Definitions containing the research գոյն : 3154 results

Նարդէս, դիսի

s. bot. giant-fennel, ferula.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱՐԴԷՍ ՆԱՐԴԻՒՆ ՆԱՐԴՆԷՍ ՆԱՐԴՈՍ. եբր. նէրտ. յն. լտ. նարտօս, նա՛րտուս . νάρδος nardus, silex, oleum nardeum. իտ. spigo, naro. իտ. Ազնիւ բոյս, եւ ծաղիկ, եւ իւղ նորին. կրկին ասի լինել՝ իբրեւ բանջար, եւ թուփ. ծաղիկն ծիրանագոյն՝ անուշահոտ յոյժ. եւս առաւել իւղն փնջաձեւ հասկաց, եւ մշկահոտ տերեւոց.


Նարդոս, ի

s. bot. nard, spikenard, nardus Indica, (oil and perfume).

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱՐԴԷՍ ՆԱՐԴԻՒՆ ՆԱՐԴՆԷՍ ՆԱՐԴՈՍ. եբր. նէրտ. յն. լտ. նարտօս, նա՛րտուս . νάρδος nardus, silex, oleum nardeum. իտ. spigo, naro. իտ. Ազնիւ բոյս, եւ ծաղիկ, եւ իւղ նորին. կրկին ասի լինել՝ իբրեւ բանջար, եւ թուփ. ծաղիկն ծիրանագոյն՝ անուշահոտ յոյժ. եւս առաւել իւղն փնջաձեւ հասկաց, եւ մշկահոտ տերեւոց.


Նարօտաներկ, աց

s.

dyer.

· Calfa

NBHL (1)

Գունակ գունակ ծաղկով զարդարեալ է առ հասարակ ամենայն երկիր. որոց ոչ կարեն նմանեցուցանել նարօտաներկք իւրեանց ճարտար արուեստագիտութեամբ։ Ոչ երբէք ուրեք յիմաստուն նարօտաներկաց կարաց յայնպիսի գոյնս ներկել յաշխարհի. (Վեցօր. ՟Ե։)


Նաւակ, աց

s.

boat, bark, barge;
— գետոյ, wherry, sculler;
— վենետկեան, gondola;
տաճիկ —, caic;
անգղիական —, outrigger;
— նաւու, yawl, skiff, shaloop;
— տափարակ, ferry-boat, lighter;
վարձ, սակ —ի, tariff, rate.

· Calfa

NBHL (1)

Ափսէք, եւ տաշտք, եւ ըմպիկք, եւ պատժականք, եւ բազմաձեւ արուեստականագոյն նաւակք, եւ ճախարակեայք. (Փիլ. տեսական.։)


Նաւակառոյց, ռուցի

cf. Նաւագործ;
— լինել, cf. Նաւակառեմ;
to navigate;
to steer.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ոչ է հմուտ նաւակառոյց լինել (տպ. նաւավարել), թողուլ (ունի) ի տեղեկագոյնսն, որ դիտեն ընդդէմ կալ ալեացն. (Իգն.։)


Նաւահանգիստ, գստից, գստաց

s. fig.

port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւահանգստացն վայրք։ Ի դիպողագոյն ախորժումն նաւահանգստեան։ Նաւահանգստեանն շքեղութիւնք. (Պիտ.։)


Նաւամարտ, ից

cf. Նաւամարտիկ.

· Calfa


Նաւաստի, տւոյ, տեաց

s.

sailor seaman, mariner, sea-faring man, tar, jack-tar;
—ք, seamen, sea-faring people, crew.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւաստին հմուտ տեղեկութեամբն զ՝ի վերայ լոյծ մկանացն ճանապարհորդելով, եւ այլն։ Նաւաստին արիացեալ՝ զնաւն ձգէ ի խորագոյն ծովուն, եւ մեքենայաւոր արհեստիւն իմաստութեան զնաւին ուղեգնացութիւն, եւ զվաճառաշահութիւն գործէ. (Պիտ.։)


Նաւափայտ

s.

ship;
forest-tree;
cf. Լաստենի.

· Calfa

NBHL (1)

Առ փայտն՝ որ քան զնաւափայտն տկարագոյն է, աղաղակէ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 1։)


Նաւեմ, եցի

vn.

to sail, to navigate, to go to sea.

· Calfa

NBHL (1)

Եգիտ նաւ, եմուտ ի նա՝ նաւել ընդ նոսա ի թարսիս յերեսաց տեառն։ Ընդ ծովս եւ ընդ գետս նաւէ։ Մինչդեռ նաւէին, ի քուն եմուտ։ Նաւեցաք յԱսորիս, կամ ի Կիպրոս, կամ խոնարհագոյն ի Կրիտէ.եւ այլն։


Նաւուղիղ, ղղի

cf. Նաւուղղակ.

