canonical hours, divine service, hours.
Ժամակարգութիւնն որ ի սմա՝ ոչ վայրապար, այլ մեծ իմաստութեամբ, եւ ծածկեալ խորհրդով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
time;
year;
century, epoch, period;
age;
the end of life, death;
the present life, our times;
season;
opportunity, leisure;
appointment;
ճշմարիտ —, true or correct -;
միջին —, mean -;
արեւային — solar -;
աստեղական —, sideral -;
դիշերահաւաստրային —, equinoctial season, equinox;
—ք Թագաւորաց, The Books of Kings;
անցանել զ—օք, to grow old, to advance in years;
— պատեհի գտանել, to find a favorable moment;
յօգուտ վարել զ—ն, to make a good use of time;
կորուսանել, անցուցանել զ—ն, to lose, to waste one's time, to while away;
դէպ —, a favorable moment;
—ի մնալ, սպասել, or սպասել դիպող —ի, to wait the favorable moment;
— առնուլ, գտանել, to find a favorable occasion or opportunity;
ընտրել զ—ն, cf. Ընտրեմ;
ոչ բազում —ք են, a short time since, not long since, lately, of late;
ոչ սակաւք են, a long time since, a long, long while ago, long since;
առ այնու —օք էր տեսանել, then one saw, it was at that period one saw;
առ —օք Վարդանայ Մեծի, in the time of Vardan the great;
յաւուրս —աց սորա, of his epoch;
ի վաղեմի —սն, in remote ages;
ի սուղ, ի սակաւ —ի, in a short time, in a moment;
ի միում, ի նմիմ —ի, at the same time;
ի յետին —ս, in these latter times, years or days;
անդստին ի —աց անտի, or յառաջին —աց, thenceforth, from the earliest or olden times;
առ նովին —օք, towards this period, about the same time;
հզօր ի —ին, powerful at that time;
— ինչ, some time, a short time;
առ — մի, provisionally, for a certain period, for the present;
—աւ, with time, in the course of time, in time, in the long run;
ընդ or ըստ —ս —ս, from time to time, at intervals, now and then, ever and anon;
զայնու or առ այնու —աւ, զայնու —օք, ընդ —ս, or յամս —ացն այնոցիկ, առ սովիմբ, or զսովին —աւ, ընդ —ս ընդ այնոսիկ, ընդ ամս —ացն այնոցիկ, then, at that time, in those times, at that epoch, during that century;
ի —ին՝ յորում..., in the time when...;
ընդ ամենայն —ս, at all times;
—աւ, once upon a time;
once there was;
formerly;
— ինչ առնել առ ձեզ, I shall remain some time among you;
—ս ձիգս, long time;
բազում —ս աշխատ եղէ ի վաստակս այս, this work has cost me much time;
բազում —ի պէտք են առ այս, that requires much time;
անցանէ —ն, time flies.
time;
time;
tense.
ԺԱՄԱՆԱԿ καιρός, χρόνος tempus որ եւ ԱՄԱՆԱԿ. Չափ շարժման լուսաւորաց. տեւողութիւն փոփոխելի իրաց՝ բաժանելի ի վայրկեանս, ի ժամս, յաւուրս, յամիսս եւ ի տարիս. լծ. ար. պ. թ. եբր. ադ. ռմկ. ատեն. վր. ժա՛մի.
ԺԱՄԱՆԱԿ. Առաջիկայ կետ ժամանակի. ներկայ վայրկեանն. որ է տիրապէս ժամանակ.
contemporary, ceetaneous, synchronous, happening at the same time.
Հայր հաւասար է եւ ժամանակակից որդւոյ իւրոյ. (Մ այսինքն մշտնջենաւորակից. Վահր. երրորդ.։)
temporariness, transitoriness, perishableness.
