sweets, comfits, preserves.
· Calfa
Քաղցրութենի. քաղցր ինչ. քաղցրեղեն, անուշեղեն.
Դառնիս ինձ առն մասունս ընդ քաղցրաւենեացն ճաշակաց. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
of sweet sleep.
· Calfa
Ոյրկայ քաղցր քուն. քայցրանինջ. քաղցրանիրհ.
Կամ ի յարթնութեան, կամ ի քաղցրաքուն հանգըստեան. (Եզնիկ.։)
cf. Քաղցրանամ.
· Calfa
Նույնիսկ եւ սովորական իմաստութիւնն քաղցրեաց նոցա. (Ագաթ.։)
sweetsong, melody. hallelujah.
· Calfa
μελῴδημα melos. Քա՛ղցր երգ. քաղցրաձայնութիւն. մեղեդի ալէլու.
Սրբազանն քաղցրերգութիւն աստուածընկալ մածգարէիցն փչման (ալէլուիա) ... օրհնեցէ՛ք զՏէր. (Դիոն. եկեղ.։)
sweet, benign, dear, darling.
· Calfa
Որդեա՛կ քաղցրիկ։ Քաղցրի՛կ որդեակ։ Խաղաղութիւն ըստ քեզ քաղցրիկ մա՛յր իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Սիսիան.։ Տօնակ.։)
Ի ձայն քաղցրիկ փողէր կանանց, յարեաւ խաչելեալն։ Հողմով հոգւոյն շարժեալ, քաղցրիկ օդով վայրաբերեալ։ Ծովն ի միջի իմ ծածանէր, քաղցրիկ օդովըն ծիծաղէր. (Շ. տաղ. եւ Շ. եդես.։)
(Հեղի զորդիսն) ողոքանօք խնամարկէր քաղցրիկ, Լծ. (կոչ.։)
Քաղցրիկ հնչէր տրտմեցելոցն աւետեաց բան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
Անձրեւ քաղցրիկ աստ ցօղեաց, ձայն աւետեաց որոտաց (Սուրբն Մաթէոս). (Տաղ.։)
sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).
· Calfa
Քաղցրութեամբ աղբերացն բղխէր նոցա. (Ագաթ.։)
Մեղր վասն քաղցրութիւն առնելոյ քաղցր ասի. (Արիստ. որակ.։)
Խորիսխ մեղու բանք բարիք, եւ քաղցրութիւն նորա բժշկութիւն հոգւոց։ Կոկորդ նորա՝ լի քաղցրութեամբ։ Բզխեսցեն լերինք զքաղցրութիւն։ Երթա՛յք կերա՛յք զպարարտութիւն, եւ արբէ՛ք զքաղցրութիւն։ Եւ էր քաղցրութիւն նորա իբրեւ զխորիսխ.եւ այլն։
Ռետին քաղցրութեան. (Շար.։ Տաղ.։)
Օդոց քաղցրութեամբ շրջեցուցանէ ընդ ծով. (Լմբ. իմ.։)
Քաղցութեան երգոցն արուեստականաց։ Ի ձայն քաղցրութեան գոհանային զԱստուածոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ ՟Գ. Մակ. ՟Է. 11։)
ՔԱՂՑՐՈՒԹԻՒՆ. Քաղցրաբարութիւն. հեզութիւն. բարութիւն. բարերարութիւն. մարդասիրութիւն. գթութիւն. բարիք.
Ի բարերար քաղցրութեանց աստի ստէպ ստէպ պատուեալք։ Մերժեալ ի մերմէ քաղցրութենէ աստի։ Քաղցրութիւն արարեր ընդ ծառայի քում։ Խօսեցաւ ընդ նմա քաղցրութեամբ։ Ոչ ոք է՝ որ առնէ զքաղցրութիւն.եւ այլն։
Եցոյց քաղցրութեան հօրն ի վերայ դարձի անառակին։ Քաղցրութեամբ աղբիւրացեալ։ Քաղցրութիւն եւ խոնարհութիւն. (Իգն.։ Նար. կուս.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Այլ հոգւով քաջ քաղցրութեամբ վասն սասատիցն տեառն ընդունիմ։ Դարմանէ զամենայն քաղցրութեամբ։ Ի շաւիղս երեւի նոցա քաղցրութեամբ։ Քաղցրութեամբ լսէր նմա։ Բազում ժողովուրդ լսէր նմա քաղցրութեամբ.եւ այլն։
γλύκασμα, γλυκασμός dulcedo ἠδονή suavitas χρηστότης bonitas, benignitas. Քաղցր գոլն. անուշութիւն. համ ախորժ. համեղութիւն. համեղ իրք, զուարճութիւն. անուշութիւն.
ՔԱՂՑՐՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. ἠδέως suaviter χρηστῶς, εὑμενῶς benigne, benevole. Քաղցրաբար. մարդասիրապէս. ախորժաբար. հաճութեամբ.
teaching with gentleness;
pleasant to learn.
