերձք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
spotted, marked with white.
· Calfa
Յորս է տեսանել ի մէջ արջնատես ագռաւուց սպիտականիշ երամս աղաւնեաց. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
stomach;
belly;
ոչ գոյ յիս — կերակրոյ, I have a weak digestion;
— իմ ցաւէ, I have the stomach-ache.
· Calfa
ՍՏԱՄՈՔ ՍՏԱՄՈՔՍ. Բառ յն. սդօ՛մախօս, իբրու բերան. στόμαχος stomachus, ventriculus, orificium. Պարկ ի մէջ կրծոց կախեալ զորկորոյ ի վայր, ընդունարան եւ եփարան կերակրոց. որոյ ստորին կողմն կոչի խախացոց.
to acquire, to gain, to obtain, to get;
to have, to possess, to hold;
to purchase, to buy;
to create;
վերստին —, to regain, to re-acquire, to recover;
փառս —, to achieve glory.
· Calfa
Առաքես զոգի քո, եւ ստանաս զնոսա։ Այսպէս արասցէ խորանին վկայութեան ստացելոյ ի նոսա ի մէջ պղծութեանց նոցա։ ժողովուրդ՝ որ ստացեալ է, օրհնեսցէ զտէր.եւ այլն։
to shoot, to sprout, to bud forth, to pullulate, to grow.
· Calfa
Ստեղնեալ ծառոյ մահաբերին, այն որ բուսաւ ի մէջ դրախտին. (Շար.։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
· Calfa
Ի մէջ հնոցին սուրբքն ցօղովն վայելէին։ Զի՞նչ սքանչելի է փառք ի մարդկանէ, որով մանկունք կաքաւիչք վայելեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
cf. Վայելչութիւն.
· Calfa
Իբրեւ զթագաւոր ի մէջ ռամկաց պայծառացեալ ի վայելչանաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
living in the wilds, savage.
· Calfa
Իբրեւ զվայրենաբնակս ոմանս գոչեն ի մէջ դաշտի զկնի այնոցիկ՝ զորս հալածեն. (Վրք. ոսկ.։)
to grate, to bar, to trellis, to lattice;
— զբեռինս, to cord a bale, to bind up as with netting;
— զգունդս, to levy, to assemble, to muster soldiers.
· Calfa
Եւ կամ Դնել ի մէջ վանդակի կողովոյ.
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
· Calfa
Զսպառնալիսն որպէս հուր վառէ ի վերայ ամպարշտաց։ Վառեցան որպէս զճառագայթս լուսոյ ի մէջ աշխարհաց. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Վասիլիսկոս.
· Calfa
Ետես անդ վասիլիսւոյ, որ է արքայ օձ։ Հերձեալ ընդ մէջ մեռաւ վասիլիսկոյն. (Վրք. հց. ՟Ի։)
work, labour, toil;
pains, trouble, fatigue;
merit, worth, service;
profit, gain, earnings;
tired, fatigued;
— ծառայութեան, service rendered;
— ձեռաց, handiwork;
— արքունի, military service;
գիրք —ոց, Geoponics;
— առնել, to tire, to fatigue, to weary;
— լինել, to labour, to work, to toil, to work hard, to strive, to fatigue or tire oneself with, to be fatigued or tired.
· Calfa
Փոխանակ վաստակոցն՝ զոր վաստակեսցես ինձ։ Զտառապանս իմ եւ զվաստակս ձեռաց իմոց։ Ելանէ մարդ ի գործս իւր, եւ ի վաստակն ձեռաց իւրոց մինչեւ ցերեկոյ։ Հատուսցէ քեզ տէր ըստ վաստակոց քոց։ Զբերս երկրի քոյ, եւ զամենայն վաստակս քո կերիցէ։ Ոչ լիցի աշխատութիւն ի յակոբ, եւ մի՛ երեւեսցի վաստակ ի մէջ իսրայէլի։ Ի ներքոյ լեզուի նորա ցաւք եւ վաստակք.եւ այլն։
to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.
· Calfa
Մէգ եւ մառախուղ ի մէջ խաշանաց իւրոց վատնելոց. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 12։)
Ի մէջ հեթանոսաց, ուր վատնեցի զնոսա։ Զմիայնակեացս փախուսցէ, եւ զշինականսն վատնեսցէ ... Ցրուեալք վատնիցին յօտարութիւն։ Դաշտացն եւ ճանապարհացն դիաթաւալ կացուցանէին, եւ չարախտաւոր վատնէին. (Մծբ. ՟Ժ՟Դ։ Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։ Ագաթ.։)
cf. Վարանք.
