satrap, lieutenant of a county, prefect.
· Calfa
Ամենայն սատրապետք (հին տպ. սատրապք), նախարարք եւ ազատք։ Զմեծամեծք նախարարսն սատրապետս հայոց։ Եւ ի մեծամեծաց, հայոց սատրապետս տասն։ Ետ ի ձեռս սատրապետացն հայոց. (Բուզ. ՟Դ. 3 = 5։)
sagum, great coat;
cassock, brigandine, coat of mail, hauberk, hocqueton, cuirass.
· Calfa
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
· Calfa
Ետես զնոսա հողմակոծեալս ի վարել։ Գնասցեն նաւք քո վարեալք։ Վարեալ իբրեւ ասպարէզս քսան եւ հինգ կամ երեսուն։ Նաւք ի սաստիկ հողմոց վարին։ Մէգք վարեալք ի մրրկէ։ Վարէր ի դիւէն յանապատ.եւ այլն։
goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.
· Calfa
cf. Վարձիմ.
· Calfa
Տէ՛ր, քանքարն քո տասն քանքար վարձեցաւ։ Այն՝ որ զհինգ քանքարն վարձեցաւ. (Եփր. աւետար.։)
to catch, to take in a net.
· Calfa
Ի վարմարկել զնա հինին՝ այնպէս համարէին, թէ արդ եկեալ անկեալ իցէ ի բուռն որսն. (Ոսկ. ես.։)
to be tormented with famine, with hunger, to be famished, starved, to suffer through hunger.
· Calfa
սովեցաւ քաղաքն, մինչեւ եղեւ լիտր մի միս իշոյ՝ հինգ հարիւր դրամ. (Պտմ. վր.։)
with naked sword;
cf. Սուսերաձիգ.
· Calfa
Չորեքհարիւր հազար արանց սուսերամերկաց։ Քսան եւ հինգ հազար արանց սուսերամերկաց։ Ութ հարիւր հազարարանց զօրու սուսերամերկաց. (Դտ. ՟Ի. 2. 15. 17. 46։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 9։)
false, untrue, lying, deceitful, fallacious;
falsehood, untruth, story, lie, fib;
falsely;
թեթեւ —, white lie;
innocent falsehood;
— երդումն, perjury, false oath;
— վկայ, false witness;
— քրիստոսք, false christs, antichrists;
ամենեւին —, absolutely false;
— խօսել, ասել, to tell untruths, to lie;
— առնել or ի — հանել, to contradict most flatly, to give the lie to, to shew the falsehood of, to deny, to gainsay, cf. Ստացուցանեմ;
ի — հանել զկայսրն, to deny the accusation made before the emperor;
եդաք — զյոյսն մեր, we trusted in lies.
· Calfa
cf. Շլացութիւն.
· Calfa
Զաչացն շլութիւն փոփոխէր ի տեսանել. (Կոչ. ՟Ժ՟Է. (հին տիպ. ՟Ժ՟Ե)։)
full of grace, most graceful;
gracious, handsome, fine, beautiful, charming, genteel, fair.
· Calfa
Ողորմութեանց թագուհին, եւ շնորհալից տիրուհին. (Մաշտ. ջահկ.։)
much obliged, very grateful, mindful of benefits received;
— գոհութիւն, gratefulness, gratitude, thankfulness;
— գտանիլ ումեք, -զանձն դաւանել առ ոք, to be indebted for, to owe, to be under obligations, to be beholden to;
— կացուցանել զոք, to oblige a person, to obtain a right to his gratitude;
— եմ բիւրուց խնամոցդ, ով եղբայր, I am grateful to you for all your care, my brother.
· Calfa
Պարտական շնորհին առելոյ. երախտապարտ. երախտագէտ. շնորհակալու. որպէս լտ. obligatus եւ gratiarum memor.
to be granted, accorded;
ի բարութենէ իմմէ շնորհին կեանք ձեր, you owe your life to my forbearance.