· Calfa
Քաղցր յուսուցանել, եւ յուսանել.
Վարդապետքն քաղցրուսցոյց։ Զքաղցրուսոյց վարդապետն իւրեանց. (ՃՃ.։)
Քաղցրուսոյց ընթերցուածոց, հոգէպատում գրոց։ Քաղցրուսոյց վարդապետութեամբ։ Քաղցրուսոյց հրամանօք քոյով։ Քաղցրուսոյց բանիւ. (Կորիւն.։ եւ Նախ. գծ.։ Ագաթ.։ Մաշտ. սքեմ.։ Երզն. լուս.։)
Ծագել ի մեզ զքաղցրուսոյց քոյին գթութեցդ զշնորհս. (Բրս. աղ. ի հին ճշ։)
to revive, to be reanimated, to come to life again;
to outlive, to survive.
· Calfa
Աւարտեալ զանօրինականացն զտնտեսութիւն՝ աստուածապէս վերակենցաղեաց. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Յերիր աւուր նախասացութեամբ պատմեաց վերակենցաղիլ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
of divine or celestial behaviour, pious, angelic, godly.
· Calfa
Երկնակենցաղ. ունակ վերին քաղաքավարութեան.
Կեանս երկնակրօնս վերնակենցաղս. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
half-elephant-half-goat, chimera.
· Calfa
Խառն ի փղէ եւ ի քաղէ՝ մտացածին կենդանի.
Ոչ միայն եղջերուաքաղս, այլեւ փղաքաղս եւ ուղտաքաղս լուծմունսդ կասկածիմ գոլ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Փշախիլ.
· Calfa
Որ քաղէ զփուշս. փշախիլ.
Սա բժիշկ.. . սա փշաքաղ, եւ ճանապարհորդ (կամ հորդիչ ) շաւղաց՝ որ առ Աստուածագիտութիւնս տանի. (Ոսկ. լս.։)
basket, hamper.
· Calfa
«կթոց, կողով» Պարապմ. լ. (այլ ձեռ. տառաղանդ). լուսանցքի վրայ մեկնուած է «սկուտեղ»։ Նոյն բառն է նաև տառաղայ Վրդն. սղ. ճխգ, էջ 484 (Ունելով ցսերմն, ցանելով առաջի իւրեանց հող՝ ի տառաղայ արկեալ, որ բուսեալ և ծաղկեալ)։ Ուրիշ վկայութիւն չկայ։
= Յն. τάλαρος «կողով», ταλάριον «կողո-միկ». սրանք տուել են նախ հյ. տաղար կամ տաղառ, որից շրջուած են վերի ձևերը։-Հիւբշ. 383։
Երկրագործքն ի վայրէ զանուշահոտ ծաղիկս ժողովեալ, եւ ի տառաղանս (կամ ի տառաղանդս) եդեալ՝ մատուցանեն տերանց իւրեանց. (Պրպմ. ՟Լ։ ( ի լս. հյ. սկուտեղս)։)
ten-stringed;
decachord, lyre, harp.
· Calfa
Տասնաղեայ սաղմոսարանաւ սաղմո՛ս ասացէք նմա. (Սղ. ՟Լ՟Բ. ՟Ղ՟Ա. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
Հնչէր նովաւ զերգ սաղմոսին՝ իմաստնապէս ի տասնաղին. (Յիսուս որդի.։)
Արի՛ք ննջեցեալք երգով ընդառաջ, շարժեա՛ զտասնաղիդ՝ դաւիթ օրհնութեամբ. (Տաղ.։)
Կախարդէ զնա ձայնիւ տասնաղեացն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
Տասնտաղի միաւորեալն զգայարանք շնչոյ եւ մարմնոյ. (Պրոկղ. կուս.։)
Լարեա՛ տասնաղի ընդդէմ իմ քնարահարութիւն. (Եփր. զղջ.։)
Այսօր դաւիթ հայրն քո յօրինեսցէ զլարս տասնաղւոյն իւրոյ. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
δεκάχορδον decachordum, decem chordarum. Ունակ տասն աղեաց կամ լարից, որպիսի էր քնարն դաւթի, որ եւ սաղմոսարան.
adj. gr. casual.
· Calfa
Տարբաղմատք են, որ գոյութիւն եւ ոճ յայտնեն. քան. քանզի. վասն զի։
Տարբաղմատն ընդդէմ է բաղմատին. (Երզն. քեր.։)
παρασυντακτικός continuo connectens. Ազգ պատճառական շաղկապի՝ հթարկադրեալ կամ յարակցեալ բազմատի իբր թէականի. որ ըստ յն. յարբաղկացական, յաւելուածով իրիք մասնական իլ բաղկացական. զոր օրինակ բաղմատք են, զի քան, թէ. եւ տարբաղմատք, քանզի, վասն զի, որպէս թէ, քան թէ։
to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.