· Calfa
Ու՞ր (ի մէջ աւերակաց) ծիծառն զիւր վարանից բունիկն յարադրէ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
caught in the ice, frost-bound or ice-bound.
· Calfa
Սուզիչ կամ սուզեալ ի մէջ սառին կամ սառնամանեաց. սառնասառոյց. սառնամանուտ.
sagum, great coat;
cassock, brigandine, coat of mail, hauberk, hocqueton, cuirass.
· Calfa
Զգեցոյց սաւուղ դաւթի զվարապանակս իւր. եւ ած դաւիթ զսուսեր իւր ընդ մէջ ի վերայ վարապանակացն։ Մերկացաւ յովնաթան զլօդիկն՝ որ զիւրեւ, եւ ետ զայն դաւթի. եւ զվարապանակս իւր։ Եւ յովաբ զգեցեալ էր վարապանակս զրահից. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 38. 39։ ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)
scattering, dispersion;
defeat, rout, destruction.
· Calfa
Ի վարատման ձերում ի մէջ աշխարհաց. (Եզեկ. ՟Զ. 8։)
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
· Calfa
Յորժամ էի ի մէջ յունաց՝ զիմաստութիւն վարժելով։ Զառաքելութեանն վիճակ մերոյ աշխարհիս, եւ զքահանայապետութեան հանդերձ մարտիրոսութեամբ վարժելով. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 77։)
to plunge, to sink, to immerge;
to cover, to hide.
· Calfa
Սուզէ զչարսն ընդ չարին ի մէջ հնոցին. (Տաղ.։)
tumult, trouble, discord;
tumultuous, turbulent, agitated.
· Calfa
Սկսկաւ շմորն եւ խռովութիւն ի մէջ թագաւորացն։ Կալաւ շմոր, եւ մաքառեցաւ ընդ պապն։ Յանկ ածեալ զամենայն շմորս եւ զկռիւս իւր. (Մարթին.։)
to give, to present, to offer;
to concede, to grant, to bestow;
to provide, to furnish, to lend;
to give up, to deliver, to abandon, to expose;
to make, to render, to produce, to cause;
— զանձն, to apply to, to addict oneself to;
to give oneself up to, to abandon oneself;
— խօսել, to cause to speak;
— պատասխանի, to answer, to reply, to respond;
cf. Պատասխանի;
չ— դուլ եւ դադար, to give neither peace nor rest, to disturb continually;
— իշխանութիւն, to invest or intrust with authority;
վկայագիր, անցագիր —, to deliver a certificate, to grant a passport;
մրցանակ, վարձս —, to decree rewards, to award prizes or premiums;
— ածել, to cause to bring;
— գերեզմանի, to bury, to inter;
— ի բանտ, to put in jail or prison, to imprison;
ժողով —, to come together, to assemble, to reunite, to meet, to hold a meeting;
քարամբք —, to strike with stones;
տաց զքեզ յազգ մեծ, I will make of you a great nation;
տացէ քեզ տէր լինել, may you be!
չէ տուեալ ամենեցուն, it is not every one that can;
զորս ընդ ձեռամբ ձերով ետու, which I put in subjection to you;
ես ետու տանել զուլդ, I have sent the kid;
հօրն իւրում ետ տանել, he sent to his father;
տուր բերել ինձ փայտս մայրս, send me cedar wood;
ետ զանձն իւր երթալ, he went;
զլէգէոնս այսոցն՝ անդնդոց տայ, he sends the legions of devils into the pit;
զպատիժս տայցեն յաւիտենից տանջանաց, they will suffer eternal punishment;
զմեզ ի կորուստ եւ յոչէութիւն տան, they load us with evil and annihilate us;
մի տայք մեռանել, do not leave to die.
· Calfa
ՏԱՄ ԻՐԱՒՈՒՆՍ. Իրաւացուցանել. եւ Արդար պատճառս ի մէջ բերել.
rack, instrument of torture.
· Calfa
Յայսոսիկ տեղիս տանջին անիրաւք. եւ սա մէջ ինչ գոլով՝ մաքրող թուի, եւ ոչ տանջանարան։ Որպէս օթեւանքն արդարոց զանազանք, այսպէս եւ տանջանարանքն մեղաւորացն բազմադիմի. (Նոննոս.։ Լմբ. սղ.։)
to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.