· Calfa
s. pl. Arabs;
Turks.
· Calfa
Փախստեայք էին արարեալք զտաճկաստանեայսն (կամ զտաճկաստանսն)։ Ամենայն թագաւորացն արաբացւոց՝ զտաճկաստանաց ասէ. (Մամիկ.։ Մխ. երեմ.։ Իսկ ՟Բ. եւ ՟Գ. Մակ. ուր ի մեզ Տաճկաստան ասի, ըստ յն. դնի Փիւնիկէ։ Եւ ըստ այսմ քանանուհին կոչի տաճիկ ասորի, այսինքն փիւնիկ ասորի. Մծբ. ՟Բ։)
rack, instrument of torture.
· Calfa
Լինել արժանի գեհենի, զանազանութիւն ամենայն իրօք ունելով տանջանարանացն։ Նորագոյն տանջանարանաց եղեւ գտիչ։ Չարաչար տանջանարանք ճանապարհին չարագոյն էր քան զսպանումն եւ զմահ։ Ոչինչ քան զնոսա չարչարանսն չարագոյն է լուեալ ոք տանջանարան։ Համօրէն տանջանարանօք. (Բրս. հց.։ Նոննոս.։ Վրք. ոսկ.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։)
sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.
· Calfa
Յապողոնի տաճարն գոլով՝ բերիցեն դատակնիք գաղտնի զօրինապահացն։ Որում յոլովագոյն պատահեսցին դատակնիք, իշխեսցէ ամս հինգ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cf. Դարանակալ.
· Calfa
Խորամանկ խաբէութեամբ դարանամուտ լինել յամուրս իւրոյ աշխարհին. (Եղիշ. ՟Գ. այսինքն պահէր զանձն՝ ի ծածուկ մեքենայելով։)
to lie in ambuscade, to be on the watch, to suborn, to circumvent;
to hide one's self.
· Calfa
Ուր հին վիշապն դարանելոցն էր. (Վրդն. ծն.։)
fit, proper, suitable, decent, convenient;
accident, case, incident, hazard, chance;
ի — լինել, to suit, to be proper or fit;
ի — ժամանակի, in due time;
— լինել, to chance, to happen, to fall out accidentally;
ի — գալ՝ ելանել՝ պատահել, to agree, to suit, to be convenient;
to succeed, to happen;
ի — է, it is hecoming, necessary;
— է, it is possible;
— թուիլ, to appear suitable;
եթէ — տացէ, if by chance;
— եղեւ ընձ, it has happened to me;
— եղեւ ի միում աւուրց, it happened one day;
towards, with respect to, in the place where;
to the side of;
— եւ —, very suitable;
properly;
—ու —, fixedly, attentively;
— նկատել, to look at with surprise or astonishment.
· Calfa
Դէպ լինիցի սմա հիւանդանալ ի ճանապարհին։ Դէպ եղեւ քահանայի միոջ իջանել ընդ նոյն ճանապարհ։ Դէպ լինէր երեւել արս հեծեալս։ Դէպ եղեւ դիպել։ Դէպ եղեւ եղբարս եօթն ածել.եւ այլն։
inexpugnable;
that war against the devil.
· Calfa
Լայնաձիգ եւ դժոխամարտ հին ասպարիզի հանդիսի. (Նար. առաք.։)
madness, craziness, insanity, lunaoy.
· Calfa
Զո՞ ոք յայսքան ի խելագարութիւն երբէք հասեալ ծանեար. (Առ որս. ՟Զ.) (հին ձ. խեղագարութիւն)։
to bear hatred, malice.
· Calfa
Որպէս Հեռալ. զչարիլ. դժուարիլ. հինանալ. մխալ.
knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.