· Calfa
ՏԱՒԱՂԵՄ. գրի եւ ՏԱՒԱԼԵԼ. Հաւաքել զցրուեալ բազմութիւնն. ժողովել. հանգուցանել։ կր. ժողովիլ. հանգչիլ. մակաղիլ. պատսպարիլ.
Հովիւքն տաւաղելով զգառինսն քշէին ի դալարաբեր հովիտն. (Արծր. ՟Գ. 8։)
Ընդ հովանեաւ տաւաղին անմահական տնկոցն։ Շնորհեա՛ զխաղաղութիւնեկեղեցւոյ եւ ընդ սովին տաւաղեալ հօտի։ Ի մի փարախ ուղղափառ եկեղեցւոյ տաւաղեսցին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. գանձ.։ Կիռ. ման. թղթ.։)
Տիեզերք յուսովն առ քրիստոս տաւաղին։ Այս յուսոյս ներքոյ տաւաղիմ։ Ամենեքեան ի ներքոյ նորա (ողորմութեանն աստուծոյ) տաւալին. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ոմն ասաց ի վիշապի մեկնութեան, թէ ի հալամի վիշապէն (ի խալամի վիշապին առ յոբայ) ձկնորսքն տաւաղին, զի սպանցեն զնա. (Ճ. ՟Ա.։)
Trojan games.
· Calfa
Տրոյական խաղք ոլիմպիականք.
Որ եւ ի տրոյախաղսն է տեսանել. (Պիտ. ղա. առ Լեհ.։)
mingled with sadness.
· Calfa
Հաղորդ տրտմութեան՝ իբրու կից ընդ տրտմական ցաւոց. ցաւագին. դառն.
Որ տրտմահաղորդ քո չարչարանօք խաչին. (Շար.։)
cf. Տղայաթաղումն.
· Calfa
ՏՂԱՅԱԹԱՂ ՏՂԱՅԱԹԱՂՈՒՄՆ. Թաղումն մանկանց տղայոց. կարգ պաշտաման ի թաղման նոցա.
Տղայաթաղ։ Կանոն տղայաթաղի, կամ տղայաթաղման. (Մաշտ.։)
Վասն մանկանցն է կարգեալ տղայաթաղ։ Առնէք նոցա տղայաթաղ անմեղի, եւ ոչ աշխարհաթաղ, որպէս կարօտելոյ մաքրութեան. (Մխ. ապար.։)
child's funeral.
· Calfa
ՏՂԱՅԱԹԱՂ ՏՂԱՅԱԹԱՂՈՒՄՆ. Թաղումն մանկանց տղայոց. կարգ պաշտաման ի թաղման նոցա.
Տղայաթաղ։ Կանոն տղայաթաղի, կամ տղայաթաղման. (Մաշտ.։)
Վասն մանկանցն է կարգեալ տղայաթաղ։ Առնէք նոցա տղայաթաղ անմեղի, եւ ոչ աշխարհաթաղ, որպէս կարօտելոյ մաքրութեան. (Մխ. ապար.։)
well adorned with leaves.
· Calfa
Սաղարթացեալ ըստ տնկոյ. բուսեալ եւ աճեցուն իբրեւ զտունկ սաղարթագեղ.
Տնկասաղարթ մարմնոյ աստուածութեանն խառնարան. (Նար. կուս.։) (իբր ծառ կենաց, որոյ պտուղն է աստուած՝ հանդերձ սաղարթիւք մարմնոյ իւրոյ)։
s. zool. screech-owl.
· Calfa
Անուն թռչնոյ. (որոյ տուտն թերեւս է աղեղնաձեւ)
Փոխանակ քաղցրաձայնութեան երգոցն՝ այժմ բուէճք եւ տտաղեղունք դասագլուխք են. (Լաստ. ՟Ժ։)
cf. Վարսաւոր.
· Calfa
Սաղարթացեալ տերեւովք, վարսաւոր.
Սեւեռեալ ի տերեւասաղարթ տնկոյն տեսակ. (Նար. խչ.։)
well blossomed, adorned or ornamented with pretty flowers, full-blown, flourishing.
· Calfa
Զքաջածաղիկն զայն եւ զոռոգ ողկոյզն պտղաբերեալ։ Քաջածաղիկ ծիրանի. (Նիւս. երգ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
Քաջածաղիկ եւ քաջավայելուչ պաղաւէտութեան. (Անան. եկեղ։)
Քաջածաղիկ իմն զպատկերն ցուցանէ. (Նիւս. կուս.։)
εὑανθής bene floridus. Ունակ գեղեցիկ ծաղկանց. բազմածազիկ. քաջ ծաղկեալ.
having a strong how;
skilful in archery.
· Calfa
Ունօղ նագեղոյն եւ քաջաղեղան։ Քաջաղեղն զինուորաց զնպատակն նշաւակեալ։ Էր յոյցի քաջաղեղն յորսս. (Խոր. ՟Ա. 28։ Մագ. ՟Ա. ՟Լ՟Ե։)
victorious, bright, signal;
famous conqueror.
