to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
· Calfa
ՎԱՐԱՆԻԼ. Տարուբերիլ. ձգձգիլ իբր պարանաւ. լլկիլ, եւ Ըմբռնիլ, պատաղիլ.
rose-coloured, rosy, roseate.
· Calfa
Վարդագոյն վառեալ ծաղիկ։ Վարդագոյն արեամբ քո պսակեցեր զեկեղեցի. (Շար.։)
rose-bush.
· Calfa
Կանաջաբոյս սաղարթեալ՝ բողբոջախիտ վարդաթուփ, ծաղիկ ծիրանի եւ բազմագունակ. (Տաղ կոստ. ի փոխումն կուսի.։)
cf. Եղջերուաքաղ.
· Calfa
Զգազանի կերպարանս, եւ զշնկնճթաց, եւ զվարդապայն քաղից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
rose-like.
· Calfa
Վարդատիպ ծաղկունք։ Սուրբ կոյս մարիամ վարդատիպ փայլմամբ ծաղիկ անթառամ. (Գանձ.։)
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
· Calfa
Վարեցին չորս ցիցս միում միում ի նոցանէ։ Վարեցին քարինս ընդ գոգս նոցա, եւ ցրուեցին զաղիս նոցա. (Ագաթ.։)
reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.
· Calfa
Ի քաղաքին լիւստրացւոց ի վերայ սողնոյն (կաղի սպրդողի) բժշկութեան։ Կին մի սողուն ի մոկաց, զի կարկամեալ էր, եւ եկն սողալով։ Այր մի սողուն ցաւով եւ դօստացեալ ոտիւք կամեցաւ գնալ առ սուրբն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է. կամ ժէ։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to flow out often, abundantly;
to leave the ranks, to be dispersed, to disband.
· Calfa
Զաղաւաղել հնձողոցն, զսորսորել մանգաղին ափս ածեալ ժողովէր. (Ոսկ. ի հերոդ.) (իբրու թափիլ ի բերանոյ մանգաղին)։
vn. va. to whistle;
to hiss, to receive with hisses.
· Calfa
Շչեսցէ, այս ինքն տացէ նշան. դարձեալ սուղղեսցէ. եւ սուղղեսցէն. սովոր են մեղուաբոյծք սուղղել մեղուաց. եւ տանին զնոսա ի ծաղիկս եւ ի դալարիս, եւ դարձեալ ածեն զնոսա ի տեղիս իւրեանց. (Գէ. ես.։)
cf. Սունկն.
· Calfa
Պռուդիաս. սունգն, կամ սունկն. (Գաղիան.։)
Կայ առ Գաղիանոսի ՝ եւ
ՍՈՒՆԿ ՍՈՒՆԿՆ. որ եւ ՍՈՒՆԳ, ՍՈՒՆԳՆ. μύκη fungus βωλίτης bolatus, fungi genus. Բոյս վայրի կամ առ արմին ծառող՝ վրանաձեւ սպնգանման. ուտելի, եւ անուտելի. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.)
sword, glaive, sabre, falchion, blade, brand;
— միասայրի, backsword;
— սուին, side arms, edge or steel weapons;
— աղուեսու, erysimum, hedge-mustard;
կամար —ի, sword-bolt;
ժապաւէն —ի, sword-knot;
յարդարիչ —ի, sword-cutle;
հարուած —ի, sword-thrust;
մերկանալ զ—, to draw one's sword;
կռուել —աւ, to fight with swords;
ի սայր —ի, at the sword's point;
—ի ձեռին, sword in hand;
cf. Մէջ;
cf. Սուր.
· Calfa
Սուսեր աղուեսու, կամ աղուեսու սուսեր. Անուն խոտոյ։ (Գաղիան.։)
judge;
arbiter;
counsellor, corrector;
bailiff;
police-officer;
censurer, critic.
· Calfa
Դատաւորն անդատ որպէս դատապարտեալ ի դատաւորաց՝ ի գերեզմանի թաղի. (Ճ. ՟Ժ.։)
to frequent company;
to trifle;
to wander, to recreate one's self.
