Entries' title containing աղ : 1847 results

Քաղցրաւենի, նւոյ, նեաց

adj.

sweets, comfits, preserves.

· Calfa

NBHL (2)

Քաղցրութենի. քաղցր ինչ. քաղցրեղեն, անուշեղեն.

Դառնիս ինձ առն մասունս ընդ քաղցրաւենեացն ճաշակաց. (Նար. ՟Ի՟Ա։)


Քաղցրաքուն

adj.

of sweet sleep.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյրկայ քաղցր քուն. քայցրանինջ. քաղցրանիրհ.

Կամ ի յարթնութեան, կամ ի քաղցրաքուն հանգըստեան. (Եզնիկ.։)


Քաղցրեմ, եցի

vn.

cf. Քաղցրանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Նույնիսկ եւ սովորական իմաստութիւնն քաղցրեաց նոցա. (Ագաթ.։)


Քաղցրենի

adj.

sweet.

· Calfa

NBHL (1)

Կոկորդ քաղցրենի բազում առնէ զբարեկամս իւր. (Սիրաք. ՟Զ. 5։)


Քաղցրերգութիւն, ութեան

s.

sweetsong, melody. hallelujah.

· Calfa

NBHL (2)

μελῴδημα melos. Քա՛ղցր երգ. քաղցրաձայնութիւն. մեղեդի ալէլու.

Սրբազանն քաղցրերգութիւն աստուածընկալ մածգարէիցն փչման (ալէլուիա) ... օրհնեցէ՛ք զՏէր. (Դիոն. եկեղ.։)


Քաղցրիկ

adj.

sweet, benign, dear, darling.

· Calfa

NBHL (5)

Որդեա՛կ քաղցրիկ։ Քաղցրի՛կ որդեակ։ Խաղաղութիւն ըստ քեզ քաղցրիկ մա՛յր իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Սիսիան.։ Տօնակ.։)

Ի ձայն քաղցրիկ փողէր կանանց, յարեաւ խաչելեալն։ Հողմով հոգւոյն շարժեալ, քաղցրիկ օդով վայրաբերեալ։ Ծովն ի միջի իմ ծածանէր, քաղցրիկ օդովըն ծիծաղէր. (Շ. տաղ. եւ Շ. եդես.։)

(Հեղի զորդիսն) ողոքանօք խնամարկէր քաղցրիկ, Լծ. (կոչ.։)

Քաղցրիկ հնչէր տրտմեցելոցն աւետեաց բան. (Շ. ոտ. բարձր.։)

Անձրեւ քաղցրիկ աստ ցօղեաց, ձայն աւետեաց որոտաց (Սուրբն Մաթէոս). (Տաղ.։)


Քաղցրիտ

s. chem. glycerine.

· Calfa


Քաղցրութիւն, ութեան

s.

sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).

· Calfa

NBHL (12)

Քաղցրութեամբ աղբերացն բղխէր նոցա. (Ագաթ.։)

Մեղր վասն քաղցրութիւն առնելոյ քաղցր ասի. (Արիստ. որակ.։)

Խորիսխ մեղու բանք բարիք, եւ քաղցրութիւն նորա բժշկութիւն հոգւոց։ Կոկորդ նորա՝ լի քաղցրութեամբ։ Բզխեսցեն լերինք զքաղցրութիւն։ Երթա՛յք կերա՛յք զպարարտութիւն, եւ արբէ՛ք զքաղցրութիւն։ Եւ էր քաղցրութիւն նորա իբրեւ զխորիսխ.եւ այլն։

Ռետին քաղցրութեան. (Շար.։ Տաղ.։)

Օդոց քաղցրութեամբ շրջեցուցանէ ընդ ծով. (Լմբ. իմ.։)

Քաղցութեան երգոցն արուեստականաց։ Ի ձայն քաղցրութեան գոհանային զԱստուածոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ ՟Գ. Մակ. ՟Է. 11։)

ՔԱՂՑՐՈՒԹԻՒՆ. Քաղցրաբարութիւն. հեզութիւն. բարութիւն. բարերարութիւն. մարդասիրութիւն. գթութիւն. բարիք.

Ի բարերար քաղցրութեանց աստի ստէպ ստէպ պատուեալք։ Մերժեալ ի մերմէ քաղցրութենէ աստի։ Քաղցրութիւն արարեր ընդ ծառայի քում։ Խօսեցաւ ընդ նմա քաղցրութեամբ։ Ոչ ոք է՝ որ առնէ զքաղցրութիւն.եւ այլն։

Եցոյց քաղցրութեան հօրն ի վերայ դարձի անառակին։ Քաղցրութեամբ աղբիւրացեալ։ Քաղցրութիւն եւ խոնարհութիւն. (Իգն.։ Նար. կուս.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)

Այլ հոգւով քաջ քաղցրութեամբ վասն սասատիցն տեառն ընդունիմ։ Դարմանէ զամենայն քաղցրութեամբ։ Ի շաւիղս երեւի նոցա քաղցրութեամբ։ Քաղցրութեամբ լսէր նմա։ Բազում ժողովուրդ լսէր նմա քաղցրութեամբ.եւ այլն։

γλύκασμα, γλυκασμός dulcedo ἠδονή suavitas χρηστότης bonitas, benignitas. Քաղցր գոլն. անուշութիւն. համ ախորժ. համեղութիւն. համեղ իրք, զուարճութիւն. անուշութիւն.

ՔԱՂՑՐՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. ἠδέως suaviter χρηστῶς, εὑμενῶς benigne, benevole. Քաղցրաբար. մարդասիրապէս. ախորժաբար. հաճութեամբ.