· Calfa
Քաջայաղթ նահատակքն՝ սահակ եւ համազասպ. (անդ։)
Եւ քեզ միայնոյ քաջայաղթ եւ ճշմարիտ հովուիդ հետեւել, (Պտրգ.։)
καλλίνικος victor egregius. Բարեյաղթ. յաղթական. տիրապէս յաղթօղ. քաջ.
forty-chorded or stringed.
· Calfa
Որոյ աղիքն այսիանքն լարքն են քառասուն.
Խօսիմք նուագարանքս քո, զոր կամեցար քառասնաղեաւ նորոգել. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cleared from stones.
· Calfa
Ուստի ի բաց քաղեալ իցեն քարինք խոչնդոտք.
Մեղաւորաց ճանապարհք ղորկ եւ հորդեալ քարաքաղ. (Սիրաք նոր. ՟Ի՟Ա. 11.) (ուր հինն, եւ յն. հարթեալ ի քարանց)։
amphibrach.
· Calfa
Իբրու քօղով ազօտացեալ, նսեմ։ Ըստ տաղաչափից՝ Բռ եռավանկ, որոյ առաջին եւ վերջին վանկք՝ են աղօտ, այսինքն սուղ.
Քողաղօտն՝ ն՝աղօտէ եւ ն՝երկայնէ եւ ն՝աղտէ քառամանակ. որզան, Փիղիպպոս. (Թր. քեր.։)
cf. Օդագնաց.
· Calfa
Առ ի պատմել զսքանչելիսն, որ ի յօդախաղաց թռչունս գտանին. (Վեցօր. ՟Ը։)
ԱՂԱԽՆԵՄ որ եւ ԱՂԱԽՆԱՅԵԼ. Ծառայել աղախնապէս. աղախնութիւն առնել. հալայըգ կիպի խզմէթ էթմէք.
Մի՛ ասեր ի սրտի քում, ի տոհմէ թագաւորաց եմ, աղախնել պարտին ինձ, եւ ոչ ես նոցա։ Զի՞նչ մեղաւ քեզ Եպրաքսէս, որ կամաւ աղախնէս ստոյգ աղախնոյդ. (Ճ. ՟Ա.։)
Որ է ի նմին աղանդոյ. մոլորութեան ընկեր.
Լեալ էին միմեանց ուսումնակիցք եւ աղանդակիցք։ Առեալ զբազումս յաղանդակցաց իւրոց. (Վրդն. պտմ.։ ՃՃ.։)
Ուսուցիչ նոր աղանդոյ. մոլորութեան վարպետ.
Զսոսա թողուս, եւ դու աղանդուսոյց եւ աղանդապաշտ առն ունկն դնես. (Կանոն.։ Ոսկիփոր.։)
alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.
· Calfa
Օտարացեղ իմն են ի միմեանց այլայլութիւնք նմանութեանցն։ Զանազան ծաղկանց բազմաբուրեան այլայլութիւն. (Նար. ՟Ժ. ՂԳ։)
whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.
· Calfa
ԱՅԼԱՆԴԱԿ. Յանդուգն. խրոխտ. սէգ եւ սոնք. մեծաբան. աղաջուր. մազրուր. տէնսիզ. ἁλαζών. arrogans, superbus
Այլանդակ իրացն շամանդաղ։ Այլանդակացն ի ներքս անկելոց ցանկութեանց. (Փիլ.։)
allegorical;
— յորջորջումն, allegory.
· Calfa
Շրջէ զբանն յայլասացիկ յորջորջումն։ Յորժամ գիրք այլասացիկ բարբառով իրս ինչ ճառիցեն, անդէն վաղվաղակի զմեկնութիւնն այլասացիկ յորջորջմանն ի մէջ բերեն։ Վայրապար է ցանկութիւն այնոցիկ, որ զայլասացիկսն հաստատել կամին. (Ոսկ. ես.։)
heterodox.
· Calfa
ἐτερόδοξος. heterodoxus, aliter sentiens Այլաղանդ, այլահաւատ. իբր ունօղ զօտար փառս այս ինքն զվարկ մտաց, զկարծիս ի հաւատս. մոլորեալ մտօք. հերձուածող. դաւանանքը տարբեր, հաւատքը ծուռ, հերետիկոս. րաֆըզը.
Այլափառից բան։ Զայլափառիցն զծաղր. (Պրպմ. ԼԷ։)
Ոչ ի հացէ այլափառաց զգոյշ կալ ուսուցանէ, այլ՝ յաղանդոյ. (Երզն. մտթ.։)
change, transmutation, conversion;
metamorphosis;
corruption, degeneration.
· Calfa
Ինձ թուի ոչ փոքր ինչ հիանալ ի վերայ անուանցս այլափոխութեան. (Անյաղթ բարձր.։)
ever, since, from that time, thenceforward, thenceforth.
