Definitions containing the research լեալ : 1466 Results

Վերելք, լից

s. ast.

ascent, ascension, acclivity;
staircase;
ascendant.

· Calfa

NBHL (1)

Լեառնն զվերելումն ընկալեալ՝ ծխեցաւ. (Ոսկ. ի կոյսն.։)


Վերծանեմ, ծանեցի, ծանեայ

va.

to read, to recite.

· Calfa

NBHL (1)

Առեալ զգիրս քո՝ վերծանեայ։ Զգիր քո ընկալեալ վերծանեաք։ Յայդմ մատենի մակագրութեան վերծանեաք. (Մագ. ստէպ։)


Վերնոտ, աց

adj. med.

aerial, ethereal;
cataleptic.

· Calfa

NBHL (1)

Ելեալ ի վերայ տանեաց՝ զօդային զվերնոտ դեւսն կոչէր։ Զօդային եւ զվերնոտ դեւսն կոչեն. (Կոչ. ՟Զ։ Յհ. իմ. պաւլ.։)


Վերօրհնեմ

va.

to praise highly, to extol, to exalt, to cry up to the skies.

· Calfa

NBHL (1)

Մեք ոչ շօշափելով վերօրհնեմք զնա (զքրիստոս ըստ թովմայի). վասն զի նա իւրովք ձեռօքն կալեալ զտէր մեր՝ վերօրհնեաց. (Ոսկ. նոր կիր.։)


Վեցթեւեան

adj.

six-winged.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վեցթեւեանց սրովբէից շուրջ լեալ եւ օրհնեալ եւ ծածկեալ. (Առ որս. ՟Է։)


Վիզ, վզի

s.

neck, crag;
— ամբառնալ, to become rebellious, proud, insubordinate.

· Calfa

NBHL (1)

Զվզէ եւեթ կալեալ՝ յաղթէր. (Եւս. քր. ՟Ա։ եւ Խոր. ՟Բ. 76։)


Վիմարգել

adj.

shut in, enclosed or surrounded by rocks.

· Calfa

NBHL (1)

Արգելեալ ի մէջ վիմաց. յն. շրջափակեալ վիմով.


Վիմափուլ

adj.

crushed under fallen rocks or stones.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զվէմ փլեալ. կամ փլեալ եւ փշրեալ ի վիմէ հոսելոյ ի վերայ.


Փարթամութիւն, ութեան

s.

riches, opulence, abundance, wealth.

· Calfa

NBHL (1)

Ընկալեալ զփառաց փարթամութիւն. (Յհ. կթ.։)


Փլած, ի

s.

rubbish, ruin.

· Calfa

NBHL (1)

Փլեալ ինչ. աւերակ. աւերած.


Փլանիմ, փլայ, փլեալ, փլուզեալ

vn.

to fall, to fall or sink in or down, to crumble, to fall or go to ruin.

· Calfa

NBHL (1)

Գուցէ եւ բաղանիք փլանիցին։ փլան լերինք ի ծով։ Բազում ապարանք փլեալ կործանեցան։ Թնդեալ տանիքն, եւ ի վայր փլուզեալ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 28։ Վրդն. սղ.։ Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։)


Փլատակ

cf. Փլած.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՓԼԱԾ. (իբր փլեալ ցյատակ, կամ յատակ փլեալ վայրի )։ (Ոսկիփոր.։)


Փշամոլ

cf. Փշայեղց.

· Calfa

NBHL (1)

Փշովք մոլեալ՝ մոլախոտեալ. փշալից.


Փոթուած, ոյ, ոց

s.

cf. Փոթութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ դադարէ այն՝ որ արտաքոյ որոշման զատութեան է, յիւր ի փոթուածսն ձգելով։ Զամենեսին՝ որ յիւր փոթուածքն են՝ առ ունջ շնչաբեր երակին բերանաբացեալս ունի։ Զարգելեալ ի փոթուածսն զշունչն ի հարկէ ճնշելով՝ ի դուրս յղէ. (Նիւս. կազմ.։)


Փոխադրեմ, եցի

va. vn.

to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.