Քաղցրուսոյց

adj.

teaching with gentleness;
pleasant to learn.

· Calfa

NBHL (4)

Քաղցր յուսուցանել, եւ յուսանել.

Վարդապետքն քաղցրուսցոյց։ Զքաղցրուսոյց վարդապետն իւրեանց. (ՃՃ.։)

Քաղցրուսոյց ընթերցուածոց, հոգէպատում գրոց։ Քաղցրուսոյց վարդապետութեամբ։ Քաղցրուսոյց հրամանօք քոյով։ Քաղցրուսոյց բանիւ. (Կորիւն.։ եւ Նախ. գծ.։ Ագաթ.։ Մաշտ. սքեմ.։ Երզն. լուս.։)

Ծագել ի մեզ զքաղցրուսոյց քոյին գթութեցդ զշնորհս. (Բրս. աղ. ի հին ճշ։)


Վերաբաղադրութիւն, ութեան

s. chem. recomposition.

· Calfa


Վերակենցաղիմ, եցայ

vn.

to revive, to be reanimated, to come to life again;
to outlive, to survive.

· Calfa

NBHL (2)

Աւարտեալ զանօրինականացն զտնտեսութիւն՝ աստուածապէս վերակենցաղեաց. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

Յերիր աւուր նախասացութեամբ պատմեաց վերակենցաղիլ. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Վերաղ

s. chem. supersalt, acid salt.

· Calfa


Վերնախաղ

s. mus. an Armenian note.

· Calfa

NBHL (1)

Խաղ կամ խազ շարականի ի ձեւոյն առելա. ոսկիփոր։


Վերնակենցաղ

adj.

of divine or celestial behaviour, pious, angelic, godly.

· Calfa

NBHL (2)

Երկնակենցաղ. ունակ վերին քաղաքավարութեան.

Կեանս երկնակրօնս վերնակենցաղս. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)


Վեցաղի

adj. s.

six-stringed;
hexachord, six-stringed instrument.

· Calfa


Վիճակախաղ

s.

lottery;
շահել ի —ի, to win in the lottery.

· Calfa


Փղաքաղ

s.

half-elephant-half-goat, chimera.

· Calfa

NBHL (2)

Խառն ի փղէ եւ ի քաղէ՝ մտացածին կենդանի.

Ոչ միայն եղջերուաքաղս, այլեւ փղաքաղս եւ ուղտաքաղս լուծմունսդ կասկածիմ գոլ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)


Փշաքաղ

cf. Փշախիլ.

· Calfa

NBHL (2)

Որ քաղէ զփուշս. փշախիլ.

Սա բժիշկ.. . սա փշաքաղ, եւ ճանապարհորդ (կամ հորդիչ ) շաւղաց՝ որ առ Աստուածագիտութիւնս տանի. (Ոսկ. լս.։)


*Փշաքաղիմ

cf. Քստմնիմ.

· Calfa


*Փոկէմաղ

adj.

leather-sieve.

· Calfa


Տառաղան, ի, աց

s.

basket, hamper.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«կթոց, կողով» Պարապմ. լ. (այլ ձեռ. տառաղանդ). լուսանցքի վրայ մեկնուած է «սկուտեղ»։ Նոյն բառն է նաև տառաղայ Վրդն. սղ. ճխգ, էջ 484 (Ունելով ցսերմն, ցանելով առաջի իւրեանց հող՝ ի տառաղայ արկեալ, որ բուսեալ և ծաղկեալ)։ Ուրիշ վկայութիւն չկայ։

= Յն. τάλαρος «կողով», ταλάριον «կողո-միկ». սրանք տուել են նախ հյ. տաղար կամ տաղառ, որից շրջուած են վերի ձևերը։-Հիւբշ. 383։

NBHL (1)

Երկրագործքն ի վայրէ զանուշահոտ ծաղիկս ժողովեալ, եւ ի տառաղանս (կամ ի տառաղանդս) եդեալ՝ մատուցանեն տերանց իւրեանց. (Պրպմ. ՟Լ։ ( ի լս. հյ. սկուտեղս)։)


Տասնաղի, ղւոյ

adj. s.

ten-stringed;
decachord, lyre, harp.

· Calfa

NBHL (8)

Տասնաղեայ սաղմոսարանաւ սաղմո՛ս ասացէք նմա. (Սղ. ՟Լ՟Բ. ՟Ղ՟Ա. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)

Հնչէր նովաւ զերգ սաղմոսին՝ իմաստնապէս ի տասնաղին. (Յիսուս որդի.։)

Արի՛ք ննջեցեալք երգով ընդառաջ, շարժեա՛ զտասնաղիդ՝ դաւիթ օրհնութեամբ. (Տաղ.։)

Կախարդէ զնա ձայնիւ տասնաղեացն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)

Տասնտաղի միաւորեալն զգայարանք շնչոյ եւ մարմնոյ. (Պրոկղ. կուս.։)

Լարեա՛ տասնաղի ընդդէմ իմ քնարահարութիւն. (Եփր. զղջ.։)

Այսօր դաւիթ հայրն քո յօրինեսցէ զլարս տասնաղւոյն իւրոյ. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)

δεκάχορδον decachordum, decem chordarum. Ունակ տասն աղեաց կամ լարից, որպիսի էր քնարն դաւթի, որ եւ սաղմոսարան.


Տարբաղմատ

adj. gr. casual.