ի մարդանալն՝ ճշմարիտ Աստուած, եւ ի տկարութեանն՝ հզօր եւ իշխան, եւ ի ժամանակաւորութեան աստեացս՝ հայր հանդերձելոյ աշխարհին. (Կամրջ.։ եւ Տօնակ.։)
to arrive;
to happen, to come to pass;
to ripen;
to be able;
to have time or leisure;
ոչ —, to have no time;
to be unable;
— ի գահ թագաւորութեան, to gain the throne, to succeed to the throne;
ժաշամեցին արդիւնքն՝ բանիցն, the words are realized.
Ի ծայրագոյն թագաւորութեանն ժամանեաց ի գահ։ Ժամանեցին ինձ աղէտք չարեաց. (Պիտ.։)
Յեղբայրութիւնն քրիստոսի ժամանեցիք։ Ամենայն բարիք՝ որ յաստուծոյ առ մեզ ժամանեն. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։)
rust, verdigris, oxyde;
rustiness;
venom, poison;
moss;
blight, mildew;
plague, pestilence.
tuks, teeth of wild beasts;
the molars, or grinding teeth;
face, wry face, look;
— փղաց, elephants tusks, ivory;
—ս արկանել յոք, to seize with the teeth, to force ones teeth into, to bite.
ԺԱՆԻՔ, նեաց, նեօք. գ. ὁδούς, ὁδόντες dens, dentes μύλη, μύλαι dentes molares Ատամն, ատամունք, մանաւանդ սու՛ր, սեպհական գազանաց. եւ Որ ինչ է որպէս զսրածայր ճանկս. կեռիք, գազանի ակռաներ՝ ճանկի պէս. (պ. ժէնէ, վզանէ, զէնտան. իսկ ժանէ ՝ սանտր, եւ ժանեւոր հեծանոց).
immoral, wicked, of evil manners, perverse.
Զի այնպիսի այր անմիտ եւ ժանտաբարոյ գոյր ի մեջ նոցա. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
malefactor, scoundrel, rascal;
obscene, immodest;
pernicious, pestilential, contagious;
— ցաւ, հարուած, pest, plague, pestiferous scourge.
Պղծութիւն զայր ժանտագործ աղտեղի առնէ յաւուր չարի։ Իջցեն փառաւորք եւ մեծամեծք եւ մեծատունք եւ ժանտագործք նոցա։ Ձգեցին զձեռս իւրեանց ի ժանտագործս։ Ածից ի վերայ քո օտարս ժանտագործս յազգաց.եւ այլն։
to render wicked or cruel, to divest of humanity;
to irritate, to enrage;
to corrupt, to spoil.
Որ զանձն իւր ոչ բժշկէ ի գործս իւր, եղբայր է անորիկ՝ որ ժանտացուցանէ զնձն իւր (այլ ձ. որ անձին առնիցէ). (Առակ. ՟Ժ՟Ը. 9։)
hem, border of a garment, trimming;
purl (of lace);
furbelow;
riband, string;
ferret;
galloon;
lace.
λῶμα fimbria, margo περιστόμιον orificium Որպէս թէ ծոպ յապաւեն ծայրից. Անկուծ նեղ՝ ածեալ զսպառուածովք հանդերձից՝ ի ստորոտս եւ յօձիս, որպէս եւ ի ծնօտս կամ յեզերս այլոց իրաց.
cf. Ժառանգ.
Րահաբ.. . հայրենի տամբ եւ ընտանեօք եղեւ ժառանգակալյիսրայէլ. (Մծբ. ՟Ժ՟Ե։)
coheir, coheiress, joint-heir, or heiress.
Ժառանգակից լինել եղբայրութեամբ հաւատացելոց. (Շ. բարձր.։)
to inherit, to succeed to, to take possession of, to seize;
— զոք, to inherit from;
— զսիրտ, to gain the affections;
— զառաքինութիւնս՝ զփառս նախնեաց, to inherit the virtues, the glory of one's ancestors;
— զանուն զպարծանս, to acquire a glorious or renowned name, glory;
— զամօթ, to be overwhelmed with shame.
