medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.
Եւ Խառնք. այսինքն մերձաւորութիւն ըստ մարմնոյ. մանաւանդ անարժանն.
Ոչ ըստ պատշաճի առնէին զամուսնութեաննն խառնակութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)
ԽԱՌՆԱԿՈՒԹԻՒՆՔ ԱՍՏԵՂԱՑ. որպէս Զուգընթացութիւն, կամ խառնախաղտութիւն ըստ ախտարաց։ (Կոչ. ՟դ։)
cf. Խառնակութիւն.
the mass, the common herd, the multitude, the rabble, the mob;
low, vulgar, plebeian;
— ամբոխ, the lower classes, the common people, the scum or dregs of the people, the vulgar.
Զօրութիւնք քո, եւ վարձք քո, եւ խառնակղանջիցն քոց. ըստ եբր. մեկնի, աղխամաղխ վաճառաց, կամ վաճառք։
goblet, cnp, howl;
banquet, feast;
crater;
recipient of the Word (Virgin Mary).
ԽԱՌՆԱՐԱՆ ՀԵՓԵՍՈՍԻ կոչին ըստ քերթողաց Ճեղքուածք ետնայ հրաբուղխ լերին, ընդ որս հուր եւ մոխիր ի վեր յորդեն. որպէս կրակարան դարբնոցի.
cup, goblet, bowl;
liquor, beverage, drink, potion, libation;
crater;
—ք թեւոց, the tiller ropes;
խառնել —ս, to offer, to pour out libations.
Բաժակօք ոսկեղինօք ի խառնելեացն (այսինքն ի պատրաստեալ ըմպելեաց, կամ ի թակուկաց) ընդունէին զգինի ի մատռուակէն. (Նոննոս.։ գինւովն զխառնելիս) (զըմպելիս կամ զխառնարանն) պատրաստեաց՝ ըստ իմաստութեանն խառնելեաց (այսինքն խառնօղաց կամ պատրաստողին). (Կամրջ.։)
ԽԱՌՆԵԼԻՔ. κρατήρες . Բերանք հրաբուղխ լերին՝ ըստ վերջին նշ. Խառնարանի.
to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.
ԽԱՌՆԵԼ. Միաւորել անշփոթ. Միացուցանել կամ բաղկացուցանե առանց այլայլութեան մասանց. որ ըստ յն. եւ լտ. ասի նաեւ զուգել կամ զօդել.
ԽԱՌՆԻԼ. Խառնակիլ. զուգիլ ըստ մարմնոյ. գիտել.
mixing, that mixes;
slice, spatula,
Որ խառնէ (ըստ ամենայն նշ) որպէս բաղադրիչ.
mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony
Խառնուածք խնկոց (ըստ իւղեփեցաց). (Անան. եկեղ.։ Մխ. երեմ. որ եւ ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔ։)
Խառնուածք բնութեանն փոփոխին ըստ հասակին աւ ըստ ժամանակին։ Ոչ զնոյն ունիմք անձն, այլ ըստ խառնուածին։ Բնութեամբ առողճք եւ հիւանդոտք, են ի խառնուածէն. (Նիւս. բն.։)
mixture, composition;
incorporation, junction, union.
Կամ որպէս Խառնք. մարձաւորութիւն ըստ մարմնոյ.
cf. Խառնուած;
— զօրաց, engagement, conflict;
— գետոց, confluence of rivers.
Խառնք. զուգաւորութիւն ըստ մարմնոյ. συνουσία (գալն առ միմեանս) congressus, եւ այլն.
Զընդ միմեանս լինելն՝ խառնումն ասեն։ Ըստ բնութեանն եւ ըստ օրինացն խառնումն. (Նիւս. բն.։)
grass, hay, forage;
food for cattle, pasture;
— or խառ, thorn;
—ի պտուղ, hips, haws.
steep, cragged, rocky.
to burn, to scorch, to tan, to brown;
to toast;
to heat, to warm;
to imbibe, to anoint.
Քան զջերմնոտսն. որք իւզով խարակեն զգլուխս. Իմա՛ ըստ յն. օծանել, կամ տոգորել. καταβρέχω perfundo, irrigo.
to cauterize;
to brand;
to blind with hot irons;
to stigmatize, to afflict, to distress, to cut to the heart.
destructive, ruinous.
Որ խարխարէ (ըստ ամենայն առման).
destruction, waste.
Խարխարելն. եւ իլն (ըստ ամենայն նշ).
rustling, murmur.
Խարշափ տերեւոյ զարհուրեցուցանէ զամբարտաւանն. (Վրք. հց. ՟Ժ. ըստ հին թարգ.)
ուր ըստ յետնոյն.
to burn.