· Calfa

NBHL (3)

Տարբաղմատք են, որ գոյութիւն եւ ոճ յայտնեն. քան. քանզի. վասն զի։

Տարբաղմատն ընդդէմ է բաղմատին. (Երզն. քեր.։)

παρασυντακτικός continuo connectens. Ազգ պատճառական շաղկապի՝ հթարկադրեալ կամ յարակցեալ բազմատի իբր թէականի. որ ըստ յն. յարբաղկացական, յաւելուածով իրիք մասնական իլ բաղկացական. զոր օրինակ բաղմատք են, զի քան, թէ. եւ տարբաղմատք, քանզի, վասն զի, որպէս թէ, քան թէ։


Տաւաղեմ, եցի

va.

to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.

· Calfa

NBHL (5)

ՏԱՒԱՂԵՄ. գրի եւ ՏԱՒԱԼԵԼ. Հաւաքել զցրուեալ բազմութիւնն. ժողովել. հանգուցանել։ կր. ժողովիլ. հանգչիլ. մակաղիլ. պատսպարիլ.

Հովիւքն տաւաղելով զգառինսն քշէին ի դալարաբեր հովիտն. (Արծր. ՟Գ. 8։)

Ընդ հովանեաւ տաւաղին անմահական տնկոցն։ Շնորհեա՛ զխաղաղութիւնեկեղեցւոյ եւ ընդ սովին տաւաղեալ հօտի։ Ի մի փարախ ուղղափառ եկեղեցւոյ տաւաղեսցին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. գանձ.։ Կիռ. ման. թղթ.։)

Տիեզերք յուսովն առ քրիստոս տաւաղին։ Այս յուսոյս ներքոյ տաւաղիմ։ Ամենեքեան ի ներքոյ նորա (ողորմութեանն աստուծոյ) տաւալին. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)

Ոմն ասաց ի վիշապի մեկնութեան, թէ ի հալամի վիշապէն (ի խալամի վիշապին առ յոբայ) ձկնորսքն տաւաղին, զի սպանցեն զնա. (Ճ. ՟Ա.։)


Տաւաղիմ, եցայ

vn.

to be aggregated, united or collected together.

· Calfa


Տրոյախաղք

s.

Trojan games.

· Calfa

NBHL (2)

Տրոյական խաղք ոլիմպիականք.

Որ եւ ի տրոյախաղսն է տեսանել. (Պիտ. ղա. առ Լեհ.։)


Տրտմահաղորդ

adj.

mingled with sadness.

· Calfa

NBHL (2)

Հաղորդ տրտմութեան՝ իբրու կից ընդ տրտմական ցաւոց. ցաւագին. դառն.

Որ տրտմահաղորդ քո չարչարանօք խաչին. (Շար.։)


Տիտաղ

s. chem. diastasis.

· Calfa


Տիտաղաչափ, ի

s.

diastasimeter, distance-meter.

· Calfa


Տղայաթաղ

cf. Տղայաթաղումն.

· Calfa

NBHL (3)

ՏՂԱՅԱԹԱՂ ՏՂԱՅԱԹԱՂՈՒՄՆ. Թաղումն մանկանց տղայոց. կարգ պաշտաման ի թաղման նոցա.

Տղայաթաղ։ Կանոն տղայաթաղի, կամ տղայաթաղման. (Մաշտ.։)

Վասն մանկանցն է կարգեալ տղայաթաղ։ Առնէք նոցա տղայաթաղ անմեղի, եւ ոչ աշխարհաթաղ, որպէս կարօտելոյ մաքրութեան. (Մխ. ապար.։)


Տղայաթաղումն, ման

s.

child's funeral.

· Calfa

NBHL (3)

ՏՂԱՅԱԹԱՂ ՏՂԱՅԱԹԱՂՈՒՄՆ. Թաղումն մանկանց տղայոց. կարգ պաշտաման ի թաղման նոցա.

Տղայաթաղ։ Կանոն տղայաթաղի, կամ տղայաթաղման. (Մաշտ.։)

Վասն մանկանցն է կարգեալ տղայաթաղ։ Առնէք նոցա տղայաթաղ անմեղի, եւ ոչ աշխարհաթաղ, որպէս կարօտելոյ մաքրութեան. (Մխ. ապար.։)


Տնկաղ, ի

s.

potash;
կիզիչ —, caustic -.

· Calfa


Տնկասաղարթ

adj.

well adorned with leaves.

· Calfa

NBHL (2)

Սաղարթացեալ ըստ տնկոյ. բուսեալ եւ աճեցուն իբրեւ զտունկ սաղարթագեղ.

Տնկասաղարթ մարմնոյ աստուածութեանն խառնարան. (Նար. կուս.։) (իբր ծառ կենաց, որոյ պտուղն է աստուած՝ հանդերձ սաղարթիւք մարմնոյ իւրոյ)։


Տտաղեղն

s. zool. screech-owl.

· Calfa

NBHL (2)

Անուն թռչնոյ. (որոյ տուտն թերեւս է աղեղնաձեւ)

Փոխանակ քաղցրաձայնութեան երգոցն՝ այժմ բուէճք եւ տտաղեղունք դասագլուխք են. (Լաստ. ՟Ժ։)


Տերեւասաղարթ

bot.

cf. Վարսաւոր.

· Calfa

NBHL (2)

Սաղարթացեալ տերեւովք, վարսաւոր.

Սեւեռեալ ի տերեւասաղարթ տնկոյն տեսակ. (Նար. խչ.։)


Քաջածաղիկ

adj.

well blossomed, adorned or ornamented with pretty flowers, full-blown, flourishing.

· Calfa

NBHL (5)

Զքաջածաղիկն զայն եւ զոռոգ ողկոյզն պտղաբերեալ։ Քաջածաղիկ ծիրանի. (Նիւս. երգ.։)

Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Սկեւռ. աղ.։)

Քաջածաղիկ եւ քաջավայելուչ պաղաւէտութեան. (Անան. եկեղ։)

Քաջածաղիկ իմն զպատկերն ցուցանէ. (Նիւս. կուս.։)

εὑανθής bene floridus. Ունակ գեղեցիկ ծաղկանց. բազմածազիկ. քաջ ծաղկեալ.