κληρονομέω, κατακληρονομέω haereditatem adeo, possideo Ստանալ զինչ որպէս ժառանգ հարազատ. մտանել ի ժառանգութիւն հայրենի. եւ լայնաբար, ի ձեռս բերել եւ վայելել զիմն հաստատութեամբ որպէս ժառանգութիւն յաւէժ.
Որ զհայրենեանն յաջորդեալ ժառանգիցէ իշխանութիւն. (Պիտ.։)
Զեղբայրութեան խնամսն ժառանգէք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
heir, heiress;
անմահից կենաց լինել —, to inherit eternal life;
հայրենի առաքինութեան լինել —, to inherit or possess the paternal virtues.
inheritance, heritage, patrimony, succession;
seizure, possession;
diocese;
ecclesiastical state, the clergy;
— թողուլ որդւոյ, to leave an inheritance to one's son;
մերժել՝ հատանել ի ժառանգութենէ, to disinherit, to deprive of inheritance, to cut off with a shilling;
առնուլ զիմն ի —, to have in inheritance;
ի — ընձեռել զոք, to place one in the church or ecclesiastical career;
ժառանգութեամբ, or ըստ իրաւանց ժառանգութեան, hereditarily, by inheritance.
որպէս հայր՝ որ թողուցու զժառանգութիւն որդւոց իւրոց։ Այր ոք եթէ մեռանիցի, եւ ուստր ոչ գուցէ նորա, տաջիք ժառանգութիւն իւր դըստեր իւրում.եւ այլն։
Ժառանգութիւն ի վերայ սեպհական ստացուածոց ասի. ըստ որում որդի զհօր ստացուածս ժառանգէ, կամ եղբայր զեղբօր։ Է՛ ժառանգութիւն եւ այն, զոր արծաթով ոք ստանայ. (Սկեւռ. ես.։)
Որք զրկեալի հայրենական ժառանգութեան լինին տարագիր. (Պիտ.։)
cf. Ժայռ.
ԺԵՌ կամ ԺԻՌ. Նոյն ընդ ԺԱՅՌ. ատամն. կեռիք. ուստի եւ Սրածայր ապառաժ. քարուտ տեղի.
that searches, inquisitive;
bold, brazenfaced, impudent, importunate, troublesome.
Արմատ հյ. բայիս Ժտել, եւ յն. զիդէ՛օ, այսինքն խնդրել, հետաքննել, եւ յանդգնիլ. որպէս Հետաքրքիր. հետախոյզ. ընդվայրաքնին, եւ Յանդուգն հետամուտ. լտ. curiosus, եւ այլն. յն. պէսպէս.
active, busy, stirring, diligent, lively, brisk, vigorous;
— լերուք ! now! be lively! courage! cheer up!
diligently, unweariedly;
— գնալ, to quicken the pace, to advances wiftly, bravely, intrepidly.
Ծերն գայր սակաւ դադարէր. ասեմ ցնա, հա՛ր, գնասցուք ժիր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
to be niggardly, sordid, parsimonious.
cf. Ժլատանամ.
cf. Ժխոր.
Բազմանայր աղմուկն ժխորման ռամկին. (ՃՃ.։)
ingratitude, unthankfulness, ungrateful conduct.
Առ բազմաց ժխտութեան զոփայր, եւ սաստկագոյն դնէր զամբաստանութիւն. զի ասէ, իւրքն զնա ոչ ընկալան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
to assemble, to collect;
to heap, to amass, to gather together;
to receive, to reap, to gather, to get;
to receive, to welcome;
to furl;
to infer, to deduce, to argue, to conclude;
— առ իւր, ի տուն, to entertain, to receive hospitably, to welcome;
to lodge;
— ի մի, to concentrate;
— զյետին շունչ ուրուք, to receive the last sigh of;
զօրս —, to levy soldiers, to assemble troops;
— զկաց մնաց փախստէից, to rally the flying
to add or sum up;
συνάγω congrego. Ի մի ժողով բերել կամ կոչել զբազմութիւն ցրուեալ. ի մի վայր հաւաքել զմարդիկ կամ զիրս. գումարել. կուտակել. ժողվել.
