cf. Քաջուշեղ.
· Calfa
Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս, տրամախոհս, քաջուշեղս, փափկավակս։ Քաջուշեղ մանուկս այս բաբիկ. (Յհ. կթ.։ Ուռպ.։)
ՔԱՋՈՒՇ ՔԱՋՈՒՇԵՂ. εὑμαθής ingeniosus, docilis. Կարի ուշեղ. յիշողամիտ. մտացի. քաջուս.
very intelligent, full of wit, ingenious;
— է մանուկդ, there's good stuff in that boy.
· Calfa
Ժողովէ մանկունս խոհեմամիտս, տրամախոհս, քաջուշեղս, փափկավակս։ Քաջուշեղ մանուկս այս բաբիկ. (Յհ. կթ.։ Ուռպ.։)
ՔԱՋՈՒՇ ՔԱՋՈՒՇԵՂ. εὑμαθής ingeniosus, docilis. Կարի ուշեղ. յիշողամիտ. մտացի. քաջուս.
cf. Քասքնիմ.
· Calfa
Այլ եւ՛ս քասքնելի ի միտս անցեալ յամենաչարս ճանաչի ի տեղւոջ. (Պիտ.։)
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
· Calfa
Արձանաղի մածեալ քարանայր։ Կարծրացեալ քարանայ։ Քարացեալ ամենայն զգայարանօք։ Քարացեալ կռապաշտութեանց սառնամանիքին։ Յամուլ եւ ի քարացեալ յարգանդէ յառաջ եկն միտմօր. (Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Խոր. հռիփս.։ Շ. բարձր.։)
Որպես ի պակասել իւղոյն՝ շրջանին լապտերք, այսպէս ի պակասել զղջման շնորհին՝ միտքն քարանան. (Անան. զղջ.։)
adv. pron. cf. Քեզոյն.
· Calfa
Զմարդկայինն տեսանես քեզոյն իսկ ի քեզ (յն. ի քեզ ինքնդ), եւ՛ զբանն եւ՛ զմիտս. (Նիւս. կազմ.։)
of or by thyself;
thou alone.
· Calfa
Զմարդկայինն տեսանես քեզոյն իսկ ի քեզ (յն. ի քեզ ինքնդ), եւ՛ զբանն եւ՛ զմիտս. (Նիւս. կազմ.։)
letter, writing.
· Calfa
Բառ արաբ. խադդ. Գիր. դրուած. որպէս եւ թ. փէթ ... է փորագրել. քերել. յոր միտ ասի.
to erase, to scratch out;
to scrape, to scratch, to grate, to graze, to rasp, to plane, to polish;
to rub the skin off, to excoriate, to flay, to lacerate, to torture;
to take away, to remove, to annul;
to engrave, to inscribe, to write;
— առ, to graze, to touch slightly;
— առ ափամբք, to skirt, to coast along, to keep close to the shore;
— զափամբք, to go terra a terra, to sail along the coast;
— զամօթն ի բաց —, to lay aside all sense of shame, cf. Ունչք.
· Calfa
Քերէր առ սահմանօք ասորւոց։ Քերեալ առ ափն ծովուն մեծի։ Առաջին արծուեացն առ ափն ծովուն մեծի։ Առաջին արծուեացն առ երկրաւս քերելոյ՝ սա զմեր միտս ի բարձունս համբառնայ. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
palate;
liking, caprice, fancy;
ընդ քմաց, by whim, humorously, capriciously, fantastically;
ի քմաց, according to one's fancy, liking;
ընդ քիմս ժպտիլ, to laugh constrainedly, from the teeth outward;
լեզու նորա ի քիմս իւր կցեցաւ, his tongue clove to his palate.
· Calfa
sleepy, overcome with sleep.
· Calfa
Տե՛ս զայս, թէ որք զբաժակն եւ զգինին զայն (հոգեւոր) ըմպեն՝ յայս քնալից կեանս, որպիսի՛ արթուն միտս ստանան. (Նար. երգ.։)
cf. Քնէած.
· Calfa
Մի՛ հեղգ ոք, մի՛ քնեայ։ Եթէ ոք քնեայ իցէ. խօթամիտ եւ դանդաղկոտ։ Ի հոգթորականսն քան զամենեսեան քնայք լինիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։)
sleepy, drowsy;
lethargic.
· Calfa
Դռնապան քնէած։ Սոքա են քնէածք ի բերեաց։ Զարթուցիչ է քնէածից եւ պղերգաց։ Ի սատակումն քնէածիցն (կամ քնածիցն) գալոց է օրն այն։ Օգուտ եղեւ նոցա սաստն, եւ զարթոյց զմիտս քնէածս. (Նար. ՟Ժ՟Զ։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. մտթ.։)
examination;
ի — առնուլ, to examine, to consider, to ponder;
to argue, to discuss;
ի — գալ, to be examined, criticized;
ի — արկանել, մտանել, լինել, to examine, to study, to criticize.
· Calfa
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
· Calfa
delicate, tender, soft, morbid, pretty, darling, mincing;
puss.