· Calfa

NBHL (1)

Հողմն հանդարտագոյն ըստ դիտաւորութեան նաւուղղին։ Իբրեւ քաջ ոք նաւուղիղ ուղղելով զնաւն ի վերին դիտաւորութիւնն։ Ի նաւուղղէն Քրիստոսէ ղեկօք ողջախոհութեանն ուղղեալ. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. կուս.։)


Յառաջ

cf. Յառաջս.

· Calfa

NBHL (2)

ՅԱՌԱՋ ՔԱՆ. նխ. πρό prae, prius, ante. Նախ քան. յառաջագոյն քան. վաղ քան. կանխագոյն քան. մինչչեւ. անկից առաջ, ան չեղած.

ՅԱՌԱՋ. ՅԱՌԱՋՆ. մ. ἕμπροσθεν prius, ante, antea, jam, olim եւ բայիւ προερέω praedico, -cis προορίζω , προγινώσκω praenosco, praescio προτίθημι propono եւ այլն. Նախ զառաջինն. ի սկզբանն. յառաջագոյն. յառաջնմէ. յառաջ ժամանակաւ. երբեմն. առաջ, նախ եւ առաջ, առաջուց.


Յառաջագէտ

adj.

foreknowing, prescient;
instructed beforehand;
forewarned.

· Calfa

NBHL (1)

προειδός praescius. Որ յառաջագոյն գիտէ զհանդերձեալս. նախագէտ. կանխագէտ.


Յառաջագիր

adj.

written beforehand.

· Calfa

NBHL (2)

προγεγράμμενος praescriptus. Յառաջագոյն գրեալ. նախագրեալ.

ՅԱՌԱՋԱԳԻՐ ԱՌՆԵԼ, կամ ԼԻՆԵԼ. προγράφω praescribo. Յառաջագոյն գրել. նախաճառել.


Յառաջագիւտ

adj.

known or discovered precedently;
pre-eminent.

· Calfa

NBHL (2)

Յառաջագոյն գտեալ. եւ Նախապատիւ գտեալ. յառաջամասն.

Թէպէտեւ ի պաղեստինացւոց աշխարհին էին յառաջագիւտ պարծանք, սակայն Եգիպտոս ջերմագոյն քան զնա գտանէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)


Յառաջագուշակ

cf. Նախագուշակ.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն գուշակօղ եւ գուշակողական. նախագուշակ. եւ Նախագուշակութիւն.


Յառաջագրեմ, եցի

va. adj.

to write about or treat of antecedently;
—գրեալ, predicted, foretold;
aforesaid, above mentioned.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն գրել. կանխաւ ճառել. վերագոյն յիշատակել.


Յառաջադէմ

adj. adv. s.

advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.

· Calfa

NBHL (3)

Առ սակաւ սակաւ յառաջադէմս առնել ի բարձրագոյնս. (Ածաբ. պենտեկ.։)

Ծերունական հասակ ասէ իբրեւ զյոլովագոյնս առաքինութեամբ յառաջադէմս. (Կիւրղ. յովէլ.։)

προκόπτων proficiens βελτίων melior. եւ բայիւ προκόπτω , προβαίνω proficio, progredior διοδεύω permeo, transeo եւ այլն. Որ յառաջ դիմէ կամ դիմեալ է. լաւագոյն լեալ. օգտեալ. զարգացեալ. յառաջ խաղացեալ յիմիք կարգի.


Յառաջադրութիւն, ութեան

s.

proposition;
design, project, intention.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ԱՌԱՋԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. πρόθεσις propositio. Առաջի եւ յառաջագոյն դնելն. հաստատելն ի միտս. դիտաւորութիւն.


Յառաջախոհ

adj.

premeditating, deliberating beforehand;
premeditated;
— լինել, to premeditate;
to provide.

· Calfa

NBHL (1)

πρόβουλος, πρόνοος providus եւ consultans, consul. Որ յառաջագոյն խորհի. նախատես. խնամածու. եւ Գլխաւոր ի խորհրդեան.


Յառաջակառոյց

adj.

built or constructed previously.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջ կառուցեալ. կանխագոյն կազմեալ.


Յառաջակարգ

adj.

pre-ordained, destined;
decreed;
first in order.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն կարգեալ. եւ Առաջին կարգաւ.


Յառաջակարգութիւն, ութեան

s.

first building or construction.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն կարգումն, յօրինուած, շինութիւն եկեղեցեաց.


Յառաջակրթակ

adj.

familiarized or tamed beforehand.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն կրթեալ, ընդելացեալ.


Յառաջահաս

adj.

arrived before or first.

· Calfa

NBHL (2)

Յառաջագոյն հասեալ. կանխաւ ժամանեալ.