Ժողովեաց զամենայն արս տեղւոյն։ Ժողովեա՛ ինձ եօթանասուն այր ի ծերոցն իսրայէլի։ Զամենայն զտուն հօր քո ժողովեսցես առ քեզ ի տունս յայս։ Ժողովեաց զամենայն ժողովուրդ իւր, եւ բանակեցաւ։ Ժողովէր զցրուեալս։ զորդիսն աստուծոյ զցրուեալսն ժողովեսցէ ի մի։ Բազում եւս զօրս ի շամրաացւոց ժողովեր.եւ այլն։
Ժողովեցին զբարի բարին յամանս։ Ժողովեսցեն յարքայութեան նորա զամենայն գայթակղութիւնս։ Որպէս ժողովի որոմնն, ի հուր այրի։ Երթայք ժողովեցէք ձեզ յարդ։ Ժողովեսցեն զօր ըստ օրէն։ Ժողովեսցես զպտուղ նորա։ Հովուել ի բուրաստանս, եւ ժողովել շուշանս.եւ այլն։
Ոչ էր այր որ ժողովէր զնոսա ի տուն իւր. (Դտ. ՟Ծ՟Թ. 15։)
people, the multitude, the vulgar;
the mob;
assembly;
synagogue.
Խոսեցաւ յականջս ժողովրդեան երկրին։ Դան դատեսցէ զժողովուրդ իւր իբրեւ զմի այր ի մեջ իսրայէլի։ Ժողովրդեանն այլազգեաց։ Լցաւ երկիրդ ժողովրդովք բազմօք։ հրաման ետ փարաւոն ամենայն ժողովուրդն անցանել ընդ յորդանան։ Նա փրկեսցէ զժողովուրդ իւր։ Բժշկէր զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն։ Ժողովուրդ է իմ բազում ի քաղաքիս յայսմիկ։ Երկու ազգք են յարգանքի քում, եւ երկու ժողովուրդք յորովայնէ քումմէ զատցին, եւ ժողովուրդ զժողովրդեամբ ելեւել առնիցէ.եւ այլն։
Երթային զհետ նորա ժողովուրդք բազումք։ Տեսեալ զժողովուրդսն ել ի լեառն։ Ամենայն ժողովուրդն կայր առ ծովեզերբն։ երկնչէր ի ժողովրդենէ անտի։ Գթամ ի ժողովուրդդ, կամ ի վերայ ժողովրդեանս.եւ այլն։
Որ ոք ասիցէ զցեղբայր իւր ռակա, պարտաւոր եղիցի ժողովրդեան. ժողովուրդ աստ զեղբայցվոց ատեանն կոչէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
rabbi;
parish priest, archpriest.
ՄԻ ի ժողովրդապետացն գայր։ Գան ոմանք ի տանէ ժողովրդապետն։ Գայ ի տուն ժողովրդապետին. (Մրկ. ՟Ե. 22։ եւ այլն։)
patience, long-suffering;
power, strength;
hardihood, boldness;
— ունել, առնել, to be patient, to endure suffering, to tolerate, to sustain, to bear, to suffer, to support;
— ունել արտասուաց, to withhold one's tears;
— ունել պաշարման, to sustain a siege;
մեզ առ նոսա մերձենալ ոչ գոյր —, it was impossible for us to approach them;
ոչ ունիմ — ի նայելոյ, I cannot refrain from looking at, or contemplating him;
չկալան — ճշմարտութեան, they could not endure or suffer the truth.
Անասունս եւ գազանս՝ որ կարիցեն այսմ օդոյ ժոյժ ունել։ Իբրեւ չունէր ժոյժ պաշարմանն, ձեռս տայր ի նա. (Եւս. քր. ՟Ա։)
"cf. Ժոյժ ունել."
