glory;
honour, praise, fame, renown, celebrity;
majesty, splendour, magnificence.
· Calfa
Երկինք պատմեն զփառս Աստուծոյ։ Տեսջիք զփառսն տեառն։ Փառք տեառն երեւեցան ամպով։ Բազմութեամբ փառաց քոց մանրեցեր զհակառակորդս։ Ծագեսցէ Աստուած խորհրդովք՝ փառօք իւրովք յերկիր։ Լի է ամենայն երկիր փառօք նորա։ Փառք Աստուծոյ ծածկեն զբան։ Փառք թագաւորի պատուեն զհրամանս։ Ի հօր մերոյ ընչից արար իւր զայն ամենայն փառս։ Պատմեցէ՛ք հօր իմոյ զամենայն զփառս իմ։ Ետու քեզ զմեծութիւն եւ զփառս։ Պատմուճան սուրբ Ահարոնի ի պատիւ եւ ի փառս։ Հանդերձ կամ աթոռ փառաց։ Զփառս իմաստունք ժառանգեսցեն, իսկ անմիտք բարձրացուցին զանարգանս։ ՓԱռք են առն խոտորիլ ի հայհոյութեանց.եւ այլն։
affecting, moving, touching;
amiable, dear;
offscum, offscouring, cf. Ջնջան;
— առնել, ասել, to conjure, to beseech, to entreat, to beg, to supplicate.
· Calfa
Առ ի հաճել զմիտս յովսափատու, գէն քո՝ ասէ, փարելի քո. (Եփր. թագ.) (ի շնորհս նորա լսեմ աղաչանաց քոց)։
eager, impatient, in haste.
· Calfa
Որ փութայ սրտիւ. վաղվաղակոտ. կարճամիտ. անհամբեր.
change, mutation, alteration, variation, conversion, permutation, transformation, transmutation;
change, vicissitude, turn;
commutation;
season.
· Calfa
Ոչ ի փոփոխումն անուանց (այսինքն յայլաբանութիւն) պարտ է հայել, այլ միտսն. (Ոսկ. ես.։)
low expression.
· Calfa
Որք ի նորայսն հակամիտեցին փոքրաբանութիւնս. (Լմբ. հանգ.։)
pusillanimous;
impatient, hasty.
· Calfa
μικρόψυχος, ὁλιγόψυχος pusillanimis. Փոքր հոգւով կամ սրտիւ. անսիրտ. անարի. նկուն. վեհերոստ. վատասիրտ. անհամբեր. նեղսիրտ. կարճամիտ.
to grow less or shorter, to shorten, to become smaller, to be lessened, diminished, to decrease.
· Calfa
Ժողովուրդ ժպիրհ յամառոտ է նա, եւ փոքրկանաս դու ի միտս նորա. (Եփր. ել.։)
pusillanimous;
shortwitted, shallow, weak-minded;
light, easy;
բեռն —, light burden;
— առնել, to lighten, to lessen, to ease.
· Calfa
ՓՈՔՐՈԳԻ. Նուազ մտօք. փոքրիմաց. տկար. թեթեւամիտ. պարզամիտ. փոքրահոգի. կարճամիտ.
to swell, to be swollen;
to be puffed up, elated, to grow proud, to be swollen with pride, to take a pride in one's successes, to be bloated with pride and presumption.
· Calfa
Եւ դու ծանծաղամիտ գոլով փքաս. (Մխ. առակ.։)
of the same town;
fellow-citizen, fellow-townsman.
· Calfa
Առաջի ամենայն քաղաքակցաց իմոց։ Ի բերանս ամբարշտաց որոգայթ քաղաքակցաց։ Արհամարհէ զքաղաքակիցս (իւր) այր պակասամիտ։ Ի վերայ իւրեանց քաղաքակից հեբրայեցւոց։ Կոչել ի հարսանիսն զռտմիկ քաղաքակիցս իւր։ Զսոսա քաղաքակիցս աղեքսանդրացւոց համարել։ Աղեքսանդրացւոց քաղաքակից արժանիս համարել։ Զնոսա քաղաքակիցս իւր հաւասարս աթենաւոց կացուցանել։ Ընտանիք Աստուծոյ, եւ քաղաքակիցք սրբոց.եւ այլն։
sweet;
gentle.