Քան զյառաջահասն տօնս՝ այսր աւուրս տօն մեծագոյնս ցուցանէ զաճումն սքանչելեացն. (Ճ. ՟Գ.։)


Յառաջահաւատ

adj.

believing first of all men.

· Calfa

NBHL (1)

Կանխագոյն հաւատացեալ. եւ որ ինչ ա՛նկ է նմին.


Յառաջաձայն

adj.

predicting, prophesying;
predicted, prophesied.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն ձայնօղ, եւ ձայնեալ. կանխասաց. եւ Կանխասացութիւնք.


Յառաջաձայնեմ, եցի

va.

to predict, to prophesy.

· Calfa

NBHL (1)

Փրկիչն յայտնագոյնս յառաջաձայնեալ՝ ասէր. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)


Յառաջանիստ

cf. Նախագահ.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջանիստ լինել վեհագոյն պատուով. (Ուռպ.։)


Յառաջավաստակ

adj.

working before hand.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ՆԱԽԱՎԱՍՏԱԿ. Յառաջագոյն մտեալ ի վաստակս աշխատութեան.


Յառաջատեմ, եցի

va.

to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յե՛ւս կատարելագոյնն առեալ՝ յառաջատէ։ Յառաջատեալք՝ զմիմեամբք առնեն ելեւել։ Յառաջատեալ իւրովն գերազանցէ թռչմամբ. (Պիտ.։)


Յառաջգիտութիւն, ութեան

s.

prescience.

· Calfa

NBHL (3)

Մարգարէն յառաջագոյն երգեաց յառաջգիտութեամբ՝ գուշակութեամբ հոգւոյն Սրբոյ. (Ագաթ.։)

πρόγνωσις praenotio, praescientia եւ προφητεία, πρόρρησις prophetia, praedictio. որ եւ ՅԱՌԱՋԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. ՆԱԽԱԳԻՏՈՒԹԻՒՆ. Կանուխ գիտութիւն. նախատեսութիւն, նախախնամութիւն Աստուծոյ. եւ Կանխաձայնութիւն. մարգարէութիւն. եւ Կանխագոյն տեղեկութիւն.

Յառաջագոյն ուխտեաց (ազդեաց) Պօղոսի, որ ինչ անցք անցանելոց էին ընդ նա, զի բարեմտագոյն եւս լիցի յառաջգիտութենէ անտի առաւել. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)


Յառաջնմէ

adv.

in the beginning, primitively.

· Calfa

NBHL (2)

ՅԱՌԱՋՆՄԷ ՅԱՌԱՋՆՈՒՄՆ որ եւ ՅԱՌԱՋՄԷ. Կանխաւ. յառաջին ժամանակէ կամ ի յաւիտենից անտի. յառաջագոյն. անդստին. ի սկզբանէ. առաջմէ, առաջուց.

Զի երեւեսցի նախագիտութիւնն յառաջնմէ, եւ զկնի այնորիկ ի գլուխ ելցէ, եւ այլն։ Յառաջնմէ բարձրագոյն ինչ ոչ լուան։ Եւ արդ տե՛ս յառաջնմէ՛ ասէ, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22. 30։ ՟Բ. 22։)


Յառաջնումն, ման

adv.

first, firstly;
antecedently.

· Calfa

NBHL (2)

ՅԱՌԱՋՆՄԷ ՅԱՌԱՋՆՈՒՄՆ որ եւ ՅԱՌԱՋՄԷ. Կանխաւ. յառաջին ժամանակէ կամ ի յաւիտենից անտի. յառաջագոյն. անդստին. ի սկզբանէ. առաջմէ, առաջուց.

Զի երեւեսցի նախագիտութիւնն յառաջնմէ, եւ զկնի այնորիկ ի գլուխ ելցէ, եւ այլն։ Յառաջնմէ բարձրագոյն ինչ ոչ լուան։ Եւ արդ տե՛ս յառաջնմէ՛ ասէ, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22. 30։ ՟Բ. 22։)


Յասպի, պւոյ

cf. Յասպիս.

· Calfa

NBHL (2)

Յասպիս տեսլեամբ զմրըխտոյ է. է՛ որ թխագոյն դեղին, այլ եւ բազմագոյն եւ այլն. (Տօնակ.։)

ՅԱՍՊԻ ՅԱՍՊԻՍ. Նովին ձայնիւ ասի եւ յայլ լեզուս. ἱάσπις jaspis. իտ. jasoide, diaspro. էսպ, էսէպ, էշֆ, եէշիմ, եէսիմ. Ակն պատուական՝ այլեւայլ գունով. ազնիւն կանաչագոյն՝ նման զմրխտոյ. Տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Ը. 18։ ՟Լ՟Թ. 11։ Ես. ՟Ժ՟Դ. 12։ Յայտ. ՟Դ. 3։ ՟Ի՟Ա. 11. 18. 19։)


Յասպիս, պսոյ

s.

jasper.