Եթէ հայր իցէ եւ այնպիսի հայր, ապա ոչ ժուժայցէ անտեսառնել զորդիսն.. . ո՞ր հայր իցէ որ ժուժալ կարիցէ զկարեւորպէտս որդւոցն չկատարել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
Զհայր եւ զմայր ժուժայ թողուլ. (Երզն. մտթ.։)
"cf. Ժոյժ ունել."
Ցանէր նա զլեղին յաչս հօրն իւրոյ, եւ ասէր, ժուժեա՛ հայրիկ եւ համբերեա. յն քաջալերե՛ց. (Տոբ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
to smile, to sneer, to give a constrained laugh.
Մորոսն ի ծիծաղել՝ բարձրացուցանէ զբարբառ իւր. իսկայր խորագէտհազիւ հանդարտս (կամ ընդ քիմսն) ժպտի. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 23։)
Հայրն մակար (կամ պամբոյ) երբէք ոչ ժպտեցաւ։ Վաշ մակար (կամ ո՛հ ո՛հ պամբոյ) ժպտեցաւ։ Նախ զայն ժպտեցայ, զի դուք երկնչիք ի մահուանէ. երկրորդ զայս ծիծաղեցայ, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ։)
earnest entreaty, solicitation, conjuration, importunity.
Ո՞ր հայր՝ յորժամ զորդի իւր ի ժտանս տեսանիցէ, ոչ բնական գթով նեղեալ ընձեռնէ զխնդրելին. (Երզն. մտթ.։)
to be importunate, to persist in entreaty;
to be bold, audacious.
Ժտեցաւ խնդրել զմարմինն, եւ չեկաց ի բաց՝ մինչեւ էառ։ Աղքատն զայնպիսի բանս (թշնամաց) լսէ, եւ ժտի (յն. չամաչէ)։ Թէպէտեւ այնչափ ակնկորեալ էր չարեօքն, զոր գործեաց, սակայն ժպտեցաւ գալ առհայրն։ Աղօտ օրնակօք ոք ժտեսցի (յայտնել զգաղտնիս). (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
Եթէ ոչ նախ ա՛ռ հրաման յաստուծոյ, ոչ ժտեցաւ փորձել զնա։ Անձնիշխան եղեւ մարդն առնել զբարի, եւ ժտել ի չար. իբր ոչ եթէ չար ինչ առաջի կայր յոր ժտիցի։ Ի գործ շնութեան ժտի. (Եզնիկ.։)
cf. Ժրաջան.
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
Ի բաց գնա յինէն։ Ի աց կացէք յինէն։ իբրեւ ելին ընդ քաղաքն, եւ չէին մեկնեալ ի բա՛ց։ Ի բա՛ց ոստիր, եւ մի յամենար ի տեղւոջ նորա։ յորժամ եղէ այր, զտղայութիւնի բաց խափանեցի. եւ այլն։ Զքանի մի յայպիսեաց աստի դնեմք եւ ի կարգիս. զեւս յոքունս գտցես առընթեր իւրաքանչիւր բայից։
Դատարկութիւն է, եւ անդր ի բաց անշահութիւն գրել (զամենայն)։ Կեփաղիոն մատենագիր այր քաջ ի բաց հին։ Ջրհեղեղին զրոյցք քաջ ի բաց յառաջագոյն քան զովգիգեայ ժամանակսն. (Եւս. քր. Ա։)