· Calfa
Ոչ իժիք ազդիցէ այնուհետեւ։ Այնուհետեւ ոչ եւս պիտոյ է վասն մեղաց պատարագ։ Հայեցաւ ի մարմին իւր այնուհետեւ իբրեւ ի մեռեալ։ Գիտաց՝ եթէ բազում ժամանակք են այնուհետեւ։ Փախստեայ գնացին այնուհետեւ բնակիչք յԵրուսաղեմէ. եւ այլն։
so great;
such;
so, so much, in such a manner.
· Calfa
Ոչ եթէ ի չքաւորէն ա՛յսչափ կամ ա՛յն՝ տաղանդս պահանջեմք. իմա՛, կամ ա՛յնչափ։ (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13.)
such, similar, like;
equal, same;
as great, as much.
· Calfa
Ոչ կարացեալ տանել այնպիսում վատթարութեան։ Այնպիսւով սաղապաճեմիւ մտաք յԵգիպտոս. (Խոր. ՟Գ. 25. 62։)
Արժանի գտայ այնպիսւոյ իմն ծանր աղէտի. (Պիտ.։)
cf. Այնչափ.
· Calfa
Այնքան յաչաղանքն գրաւեալ զառաջնորդական զմիտս, որպէս զի զայսքան իմ զվէրս թողեալ եւ այլն. (Լմբ. ատ.։)
yes, even so, truly.
· Calfa
Մակբայ բաղստորագրութեանն. այո՛յ, հայո՛յ. եւ խուներդմնականն, հա՛. (Թր. քեր.)
full of derision, mockable, laughable.
· Calfa
Այլ ո՛հ այպանալից ծաղուն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
to jeer, to make a jest of, to ridicule, to mock, to deride, to hold in contempt, to despise, to scoff at, to scorn, to banter, to rally, to rail at, to revile, to abuse;
to treat with contempt, with abuse or ridicule.
· Calfa
(լծ. թ. այըպլամագ) παίζω, ἑμπαίζω, καταπαίζω , καταγελάω, μυκτηρίζω, χλευάζω, γελάω. illudo, derideo, irrideo, subsanno Այպն առնել. խազ առնել. ծաղր առնել. ունչս առնել. կատակել. ձաղել. եպերել. դսրովել. յամօթ առնել. անարգել. արհամարհել. մասխարա՝ իսթիհզա էթմէք. մեզեյէ՝ քեսինտիյե ալմագ. զէֆքլենմէք. կիւլիւլմէք. խօրշամագ.
Երդ այպանելի եւ ծաղրական. (Պիտ.։)
derision, mockery, raillery, ridicule, scorn, contempt.
· Calfa
Այպանելն, իլն. որ եւ այպն. ծաղր. խաղ. կատականք. անարգանք. թշնամանք. մաւխարալըգ. իսթիհզա. մէզե. παιγνία. lusus, ludibrium
Ձաղանաց եւ այպանութեան համբերեալ. (Վրք. սեղբ.։)
cf. Այպանութիւն.
· Calfa
Եւ ոչ անօրինաց մատնել ի ծաղր եւ յայպանումն. (Խոր. ՟Գ. 63։)
Եթէ ձաղանօք այպանման զիս կատակեսցէ։ Ծաղրականաւ այպանմամբ հենգնեաց։ Ի խաղս այպանման ծաղու. (Նար.։)
evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.
· Calfa
Ա՛յս պտուղք օրհնութեան. ա՛յս արգասիք կենաց, ա՛յս նշոյլք լուսոյ։ Այս նահատակ յաղթօղ, այս սպառազէն արի. (Նար. ՀԴ. եւ Մծբ.։ Եզ. իբր եւ յոքն.)
Կենցաղականաւ այսր (գուցէ իբր աստանօր) յաւիտենիւ։ Ընդ այսմ սահմանաւ։ Այսմ փրկանօք. (Նար.։)
Լսել այսս աղօթից. (Արշ.։)
Զի՞նչ օրինակաւ առ այս՝ քեզ նմանագոյն աստանօր եդից։ Եւ առ այս զդաւթեան սաղմոսին զբանն ի յերգ ինձ առի. (Նար.։)
Եւ առ այս՝ որ ոչ սրտի մտօք առնուցուն եւ տայցեն զխաղաղութիւն, թափուր մնասցեն. (Խոսր.։)
Սաղարթօք վարսից, այս է՝ արտաքին դիմօք։ Որ է հաստատուն, այս է անփոփոխ. (Նար. Թ. եւ Մծբ.։)
Զխնկանոցն ոսկի, այս ինքն զաղօթսն ասեմ փոյթ. (Լմբ. ատ.։)
Պսակ Աստուծոյ իւրոյ ի վերայ գլխոյ նորա, այս ինքն աղօթք ուխտի նորա. (Եփր. ղեւտ.։)
possessed with a devil or evil genius, tormented with a devil, demoniac.
· Calfa
Առ սպանօղսն եւ այսակիրսն եւ կատաղեալսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
that drives away devils.