· Calfa
διατρίβω, ἑνδιατρίβω moror, commoror, incumbo, studeo Թարթափիլ. կալ մնալ ուրեք, եւ պարապիլ կամ կրթիլ յիրս ինչ. պատաղիլ. յամել առ ժամանակ մի. եւ Տատանիլ. բանի մը հետ ըլլալ, ատէն անցընել, տիտիկ ընել, զբաղիլ, կենալ, մնալ.
s. bot. rhubarb plant;
the tendrils of the vine.
· Calfa
ῤεόν βαρβαρικόν rheum barbaricum. գրի եւ իբր ռմկ. Խավարծիլ. Խաւրծիլ, Խօրծիլ, Խործովիլ, Խործուիլ, Խործիլ. Գաբծիլ. գաբն. բոյս խաչնդեղի. ռավէնտ, ռէվէնտ։ (Գաղիան.։)
raving, mad, furious, frantic.
· Calfa
Խելացնոր դանդաղիւք երերէր. (Լծ. եւագր.։)
to be out of one's senses, to rave, to be delirious, mad, crazy, insane;
to swoon or faint away, to fall into a swoon.
· Calfa
ԽԵԼԱՑՆՈՐԻԼ. ծփիլ խելաց. ուշագնացլինել. թալկանալ. նուաղիլ.
vna. to play the buffoon, to play the fool, to jest, to jeer, to joke, to mimic.
· Calfa
Մերթ ծիծաղիմք, մերթ խեղկատակեմք։ Իսկ դու ընդէ՞ր այդչափ խեղկատակիցես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
to live in effeminaoy, to plunge into voluptuousness and debauchery, to revel, to feast, to be immodest, dissolute, debauched.
· Calfa
Փափակութիւնք եւ խենեշանալն։ Ծիծաղիս եւ խենեշանաս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 14։)
built of brick.
· Calfa
ԽԵՑԱԿԱՐԿԱՌ ԽԵՑԱԿՈՅՏ. Իխեցեաց կարկառակոյտ կազմեալ. շինեալ ի թրծեալ աղիւսոց.
cf. Խեցակարկառ.
· Calfa
ԽԵՑԱԿԱՐԿԱՌ ԽԵՑԱԿՈՅՏ. Իխեցեաց կարկառակոյտ կազմեալ. շինեալ ի թրծեալ աղիւսոց.
brick, tile;
pottery, earthen-ware, crockery;
porcelain, China-ware, Wedgewood-ware;
potsherd, fragment of earthen-ware;
fish-shell;
shell, conch;
—ք, pottery;
Wedgewood-ware, Wedgewood-manufactory;
earthen, delft;
զ— կարկատել, to beat the air, to pound the water.
· Calfa
Իկաւոյ՝ խեցի եւ աղիւս կազմին. (Պրպմ. ձ։)
ὅστρακον, κέραμος, κεραμίς testa, vas fictile. նիւթ կարծրացեալ իբր ոսկր. Կաւ թրծեալ հրով եւ պէտս ամանոց, եւ շինուածոց. անօթ բրտի. աղիւս թրծեալ. կղմինտր. եւ Խեշերանք կամ բեկոր նոցին.
cf. Խիար.
· Calfa
ԽԻԱՐ ԽԻԱՐԻԿ ԽԻԱՐՈՒԿ. Բառ ռմկ. որ ըստ գրոց Վարունգ. ընտանին, եւ վայրին կամ լեղին։ Նմանութեամբ Կիտր, կիտրոն։ Վստկ.։ ըստ բժշկարանի եւ Գաղիան. նաեւ պալար ի ձեւ Վարնգի։
cf. Խիար.
· Calfa
ԽԻԱՐ ԽԻԱՐԻԿ ԽԻԱՐՈՒԿ. Բառ ռմկ. որ ըստ գրոց Վարունգ. ընտանին, եւ վայրին կամ լեղին։ Նմանութեամբ Կիտր, կիտրոն։ Վստկ.։ ըստ բժշկարանի եւ Գաղիան. նաեւ պալար ի ձեւ Վարնգի։
gum.