Էր լոյսն ճշմարիտ (որդի). ի բացեա՞յ է արդեօք ի գոլոյ ճշմարիտ լոյս հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի բացեայ երթայր հեռագոյն ի նոցանէ. (Արծր. Գ. 4։)
Ի ԲՆԷ. cf. ԲՈՒՆ։ Ի ԴԵՐԵՒ, Ի ԴԵՐԵՒՍ. cf. ԴԵՐԵՒ։ Ի ԴԷՊ. cf. ԴԷՊ։ Ի ԴՈՒՐՍ. cf. ԴՈՒՌՆ, դուրք։ cf. ԱՆ՝Ի ԴՈՒՐՍ ԵԼԱՆԵԼԻ Ի ԶՈՒՐ. cf. ԶՈՒՐ։ Ի ԹԻԿԱՆՑ, կունս. cf. ԹԻԿՈՒՆՔ։ Ի ԽՈՆԱՐՀՈՒՍՏ. cf. ԽՈՆԱՐՀ։ Ի ԽՈՐՈՒՍՏ. cf. ԽՈՐ։ Ի ԿԱՊ cf. ԱՆ՝Ի ԿԱՊ ԳԱԼԻ Ի ՀԵՐՈՒՆ հետէ. cf. ՀԵՐՈՒ. եւ այլն։ Ի ՁԵՌՆ. cf. ՁԵՌՆ։ Ի ՃԱՀ. cf. ՃԱՀ։ Ի ՄԵՐԿՈՒՑ. cf. ՄԵՐԿ։ Ի ՄԷՋ, Ի ՄԻՋԻ. cf. ՄԷՋ։ Ի ՄԻ ԿՈՅՍ cf. ԱՆ՝Ի ՄԻ ԿՈՅՍ ԹԱՒԱԼ մ. Ի ՄԻԱՍԻՆ. մ. ἄμα, ὀμοῦ simul. Միաբան. զուգաց. զոյգ ընդ այրում. հանդերձ ընկերօք. միանգամայն. միատեղ, մեկտեղ.
Որ ունիցի ի վեր զխոնարհահակ եւ զ՝ի վայրաձիգ ծանրութիւն. (Վեցօր. Գ։)
Կոչեցին զմանուկն վայքաբովթ՝ ի վերայ տապանակին աստուծոյ, եւ ի վերայ սկեսրայրին նորա, եւ ի վերայ առն իւրոյ. (Ա. Թագ. Դ. 21։) Զանձն իմ իսկ եդից ի վերայ քո։ Մեռանիլ ի վերայ ազգին. եւ այլն։
Ի. Ի յանգս բառից է որպէս ածանցական մասնիկ՝ պէսպէս առմամբ. զոր օրինակ՝ արծաթի, պղնձի, վայրի, դալարի, անմարդի, առնի, այրի, եւ այլն։ Քաջ նուագի ի խորհուրդ տառիս.
Ին՝ն Իսկապէս ասէ, բանին ի յոչնչէ ստեղծեալ զերկին։ Ին՝ ն, Ի ցասմանէ դու ի բա՛ց լեր, եւ մի՛ զքեզ ասէ՝ այրեր։ Ին՝ ն, Իհանրութեանց ասէ դարձի՛ր, եւ սուտ խաղօք մի՛ ըզբաղիր (Շ. այբուբ.։)
as, like, in the same manner as;
whilst, when, while;
nearly, within a little, almost, about;
as if;
— այն թէ, — զի, — եթէ, as if;
like as it were;
ոչ եթէ, not that, not only;
— ? how? by what means ? in what manner ? — ապա ? — արդեօք ? how then? how ever? — է? how is it? — ոչ ? of course, without doubt.
Ի վահանափակն յունաց իբր յամուր քաղաք մտանէին։ Ի վայր հոսեաց միմեանս զկնի իբր ի սաստիկ իմն ի մրրկէ. (Խոր. ՟Գ. 37. 40։)
Ոչ իբր ուսուցանելով, այլ իբր զայրացուցանելով զլսօղսն. (Պիտ.։)
as;
in quality of;
nearly, rather like;
when;
—, — այն թէ, — զի՝ եթէ, as if, as though;
because, seeing that;
— ոչ եթէ, not as if, uot only, as if it were not;
— զմիոյ միոյ լերանց, like the mountains;
— զարմանալով իմն, as if surprised;
ամաց — երեսնից, about thirty years of age;
— զի ! how! how much! how many! — գեղեցիկ է առաքինութիւնն ! how beautiful is virtue !