Քաջաղեղն, եղանց

adj.

having a strong how;
skilful in archery.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ նագեղոյն եւ քաջաղեղան։ Քաջաղեղն զինուորաց զնպատակն նշաւակեալ։ Էր յոյցի քաջաղեղն յորսս. (Խոր. ՟Ա. 28։ Մագ. ՟Ա. ՟Լ՟Ե։)


Քաջայաղթ

adj. s.

victorious, bright, signal;
famous conqueror.

· Calfa

NBHL (3)

Քաջայաղթ նահատակքն՝ սահակ եւ համազասպ. (անդ։)

Եւ քեզ միայնոյ քաջայաղթ եւ ճշմարիտ հովուիդ հետեւել, (Պտրգ.։)

καλλίνικος victor egregius. Բարեյաղթ. յաղթական. տիրապէս յաղթօղ. քաջ.


Քառասնաղի

s.

forty-chorded or stringed.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ աղիքն այսիանքն լարքն են քառասուն.

Խօսիմք նուագարանքս քո, զոր կամեցար քառասնաղեաւ նորոգել. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Քարաղ

s.

rock-salt, mineral-salt.

· Calfa


Քարաքաղ

adj.

cleared from stones.

· Calfa

NBHL (2)

Ուստի ի բաց քաղեալ իցեն քարինք խոչնդոտք.

Մեղաւորաց ճանապարհք ղորկ եւ հորդեալ քարաքաղ. (Սիրաք նոր. ՟Ի՟Ա. 11.) (ուր հինն, եւ յն. հարթեալ ի քարանց)։


*Քարմաղ

s.

wire sieve for gravel.

· Calfa


Քմծաղրեմ

va.

to quiz, to laugh at.

· Calfa


Քողաղօտ

gr.

amphibrach.

· Calfa

NBHL (2)

Իբրու քօղով ազօտացեալ, նսեմ։ Ըստ տաղաչափից՝ Բռ եռավանկ, որոյ առաջին եւ վերջին վանկք՝ են աղօտ, այսինքն սուղ.

Քողաղօտն՝ ն՝աղօտէ եւ ն՝երկայնէ եւ ն՝աղտէ քառամանակ. որզան, Փիղիպպոս. (Թր. քեր.։)


Օդախաղաց

cf. Օդագնաց.

· Calfa

NBHL (1)

Առ ի պատմել զսքանչելիսն, որ ի յօդախաղաց թռչունս գտանին. (Վեցօր. ՟Ը։)


Օձախաղացք

s.

serpent-charmers;
Ophitae (sectarians).

· Calfa


Աղախնեմ, եցի

NBHL (2)

ԱՂԱԽՆԵՄ որ եւ ԱՂԱԽՆԱՅԵԼ. Ծառայել աղախնապէս. աղախնութիւն առնել. հալայըգ կիպի խզմէթ էթմէք.

Մի՛ ասեր ի սրտի քում, ի տոհմէ թագաւորաց եմ, աղախնել պարտին ինձ, եւ ոչ ես նոցա։ Զի՞նչ մեղաւ քեզ Եպրաքսէս, որ կամաւ աղախնէս ստոյգ աղախնոյդ. (Ճ. ՟Ա.։)


Աղանդակից, կցի, կցաց

NBHL (2)

Որ է ի նմին աղանդոյ. մոլորութեան ընկեր.

Լեալ էին միմեանց ուսումնակիցք եւ աղանդակիցք։ Առեալ զբազումս յաղանդակցաց իւրոց. (Վրդն. պտմ.։ ՃՃ.։)


Աղանդուսոյց

NBHL (2)

Ուսուցիչ նոր աղանդոյ. մոլորութեան վարպետ.

Զսոսա թողուս, եւ դու աղանդուսոյց եւ աղանդապաշտ առն ունկն դնես. (Կանոն.։ Ոսկիփոր.։)


Definitions containing the research աղ : 10000 results

Այլայլութիւն, ութեան

s.

alteration, changement, variation, mutation;
emotion, perturbation;
corruption, degeneration;
falsification;
distemper, disorder, indisposition.

· Calfa

NBHL (1)

Օտարացեղ իմն են ի միմեանց այլայլութիւնք նմանութեանցն։ Զանազան ծաղկանց բազմաբուրեան այլայլութիւն. (Նար. ՟Ժ. ՂԳ։)


Այլանդակ, աց

adj.

whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՅԼԱՆԴԱԿ. Յանդուգն. խրոխտ. սէգ եւ սոնք. մեծաբան. աղաջուր. մազրուր. տէնսիզ. ἁλαζών. arrogans, superbus

Այլանդակ իրացն շամանդաղ։ Այլանդակացն ի ներքս անկելոց ցանկութեանց. (Փիլ.։)


Այլասացիկ

adj.

allegorical;
— յորջորջումն, allegory.

· Calfa

NBHL (1)

Շրջէ զբանն յայլասացիկ յորջորջումն։ Յորժամ գիրք այլասացիկ բարբառով իրս ինչ ճառիցեն, անդէն վաղվաղակի զմեկնութիւնն այլասացիկ յորջորջմանն ի մէջ բերեն։ Վայրապար է ցանկութիւն այնոցիկ, որ զայլասացիկսն հաստատել կամին. (Ոսկ. ես.։)


Այլափառ, աց

adj.

heterodox.