· Calfa
Ռետին, խիժ. (Գաղիան.։)
ԳԱԶԻ ԽԻԺ կամ ԽԷԺ կամ ԿՌԷԺ. τραγάκανθα (նոխազափուշ). tragacanthum, hyrcina spina, gummi adraganthum. Ձիւթ փշուտ բուսոյ գազի՝ յարմատոյ նորին ճեղքելոյ. քիթրա, քիթրէ։ (Բժշկարան.։ Գաղիան.։)
scruple;
conscience;
doubt, distrust;
anguish, sorrow, affliction;
scrupulous, conscientious;
— մտաց, conscience;
scruple;
remorse, compunction;
խղճիւ մտաց, conscientiously, scrupulously;
ազատութիւն խղճի, liberty of conscience;
կշտամբանք խղճի մտաց, accusation, reproach of conscience;
— պահել, ի խղճի լինել մտաց ուրուք, to pretend to have scruples, to scruple to, to be conscientious;
լռեցուցանել զ— մտաց, to stifle remorse;
յազատութիւն խղճի մտացն, for conscience sake.
· Calfa
Ոչ գիտէր զխիղճ մտաց ինչ յանձին իւրում։ Եթէ ոչ անկեալ էր ի խիղճ մտացն, եթէ գուցէ եւ դառնայ վաղիւ, ոչ կաշառէր նմա զորթն դիեցիկ. (Եփր. թագ.։)
to apply, to devote one's self to;
to explore.
· Calfa
Կղկաթել, յարիլ ի սրտէ. պատաղիլ.
regard, compassion, pity;
pardon;
thriftness, saving, economy, parsimony, frugality.
· Calfa
Զմայրն ի սէր եւ ի գութ փոր (այսինքն աղիք) իւր շարժէ, եւ աստուած առ ի մեր խնայումն՝ ախտակցութիւն. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Խնայութիւն.
· Calfa
Զմայրն ի սէր եւ ի գութ փոր (այսինքն աղիք) իւր շարժէ, եւ աստուած առ ի մեր խնայումն՝ ախտակցութիւն. (Վանակ. յոբ.։)
to rejoice, to be merry, delighted, glad;
greeting;
— ընդ ումեք, to rejoice with;
բազում — ասել, to wish good morning, good bye;
խնդա՛, rejoice! good morning, good day;
adieu, God be with you.
· Calfa
ԽՆԴԱԼ. որպէս ռմկ. այսինքն Ծիծաղիլ.
χαίρω, ἑπιχαίρω gaudeo, laetor, exulto τέρπομαι delector. Խինդ ունել. ուրախ լինել. ուրախանալ. բերկրիլ. զուարճանալ. ցնծալ. հրճուիլ. խնծղիլ. ռմկ. խնտալ, եւ պ. խանտիտէն է ուրախանալ, եւ ծիծաղիլ.
cf. Խնդամոլ.
· Calfa
Որ ի բառս Գաղիան. գրի Մոլեխինդ կամ Մոլեհունդ. այլ առ նմին Գաղիանոսի խնդամոլի դնի որպէս յն. ἁκόνιτον cf. ԱԿՈԻՆՏՈՆ. Խանիքուն նեմր։
sulphur, brimstone;
պտաել, օծանել ծծմբով, to dip in, or to mix with sulphur.
· Calfa
Ծծումբ սպիտակ հոռոմ. ասի ի բառս Գաղիանոսի, որպէս յն. թիօն աբիրոն, այսինքն ծծումբ անփորձ։
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
· Calfa
Ո՞վ է՝ որ ծնաւ զշաղս ցօղոյ. զեղեամն ո՞ծնաւ յերկինս։ Երկիր ծնանիցի արդիւնս շահեկանս։ Ոչ գիտես, զի՞նչ ծնանիցի քեզ վաղիւն։ Պշուցեալ հայիցի ընդ երեսս իւր, որ ծնանիցին ի հայելւոջ. եւ այլն։
s. bot. asparagus.