· Calfa
Տապալէին զվէմն ի բերանոյ ջրհորոյն։ Տապալէ զլերինս բարկութեամբ։ Լերինք ի հիմանէ տապալեսցին։ Ձորք տապալեսցին։ Տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա։ Տապալեաց զամեսայի ի ճանապարհէն յանգն։ Հողմ յարիցէ եւ տապալեսցէ։ Ասուր իբրեւ նոճ մի ի լիբանան, եւ տապալեցին զնա ի վերայ լերանց։ Տապալեսցէ զատակս նորա։ Տապալեցան շտեմարանք։ Հիմունք երկնից խռովեցան եւ տապալեցան։ Տապալեսցին հիմունք նորա.եւ այլն։
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
· Calfa
ԴԱՏ ԱՌՆԵԼ. δικάζω judico, ἑκδικέω vindico Դատել. իրաւունս առնել ումեք, կամ ընդ մէջ սորա եւ նորա. եւ վրէժ. խնդիր լինել։ (Ծն. ՟ժզ. 5։ Սղ. ՟ի՟ե. 1։ ՟Ա. Թագ. ՟իդ. 13։ Ղկ. ՟ժը. 3։)
to judge;
to discern;
to criticize;
to know;
to think, to esteem;
to reason;
to condemn;
— ընդ ումեք, to bring an action against some one;
հրով, ի հուր —, to burn, to consume by fire, cf. Այրիմ;
սրով՝ ի սուր —, to kill with a stroke of a sword, cf. Կոտորեմ, cf. Խոցեմ.
· Calfa
Դան դատեսցէ զժողովուրդ իւր։ Դատեսցէ տէր՝ որ դատելոցն է այսօր ի մէջ որդւոցն իսրայէլի եւ ի մէջ որդւոցն ամոնայ։ Ոչ տարապարտուց դատեցեր։ Եւ դատեաց յեփթայի զիսրայէլ ամս վեց։ Որ դատիս զամենայն երկիր։ Մի՛ դատիք (զայլս), զի մի՛ դատիցիք (յաստուծոյ)։ Տէր դատի զդատաստանս նորա։ Դատեա՛ տէր զայնոսիկ, ոյք դատին զիս։ Սուրբք զաշխարհ դատին. եւ եթէ ձեօք դատի աշխարհ, ապա ոչ էք արժանի անարգ ատենից. եւ այլն։
completion of a century.
· Calfa
Պղծալից մարդիկ ութերորդ դարուն։ Կացին նահապետք արդարք մինչ ի դարն ութերորդ. (Ագաթ.) զի ընդ մէջ ադամայ եւ նոյի են ազգք կամ նահապետք ութ։
present.
· Calfa
Զկանխաւ եղեալ հարցն յանցանք իբրեւ զդեռակայ ի մէջ առնու. (Լմբ. ովս.։)
intelligent, well-informed, skilful, learned;
— առնել՝ կացուցանել, to initiate, to instruct, to inform;
— լինել, to be well-informed, to have profound knowledge, to be well versed in, to understand thoroughly, to know perfectly;
— լինել ապագայից, to penetrate the future;
— լինել ի մէջ բարւոյ եւ չարի, to distinguish, to know good from evil;
— լինել յամենայն ճանապարհս իւր, to be have prudently or wisely;
— լինել ի սրտի իւրում, to revolve, to turn over in one's mind, to reflect, to consider, to mediate, to ruminate, to ponder;
— լինել ոգւոյ նորա, to seize the meaning, to enter into the spirit of;
— ամենայն իմաստութեան, learned in all knowledge.
· Calfa
cf. Թշուառ.
· Calfa
Չի՛ք նոցա խեղճ կամ խեթ յետ մկրտութեան յօրինաց անտի։ Նա արդարացուցանէ զիս ի մէջ խղճի եւ խեթի. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
to cut, to cut off, to break off, to tear off or away;
to burst open;
— զհերս, to tear out the hair;
— ներքինիս, to castrate.
· Calfa
Ի մէջ վաճառելոյ եւ գնելոյ խզեսցին մեղք. յն. փշրեսցին. (Սիր. ՟Ի՟Է. 2։)
knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.
· Calfa
Յորժամ խէթ ատելութեան լցի ի մէջ ծառայից եւ տեառնն, ոչ վաղվաղակի ժպրհին ընդ նա խօսակցիլ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի մէջ խիթի ահիւեւ երկիւղիւ կայր. գուցէ՝ ասէ, ածից ես ի վերայ իմ զանէծս, եւ ոչ հեշտալի լինէր նմա քունն. (Խոր. Բ. 35.) (՛ այլ ձ. խէթ սրտիւ. իբր կասկածոտ։
Չիք նոցա խիղճ կամ խէթ յետ մկրտութեանն յօրինաց անտի։ Նա արդարացուցանէ զիս ի մէջ խղճի եւ խեթի. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ա. կոր.։)
cf. Խլրտիմ.