· Calfa
Օգտի թզենին քաղցուենի ի կատաղի թզենւոյ անտի։ Սէր երկայնամիտ է, եւ քաղցուենի։ Ո՛ղջ լեր ինձ որդի՛ քաղցուենի. (Վեցօր. ՟Է։ Մեծբ. ՟Ժ՟Թ։ Պտմ. աղեքս.։)
brave, gallant, valiant, courageous, intrepid, valorous, manful, stout, bold, daring;
good, honest, worthy;
clever, excelling in, of good abilities, fit for;
noble, distinguished, eminent;
hero;
tutelar genius;
cf. Մղձաւանջ;
good, well, right, suitably, very, much, very much;
— արանց, emperor, Caesar, Augustus;
— ի բաց, very far;
very, much, much more;
կարի —, կարի իսկ —, very well, as well as can be;
— է, that will do, that is settled;
well, very well !
— լեր ! courage ! be of good cheer ! cf. Կարի;
cf. Վաղ.
· Calfa
Քաջ գիտեմ։ Զայն դուք իսկ քաջ գիտէք։ Եթէ քաջ միտ դնէք։ Քաջ իմա՛ զբանն։ Քաջ իմանամ քան զքեզ։ Առ շաղկապս բացատրութեան քաջ արամակային։ Այնոցիկ՝ որ քաջ եւ բունն են մաքրեալք. (Խոր.։ Փարպ.։ Եղիշ.։ Խորս Ճ. ՟Ա.։ Թր. քեր.։ Փիլ.։)
well sprouted, flourishing;
good-tempered;
well affected.
· Calfa
εὑφυής optime natus, bene crescens, ingeniosus. Որ ի բնէ բարւոք է. բարեբուն. բերրի աճեցուն. առատ. եւ Առատամիտ. ուշեղ. եւ Առոյգ.
cf. Վարուժանակ.
· Calfa
Հապա առաքինիք՝ վարուժանակք իմ ապականիչք՝ խառնեցէ՛ք զմագիլս ձեր յաղաւնի միամիտ. (Վանակ. յոբ.։)
male bird, cock.
· Calfa
Հապա առաքինիք՝ վարուժանակք իմ ապականիչք՝ խառնեցէ՛ք զմագիլս ձեր յաղաւնի միամիտ. (Վանակ. յոբ.։)
comet;
epilepsy.
· Calfa
Լինին բազում անգամ եւ կոմիտք, այսինքն վարսամ աստեղք. ((որ է բացատրութիւն թարգմանչի). Դամասկ.։)
cf. Վեհերոտ.
· Calfa
Յորժամ դանդաղ եւ վեհեր լինիցի աշակերտն, եւ թանձրամիտ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.
· Calfa
Լինել քեզ ի վեր քան զամենայն ազգս։ Տացէ զքեզ տէր աստուած քո ի վեր քան զամենայն ազգս երկրի։ Խաղաղութիւն աստուծոյ՝ որ ի վեր է քան զամենայն միտս.եւ այլն։
Որ ի վերդ ես քան զմիտս եւ զխորհուրդս. (Շար.։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Զարթոյց զմիտս լսողացն, եւ վերաբեր արար ի հաւատոցն խոստովանութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
cf. Վերնագիր.
· Calfa
Վերագրաւն, վարդապետականաւն ... վերագիրն, զի բաւական իցէ միով կարգիւ զամենայն գրոցն գիտել զմիտս. (Մագ. քեր.։)
to look up, to gaze at, to contemplate;
to consider, to examine, to scrutinize.
· Calfa
ἑπισκοπέω, ἁναβλέπω inspicio, respicio. Դիտել ի վեր կոյս. նկատել զվերինս. եւ Քաջ դիտել, զննել, տեսնել, ի միտ առնուլ.
to elevate, to raise, to bear on high;
to reduce;
— զոք ի զառածանացն, to reclaim a person from disorderly or ill conduct.
· Calfa
ՎԵՐԱԾԵԼ. Պատշաճել. յարմարել. հայեցուցանել. ձգել յայս ինչ միտս.
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
· Calfa
Ի ՎԵՐԱՅ ԿԱԼ կամ ՀԱՍԱՆԵԼ. ἑπίσταμαι . Խելամուտ լինել. վերահասու լինել. ըստուգել. ի միտ առնուլ.
to raise, to lift on high, to set up;
— մտօք, to abstract.
· Calfa
Կամիմ առագաստ վերացուցանել։ Ի մշտնջենաւոր երանութիւնսն վերացուսցուք զմիտս հանաղ։ Վերացուցանէ զգովութիւն սամարացւոցն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Յճխ. ՟Ի։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
to mount on, to ascend;
— ի նաւ, to go on board ship, to embark;
— սանդղօք, to ascend, to scale.
· Calfa
Ամենեցուն մեր միտք իբր ի մակոյկ ինչ վերելակել։ Եւ ինքն եւս ընդ նոսին ի նաւսն վերելակեալ. (Յհ. կթ.։)
ascent, ascension, acclivity;
staircase;
ascendant.