· Calfa
ԾՆԵԲԵԿ կամ ԾՆԷԲԵԿ. ἁσπάραγος asparagus. իտ. sparago, gi. Բերք բանջարոյ ուղղաբերձ, թզաչափ, որ ընդ ծնանիլն եւ բեկանի, այսինքն առ օրին հատանի, մինչդեռ է փափուկ ախորժահամ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
s. bot. serpillum, wild thyme.
· Calfa
Իսկ ի բառս Գաղիանոսի գրի.
Եպիթիմոն. ծաղիկ վայրի ծոթորնոյ (կամ ծոթրնոյ, կամ ծոթորնոյ)։
s. bot. lemon thyme.
· Calfa
Եպիթիմոն. ծաղիկ վայրի ծոթորնոյ (կամ ծոթրնոյ, կամ ծոթորնոյ)։
Իսկ ի բառս Գաղիանոսի գրի.
s. bot. garden thyme.
· Calfa
Իսկ ի բառս Գաղիանոսի գրի.
Եպիթիմոն. ծաղիկ վայրի ծոթորնոյ (կամ ծոթրնոյ, կամ ծոթորնոյ)։
sea;
lake;
the molten sea in the Temple;
—ն լայնասփիւռ, the main sea, the deep, the high or open sea;
անդունդք ծովու, the depths of ocean, the mighty deep;
ի խորս ծովու, far out at sea;
կապուտակն ծովուց, sea-green;
ջուր —ու, sea-water;
հէն ծովու, sea-rover, pirate;
ընտել ծովու, accustomed to the sea;
ընդ ծով եւ ընդ զամաք, by sea & land;
գնալ ընդ —, to go to sea, to put to sea, to sail;
անցանել ընդ —, to go over or across, to cross the sea;
զեփիւռ ծովու, sea-breeze;
հողմախաղաղ —, հարթածաւալ —, calm sea, as smooth as glass;
կապուտակային՝ անշարժ՝ խաղաղաւէտ՝ ընդարձակ՝ անհուն —, blue, still, quiet, vast, immense ocean;
մոլեգնութիւն ծովու, the raging or fury of the sea, the roughness of the waters;
ալեկոծ՝ յուզեալ է —ն, the sea is turbulent, swelling, rolling;
ալեկոծի, փրփրէ ծովն, the sea runs high, foams, froths;
մրրկալից՝ մոլեգին՝ զայրագին՝ փրփրադէզ՝ ահեղագոչ՝ անսանձ՝ սպառնալից՝ անգութ —, stormy or tempestuous, dreadful or furious, angry or raging, foaming, thundering or roaring, unruly or ungovernable, threatening, pitiless ocean;
— աչեր, blue of sea-green eyes.
— հեշտութեանց՝ ցաւոց, a sea of delights, of griefs or sorrows.
· Calfa
Զժողովս ջուրցն կոչեաց ծովս (որ եւ լծ. ընդ ժողով)։ Ի վերայ ամենայն ձկանց ծովու։ Ետուր եւ ի ծովու ճանապարհ։ Ի կարմիր ծովուն։ Զծով ի ցամաք, ե զցամաք ի ծով փոփոխեալ։ Ի ծովն աղի, որ է ծով աղից. եւ այլն։
θάλασσα, -ττα mare. վր. զզվա. Ժողով աղի ջուրց, մեծ կամ փոքր, ճեմարան լողակաց. ովկիանոս, եւ այլ եւ այլ մասունք նորա պէսպէս կոչմամբ. լայնաբար եւ լիճք, լճկանք, ջրշիղջք անոյշ ջրոց, եւ այլոց հիւթոց.
belonging or pertaining to the sea, marine, maritime, naval;
— զօրութիւն, marines, the navy, the naval strength, maritime forces;
— շուն, dog-fish;
— օդաթռիչ երիվար, clipper-vessel.