· Calfa

NBHL (3)

ἐτερόδοξος. heterodoxus, aliter sentiens Այլաղանդ, այլահաւատ. իբր ունօղ զօտար փառս այս ինքն զվարկ մտաց, զկարծիս ի հաւատս. մոլորեալ մտօք. հերձուածող. դաւանանքը տարբեր, հաւատքը ծուռ, հերետիկոս. րաֆըզը.

Այլափառից բան։ Զայլափառիցն զծաղր. (Պրպմ. ԼԷ։)

Ոչ ի հացէ այլափառաց զգոյշ կալ ուսուցանէ, այլ՝ յաղանդոյ. (Երզն. մտթ.։)


Այլափոխութիւն, ութեան

s.

change, transmutation, conversion;
metamorphosis;
corruption, degeneration.

· Calfa

NBHL (1)

Ինձ թուի ոչ փոքր ինչ հիանալ ի վերայ անուանցս այլափոխութեան. (Անյաղթ բարձր.։)


Այծարած, ից

s.

goat-herd, peasant who drives the goats to feed.

· Calfa


Այծենակաճ

s.

stuff made with the hair of goats.

· Calfa

NBHL (2)

Հանդերձ յայծենւոյ կամ այծեայ կամ թաղեայ;
cf. ԿԱՅՃ, cf. ԿԱՃ.

Այսպիսի ինչ կամ այնպիսի հանդերձ կայճն, եւ այծենակաճն. (Անյաղթ պորփ.։)


Այնուհետեւ

conj.

ever, since, from that time, thenceforward, thenceforth.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ իժիք ազդիցէ այնուհետեւ։ Այնուհետեւ ոչ եւս պիտոյ է վասն մեղաց պատարագ։ Հայեցաւ ի մարմին իւր այնուհետեւ իբրեւ ի մեռեալ։ Գիտաց՝ եթէ բազում ժամանակք են այնուհետեւ։ Փախստեայ գնացին այնուհետեւ բնակիչք յԵրուսաղեմէ. եւ այլն։


Այնչափ

adj. adv.

so great;
such;
so, so much, in such a manner.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ եթէ ի չքաւորէն ա՛յսչափ կամ ա՛յն՝ տաղանդս պահանջեմք. իմա՛, կամ ա՛յնչափ։ (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13.)


Այնպիսի, սւոյ, պիսեաց

adj.

such, similar, like;
equal, same;
as great, as much.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ կարացեալ տանել այնպիսում վատթարութեան։ Այնպիսւով սաղապաճեմիւ մտաք յԵգիպտոս. (Խոր. ՟Գ. 25. 62։)

Արժանի գտայ այնպիսւոյ իմն ծանր աղէտի. (Պիտ.։)


Այնքան, ոյ

cf. Այնչափ.

· Calfa

NBHL (1)

Այնքան յաչաղանքն գրաւեալ զառաջնորդական զմիտս, որպէս զի զայսքան իմ զվէրս թողեալ եւ այլն. (Լմբ. ատ.։)


Այո

adv.

yes, even so, truly.

· Calfa

NBHL (1)

Մակբայ բաղստորագրութեանն. այո՛յ, հայո՛յ. եւ խուներդմնականն, հա՛. (Թր. քեր.)


Այպանալից

adv.

full of derision, mockable, laughable.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ ո՛հ այպանալից ծաղուն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)


Այպանեմ, եցի

va.

to jeer, to make a jest of, to ridicule, to mock, to deride, to hold in contempt, to despise, to scoff at, to scorn, to banter, to rally, to rail at, to revile, to abuse;
to treat with contempt, with abuse or ridicule.

· Calfa

NBHL (2)

(լծ. թ. այըպլամագ) παίζω, ἑμπαίζω, καταπαίζω , καταγελάω, μυκτηρίζω, χλευάζω, γελάω. illudo, derideo, irrideo, subsanno Այպն առնել. խազ առնել. ծաղր առնել. ունչս առնել. կատակել. ձաղել. եպերել. դսրովել. յամօթ առնել. անարգել. արհամարհել. մասխարա՝ իսթիհզա էթմէք. մեզեյէ՝ քեսինտիյե ալմագ. զէֆքլենմէք. կիւլիւլմէք. խօրշամագ.

Երդ այպանելի եւ ծաղրական. (Պիտ.։)


Այպանութիւն, ութեան

s.

derision, mockery, raillery, ridicule, scorn, contempt.

· Calfa

NBHL (2)

Այպանելն, իլն. որ եւ այպն. ծաղր. խաղ. կատականք. անարգանք. թշնամանք. մաւխարալըգ. իսթիհզա. մէզե. παιγνία. lusus, ludibrium

Ձաղանաց եւ այպանութեան համբերեալ. (Վրք. սեղբ.։)


Այպանումն, ման

s.

cf. Այպանութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ ոչ անօրինաց մատնել ի ծաղր եւ յայպանումն. (Խոր. ՟Գ. 63։)

Եթէ ձաղանօք այպանման զիս կատակեսցէ։ Ծաղրականաւ այպանմամբ հենգնեաց։ Ի խաղս այպանման ծաղու. (Նար.։)


Այս, այսու, ոց

s.

evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.

· Calfa

NBHL (8)

Ա՛յս պտուղք օրհնութեան. ա՛յս արգասիք կենաց, ա՛յս նշոյլք լուսոյ։ Այս նահատակ յաղթօղ, այս սպառազէն արի. (Նար. ՀԴ. եւ Մծբ.։ Եզ. իբր եւ յոքն.)