· Calfa
Կապեցաւ անհաւատութիւնն, եւ այլ կարէ խլրտալ։ Է՞ր վասն անկեալ ես ի մէջ փչոց ախտիցդ առանց խլրտալոյ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Խլրտիմ.
· Calfa
Կապեցաւ անհաւատութիւնն, եւ այլ կարէ խլրտալ։ Է՞ր վասն անկեալ ես ի մէջ փչոց ախտիցդ առանց խլրտալոյ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
the little finger.
· Calfa
Ծկոյթ իմ ստուար է քան զմէջ հօր իմոյ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
cf. Ծոծորակ.
· Calfa
ԾՈԾՈՐԱԿ եւս եւ ԾՈԾՐԱԿ. κοτίς occiput. Յետին կողմն գլխոյն կամ պարանոցին, րպէս ծորակ՝ երակ եւ անցք ուղղոյ կամ ծծոյ ընդ անրակն, եւ իբրու ծործոր կամ ձորամէջ.
tempestuous, very agitated, stormy, billowy;
tempestuous as the sea;
— նաւ, tempest-tossed ship;
— լինել, to be agitated by waves;
to be harassed or tossed about, to turn on all sides.
· Calfa
Աշակերտք, ծովածուփք ալէկոծք ի մէջ ծովուն լինէին։ Ցանկ ծովածուփ (գտանիս), եւ անփոյթ առնես զանձնէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։ ՟Գ. 4։)
to keep out at sea;
to stand for the offing.
· Calfa
Որք ծովեն ընդ լայնութիւն նորա։ Ի մէջ ձմերայնի ի վեր ի վայր ծովել. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. բագն.։)
valley, vale;
little valley, dale, dell.
· Calfa
κοιλάς, κοίλωμα, αὑλών , χείμαρρος, φάραγξ vallis, convallis, cavum, cavitas, concavitas. Ձոր. շարունակութիւն ձորաց, յորս ծորին եւ սորսորին ի լերանց անձրեւաջուրք, կամ ընդ որ ծորին եւ անցանեն ուղտք. լեռնամէջք. հովիտ. ծմակ. եմակ. տերէ. տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ե. 14։ Դատ. ՟Է. 12։ Յուդթ. ՟Բ. 5։ Ես. ՟Ը. 14։ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 10։)
bosom, lap;
cavity;
pocket;
— ծովու, gulf, the bosom or depth of the sea;
— գետոց, channel of a river;
— լերանց, cavern, grotto;
— կառաց, the interior of a carriage;
— անկեան, sinus.
— նաւու, the keel of a ship;
գորք ամփոփման —ոյ նաւին, the hold of a ship.
· Calfa
Ի ծոց տապանին. այսինքն ի մէջն. (Խոր. հռիփս.։)
κόλπος sinus. Գոգ. գիրկ. գոգ ծակեալ. մէջ գրկաց. լանջակողմանք. նմանութեամբ՝ խորշ սրտի., եւ ծովու, եւ այլն. ... Տե՛ս (Ել. ՟Դ. 6։ Օր. ՟Ժ՟Գ. 6։ Հռութ. ՟Դ. 16։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Գ. 20։ Յոբ. ՟Ժ՟Թ. 27։ ՟Ի՟Գ. 12։ Սղ. ՟Լ՟Դ. 13. ՟Հ՟Գ. 11։ Ես. ՟Կ՟Ե. 6։)
smoke;
fume, vapor, exhalation;
tobacco;
սիւն, ստեղն ծխոյ, — ծառացեալ, pillar of smoke;
մրրիկ ծխոյ, clouds or masses of smoke;
ընդ — գալ, to be in tbe smoke;
—ս արձակել, to emit smoke;
— ծխել, ձգել զ—, to smoke tobacco;
— որ ընդ մէջ մօրուին եւ ըրջուաց ծխիցի, unpleasantness or discord engendered between step-mother & step-children.
family, hearth, home.
· Calfa
knee;
անկանիլ ի վերայ ծնգաց, ընդգճիլ ի —ս, to fall on one's knees, to kneel;
խոնարհեցուցանել զ—ս, to bend the knee;
անկանիլ առ —ս ուրուք, to fall throw oneself at the feet of;
փարիլ զծնդովք, to clasp the knees;
ննջել ի մէջ ծնգաց, to sleep on the knees of;
ի ծնգաց կալ, to be kneeling;
with bended knees, upon one's knees;
—ք նորա կթուցեալ դեդեւէին, his legs tottered under him;
cf. Ծնկու չափ.
knot.
· Calfa