· Calfa
Բազում խէթք եւ խութք են ճանապարհին։ Յառաջ զխեթն ՛ն բաց խլել. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. բ. կոր.։)
Յորժամ խէթ ատելութեան լցի ի մէջ ծառայից եւ տեառնն, ոչ վաղվաղակի ժպրհին ընդ նա խօսակցիլ. (Լմբ. պտրգ.։)
to hector, to swagger, to brave, to bully, to insult;
to laugh to scorn, to laugh at;
to advance fearlessly, to have the hardihood or boldness, to face, to brave;
to attempt, to risk;
to rush upon, to assault, to attack;
— ի վտանգս, to run risks, to seek perils, to brave or to face dangers;
— ի մարտ, to plunge into the thickest of the fight;
յաղօթս —, to confide in prayer.
· Calfa
Ամենայն տղայք աշխարհին իբրեւ զարս պատերազմօղս խիզախէին։ Քաջքն. խիզախէին, եւ նահատակքն գոչէին. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։)
search, perquisition, investigation, strict inquiry;
plucking up, snatching away;
— արկանել, to search out, to investigate, to rummage, to inquire into.
· Calfa
startling;
— լինել, to shy, to start at;
to doubt, to fear, to suspect;
—ս ի —ս՝ — ի —ս, inconstant, vacillating;
doubtfully, suspiciously;
with a start.
· Calfa
to pluck up, to root out, to extirpate;
to unclasp;
to sweep away;
to force, to take by force, to extort, to take away;
to demolish, to destroy, to pull down, to ruin;
— զատամն, to draw, to pull out, to extract a tooth;
— զաչս, to put, to tear the eyes out.
· Calfa
Սա հինգ աղանդ խլէ. (Տօնակ.։)
mole.
· Calfa
Զաղբիւր գեղջն խլուրդք ցամաքեցուցին. հինգ անգամ պեղեցին, եւ դարձեալ խլուրդքլնուին հողով. (Հ=Յ. ապր. ՟Ը.։)
cf. Խլուրդ.
· Calfa
Զաղբիւր գեղջն խլուրդք ցամաքեցուցին. հինգ անգամ պեղեցին, եւ դարձեալ խլուրդքլնուին հողով. (Հ=Յ. ապր. ՟Ը.։)
censure, criticism;
discussion, examination, research.
· Calfa
(Վասն տօնի զատկին) դեռեւս երեւէրի տեղիս խծիծ իմն ըստ հին սովորութեանցն. (Տօնակ.։)
relation, kindred, connexion;
— առնել, to ally, to unite, to match;
— լինել, cf. Խնամենամ.
· Calfa
childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
· Calfa
ԾՆՈՒՆԴ ԼՈՒՍՆԻ, է նորիլն նորա. νεομηνία, νουμηνία, νέα σελήνη, novilunium. նոր լուսին. ենի ա՛յ, մահինէվ. որ եւ ամսագլուխ հրէից, եւ այլն.
Ծնունդն հօր, եւ հին աւուրց։ Անճառ ծնունդ փառօք երեւեալ. (Շար.։)
nape of the neck;
occiput, back of the head;
խորոփոք —ի, nape.
· Calfa
Զլեզուն ընդ ծոծորակսն հանել։ ծակեալ զծոծորակսն, եւ զլեզուն ընդ այն հանէին. (Ագաթ.։) (կայ եւ ձ. ըստ հին տպ. ծոծրակս, կամ ծործորակս։)
cf. Ծոծորակ.
· Calfa
Զլեզուն ընդ ծոծորակսն հանել։ ծակեալ զծոծորակսն, եւ զլեզուն ընդ այն հանէին. (Ագաթ.։) (կայ եւ ձ. ըստ հին տպ. ծոծրակս, կամ ծործորակս։)
to cause to fast.
· Calfa
Զհինգ օր ծոմացուցեալ մովսիսի պահովք։ Զանասունս ծոմացուցանեն ըստ օրինակի նինուացւոցն. (Կամրջ.։ եւ Տօնակ.։)