յիւրմէ ազգէն իբրեւ ի թշնամոյ վերայ խոստանայր վրէժ խնդրել. (Ագաթ.։)
as, so that, like;
when;
almost, nearly;
—, — այն թէ, — եթէ՝ թէ, as if, in some way;
— զի, as, because;
— ոչ եթէ cf. Իբրեւ ոչ եթէ.
Գոչէ մարգարէն առ հայր իբրու յամենեցունց բերանոյ. (Ագաթ.։)
երթայր հատուածի պատճառաւ ի կողմանս հայոց՝ իբրու թէ ապստամբեալ իցէ յարքայէն պարսից. (Ագաթ.։)
feminine, womanlike;
effeminate, womanish;
feminine gender;
— տոհմ, the fair sex, women;
— ախտ, hemorrhage.
Սերք են երեք, արական, իգական, չէզոք ... Հայրանուանց՝ իգականացն (յանգք՝ են) չորս, ենի, ոյշ, ուհի (կամ ուրհի), ոց. որպիսի, Վարդենի, Մանոյշ, Տրդատուհի, Վարդոց. (Թր. քեր.։)
to become effeminate;
to be guilty of sodomy;
իգացեալ, effeminate, womanish;
sodomite.
գործէր զարուագիտութիւն. դարձեալ ինքն իգանայր այլոց. (Բուզ. ՟Դ. 44։)
զիգացեալսն տեսանել. եւ այլն. յն. ἁνδραγύνος որ է այրակին, կիսայր։
cf. Իլ.
Ի ձեռն առեալ զիլիկ մանելին, եւ հիանայր ընդ բանս հրեշտակին. (Գանձ.։)
desire, wish, will;
prayer;
avidity, eagerness;
magician, sorcerer, foreteller of events;
guessing, divination, prophecy;
— լինել, to wish for, to envy, to covet, to desire eagerly, to burn with envy, with impatience, cf. Փափագեմ;
— առնել, cf. Աղօթեմ;
լնուլ զիղձս իւր, to satisfy one's desire, one's curiosity.
ԻՂՁ, ըղձի, ձիւ կամ ձաւ, ձից. գ.ա. μάντης vates, hariolus Ըղձապատում. հարձուկ. սուտ գուշակ. դիւթ, այր կամ կին.
begotten, born of me.
զիմածին գեղեցկահրաշն զարմ՝ քաղցրաճաշակ հայրախնամ գթով սնուցանէի։ Իմածին դեռածաղիկն համբակի։ ընդէ՞ր խամրես զիմածին դեռաբողբոջս զարմն, եւ զփշոցն փոխատուես տխրութիւն. (Պիտ.։)
intelligible, comprehensible, perceptible, conceivable;
intellectual, intelligent;
—ք, spiritual intelligences;
— է, it is to be understood, it means.
Էակացն են ոմանք՝ որ իմանալիք են, եւ են՝ որ զգալիք. արդ իմանալեացն ծայր աստուածայինքն են, եւ զգալեացն՝ մարդկայինքն. (Սահմ. ՟Դ։)
Քերոբէքն եւ սերոբէք, որ ծայրքն են իմանալեացն. (Վրդն. ծն.։)
to understand, to know, to feel;
to conceive, to comprehend, to perceive, to learn, to find out, to discover;
to think, to consider;
to believe;
զօրութեամբ —, to understand (something omitted);
հնարս —, ելս՝ ելս իրաց —, to find means, to exercise one's ingenuity, to invent;
իմաստս չարս —, to weave a conspiracy, to form a plot, to cabal, to conspire;
զանձին — բարի, to seek one's interest, to consult one's own happiness;
գիտէ — զամենայն հնարս, he knows how to attain his end, how to manage.
Որ իմաստս չարս իմանայր. (Փիլ.։)
signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.