· Calfa
Զծերս (մարզել) ի հրահանգըս հանճարոյ՝ վերելս ի միտըս դնելով. (Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
highflown, arrogant, proud, saucy, insolent, haughty, fierce;
harsh, hard-hearted, cruel, inhuman, brutal;
cross, crabbed, surly, peevish.
· Calfa
Թագաւորն միրդատ՝ այր վէս եւ պակասամիտ, եւ ոչ հարկէր պարսից. (Պտմ. վր.։)
fluid, running, flowing.
· Calfa
Ձկամբքն, այսինքն ասեմ, որք զխոնաւ եւ զվիժանուտ կեանս ախորժելով ընդունին կամօք, այլ ոչ զժուժկալականն եւ զառողջամիտն եւ զտեւող. (Փիլ. լին. ՟Բ. 56։)
cf. Փափաքանք.
· Calfa
Գրեմ առ անձուկ սիրոյ, եւ առ փափագ սրտի։ Ի փափագ իմատութեանն Աստուծոյ յեղաշրջէ զմիտս աշակերտելոցն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Լմբ. իմ.։)
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
· Calfa
Փափաքեաց միտք իմ բազմել ուսմամբ ի հոգեւոր սեղանսն. (Եփր. յհ. մկր.։)
to soften, to become tender, soft;
to become nice, delicate, to get soft or effeminate, to live in idleness, in pleasures, to pamper oneself, to give oneself up to effeminacy or voluptuousness;
— յանկողինս, to throw oneself listlessly or lazily on divans or conches, to sleep in soft beds;
— որովայնիւ, to addict oneself to epicurism;
տօն փափակացեալ, a duly kept feast or festival.
· Calfa
Եթէ փափկանայ քեզ արբումն ջրոյ, առցես ի միտս քո զպապակման բոցոյն այնմիկ զյիշատակ. (Կլիմաք.։)
to soften, to render tender;
to take the greatest care of, to pet, to render delicate, soft;
— զծոմական աւուրս, to banquet on fast days.
· Calfa
Պարարեն զնա, եւ փափկացուցանեն՝ պահեալ յօրն զենման։ Չի՛ք ինչ՝ որ այնպէս գիտէ հեշտացուցանել զմիտս, եւ փափկացուցանել զհոգին, որպէս տեսանելով՝ եթէ ախորժակքն մտաց ի գլուխ ելին եւ կատարեցան. (Սարգ. յհ. ՟Ժ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
to pound, to crush, to crumble, to bruise, to grind;
to roast, to toast, to torrefy.
· Calfa
Որ եւ ջերմագոյն տապացուցանէին ճառագայթք արեգականն, եւ զքարինս եւս փխրել կարէին։ Մոմ է ի պնակիտսն, որ (չորացեալ ) դիւրաւ փխրի։ Քան զնոյն կաւ՝ անարգ եւ փխրելի եւ անցաւոր կեանք նորա։ Հանդերձքն ցեցակեր, փխրեալ, եղծեալ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։ Փիլ. ել. ՟Բ. 41։ Լմբ. իմ.։ Ագաթ.։ Յայս միտս հայի արդեօք ըստ հյ. եւ ըստ օրինակաց ինչ յն. եւ բանն Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10. որ եդաւ ի ՟Ա նշ։)
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
· Calfa
μεταφέρω transfero եւ այլն. Փոխել բերել յայլ տեղի՝ վիճակ՝ յեղանակ՝ միտս՝ լեզու եւ այլն. վերածել. յեղաշրջել.
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
· Calfa
Փոխանակ զի ասէիք, եթէ տէր կամեսցի. որպէս այն թէ, որովհետեւ այսպէս ասէք յոչ ուղիղ միտս։ Բայց յայսմ վայրի պարտ էր իմանալ որպէս հելլենաբանութիւն. փոխանակ զի ասելոց էիք. (յն. փոխանակ ասելոյ ձեզ )։
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
· Calfa
Փոխանակ զի ասէիք, եթէ տէր կամեսցի. որպէս այն թէ, որովհետեւ այսպէս ասէք յոչ ուղիղ միտս։ Բայց յայսմ վայրի պարտ էր իմանալ որպէս հելլենաբանութիւն. փոխանակ զի ասելոց էիք. (յն. փոխանակ ասելոյ ձեզ )։
recompense, compensation, retribution, remuneration, reward;
return, requital, satisfaction, revenge;
in exchange or return for, instead of, for;
reciprocally;
— վնասուն, amends, indemnity, reparation;
— այցելութիւն, return visit;
դարձ —րինի, condign recompense;
առնել զդարձ —րինի, to give like for like;
հատուցանել զ— վնասուն, to make up to, to indemnify for.