· Calfa

NBHL (2)

Յասպիս տեսլեամբ զմրըխտոյ է. է՛ որ թխագոյն դեղին, այլ եւ բազմագոյն եւ այլն. (Տօնակ.։)

ՅԱՍՊԻ ՅԱՍՊԻՍ. Նովին ձայնիւ ասի եւ յայլ լեզուս. ἱάσπις jaspis. իտ. jasoide, diaspro. էսպ, էսէպ, էշֆ, եէշիմ, եէսիմ. Ակն պատուական՝ այլեւայլ գունով. ազնիւն կանաչագոյն՝ նման զմրխտոյ. Տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Ը. 18։ ՟Լ՟Թ. 11։ Ես. ՟Ժ՟Դ. 12։ Յայտ. ՟Դ. 3։ ՟Ի՟Ա. 11. 18. 19։)


Յատկեղ

adj.

own, essential.

· Calfa


Յատուկ

adj. adv.

proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.

· Calfa

NBHL (2)

Չարի առն յատուկ է մախալ ընդ վեհագոյնս. (Աթ. ՟Ը։)

Ոչ եւեթ յատուկ մերձաւորագոյնք կատարեն մարդիկ։ Յատուկ զզոփալն միայն յիրաւի յինքեանս բերեն. (Պիտ.։)


Յար

adj. adv.

adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչինչ է անպիտանագոյն, եթէ մարդ յա՛ր հանգստեամբ եւ խրախութեամբ փափկացեալ. (Ոսկ. գծ.։)

ՅԱՐ. որ եւ ՅԱՐ ԵՒ ՅԱՐՄԱՐ ՅԱՐ ԵՒ ՆՄԱՆ. ա.մ. Ամենայնիւ յարմար. հանգոյն ամենեւին նման կամ ի դէպ.


Յարալէզ

adj. s.

always licking;
vampire, blood sucker.

· Calfa

NBHL (1)

Յիրողութեանցն ոմանք անգոյնք են, որպէս եղջերուաքաղն եւ արալեզն (կամ յարալէզն), եւ որչափ ինչ մերս վերաստեղծէ մտածութիւնս. (Սահմ. ՟Ա։)


Յարակայիմ, եցայ

vn.

to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդէպ ասացելոցն բազմամասնագոյն ջրոցս յարակայեալ գոլով Պոնտոս. (Արիստ. աշխ.։)


Յարառնում, առի

va.

cf. Յարառոցեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռք ... առաւելագոյն՝ բանին ի պէտս օգնականութեան ներկազմեալք եւ յարառոցեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)


Յարառոցեմ, եցի

va.

to assume together;
to employ, to make use of continually.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռք ... առաւելագոյն՝ բանին ի պէտս օգնականութեան ներկազմեալք եւ յարառոցեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)


Յարգ, ի

s.

price, value;
valuation, estimation;
esteem, consideration, high value or opinion, credit, merit, repute, reputation, fame;
importance, weight;
— դրամոյ, standard, quality.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ կահին երեք սկեղք էին. խոփոյ եւ կացնոյ եւ մանգաղի յարգ հանգոյն նմին. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 21։)


Յարգանք, նաց

s.

respect, veneration, deference, reverence, consideration, esteem, regard;
honour;
compliments.

· Calfa

NBHL (1)

Յաւէտ գերազանցեալ աղաւնիս երթեալ տանի զմեծագոյն յարգանացն երիցութիւն. (Պիտ.։)


Յարդարեմ, եցի

va. mus.

to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպէս առնելով եւ դատելով՝ ե՛ւս դժնդակագոյն քեզ յարդարես ատեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)


Յարդգող, ի

s.

galaxy, milky way.

· Calfa

NBHL (1)

Օդքն երկնայնոցն են ի կառս մսրի, զոր ի հայերէն բարբառ յարդագող կոչեն, եւ այս է մսուր՝ աման օդոյն թանձրայնեաց. զոր տեսանեմք ի գոյն սպիտակարանի (կամ սպիտակ օրանի). (Պիտառ.։)


Յարեմ, եցի

va.

cf. Յարեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յարէր ի նա այր նորա, զի ի Հռաքէլ կոյս միտագոյն էր նա. (Եփր. ծն.։)


Յարմարաւոր

adj.

cf. Յարմար.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ ինձ է յարմարաւոր։ Վեհագոյն մեծութեան խորհրդոյ յարմարաւոր դիմակերպութիւն. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)


Յաւէժ, ւեժի, ժաց

adj. adv.

perpetual, eternal, immortal;
always, without end, perpetually, eternally.

· Calfa

NBHL (1)

Արփի՝ բոցագոյն է, եւ շրջի շուրջ գալով զյաւեժաւն (այսինքն զանշարժ շրջանաւ). (Փիլ. լին. ՟Ա. 57։)