Կենցաղականաւ այսր (գուցէ իբր աստանօր) յաւիտենիւ։ Ընդ այսմ սահմանաւ։ Այսմ փրկանօք. (Նար.։)

Լսել այսս աղօթից. (Արշ.։)

Զի՞նչ օրինակաւ առ այս՝ քեզ նմանագոյն աստանօր եդից։ Եւ առ այս զդաւթեան սաղմոսին զբանն ի յերգ ինձ առի. (Նար.։)

Եւ առ այս՝ որ ոչ սրտի մտօք առնուցուն եւ տայցեն զխաղաղութիւն, թափուր մնասցեն. (Խոսր.։)

Սաղարթօք վարսից, այս է՝ արտաքին դիմօք։ Որ է հաստատուն, այս է անփոփոխ. (Նար. Թ. եւ Մծբ.։)

Զխնկանոցն ոսկի, այս ինքն զաղօթսն ասեմ փոյթ. (Լմբ. ատ.։)

Պսակ Աստուծոյ իւրոյ ի վերայ գլխոյ նորա, այս ինքն աղօթք ուխտի նորա. (Եփր. ղեւտ.։)


Այսակիր

adj.

possessed with a devil or evil genius, tormented with a devil, demoniac.

· Calfa

NBHL (1)

Առ սպանօղսն եւ այսակիրսն եւ կատաղեալսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)


Այսահալած

adj.

that drives away devils.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ կամ դաւթեանն սաղմոսի՝ այսահալած մարգարէի. (Յիսուս որդի.։)


Այսահարութիւն, ութեան

s.

the state of a demoniac or of a person possessed with a devil;
madness, frenzy, fury, franticness.

· Calfa

NBHL (1)

Այսահարութիւն յանասունս գտեալ՝ ոչ ինքեանց լինի աղագաւ. (Մխ. դտ.։)


Այսանակ

adj.

such, like, in this manner or fashion.

· Calfa

NBHL (1)

Կարաւան թշնամեացն այսանակ ձաղանօք գնացեալ մտին ի Դուին քաղաք. (Յհ. կթ.։)


Այսուհետեւ

adv.

henceforth, henceforward, hereafter, for the future;
as for the rest;
now, then, but.

· Calfa

NBHL (1)

Մանաւանդ շ. Եւ արդ. արդ. եւ այժմ աղէ՛. ուրեմն. ուստի. եւ զի այս այսպէս, ապա հետեւաբար՝ ըստ ասացելոցս. τοίνυν, ὤστε, τοιγαροῦν, ἅγε νῦν. itaque, nunc ergo, igitur, unde, agedum, reliquum est. երբոր աս ասանկ է նէ, հապա. տէյինտի, իմտի.


Այսպէս

adv.

thus, in this manner, in the same manner;
so.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպէս արասցեն ինձ աստուածքն, եւ այսպէս յաւելցեն, եթէ ոչ վաղիւ եդից զանձն քո իբրեւ զմի ի սպանելոցն. (Ոսկ. պետր. եւ Եղ.) որ է բացատրութիւն երդմանս ՕՆ ԵՒ ՕՆ։


Այսպիսի, պիսւոյ, պիսեաց

adj.

such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.

· Calfa

NBHL (3)

Այսպիսում ծիծաղական աւանդից։ Գողանալով կամ սպանանելով, կամ որ յայսպիսեաց իցեն. (Շ. թղթ.։)

Յետ այսպիսւոյ գեղեցկայարմար կարգաց։ Զայսպիսի չար աղէտս. (Յհ. կթ.։)

Այսպիսի իմն զկատարելագոյնսն բերէ շահս, մինչ զի ... Ժա՛մ է վարկանել զ ի բաց ի կենցաղոյս խուզումն՝ այսպիսի ինչ. (Պիտ.։)


Այսրէն

adv.

back, again;
եկից — ենդհուպ, I shall return here immediately, I shall be hack presently.

· Calfa

NBHL (2)

Վերստին այսր. անդրէն այսր կամ յետս, եւ միւսանգամ. նորանց հոս, նորէն. թէքրար. եէնիտէն. կէրի. պէրի՝ պուրայա. ἑνταῦθα. կամ բառ բաղադրեալ ի ἁνα ... huc, retrorsum, re ... եւ այլն.

Ժողովուրդ իմ դարձցին այսրէն։ Է՛ջ, եւ ե՛լ այսրէն։ Իբրեւ մտանէր Մովսէս, մերկանայր զպատրուակն, մինչեւ այսրէն ելանելոյ։ Այսրէն վաղվաղակի տագնապաւ դառնային։ Հասեալ այսրէն՝ ունէին զճակատուն տեղի. եւ այլն։


Այսօր, զայս օր, ցայսօր

adv.

today, this day;
մինչեւ ցայսօր, to this day, up to this time.

· Calfa

NBHL (4)

Ո՛չ է այսօր իբրեւ զերէկն եւ զեռանդն։ Այսօր է, եւ ի վաղիւ այլ ոչ գտանի։ Այսօր եղեւ փրկութիւն տանս այսմիկ։ Յիսուս Քրիստոս՝ երէկ եւ այսօր, նոյն եւ յաւիտեանս. եւ այլն։

Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար. (Նար. ՀԱ։)

Ամենայն կեանք մարդոյ այսպէս կատարի՝ յայսօրն եւ ի վաղիւն. զի ամենայն օր այսօր է, եւ զվաղիւն ծնանի. (Սարգ. ՟Ժ։)

Տո՛ւր ինձ զայսօր, եւ ա՛ռ քեզ զվաղիւ. (Ոսկ. մտթ.։)


Այտ, ի, ից

s.

cheek;
համբուրել զայտս, to embrace, to kiss the cheek.