· Calfa

NBHL (1)

Զի զվարդագոյն արիւնս իւրեանց փոխադրեցին փրկչին արետն։ Զայս ամենայն մասունս բարեաց ընկալեալ ի քէն՝ փոխադրեցի վնասակարս պարտեաց՝ անթիւս եւ բազմօրինակ անօրէնութիւնս. (Շար.։ Նար. ՟Ե։)


Փոխարինեմ, եցի

va.

to compensate, to return, to reward, to content, to satisfy, to acknowledge;
to indemnity, to requite.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ յուդայի, որոյ ի բիւրուց վայելեալ բարութեանց՝ զհակառակն փոխարինէր բարեգործին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)


Փոյթ, փութոյ, փութի, փութով

s. adj. adv.

care, solicitude, study, attention, entreaty;
diligence, promptitude, activity, celerity, hast, hurry;
active, diligent, careful, prompt, vigilant, assiduous;
— պնդութեան, eagerness, assiduity, interest, care;
—, ընդ —, — ընդ —, — —, — ի փութոյ, diligently, soon, promptly, hastily;
փութոյ պնդութեամբ, eagerly, carefully, earnestly, ardently, passionately;
— առնել, ունել, դնել, — ի մէջ առնուլ, — յանձին ունել, to be or zealous about, to apply oneself with diligence to, to take to heart, to be warm about, to endeavour or strive to;
— տանել, to take care of, to care, to solicit, to watch;
— ի մէջ առեալ, seriously, earnestly;
մեզ չէ —, that is no matter to us, what is that to us ?
;
չէ —, չէ ինչ —, no matter, never mind, it is nothing;
ոչ զի զաղքատաց ինչ — էր նմա, not that he cared for the poor;
— մեծ էր նորա այսմ, he took great care of that;
ոչ — ինչ առնեմ, I don't c are, it is no matter to me;
ամենայն — նոցա, all their care, effort or thought;
զի՞ — է, what does that matter ? what does it signify ? what of that ?
զի՞ — է քեզ, what is that to you ? what does it matter to you ?
զի՞ — է ինձ, what does it concern me ? what does it matter to me ? nonsense !
— ինչ չառնէր, he did not take it into account, he took no heed of it;
չէ — ինձ, it is no matter to me, it is all the same to me, I don't care about it, I am indifferent about it;
չառնեն ինչ — զիմեքէ, they care for nothing;
վաղ ընդ փոյթ, cf. Վաղ.

· Calfa

NBHL (2)

Փոյթ յանձին ունիջիք կամ կալանք։ Զամենայն փոյթ յանձն կալեալ գրել ձեզ։ Փոյթ կալաւ չու առնել հասանել.եւ այլն։

Նոյն հետայն փոյթ ընդ փոյթ ազգ առնէ։ ոյթ ընդ փոյթ հասուցանէ։ Ոչ փոյթ ընդ փոյթ լեալ անց ծագումնն. (Խոր. ՟Բ. 68։ ՟Գ. 45. 67։)


Փորոտի, տւոյ, տնաց

cf. Փորոտիք.

· Calfa

NBHL (1)

Զգլուխ փորոտովն հանդերձ կերիջիք։ Ամենայն փորոտեօքն։ Ի ցաւս եւ ի հարուածս փորոտեացն։ Մեռանի յորս՝ (կամ յորսի ) նետի ուրուք դիպեալ փորոտեացն։ Վէր ընկալեալ ի փորոտիսն (կամ ի փորոտին )։ Արիոս խառն ընդ գարշելիսն ի վայր զփորոտին վայթեալ՝ սատակէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Յճխ. ՟Ի։ Խոր. ՟Բ. 33։ ՟Գ. 17։ Յհ. կթ.։)


Փորուած, ոց

s.

hollow, cavity, excavation;
notch, score, hole;
— խելաց, the ventricles or cavity of the brain.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանեմք ի բաղանիս, զի ի ներքս փորուածն գմբէթայարկ է։ Ելեալ ոմանց ընդ փորուած գմբեթին։ Զփորուածդ երկնի լնու։ Բոլոր փորուածն երկնիզ. (Վեցօր. ՟Գ։ Արծր. ՟Բ. 7։ Զքր. կն։ Բրսղ. մրկ.։)


Տապալիմ, եցայ

vn.

to be fallen down, overthrown, to fall or go to ruin;
to roll, to tumble;
գելոյր տապալէր երկդիմի մտօք, he tortured himself with uncertainty;
տապալեալ անկաւ երիվարն, the horse fell, was broken down;
տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա սիսարա, Sisera rolled under her feet.

· Calfa


Տապակ, աց

s.

frying-pan;
cf. Վահանակ.

· Calfa

NBHL (1)

Զոհ ի տապակէ՝ նաշիհ զանգեալ իւրով։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Եփեաց զբլիթսն, եւ առ զտապակն, եւ թափեաց առաջի նորա։ Տապակ երկաթի։ Ջեռուցեալ տապակսեւ կառսայս։ Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր.եւ այլն։


Տապակ

cf. Վահանակ.