· Calfa
Անմիտս եւ անհնազանդս եւ քնքուշս սնուցանեմք զորդիսն. (Ոսկ. եփես. ՟Ի՟Պ։)
sister;
nun.
· Calfa
Որդիք քուեր (այսինքն քեռ) նորա։ Չի՛ք քաղցր սէր՝ որպէս քըւր առ եղբայր։ Ըմբռնեալ էր զմիտս առն քըվերն նորա. (Ասող. ՟Գ. 38։ Լմբ. ովս.։)
sleep, slumber, nap, rest, repose, pause;
— մահու, sleep of death;
քաղցր, ախորժ, հան գիստ, խաղաղ, փրկաւէտ, կենսանորոգ, —, soft, agreeable, tranquil, calm, healthy, refreshing slumber;
— թեթեւ, ընդհատ, անհանգիստ, յուղեալ or խռովեալ, դժնդակ, ծանր, վնասակար, մահացու —, light, broken, agitated, troubled, hard, heavy, dangerous, mortal sleep;
ի — լինել, երթալ, քնոյ տալ զանձն, to sleep, to go to sleep, to lie down, to repose;
զքնով անկանիլ, ի — մտանել, to be overcome with sleep, to fall asleep;
ննջել — յաւիտենից, to sleep the sleep that knows no waking;
ի — առնուլ, to send to sleep;
(յորորանի ) to lull or rock to sleep;
խոր — ի լինել, to be in a sound sleep, to sleep soundly;
ճաշակել զքաղցրութիւնս քնոյ, to enjoy sleep;
ի — գտանել զոք, to find a person asleep;
խռովել, ընդհատել, խափանել, զ—, to trouble, to disturb or break one's sleep, to awake, to rouse;
իբրեւ — ընդ արթունս լինել, to be half asleep;
հատանիլ քնոյ յաչաց, to lose one's sleep;
— քաղցրանինջ հատեալ էր յարտեւանաց նորա, calm sleep was unknown to him;
փախեաւ յինէն —, sleep fled far from me;
այս ի — տանի, that causes sleep;
ընկղմեալ ի — թանձրութեան, buried in sleep, fast asleep;
— հատեալ է յաչաց իմոց զցայգ եւ զցերեկ, I sleep neither night nor day, I am sleepless.
· Calfa
Քուն բազում՝ կենակից անիրաւ։ Եթէ քունն ոչ գայ առ մեզ, մեք մի՛ ընթասցուք առ նա։ Իսկ զքուն այնչափ առնոյր, որպէս զի մի միտքն ի բազում տքնութենէն շփոթեսցին (Կլիմաք.։)
cf. Քրքիջ բառնամ;
to itch excessively, to tickle.
· Calfa
Չէ՛ աստ թատր ծաղու, եւ ո՛չ վասն այնորիկ ժողովեցաք, զի քրքջեցեմք։ Քրքջեցե՞ր մեծեմեծս. ի միտ առ զնորա լալն եւ զհեծելն։ Սքօղարկեալ զգլուխ ծածկեալ քրքջեն. ով կին դու՝ որ նստեալ կակրաջիցես եւ այլն. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. կող. Ոսկ. եբր.։)
to profit, to boot, to be advantageous or profitable, to fructify.
· Calfa
Ի նկրու զսրբոցն տեսանել (պատկերս) օգտէ զմիտս հանճարեղս եւ ուղղախոհս. (Սարկ. հանգ.։ Ճ. ՟Ժ.։ Մխ. երեմ.։)
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
· Calfa
Եթէ ոչ զեկեղեցի տեսանէաք օցտեալ եւ պառակտեալ յայլոց։ Մի՛ զմեծութիւն (համագոյ երրորդութեան) սնոտի անուամբ օցտեսցուք. վասն զի ոչ ոք է քան զինքն մեծ։ Ո՛վ երրորդութիւն, որ երկայնամիտ ես, որ այսքան ներեցիր զքեզ օցտողաց. (Առ որս. ՟Թ. ՟Ժ՟Դ։)
cheer, shout of encouragement;
— առնում, to cheer up, to pluck up courage;
Օ՛ն առ, Օ՛ն առեալ, now! come! cheer up! courage! bravo! օ՛ն անդր, oh fie! for shame! pshaw! avaunt! back ! stand back ! off or away with you! օ՛ն անդր, իբաց կաց, be off! go away! begone! get you gone! օ՛ն արի, rise up! come! օ՜ն եկայք, come along ! օ՜ն եկայք եւ մեք, let us go too;
օ՜ն արիք, arise! get up! օ՜ն եւ օն, so, in this or that way, thus, such;
certainly, to be sure, assuredly;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ ոչ մահու մեռանիցիս, may God strike me if you die not ! օ՛ն եւ օն արասցեն դիք աստուածք եւ օ՛ն եւ օն յաւելցեն եթէ, the gods do so unto me, more also, if...;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ, may the gods load or afflict you withevery evil if ...;
օն իբաց թողցուք, oh too much! leave off ! have done !