· Calfa
Եւ կամ դաւթեանն սաղմոսի՝ այսահալած մարգարէի. (Յիսուս որդի.։)
the state of a demoniac or of a person possessed with a devil;
madness, frenzy, fury, franticness.
· Calfa
Այսահարութիւն յանասունս գտեալ՝ ոչ ինքեանց լինի աղագաւ. (Մխ. դտ.։)
such, like, in this manner or fashion.
· Calfa
Կարաւան թշնամեացն այսանակ ձաղանօք գնացեալ մտին ի Դուին քաղաք. (Յհ. կթ.։)
henceforth, henceforward, hereafter, for the future;
as for the rest;
now, then, but.
· Calfa
Մանաւանդ շ. Եւ արդ. արդ. եւ այժմ աղէ՛. ուրեմն. ուստի. եւ զի այս այսպէս, ապա հետեւաբար՝ ըստ ասացելոցս. τοίνυν, ὤστε, τοιγαροῦν, ἅγε νῦν. itaque, nunc ergo, igitur, unde, agedum, reliquum est. երբոր աս ասանկ է նէ, հապա. տէյինտի, իմտի.
thus, in this manner, in the same manner;
so.
· Calfa
Այսպէս արասցեն ինձ աստուածքն, եւ այսպէս յաւելցեն, եթէ ոչ վաղիւ եդից զանձն քո իբրեւ զմի ի սպանելոցն. (Ոսկ. պետր. եւ Եղ.) որ է բացատրութիւն երդմանս ՕՆ ԵՒ ՕՆ։
such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.
· Calfa
Այսպիսում ծիծաղական աւանդից։ Գողանալով կամ սպանանելով, կամ որ յայսպիսեաց իցեն. (Շ. թղթ.։)
Յետ այսպիսւոյ գեղեցկայարմար կարգաց։ Զայսպիսի չար աղէտս. (Յհ. կթ.։)
Այսպիսի իմն զկատարելագոյնսն բերէ շահս, մինչ զի ... Ժա՛մ է վարկանել զ ի բաց ի կենցաղոյս խուզումն՝ այսպիսի ինչ. (Պիտ.։)
back, again;
եկից — ենդհուպ, I shall return here immediately, I shall be hack presently.
· Calfa
Վերստին այսր. անդրէն այսր կամ յետս, եւ միւսանգամ. նորանց հոս, նորէն. թէքրար. եէնիտէն. կէրի. պէրի՝ պուրայա. ἑνταῦθα. կամ բառ բաղադրեալ ի ἁνα ... huc, retrorsum, re ... եւ այլն.
Ժողովուրդ իմ դարձցին այսրէն։ Է՛ջ, եւ ե՛լ այսրէն։ Իբրեւ մտանէր Մովսէս, մերկանայր զպատրուակն, մինչեւ այսրէն ելանելոյ։ Այսրէն վաղվաղակի տագնապաւ դառնային։ Հասեալ այսրէն՝ ունէին զճակատուն տեղի. եւ այլն։
today, this day;
մինչեւ ցայսօր, to this day, up to this time.
· Calfa
Ո՛չ է այսօր իբրեւ զերէկն եւ զեռանդն։ Այսօր է, եւ ի վաղիւ այլ ոչ գտանի։ Այսօր եղեւ փրկութիւն տանս այսմիկ։ Յիսուս Քրիստոս՝ երէկ եւ այսօր, նոյն եւ յաւիտեանս. եւ այլն։
Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար. (Նար. ՀԱ։)
Ամենայն կեանք մարդոյ այսպէս կատարի՝ յայսօրն եւ ի վաղիւն. զի ամենայն օր այսօր է, եւ զվաղիւն ծնանի. (Սարգ. ՟Ժ։)
Տո՛ւր ինձ զայսօր, եւ ա՛ռ քեզ զվաղիւ. (Ոսկ. մտթ.։)
cheek;
համբուրել զայտս, to embrace, to kiss the cheek.
· Calfa
Ծաղր ասէ՝ ո՛չ այտիւքն անկեալ հնչումնն եռանդեամբ արեանն, այլ զանապակ զուարթութիւնն. (Բրս. գոհ.։)
inflammation, tumefaction, swelling, protuberance, enlargement;
cf. Այտոյց.
· Calfa
Այտնուլն, եւ այտոյց. որպէս խաղաւարտ, ուռոյցք. հետք գանից ի մորթ մարմնոյն. ուռէցք. շիշ. գապարճըգ. οἵδημα, φύσημα, ὅγκος. tumor.
Այտումն. ուդէմա. (յն. ոիտիմա, կամ իտիմա) (Գաղիան.։)
Ի քաղաքն ապաստանեցի այտման. (Սկեւռ. աղ.։)
ԱՅՏՈՒՄՆ ասի առ Գաղիանոսի եւ որ ինչ ի վեր երեւի յայտս կամ յերեսս մարդոյ. որպէս դեռաբոյս հերք մօրուաց, կամ մազ աղուամազ. եւ բիծք կամ պիսակք ծաղկան։ թիւյ, շիլ. ἵονθος lanugo primipili, villus, et faciei lentigo.
manlike, manly.