· Calfa

NBHL (1)

Ծաղր ասէ՝ ո՛չ այտիւքն անկեալ հնչումնն եռանդեամբ արեանն, այլ զանապակ զուարթութիւնն. (Բրս. գոհ.։)


Այտումն, ման

s.

inflammation, tumefaction, swelling, protuberance, enlargement;
cf. Այտոյց.

· Calfa

NBHL (4)

Այտնուլն, եւ այտոյց. որպէս խաղաւարտ, ուռոյցք. հետք գանից ի մորթ մարմնոյն. ուռէցք. շիշ. գապարճըգ. οἵδημα, φύσημα, ὅγκος. tumor.

Այտումն. ուդէմա. (յն. ոիտիմա, կամ իտիմա) (Գաղիան.։)

Ի քաղաքն ապաստանեցի այտման. (Սկեւռ. աղ.։)

ԱՅՏՈՒՄՆ ասի առ Գաղիանոսի եւ որ ինչ ի վեր երեւի յայտս կամ յերեսս մարդոյ. որպէս դեռաբոյս հերք մօրուաց, կամ մազ աղուամազ. եւ բիծք կամ պիսակք ծաղկան։ թիւյ, շիլ. ἵονθος lanugo primipili, villus, et faciei lentigo.


Այրաձեւ

adj.

manlike, manly.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս այրաձեւդ, ի նիւթոյ՝ ի պղնձոյ, եւ ի տեսակէ՝ ի ձեւոյ։ Զայրաձեւն պղնձի. (Պորփ.։ եւ Անյաղթ։)


Այրանամ, ացայ

vn.

cf. Այրիանամ;
cf. Արիանամ.

· Calfa

NBHL (2)

Մանկան ելոյր, եւ այրացելոյր։ Մանկան ելոյր՝ այրանալ. (Պորփ.։ եւ Անյաղթ։)

Յաղագս այրացելոյ Աստուածութեանն. (Իգն.։)


Այրեմ, եցի

va.

to burn, to enflame, to fire;
to torrefy, to scorch, to parch, to dry.

· Calfa

NBHL (4)

Կամ որպէս փաղաղել. լափել հրոյ. διαφλέγω, καταφλέγω. exuro

Այրեաց Յեսու զքաղաքն հրով։ Գուցէ այրիցեմք զքեզ եւ զտուն հօր քոյ։ Այրեաց զօրանն։ Այրեցեալ էր քաղաքն։ Այրեցին ի հուր զսրբութիւն քո. եւ այլն։

Այրիլ անաղօտ ի մեծախորհուրդ սրբումն սեղանիս. (Նար. ՁԱ։)

Զի մի՛ պնդեսցի մերձաւոր արեանն զկնի սպանողին, մինչդեռ այրիցի սիրտ նորա։ Յամբարտաւանել ամպարշտի այրի աղքատն. (Օր. ԺԹ. 6։ Սղ. ՟Թ. 29։)


Այրեցումն, ման

s.

conflagration, deflagration, combustion, burning.

· Calfa

NBHL (3)

Քաղաքաց եւ շինից այրեցումն. (ՃՃ.։)

Այրեցումն ի հուրն քաղդէացւոցն. (Արշ. ՟Ժ։)

Անունդ այրեցման պատշաճ ... պատշաճագոյն են այրեցմունքն։ Մորմոքումն այրեցման ծնողական աղէտի. (Մագ. ՟Բ. ԿԶ։)


Այրութիւն, ութեան

s.

virile age, age of manhood, virility, manhood;
widow-hood.

· Calfa

NBHL (2)

Առանց մարդկային օգնականութեանց է այրութիւնն։ Քան զամենայն կանանց եւ աղջկանց տարաժամ հասեալ յայրութիւն։ Չեմք յայրութեան, զի զփեսայն ընկալաք. (Ոսկ.։)

Մնաց մայրն այրութեամբ ի մատաղ հասակի։ Ձմեռն այրութեան ի վերայ կայր. (Վրք. ոսկ.։)


Այց

s.

visit;
search;
inspection;
— առնել, յայց ելանել, to visit, to go to see, to make a visit;
— եւ խնդիր առնել, յայց եւ ի խնդիր ելանել, to search, to examine, to observe.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՅՑ ԱՌՆԵԼ. ἑπισκοπέω, ἑπισκέπτομαι. inspicio, observo, visito դիտել. զննել. հայել. նայել. աղէկ մը նայիլ, աչք անցնել. տըգգաթ իլէ պագմագ՝ նազար էթմէք, կէօզէթմէք, կէօզտէն կեշիրմէք.

Հայեցաւ ի խնորհութիւն աղախնոյ. յն. վերահայեցաւ. (Ղկ. ՟Ա. 48.)

Կենդանի մաղթանք նորա այց ինձ արասցէ։ Ոչ ձեռն կարկառի առ կիրս վտանգաւորին՝ այց առնել նմին. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ԺԹ։)

Յաւուր՝ յորում այց արարից, ածից ի վերայ նոցա զմեղս իւրեանց։ Այց արարից մեղաց նոցա։ Եւ այց արարից ի վերայ նոցա՝ որ նստէին յերկրին Եգիպտացւոց, որպէս արարի այց Երուսաղէմի, սրով եւ սովու։ Այց արարից անօրէնութեան մանկութեան քո. եւ այլն։


Այցեմ, եցի

va.

to visit;
to search.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՅՑԵԼԻ Է. դիմազուրկ (որ ըստ յն. մակբայ ասի). արժան է տեսանել. կամ պէտք են այց առնուլ, դիտել, նկատել, խուզել, խնդրել, հոգալ. աղէկ մը նայելո՛ւ է. պիր էյի պագմալը, միւլահազա էթմելի. ἑπισκεπτέον. oportet inspici, visendumest, respiciendum, dispiciendim


Անագան

adv. adj. late, behindhand, tardily, long, slowly;
late, tardy;
long, slow, not ready, not prompt;
— ուրոմն, — երբէք, too late very late;
at latest, at the latest.