· Calfa

NBHL (1)

Զոհ ի տապակէ՝ նաշիհ զանգեալ իւրով։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Եփեաց զբլիթսն, եւ առ զտապակն, եւ թափեաց առաջի նորա։ Տապակ երկաթի։ Ջեռուցեալ տապակսեւ կառսայս։ Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր.եւ այլն։


Տասնիցս

adv.

ten times.

· Calfa

NBHL (1)

Տասնիցս տասն առաւելեալ մերօք. (Իգն.։)


Տասնպատիկ

adj. adv.

decuple, tenfold;
ten times as much.

· Calfa

NBHL (1)

Տասնպատիկ իւրաքանչիւր ոք ի նոցանէ լինէր։ Ընծայէր առաւել եւս տասնպատիկ յաւելուածով քան զմիանգամայն իսկ ընկալեալն ի նմանէ։ Տասնպատիկ տուժեսցի քեզ այն. (Ոսկ. ՟Բ. 32։ Յհ. կթ.։)


Տարաժամ, ու

adj. adv. s.

mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տարաժամու եւ ի հասարակ գիշերի առ քեզ դիմեցի։ Ոչ ի տարաժամէն (երեկորի) շփոթեցան։ Ներողութիւն ընկալեալ յինէն՝ ի ժամու եւ ի տարաժամու ասա՛. (Խոսր.։ Ոսկ.։ Ճ. ՟Ա.։)


Տարած, ից

adj. s.

spread out, extended, stretched out;
extensible;
—, —ածք, extent, extension;
volume, bulk, size;
show, display.

· Calfa

NBHL (1)

ἁναπεπτάμενος patens, expansus ἀπλός simplex եւ այլն. Ի տար ածեալ, կամ տարեալ ածեալ. այսինքն տարածեալ. սփռեալ. ծաւալեալ. պարզեալ. բացարձակ. բացեալ. ընդարձակ. տարածած. բա՛ց.


Տարմ, ից

s.

cf. Տարմահաւ;
—, — թռչնոց, flock, flight of birds;
— — or տարմաբար, cf. Տարմաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Թռչնոցն տարմք ելեալ լցին զծովացեալ օդս։ Քաղցրաձայն հաւուցն տարմք։ Դիտեա՛ ինձ եւ զհաւուցն տարմս, զզանազանութիւնս ի ձեւս եւ ի գոյնս. (Արշ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Առ որս. ՟Է։)


Տարփողեմ, եցի

va.

to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.

· Calfa

NBHL (1)

Ձայնէր ի վիմին հրեշտակապետն այսօր, տարփողէր կանանցն զուարթ, յարեաւ խաչելեալն. (Շ. տաղ.։)


Տեղակալ, աց

adj. s.

fixed in place, firm, stable, immovable, constant, stationary;
lieutenant;
vicar;
capitular;
substitute.

· Calfa

NBHL (1)

Որ կալեալ ունի զիւր տեղի հաստատուն կամ անշարժ, կամ ուրոյն.


Տրոհական, ի, աց

adj.

disjunctive;
adversative.

· Calfa

NBHL (1)

Յաշտարակին՝ մին սա եղեալ ... ի տրոհական լեզուացըն լեալ. (Շ. վիպ.։)


Տօթագին

adj. s.

very hot, burning;
— ժամ or — ժամանակ, hot hours of the day;
ի — ժամու աւուրն, in the heat of the day;
— ժամու or ի — ժամու, during the heat.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսմ տօթագին քարանձաւի արգելեալք. (Շ. ընդհանր.։)


Տօն, ից

s.

feast, solemnity, festival, celebration;
— նշանաւոր, հանդիսաւոր or մեծահանդես, extraordinary, solemn feast;
օր —ի, feast-day, holiday;
ամենաժողով —, fair day, market day;
— անուան, saint's day;
— ամենայն սրբոց, All-Saints' day, All Hallows day;
— մարմնոյ եւ արեան տեառն, Corpus Christi day;
— անմեղ մանկանց, Childermas-day;
սրբել, խմբել, կատարել, տօնել զ—, to keep, to observe, to celebrate a feast;
շնորհաւորել ուրուք զ— իւր, to wish a person many happy returns of the day;
cf. Տարեկան.

· Calfa

NBHL (1)

Խնդութեամբ տօնիցն ընկալեալք. յն. մի բառ իբրու տօնախմբութեամբ։


Րոտումն, ման

s.

assemblage, reunion;
prayer;
րոտմամբ սրտի, with palpitating heart.