Յորմէ ըստ աստուածայինքն սերովբէք կիզիչք եւ ջեռուցիչք անուանեցան. (Դիոն. եկեղ.։)
to darken, to spread darkness, to obscure, to dim;
to eclipse;
to extinguish;
to blind;
լուսինն խաւարեցուցանէ զարեգակն, the moon eclipses the sun.
deceitful, fraudulent, fallacious;
false, treacherous, knavish, crafty, full of imposture, roguish, cunning, villainous, rascally;
fleeting, transitory;
sharper, swindler;
hypocrite, dissembler;
bait, lure, decoy;
— ի խաղու, cheat, sharper, trickster;
խաբեայ կերպարանք, mask.
խաբօղ. դաւաճան. եւ Հալածիչ՝ ըստ յն. διόκτης persecutor.
to cheat, to deceive;
to defraud, to dupe, to trick, to gull, to inveigle, to insnare;
to plot, to hatch, to contrive;
to pervert, to seduce, to mislead;
to mock, to laugh, not to care, to trifle;
— ի խաղի, to cheat at play.
ἁπατάω, παραλογίζομαι, πτερνίζω decipio ἑμπαίζω, καταβραβεύω illudo. Խաբ գործել. պատրել, նենգել, դավաճանել. կարթել. ըստ յն. նաեւ խաղ առնել. ձաղել.
rude;
— գոյն, of a pale grey.
aspirate.
first stomach, ventricle.
Խախացոց, կամ խաղցոց. (Գաղիան. ըստ այլ եւ այլ գրչաց. որպէս եւ ի սուրբ գիրս։)
rough, harsh, unpleasant;
barbarous.
unripe, immature;
sour, bitter, harsh;
harsh, rugged, rough, unkind, cruel, inhuman;
inexpert, unpractised, ignorant;
ill-bred, boorish, awkward, rude.
ԽԱԿ, ըստ յն. ոճոյ. ὡμός . Հում. crudelis. Անմարդի, անընդել, դժնեայ, անսանձ, անողորմ, անագորոյն.
want of mature judgment, folly, youthful ignorance or inexperience.
Եւ՝ Տմարդութիւն. անողորմութիւն. ըրպէս ըստ ոճոյ յն. հմութիւն.
dish, viand, mess;
meat, cooked meat.
ἑδώδιμος esculentus, edulio, cibus (լծ. եւ լտ. գօ՛քուօ. գերմ. գօ՛խէն. այսինքն եփել). Կերակուր եփեալ. խորտիկ. համադամք հանդերձեալ ըստ արուեստի խոհակերաց. կեր կերակուր. թաամ. խօրտ. խօր.
to cook.
to overdo, to cook too much, to burn, to spoil;
to corrupt, to ruin.
ԽԱՀՐԵԼ. ըստ ՟Ա նշ.
Կամ ըստ ՟Բ նշ.
play, game;
recreation, pastime, amusement, sport;
fun, joke, raillery, pleasantery, mockery;
mummery, foolery;
games;
scene, stage, theatre;
*song, air;
սէր խաղուց, gambling, gaming;
խաղք Ողոմպիայ, Olympic games;
խաղք ըմբշամարտից, wrestling;
գնդակ խաղ, the game of tennis;
խաղ կճեայ գնդակաց, game of marbles;
խաղ նարտի, backgammon;
խաղ աղիւսակի, draughts;
խաղ սատրնջոյ, chess;
խաղ աչկապուկի, blind man's buff;
խաղ թղթոյ, card-playing;
cf. Թուղթ;
խաղ բախտի, game of chance;
խաղ բառից, a pun, play upon words;
չլինել կամակ ի խաղ, to be in no mood for sport, not to be in a sporting mood;
ի խաղ հատանիլ, զակատիլ ի խաղս, to abandon oneself to amusements;
ի խաղ մտանե, to join a game;
to sit down to play;
լինել յաջողակ ի խաղի, to have a good game;
to hare a good-hand (cards), to be a lucky player;
լինել դժբաղդ ի խաղի, to have ill luck at play;
կորուսանել ի խաղի, to play or to gamble away;
վատնել զամենայն ի խաղի, to gamble away one's fortune, to lose ones' fortune by gambling;
դադարել ի խաղի, to leave off playing;
խաղ համարել, to take as a joke;
չեն ինչ խաղոյ, it is not to be trifled with, it is no joke;
— խաղ առնել զոք, ընդ խաղ արկանել, to ridicule, to deride, to mock, to make sport or mockery of, to laugh at a person;
ընդ խաղ առնել, to rally, to joke with, to jest with;
to turn to ridicule;
ընդ խաղ, ընդ խաղս, for fun, in jest, for a joke, jestingly;
ո՛րչափ խաղացի ընդ նոսա, how many tricks I played on them ! թո՛յլ տուր անդ զխաղդ, թո՛ղ զխաղդ, joking apart, in good earnest;
խաղ կանչել, to sing a song.
a note.