· Calfa
Ծիւրեալք ի ցաւս ախտանային, օ՛ն անդր եւ աստ մեռանէին։ Եւ օ՛ն անդր միտքն ձգէին՝ ի յօրըն մեծ աներեկին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
of a different language;
disagreeing, dissenting;
— ուսմունք, strange doctrines.
· Calfa
Օտարաձայն այլամիտ խորհուրդս ունել նմա ընդ օրէնս արքունի։ Յուսմունս պէսպէս եւ յօտարաձայնս դանդաչէք. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 16։ Եբր. ՟Ժ՟Գ. 9։ Օտարաձայն բանից. զի՞նչ օտարաձայն ինչ է՝ զոր մեք պատմեմք։ Յաշխարհս հեռաւորս եւ օտարաձայնս առաքէի զքեզ։ Եւ ոչ այլ ումեք օտարաձայնից. Կոչ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Բ։ Կանոն.։ Գէ. ես.։ Ոսկիփոր.։)
Փութայր գողանալ զազատաբարոյ միտս նորա. (Շ. մտթ.։)
Ազատաբարոյ կամօք յամենայն մեղս միտել. (Շ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Գ։)
Արձակեաց զաղաւնին։ Դարձաւ առ նա աղաւնին։ Իբրեւ զաղաւնի այնպէս մնչեցի։ Եղեն իբրեւ զաղաւնիս բունեալք ի քարածերպս։ Եւ էր Եփրեմ իբրեւ զաղաւնի անմիտ՝ որոյ ոչ իցէ սիրտ։ Միամիտք իբրեւ զաղաւնիս։ Ձագս աղաւնեաց։ Տեսանէի զհոգին, զի իջանէր իբրեւ զաղաւնի յերկնից, եւ հանգչէր ի վերայ նորա. եւ այլն։
Անկայուն գոյիւ զբաղեալք։ Անկայուն երկք։ Ի միտս անկայունս. (Նար. ՟Ե. ՟Խ՟Ը. եւ ՟Ի՟Ը։)
Կամարաձեւ կարակին, զոր առաջին իմաստասէրքն աստուածակամար կոչեն, յոյժ անմիտքն՝ գօտի աստուածական. (Տօնակ.։)
Յայնժամ մանաւանդ բազմանան փորձութիւնք՝ յորժամ սկսցի ոք ոգեպէս զպատուիրանս Աստուծոյ ընդունել եւ փոյթ յանձն առնուլ ի ներքս ի միտս իւր զարդիւնաւորականութիւնն. ի միտս իւր զարդիւնաւորականութիւնն. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
Մարգարէացաւ ի վերայ ձեր. զոր եւ այժմդ արդիւնաւոէք։ Ի միտ առեալլ ըստ օրինակին արդիւնաւորեսջիք առ միմեանս։ Ոչ որ վարդապետեցան՝ են երանելիք, այլ որք արդիւնաւորեցին զվարդապետեալսն. (նանայ։)
Բազմայրն գոլ հետզհետէ. իսկ միանգամայնն՝ է պոռնկութիւն. եւ յայս միտ ասի.
Որ ձեզ ընդունայնութիւնք եւ բարբանջմունք թուին։ Ցանկայք մոլորութեան բարբանջմանց։ Անմիտ մարդոյ բարբանջմունք. (Փարպ.։)
Բարկութիւն հօր՝ որդի անմիտ, եւ ցաւք են ծնանելեաց (այսինքն մօր) նորա։ Չի՛ք զօրութիւն ի ծնանելիս. (յն. եզակ) (Առակ. ՟Ժ՟Է. 25։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 3։)
Զիա՞րդ բանն՝ մտաց ծնունդ, եւ ծնանի զբանն յայլում ի միտս. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Արքայութիւն աստուծոյ է գիտութիւն սրբոյ երրորդութեանն՝ ձգեալ ընդ հասութիւն միտս. այսինքն խորին եւ անբովանդակելի տեսութեամբ. (Եւագր. ՟Դ։)
Մահկանացուն յանմահիցն որոշեաց. իսկ միտքն եւ հանճարն ի հաւերժահարսանցն հեռացոյց. (Սիւն. բն.։)
Նենգաւորութեամբ զմերոյ կորստեան խորհուրդ ի միտ արկանել՝ տարաւ ի գլուխ։ Բանսարկուն ի վար արկեալ զնենգաւուրութիւն իւր։ Նենգաւորութեամբն իւրեանց տարցան ի յօտար երկիր. (Փարպ.։ Սարգ. յկ. ՟Գ։ Ուռհ.։)
ՈՍՏՐԷՈՍ ՈՍՏՐԻՔ կամ ՈՍՏՌԻՔ. Բառ յն. օ՛սդռէօն. օ՛սդրիօն. (այսինքն ոսկրուտ. ոսկրապատ) ὅστρεον, -ειον ostreum, -rum. Խեցի կամ խեցեմորթ ծովային. ռմկ. ըստրիա, ըստռիտետ. եւ գաղտակրայ. մարգրտի միտէա