· Calfa

NBHL (1)

Ողկույզոյ նման ճմլեալ, րոտմամբ կեղեւոյ (մորթոյ) մարմնոյն. եւ այլն. (Գանձ.։)


Րուպ

cf. Տրուպ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի յախտից գերեալ՝ րուպս ի խոր գըլեալ. (Գանձ.։)


Ցածնում, եայ

vn. med.

to become or grow low, to go down, to subside, to fall, to diminish, to lower, to be humbled;
to calm, to stoop, to be appeased;
to go down, to subside.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հասանել ջրհեղեղին, եւ վաղվաղակի ցածնուլ։ Ցածնու պատերազմ։ Արեգակն բարձրացեալ՝ առնէ ամառն. եւ ի կշիռն ելեալ՝ ցածնու. եւ ե՛ւս ցածեալ ընդ հարաւ՝ կազմէ ձմեռն։ Աւուրք չարութեան ցածնու առաջի նոցա, եւ ցածեաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Երզն. մտթ.։ Վրդն. պտմ.։ Լմբ. սղ.։)


Ցածուն, ծնոց

adj.

humble, meek, modest, moderate, sober, good;
low, lower;
— վայրք, lowlands;
— խորհուրդ, wise or prudent counsel.

· Calfa

NBHL (1)

Ցածուն խորհուրդ։ Ցածուն խորհրդոց։ Ցածուն մտօք ընկալեալ։ Բարս ցածունս։ Բանս ցածունս. (Եւս. քր. եւ Եւս. պտմ.։ Յհ. կթ.։ Սարգ.։ Վրք. հց.։)


Ցան, ի, ից

s. adj. adv.

sowing;
dispersion;
cf. Ցռօտ;
scattered, disseminated, spread;
— եւ ցիր, ցիր եւ —, scattered about, dispersed every where;
here & there;
— եւ ցիր առնել, կացուցանել, սրփել, to scatter here & there, to disperse;
— աստ անդ հարցանել, to interrogate (a scholar) promiscuously.

· Calfa

NBHL (1)

Ցան եւ ցիր սփռեալք ընդ երեսս երկրի։ Ցան եւ ցիր առ ստորոտով լերինն կալեալ կայեանս։ Ցան եւ ցիր անկեալ, եւ սփռեալ յօտար ազգս. (Յհ. կթ.։)


Ցանկամոլ

adj.

lustful, libidinous.

· Calfa

NBHL (1)

Մոլեալ ի ցանկութիւնս. ցանկասէր.


Ցանկասէր

adj.

amorous, lecherous, lewd, voluptuous, sensual, libidinous.

· Calfa

NBHL (1)

φιλήδονος, φιλέραστος voluptatum amator, amoribus deditus. Սիրօղ ցանկութեան մարմնոյ. հեշտասէր. ցանկամոլ. մոլեալ ի սէր ախտաւոր ցանկութեանց. տռփոտ.


Ցաւ, ոց

s. fig. adv.

pain, ill, suffering;
sorrow, grief, affliction, displeasure, bitterness;
regret;
disease, illness;
ցաւովք, painfully, sorrowfully, sadly;
դառնակակիծ —, sharp, smarting, poignant or bitter pain;
— սրբազան, epilepsy, falling sickness;
—ք ցանկութեան, concupiscence;
ի —ս լինել, —ս լինել, —ս կրել, տանել or բերել —ոց, to suffer or endure pain, to feel unwell, to be in pain, full of pain;
զմահու — ջերանիլ, to be ill of a fatal disease;
մեղմել զ—ս, to calm, to allay, assuage or lull pain;
դժոխըմբեր կալաւ զիս —, a cruel pain seized me;
փարատեցան յինէն —ք իմ, I have no more illness, I am free from pain;
— է or —է ինձ, it displeases me, I am vexed, I am very sorry;
cf. Ըմբռնիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Իցե՞ն երբէք ցաւք ըստ ցաւոցս լեալ։ Ցաւք իմ նորոգեցան յիս։ Առ ոչինչ զցաւսն համարեցաւ։ Ցաւք սաստիկք։ Ունին զիս աւուրք ցաւոց։ Ցաւք սրտի իմոյ։ Միով միով ցաւօք ի վերայ հարեալ մարմնոյն զայրացելոյ։ Զցաւս վիրաց քոց բժշկեսցէ։ Առ ցաւս իւր ճչիցէ։ Աղաղակեսջիք առ ցաւս սրտից ձերոց։ Գիտէ համբերել ցաւոց։ Մինչդեռ էին նոքա ի ցաւսն, կոտորեցին։ Չպատմէին միմեանց զցաւս իւրեանց.եւ այլն։


Ցելեմ, եցի

va.

cf. Ցելում.