· Calfa
Ծովայնւոյ բերեալ՝ ծաղիկ՝ բուսեալ ի տանըն թորգոմայ. (Շ. տաղ.։)
cf. Ծորիմ;
to mow.
· Calfa
Բազում առնես ծաղիկ, սակայն հոսես եւ ծորես. (Մխ. առակ.։)
s. bot. barberry bush;
lent-isk, mastic-tree.
· Calfa
ԾՈՐԵՆԻ ասի եւ ԿՈՒԵՆԻՆ, յորմէ ծորի մազտաքէ. σχῖνως lentiscus, mastix. (Գաղիան.)
Տունկ ծոծոյ. փշուտ թուփն ծոր պտղոյ։ Բժշկարան.։ Ուստի ԾՈՐԵՆՈՅ ՕՇԱՐԱԿ. Գաղիան. յն. ղլիկօ՛էն γλυκόεν subdulce. անուշակ, թթուաշ՝ ախորժ համով։
to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.
· Calfa
Բազում առնես ծաղիկ, սակայն հոսես եւ ծորես. (Մխ. առակ.։)
to idle, to be lazy, slothful or idle, to live in idleness.
· Calfa
ԾՈՒԼԱՆԱՄ որ եւ ԾՈՒԼԱՄ, ԾՈՒՂԱՄ. ὁκνείω, ῤᾳθυμέω , μέλλω, ἁμελέω piger, deses sum;
desideo, remisso sum animo, cunctor, negligo. Ծոյլ գտանիլ. հեղգալ. պղերգանալ. յուլանալ. դանդաղիլ. թուլանալ. մեղկիլ. ծուլնալ, թուլնալ.
cf. Յերկուանամ.
· Calfa
ԸՆԴԵՐԿՈՒԱՆԱՄ ԸՆԴԵՐԿՈՒԻՄ. διστάζω dubita, ambigo Յերկուանալ. դանդաղիլ երկբայութեամբ. երկպառակիլ.
cf. Յերկուանամ.
· Calfa
ԸՆԴԵՐԿՈՒԱՆԱՄ ԸՆԴԵՐԿՈՒԻՄ. διστάζω dubita, ambigo Յերկուանալ. դանդաղիլ երկբայութեամբ. երկպառակիլ.
entrails, guts, bowels, intestine, tripe;
caecum, blind-gut;
զսուրս նոցա —բաց իւրեանց մատուցանել, to slay others with their own swords.
· Calfa
ԸՆԴԵՐՔ կամ ԸՆՏԵՐՔ. ἕντερον, -ρα intestinum, -na Որ ինչ կայ ի ներքս ի փորն. աղիք. փորոտիք. եւ Որովայն. մէջք. .... (լծ. յն. էնդէրա, լտ. ինդէրի, եւ վէնդէռ, ու՛դէռ, ինդէսդինա. եւ պ. էնտէրունի).
reception, taking, acceptance, admission, obtaining, acquisition;
cheer, feast, entertainment;
participle;
— փոխանադրոյ, acceptation of a letter of credit, of a bill of exchange;
— առնել ումեք, to welcome, to feast, to entertain;
— առնել օտարաց, to lodge strangers;
առնել — ցրտագին, to receive coldly, to give a cool reception;
— գոյր յարքունիս, ի դեսպանատան, there was a reception at court, at the embassy;
յ— լինել Աստուծոյ, to believe in God.
· Calfa
Նեփթաղիմ յագուրդ ընդունելութեանց։ (Ասեր) եղիցի ընդունելութիւն եղբարց։ Ընդունելութիւնք երեւեցելոյն ի մորենւոջ եկեսցեն ի վերայ գլխոյն Յովսեփայ. (Օրին. ՟Գ.) մեկնին նաեւ որպէս Հաճութիւն, կամ Ընդունելի իրք։
that betrays or kills his neighbour.
· Calfa
Շունք կատաղիք, տիրանենգք եւ ընկերադաւք. (Տօնակ.։)