Մարտիկք ոք՝որ ի խաղ մտանէ, ոչ մարթ է պսակ գտանել, եթէ ոչ ըստ օրինաց խաղուն մարտիցէ. (Եփր. բ. տիմ.։)
shore, side of a river;
meadow;
marsh, moor;
gulf, roadstead;
division, pigeon-hole.
Մարտիկք ոք՝որ ի խաղ մտանէ, ոչ մարթ է պսակ գտանել, եթէ ոչ ըստ օրինաց խաղուն մարտիցէ. (Եփր. բ. տիմ.։)
plaything, toy, knick-knack, trinket;
trifle, trash, thing of nought;
game, play;
touch, feeling;
վաճառող —լեաց, toy-man;
մի ժամավաճառ լինիր ի —լիս, do not waste your time with trifles.
joint, articulation, socket.
cf. խաաղալիկք ըստ բ. նշ. παίγνιον, grev, παιγνία, grev, lusus, ludicrum, crepundia. խաղկըլիք. օյունճագ.
ἅρθρον, articulus. Յօդուածք անդամոց առ ի շարժիլ եւ խաղալ ըստ պիտելոյն. խաղերը. օյնագ.
childish, playful.
Մանուկ որ խաղայ. (զի՞ ըստ յն. արմատն բէս, ակնարկէ ի տղայ, եւ ի խաղ. )
cf. Խաղաղ;
supplimentary vesper service;
certificate of poverty;
— Ովկիանոս, the Pacific Ocean;
— զոհ, peace-offering.
յաղագս զոհի խաղաղականի, եւ կամ ի սակս պատերազմին շահուց (ըստ հեթանոսաց). (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
calm, placid, tranquil.
peace;
calm, tranquillity, quiet, rest, repose;
pacification, conciliation;
— ընդ ձեզ, peace be with you;
— ոգւոյ, մտաց, peace of mind;
այր խաղաղութեան, angel or messenger of peace;
քաղցր՝ խորին՝ անդորր —, perfect peace, profound tranquillity, sweet repose;
— առնել, to make peace;
կեալ ի խաղաղութեան, to live in peace;
առնել — ընդ ումեք, to make one's peace with;
խաղաղութեամբ լինել ընդ ումեք, to be at peace with;
վայելել ի խոր՝ յանվրդով խաղաղութեան, to enjoy profound peace;
to live in comfort;
աղմկել զ—, to disturb, to break the peace;
աղաչել, խօսել ի -՝ ի հաշտութիւն խաղաղութեան, to sue for peace;
մերժել զբան խաղաղութեան, to refuse terms of peace, to reject means for reconciliation, to be opposed to conciliatory measures;
խաղաղութեամբ, peaceably, peacefully, in peace;
արարտասուահայց խաղաղութիւն, խաղաղութիւն ըղձիւք ըղձացեալ, the longed for peace;
խաղաղութիւն է ինձ, I am happy and contented;
խաղաղութիւն պարգեւեսցէ նմա Տէր, God rest his soul;
peace to his soul;
ե՛րթ ի խաղաղութիւն, երթայք խաղաղութեամբ, go in peace;
God be with you;
մնա՛, մնայք խաղաղութեամբ, goodbye! adieu!
Խաղաղութեամբ. ըստ յն. եւ լտ. Έιρηνιχῶς. Pacifice. (Ա. մկ. Ե. 25։ Է. 29. 33։ Բ. մկ. Ժ. 12. եւ այլն։)
gristle, cartilage.
χόνδρος cartilago. Աճառ. կրճուկ, կրճիկ. (ըստ յն. խօ՛նտռօս, որ է որպէս խճային. ուստի եւ խաղճախուղճ, իբր խիճախուճ. խիճ եւ խոչ)
in some manner.
ԻՄՆԱՊԷՍ, ԻՄՆԷ. πῶς aliquo modo. Օրինակաւ իւիք. ըստ իմիք. իւիք իրօք.
as far as I possibly can, as much as is in my power, as much as I can, the best I can;
as for me.
κατ’ ἑμέ (ըոտ իմումս, կամ ըստ իս). quod in me (որ ինչ յիս է). Ըստ կարի իմում. կամ Որպէս անձին իմում. կրցածիս չափ.
nine.
Ինն յերից ըստ երից բազմապատկութեանց (ծնանի). (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
having nine sources.
ու էին ինն աղբերակունք. որ ըստ ոմանց՝ պին պին քունար.
of nine months;
during nine months.
Յետ իննամսէին (միջոցի՝) հինգ օր աւելնի, որ ըստ անդրանկին. (Գանձ.։)
cf. Իննամսեայ.
Յետ իննամսէին (միջոցի՝) հինգ օր աւելնի, որ ըստ անդրանկին. (Գանձ.։)
nine;
no venary.
nonagenarian, ninety years of age.