· Calfa
Իբրու փոխարէն անմիտ մարտին։ Սաւուղայ փոխարէն։ Աղքատացն փոխարէն՝ զկկարօղս պատուես եւկերակրես։ Այսոցիկ մեծագունի երախտեաց փոխարէն՝ ոչ այլ ինչ պահանջեցի. (Ագաթ.։ Մժբ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. թղթ.։)
to go mad.
· Calfa
Մի փոխելանար ո՛վ մարդ, եւ վաճառական լինիր անմիտ, ընդ առօրեայ հեշտութեանս զփափկութիւն դրախտին վաճառել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Է. ձ։)
cf. Ագուգայ;
pipe;
— շնչողական, suction-pipe;
— փախստի, blast-pipe, eduction-pipe.
· Calfa
Զջուր խողովակով եւ փողրակով պնդէ եւ հաւաքէ. . . Նոյնպէս եւ զմիտս տղային իբրեւ ի խողովակն եւ ի փողրակք յամենայն կողմանց պնդէ Աստուածային օրինացն ուսմամբ. (Կանոն.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
cemetery, burial-ground;
— եկեղեցւոյ, church-yard.
· Calfa
Գերեզմանատուն. քնարան. կիմիտրիոն. շիրիմք.
loaded with misfortunes, with trouble, poor, pitiable, unhappy, miserable.
· Calfa
Զայն տառապեալս մահապարտ արարին։ Այր մի տառապեալ եմ ես։ Եւ ես այր տառապեալ եմ, ոչ փառաւոր։ Իշխանութիւն մի տառապեալ քան զամենայն իշխանութիւնս։ Այրին այն տառապեալ (յն. աղքատ). եւ այլն։ Զթագաւորաց եւ զտառապելոց մի միտս առնէ. (յն. որբոց) (՟Ա. Եզր. ՟Գ. 19։)
cf. Տարածեմ.
· Calfa
Անմիտն տարածէ յանձն իւր զչարիս։ Տարածեսցեն զգեղ քո ի կորուստ։ Տարածեցեր զճանապարհս քո օտթարաց։ Գիր առնէր, եւ ի հրապարակս տայր տարածանել բամբասանս եւ հայհոյութիւնս։ Եթէ իմանայցե՞ս զտարածանել ամպոց։ Իմաստութեամբ տարածեալ է համատարածն։ Քո՛ւրձ զգեցիր, մոխի՛ր տարածեա։ Ի ներքոյ քո մէցս տարածեսցեն։ Ի միդի տարածեալ են անկողինք իմ։ Ի վերայ նոցա տարածանէր ծանր գիշեր։ Ի վախճանի իբրեւ զօձահար տարածանիցիս. եւ այլն։
differential;
agitated, vacillating.
· Calfa
Զօրանայ ընդդէմ տարբերական խորհրդոց։ Ազատեսցին միտք ի տարբերական կրից։ Մէգ տարբերական։ Տարբերական զօրութիւն (խաչի որպէս տապանի) յայտնեալ փրկութիւն աշխարհի. (Անան. զղջ.։ Շ. թղթ.։ Բենիկ.։ Գանձ.։)
cf. Տարեւորական.
· Calfa
Որդի տարեւոր սաւուղ ի թագաւորել իւրում. իմա՛ չափահաս, կամ պարզամիտ որպէս տղայ տարեկան։
Սիմաքոս, որդի ասէ իբրեւ տարեւոր, այսինքն է միամիտ եւ անփորձ ի չարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
distinctly.
· Calfa
Մարմին հաւասարի մարդոյն ըստ շարունակութեան քանակին, եւ ձայնն առ միտս տարորոշաբար. (Երզն. մտթ.։)
to agitate, to toss about, to stir, to drive here and there;
to repeat.
· Calfa
Թիկունքս եւ արմունկս յորժամ շարժել կամիցիմ, ոչ որպէս կամիմ՝ տարուբերիմ։ Կասկածանօք տարուբերէր ի միտս. (Ճ. ՟Ա.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
want of determination, irresolution, indecision, uncertainty, embarrassment, perplexity;
cowardice, poltroonery;
sloth, idleness.
· Calfa
Չի՛ք ինչ՝ որ այնպէս զմիտսն ուրախացուցանէ, որպէս ի հոգոց եւ ի տարտամութեանց փարատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7. (գրեալ էր, ի տարտամսութեանց)։)