· Calfa
Որպէս այրաձեւդ, ի նիւթոյ՝ ի պղնձոյ, եւ ի տեսակէ՝ ի ձեւոյ։ Զայրաձեւն պղնձի. (Պորփ.։ եւ Անյաղթ։)
· Calfa
Մանկան ելոյր, եւ այրացելոյր։ Մանկան ելոյր՝ այրանալ. (Պորփ.։ եւ Անյաղթ։)
Յաղագս այրացելոյ Աստուածութեանն. (Իգն.։)
to burn, to enflame, to fire;
to torrefy, to scorch, to parch, to dry.
· Calfa
Կամ որպէս փաղաղել. լափել հրոյ. διαφλέγω, καταφλέγω. exuro
Այրեաց Յեսու զքաղաքն հրով։ Գուցէ այրիցեմք զքեզ եւ զտուն հօր քոյ։ Այրեաց զօրանն։ Այրեցեալ էր քաղաքն։ Այրեցին ի հուր զսրբութիւն քո. եւ այլն։
Այրիլ անաղօտ ի մեծախորհուրդ սրբումն սեղանիս. (Նար. ՁԱ։)
Զի մի՛ պնդեսցի մերձաւոր արեանն զկնի սպանողին, մինչդեռ այրիցի սիրտ նորա։ Յամբարտաւանել ամպարշտի այրի աղքատն. (Օր. ԺԹ. 6։ Սղ. ՟Թ. 29։)
conflagration, deflagration, combustion, burning.
· Calfa
Քաղաքաց եւ շինից այրեցումն. (ՃՃ.։)
Այրեցումն ի հուրն քաղդէացւոցն. (Արշ. ՟Ժ։)
Անունդ այրեցման պատշաճ ... պատշաճագոյն են այրեցմունքն։ Մորմոքումն այրեցման ծնողական աղէտի. (Մագ. ՟Բ. ԿԶ։)
virile age, age of manhood, virility, manhood;
widow-hood.
· Calfa
Առանց մարդկային օգնականութեանց է այրութիւնն։ Քան զամենայն կանանց եւ աղջկանց տարաժամ հասեալ յայրութիւն։ Չեմք յայրութեան, զի զփեսայն ընկալաք. (Ոսկ.։)
Մնաց մայրն այրութեամբ ի մատաղ հասակի։ Ձմեռն այրութեան ի վերայ կայր. (Վրք. ոսկ.։)
visit;
search;
inspection;
— առնել, յայց ելանել, to visit, to go to see, to make a visit;
— եւ խնդիր առնել, յայց եւ ի խնդիր ելանել, to search, to examine, to observe.
· Calfa
ԱՅՑ ԱՌՆԵԼ. ἑπισκοπέω, ἑπισκέπτομαι. inspicio, observo, visito դիտել. զննել. հայել. նայել. աղէկ մը նայիլ, աչք անցնել. տըգգաթ իլէ պագմագ՝ նազար էթմէք, կէօզէթմէք, կէօզտէն կեշիրմէք.
Հայեցաւ ի խնորհութիւն աղախնոյ. յն. վերահայեցաւ. (Ղկ. ՟Ա. 48.)
Կենդանի մաղթանք նորա այց ինձ արասցէ։ Ոչ ձեռն կարկառի առ կիրս վտանգաւորին՝ այց առնել նմին. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ԺԹ։)
Յաւուր՝ յորում այց արարից, ածից ի վերայ նոցա զմեղս իւրեանց։ Այց արարից մեղաց նոցա։ Եւ այց արարից ի վերայ նոցա՝ որ նստէին յերկրին Եգիպտացւոց, որպէս արարի այց Երուսաղէմի, սրով եւ սովու։ Այց արարից անօրէնութեան մանկութեան քո. եւ այլն։
to visit;
to search.
· Calfa
ԱՅՑԵԼԻ Է. դիմազուրկ (որ ըստ յն. մակբայ ասի). արժան է տեսանել. կամ պէտք են այց առնուլ, դիտել, նկատել, խուզել, խնդրել, հոգալ. աղէկ մը նայելո՛ւ է. պիր էյի պագմալը, միւլահազա էթմելի. ἑπισκεπτέον. oportet inspici, visendumest, respiciendum, dispiciendim
adv. adj. late, behindhand, tardily, long, slowly;
late, tardy;
long, slow, not ready, not prompt;
— ուրոմն, — երբէք, too late very late;
at latest, at the latest.