ԻՆՆՍՆԱՄԵԱՅ ԻՆՆՍՆԱՄԵԱՆ ԻՆՆՍՆԱՄԵՆԻ. որ եւ ԻՆՆՍՆԵՄԵԱՆ. որոյ իցեն ամք իննսուն. կամ ըստ յն. իննսուն ամաց.
cf. Իննսնամեայ.
ԻՆՆՍՆԱՄԵԱՅ ԻՆՆՍՆԱՄԵԱՆ ԻՆՆՍՆԱՄԵՆԻ. որ եւ ԻՆՆՍՆԵՄԵԱՆ. որոյ իցեն ամք իննսուն. կամ ըստ յն. իննսուն ամաց.
cf. Իննսնամեայ.
ԻՆՆՍՆԱՄԵԱՅ ԻՆՆՍՆԱՄԵԱՆ ԻՆՆՍՆԱՄԵՆԻ. որ եւ ԻՆՆՍՆԵՄԵԱՆ. որոյ իցեն ամք իննսուն. կամ ըստ յն. իննսուն ամաց.
ninety (number).
Թուի ինձ իննսնեակն զերկրորդն բերել հարիւրեկին՝ ըստ ի բաց բառնալոյ զտասներորդմասն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 56։)
thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.
Հարկ է նմա ունել ինչ ի քոց ընչից առ իս։ Ունիմ ինչասել քեզ։ թողուցուք՝ եթէ ունիցիք ինչ (խէթ) զումեքէ։ Խնդրէր ինչ ի նմանէ։ Առնուլ ինչ ի տանէ իւրմէ։ Ակնունէր առնուլ ինչ ի նոցանէ։ գնեա՛ ինչ որ պիտոյ իցէ մեզ ի տօնիս, եւ կամ զի աղքատաց ինչ տացէ։ Ուսանել ինչ կամիցին։ Ունի ինչ պատմել նմա։ Եկն թէ գտանիցէ ինչ, եւ ոչ ինչ եգիտ։ որ ծածուկ ինչ գործէ։ Զոր ինչ առնելոց ես, արա՛ վաղվաղակի։ Զոր ինչ խիդրիցէք յանուն իմ։ Ոչ ինչ է պիղծ. բայց այնմ՝ որ համարիցիոք ինչ պիղծ, նմա է պիղծ։ Միթէ ագահեա՞ցին զձեր տիտոս։ Ոչբերաք ինչ յաշխարհ, եւ ոչ տանել ինչ կարասցուք։ Ո՛չ թլպատութիւն ինչ է (յն, ինչ զօրէ), եւ ոչ անթլպատութիւն։ Մի՛ ինչ ըստ գրգռութեան (յն. ոչինչ), Արժանի մահու ինչ գործեցի։ Համարիցի լինել ինչ, եւ չիցէ։ Զկարծելոցն եթէ իցեն ինչ։ Ոչ այն ոք ինչ է՝ որ անկեացն։ Սակաւ ինչ առնուցու։ Մի՛ ինչ կորիցէ. եւ այլն։
Ամենայն ինչ նովաւ եղեւ։ Զամենայնինչ ի փառս աստուծոյ արասջիք։ Էր նոցա ամենայն ինչ հասարակաց. ըստ յն. ասի, ամենեցուն, զամենեցուն, ասենայնքն։ Տե՛ս եւ Այս ինչ, Այն ինչ. որ ինչ. Խուն ինչ. Սուղ ինչ. Փոքր ինչ եւ այլն։ Գտանին եւ նախդրիւ հոլովքս.
Եթէ զ՝ինչ եւ (յն. զիմն,) առնիցէք. (Ա. Կոր. Ժ. 31։) Այլ անսովոր են հոլովեալքն ի վերջոյ ըստ ասորի ոճոյ.
ԻՆՉ 2 (ընչի. եւ ԻՆՉՔ, ընչից.) գ. Գոյակ. եւ Գոյք. Որ ինչ կայ իրօք, իր գոյաւոր. եւ Զոր ինչ ունի ոք. ստացուած, մեծութիւն։ Ըստ առաջնոյն առաւել եզակի վարի, եւ ըստ երկրորդին առաւել յոքնակի։ Որպէս ὥν, ὅντα ens, entia. երած բան.
Զայն ինչ ( ան ըստակը ) որ թագաւորին խոստացեալ էր (Բ. Մակ. Դ. 27։)
ԻՆՉ 3 ա.մ. հրց. τί; quid? ո՞ր. որպիսի. նէ՞. Ուղղական է առաւել ռմկ. իսկ նախդրիւէ ըստ գրոց.
of natural growth.
Ինքնին բողբոջեալ, կամ անդըստին ի բնէ ընձիւղեալ.