· Calfa

NBHL (2)

Վարագոյր տաճարին ցելաւ յերկուս։ Ետես ցելեալ զերկինս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 51։ Մրկ. ՟Ա. 10։)

Վարագոյր տաճարին ցելոյր (այսինքն ցելեալ լինէր). (Շար.։)


Ցելում, ցելի

va.

to rend, to break, to split, to cleave, to cut, to divide lengthways.

· Calfa

NBHL (2)

Վարագոյր տաճարին ցելաւ յերկուս։ Ետես ցելեալ զերկինս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 51։ Մրկ. ՟Ա. 10։)

Վարագոյր տաճարին ցելոյր (այսինքն ցելեալ լինէր). (Շար.։)


Ցելում, ցելայ

vn.

to be torn, rent;
tobe split, cloven;
ցելաւ յերկուս, it was rent in twain.

· Calfa

NBHL (2)

Վարագոյր տաճարին ցելաւ յերկուս։ Ետես ցելեալ զերկինս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 51։ Մրկ. ՟Ա. 10։)

Վարագոյր տաճարին ցելոյր (այսինքն ցելեալ լինէր). (Շար.։)


Ցելումն, ման

s.

cleaving, rending;
cleft, rent.

· Calfa

NBHL (1)

Զսա առանց ցելման թողացոյց. իսկ զներքինն ցելեալ վեցեկի՝ եօթն բոլորս անհաւասարս. (Պղատ. տիմ.։)


Ցեղընտիր

adj.

of a different tribe or clan;
ցեղընտիր առնեմ, ցեղընտիր լինիմ, to distinguish one tribe or family from another.

· Calfa

NBHL (1)

Ցեղընտիր լեալ՝ ի բազում ցեղս բաժանէր. (Ոսկ. ես.։)


Տիեզերածաւալ

adj.

spread over the world, everywhere.

· Calfa

NBHL (2)

Ծաւալեալ ընդ տիեզերս. սփռեալ յաշխարհ ամենայն. Տիեզերածաւալ լուսոյ աւետարանին. (Խոր. հռիփս.։)

Յաւէտ գերափայլեալ քան զտիեզերածաւալ ճառագայթս արեգական։ Կենսակայլակ վտակն տիեզերածաւալ եւ աշխարհակեցոյց նորոգչին տիեզերաց. (Անան. եկեղ։)


Տիեզերակալեմ, եցի

vn.

to become lord of the whole universe, to conquer, subject or subjugate the world.

· Calfa

NBHL (1)

Աղեքսանդր մակեդոնացին տիեզերակալեաց։ Կայսր տիրեաց աշխարհի տիեզերակալեաց։ Աղեքսանդր փիլիպպեայ տիեզերակալեալ։ Աղեքսանդր թագաւորեալ ամս ՟Ժ՟Բ. համօրէն տիեզերակալեաց ամս է։ Որպէս արարին հռոմայեցիք եւ տիեզերակալեցին. (ՃՃ.։ Յհ. կթ. Երծր. ՟Ա. 7։ Լմբ. առակ.։)


Տիղմ, տղմոյ

s. fig.

mire, mud, slime, dirt, filth, soil, slough, muck;
cf. Թաթաւիմ, cf. Թաւալիմ;
ի քարշ ածել ընդ —, to drag in the mud;
to cover with shame;
մաքրել զ—, to rub of the dirt, to perfrigate, to clean, to brush off.

· Calfa

NBHL (1)

Ի գբոյ տառապանաց, ի կաւոյ եւ ի տղմոյ։ Ի գբի անդ ջուր ոչ էր, այլ լոկ տիղմ։ Ի կայր երեմիա ի տղմին։ Խորխորատ տղմոյ։ Եւ խող լուացեալ ընդ տիղմ թաւալեալ.եւ այլն։


Տիտան, այ, ի

s. chem.

cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.

· Calfa

NBHL (1)

Զրուանն է այր մի քաջ, առ տիտանօքն։ Մարտ լեալ առ ի հսկայիցն ընդ աստուածսն, եւ տիտանացն ընդ դիոնիսեայ. (Եզնիկ.։ Նոննոս.։)


Տիրատեաց

adj.

hating one's master.

· Calfa

NBHL (1)

Միշտ իշխանափոխք լեալ են, եւ տիրատեացք։ Տիրատեացք տիրասպանք։ Ապերախտ, տիրատեաց։ Տիրատեա՛ց պարսիկ, որովհետեւ այդպէս տիրատեացս ես, առնեմ զքեզ իբրեւ զտէրն քո. (Փարպ.։ Մեսր.։ Մագ. ՟Ծ՟Է։ Մամիկ.։)