Պատուեցին զայսպիսի գիւտս իմաստից. վասն որոյ եւ զբոլոր իսկ զյոյնս ոչ դանդաղիմ մայր կամ դայեակ ասել իմաստից. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Բաւական է զիմաստս խաբեութեան լուծանել։ Որ իմաստս եւ խաբեութիւնս գործէր։ Որ իմաստս չայս իմանայր (օձն). (Փիլ.։)
philosopher;
sage, man of science, of learning.
Առն իմատասիրի (յն. սիրողի զիմաստութիւն) ուրախ առնի հայր իւր. (Առակ. ՟Ի՟Թ. 13։)
to study the sciences;
to philosophize, to reason philosophically;
to argue, to conclude, to infer;
to live or behave wisely.
Եթէ ապացուցի պէտս ունի, յայտ է թէ իմաստասիրէ. քանզի մայր ապացուցի իմաստասիրութիւն է. եւ եթէ ոք ասէ գոլ զիմաստասիրութիւն, դարձեալ իմաստասիրէ. զի ապացուցի պիտոյանոյ՝ որով ցուցանէ գոլ զնա. ապա ուրեմն ամենայն իրօք իմաստասիրէ, եւ՛ որ բառնայ զնա, եւ՛ որ ոչն բառնայ. (Սահմ. ՟Բ։)
to grow wise, to learn, to know, to be instructed;
to understand, to comprehend.
Եթէ իմաստնութիւն զինքն գոլ ասէ որդի, զիա՞րդ իմաստնանայր. եւ թէ պատահեաց նմա իմաստնանալն, եղիցի երբէք՝ զի ոչ այսպիսի. (Կիւրղ. գանձ.։)
wisdem, sense, reason;
understanding, knowledge;
philosophy;
skill, science;
գերաբուն —, sovereign wisdom;
իմաստութեամբ, wisely, sensibly, judiciously;
prudently, discreetly.
ԻՄԱՍՏՈՒԹԻՒՆ՝ յաստուած է Ծայրագոյն միտք աստուածեղէն, կամ ծնունդ մնաց հօր՝ որդին, որ պարզապէս իմաստութիւն կոչի. որպէս եւ բաշխումն ի մեզ՝ պարգեւ ասի հոգւոյն.
Իմաստութիւնն իմաստնանայր, որ իմաստնոց զիմաստըն տայր. (Յիսուս որդի.։)
wise, learned;
intelligent;
prudent, judicious, discreet, sensible;
skilful;
sentimental;
philosopher;
— առնել, cf. Իմաստնացուցանեմ;
—, —ս, cf. Իմաստութիւն
Ի սիրտ ամենայն իմաստիոց ետու զիմաստութիւն, եւ արասցեն զխորանն, եւ այլն։ Կին իմաստուն եւ բարեպաշտօն օրհնեսցի։ Իշխանք տայանու իմաստունք խորհրդականք թագաւորի։ Ո՞վ է այր իմաստուն՝ եւ ի միտ առցէ զայս։ Սերգեայ պօղոսի առն իմաստնոյ։ Կորուսից զիմաստութիւն իմստնոց։ Յաւուրս զաքարիայ իմաստնոյ։ Ամենայն ղեւտացի՝ որ ոք էր իմաստուն նուագարանօք երդոցն։ Որ իմաստունն է՝ ի ժամանակին յայնմիկ լռեսցէ։ ամենայն ինչ ուղիղ է իմաստնոց.եւ այլն։
Խնդրեա՛ այր մի իմաստուն եւ խորհրդական։ Ետու քեզ սիրտ իմաստուն եւ հանճարեղ քան զամենայն իմաստնոց եգիպտոսի։ Որ ետ որդի իմաստուն դաւթի։ Դարձուցանէ զիմաստունս յետս։ Մի՛ լինիր իմաստուն յաչս անձին քո։ Այր իմաստուն զլռութիւն սիրէ։ ծԾառայեսցէ անմիտն իմաստնոյն։ Խնդրեսցեն զհանճար առ յիմաստնոց դիւրաւ.եւ այլն։