· Calfa
Գիտացեալ զվաղ եւ զանագան կենցաղոյս զվախճան. (Փարպ.։)
Եթէ՛ վաղ, եւ եթէ՛ անագան, սակայն քակտի մնացեալ մարմինն. (Ագաթ.։)
Ոչ կարի վաղ առնիցէ եւ ոչ յոյժ անագան. (Եզնիկ.։)
Գէթ անագան երբէք դիմեսցուք առ լոյսն մեր Քրիստոս։ Դարձցո՛ւք գոնէ անագան իմն առ Տէր պաղատանօք եւ ապաշխարութեամբ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
to delay, to linger, to loiter, to tarry, to stay;
to arrive late, to be late.
· Calfa
ԱՆԱԳԱՆԻՄ որ եւ ԱՆԱԳԱՆԵՄ, եցի. չ. χρονίζω tardo, moror Յամենալ. յապաղել. դանդաղիլ. լան զժամանակն յետոյ մնալ՝ ժամավաճառ լինելով. ուշանալ. կէճիքմէք.
cf. Անագանիմ.
· Calfa
Մասնիկ բաղադրութեան ի սկիզբն բառից՝ հասարակօրէն է նշանակ բացասութեան կամ պակասութեան, որպէս ի մեզ Ապ. յն. ա, ան, աբօ, նի. պրս. նա, պի թ. (ի վերջէ) սըզ. զորօրինակ տեսցի յայսմհետէ յաճախութեամբ։ Սովին մասնկամբ բաղադրեալ գտանին առ յետինս եւ քանի մի այլազգական բառք. զորօրինակ ԱՆԽԱԼԱՏ, կամ ԱՆՂԱԼԱՏ. այս ինքն անսխալ։ ԱՆՆՈՊԱՅ, նէօպէթսիզ. այս ինքն անկարգաւոր, ԱՆՓԱԼԱՆ, փալանսըզ. այս ինքն անհամետ, եւ այլք։
not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.
· Calfa
Առն անազատի զահ սաստիկ ոչ կարացէք տանել. (Պտմ. աղեքս.։)
Խնդրուածք եւ աղաչանք անազատ. (Պտմ. աղեքս.։)
want of nobility;
niggardliness, lowness.
· Calfa
Խոնարհեսցին ազատքն յանազատութիւն աղախնեացն. (Եփր. ծն.։)
Անազատութեան տեսակք երեք են, չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն. եւ է յատուկ անազատութեանն՝ յոյժ փոյթ ունել ընչիցն, եւ ոչինչ նախատինս համարել յայնոցիկ՝ որ շահու առիթ իցեն. (Արիստ. առաք.։)
ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.
· Calfa
Ճոխից եւ անազգեաց, աղքատաց եւ փարթամաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
insensible.
· Calfa
Բարբառով իմն անազդելեաւ ծածկատեսիդ զսոյն պաղատել. (Նար. ԿԶ։)
cf. Ընձուղտ.
· Calfa
Անաղ. անհամ. անլի. դուզսուզ. յն. անալօս. ἅναλος.
Յաղի եւ յանալի ջրերոյն լինի լեղ. (Ոսկիփոր.։)
insipid, tasteless;
pernicious;
very unproductive.
· Calfa
Զյորձանուտն բաժանէ ընդհարմամբ զանալոցագոյն բերմունք կենցաղոյս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
cf. Ընձուղտ.
· Calfa
ԱՆԱԼՈՒԹ որ եւ ԶԱՆԱԼՈՒԹ. cf. ԸՆՁՈՒՂՏ. καμηλοπάρδαλος. զիւրնափա, զիւրաֆէ. (Օրին. ԺԴ. 5։ Գաղիան.։ Խոր. աշխարհ։) ուր ասէ՝ գտանիլ ի Գուգարս, որպէս եւ յԵթէովպիա եւ ի հնդիկս։
without vices or passions, honestly, innocently.
· Calfa
Ամպ, քանզի ի Հոգւոյն Սրբոյ սաղմնառեաց, եւ ծնաւ անախտաբար. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
hopeless, despondent, desperate;
unexpected, unforeseen, unlooked-for, sudden.
· Calfa
Անակնկալ աղիտից հանդիպեցաւ անձն իմ. (Պիտ.։)
shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.
· Calfa
Ի բերան անամօթին քաղցրասցի մոյր. (Սիր. Խ. 32։)
Պահողի՝ պարկեշտ գոյն, ոչ շառագունեալ անամօթ ծաղկելով. (Բրս. պհ.։)
Կա՛լ զսանձս իմաստութեան, որով անամօթ արշաւես։ Թախծեալ սրտիւք առ երկնային թագաւորն անամօթ վերաղաղակէին։ Պա՛րտ է՝ անամօթ զողորմութիւնն Աստուծոյ թախանձել. (Կլիմաք.։)
impudence, audacity, effrontery.
· Calfa
Ընդ վայր ծաղր, անամօթութիւն. (Մանդ.։)
invariably, immutably, constantly.
· Calfa
Անայլայլ մնալով յիւրում ձեւոջ։ Հնա՛ր է աճել եւ նուազել՝ անայլայլ մնալով. (Անյաղթ ստորոգ.։)