· Calfa

NBHL (4)

Գիտացեալ զվաղ եւ զանագան կենցաղոյս զվախճան. (Փարպ.։)

Եթէ՛ վաղ, եւ եթէ՛ անագան, սակայն քակտի մնացեալ մարմինն. (Ագաթ.։)

Ոչ կարի վաղ առնիցէ եւ ոչ յոյժ անագան. (Եզնիկ.։)

Գէթ անագան երբէք դիմեսցուք առ լոյսն մեր Քրիստոս։ Դարձցո՛ւք գոնէ անագան իմն առ Տէր պաղատանօք եւ ապաշխարութեամբ. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)


Անագանիմ, եցայ

vn.

to delay, to linger, to loiter, to tarry, to stay;
to arrive late, to be late.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆԱԳԱՆԻՄ որ եւ ԱՆԱԳԱՆԵՄ, եցի. չ. χρονίζω tardo, moror Յամենալ. յապաղել. դանդաղիլ. լան զժամանակն յետոյ մնալ՝ ժամավաճառ լինելով. ուշանալ. կէճիքմէք.


Անագանեմ, եցի

va.

cf. Անագանիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մասնիկ բաղադրութեան ի սկիզբն բառից՝ հասարակօրէն է նշանակ բացասութեան կամ պակասութեան, որպէս ի մեզ Ապ. յն. ա, ան, աբօ, նի. պրս. նա, պի թ. (ի վերջէ) սըզ. զորօրինակ տեսցի յայսմհետէ յաճախութեամբ։ Սովին մասնկամբ բաղադրեալ գտանին առ յետինս եւ քանի մի այլազգական բառք. զորօրինակ ԱՆԽԱԼԱՏ, կամ ԱՆՂԱԼԱՏ. այս ինքն անսխալ։ ԱՆՆՈՊԱՅ, նէօպէթսիզ. այս ինքն անկարգաւոր, ԱՆՓԱԼԱՆ, փալանսըզ. այս ինքն անհամետ, եւ այլք։


Անազատ, աց

adj.

not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.

· Calfa

NBHL (2)

Առն անազատի զահ սաստիկ ոչ կարացէք տանել. (Պտմ. աղեքս.։)

Խնդրուածք եւ աղաչանք անազատ. (Պտմ. աղեքս.։)


Անազատութիւն, ութեան

s.

want of nobility;
niggardliness, lowness.

· Calfa

NBHL (2)

Խոնարհեսցին ազատքն յանազատութիւն աղախնեացն. (Եփր. ծն.։)

Անազատութեան տեսակք երեք են, չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն. եւ է յատուկ անազատութեանն՝ յոյժ փոյթ ունել ընչիցն, եւ ոչինչ նախատինս համարել յայնոցիկ՝ որ շահու առիթ իցեն. (Արիստ. առաք.։)


Անազգի, զգւոյ, ազգեաց

adj.

ignoble, vulgar, of low extraction, of mean birth.

· Calfa

NBHL (1)

Ճոխից եւ անազգեաց, աղքատաց եւ փարթամաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Անազդելի, լւոյ, լեաց

adj.

insensible.

· Calfa

NBHL (1)

Բարբառով իմն անազդելեաւ ծածկատեսիդ զսոյն պաղատել. (Նար. ԿԶ։)


Անալի

cf. Ընձուղտ.

· Calfa

NBHL (2)

Անաղ. անհամ. անլի. դուզսուզ. յն. անալօս. ἅναλος.

Յաղի եւ յանալի ջրերոյն լինի լեղ. (Ոսկիփոր.։)


Անալոցագոյն

adj.

insipid, tasteless;
pernicious;
very unproductive.

· Calfa

NBHL (1)

Զյորձանուտն բաժանէ ընդհարմամբ զանալոցագոյն բերմունք կենցաղոյս. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Անալութ, ի

cf. Ընձուղտ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆԱԼՈՒԹ որ եւ ԶԱՆԱԼՈՒԹ. cf. ԸՆՁՈՒՂՏ. καμηλοπάρδαλος. զիւրնափա, զիւրաֆէ. (Օրին. ԺԴ. 5։ Գաղիան.։ Խոր. աշխարհ։) ուր ասէ՝ գտանիլ ի Գուգարս, որպէս եւ յԵթէովպիա եւ ի հնդիկս։


Անախտաբար

adv.

without vices or passions, honestly, innocently.

· Calfa

NBHL (1)

Ամպ, քանզի ի Հոգւոյն Սրբոյ սաղմնառեաց, եւ ծնաւ անախտաբար. (Ոսկ. ի կոյսն.։)


Անակնկալ

adj.

hopeless, despondent, desperate;
unexpected, unforeseen, unlooked-for, sudden.

· Calfa

NBHL (1)

Անակնկալ աղիտից հանդիպեցաւ անձն իմ. (Պիտ.։)


Անամօթ, ից

adj.

shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.

· Calfa

NBHL (3)

Ի բերան անամօթին քաղցրասցի մոյր. (Սիր. Խ. 32։)

Պահողի՝ պարկեշտ գոյն, ոչ շառագունեալ անամօթ ծաղկելով. (Բրս. պհ.։)

Կա՛լ զսանձս իմաստութեան, որով անամօթ արշաւես։ Թախծեալ սրտիւք առ երկնային թագաւորն անամօթ վերաղաղակէին։ Պա՛րտ է՝ անամօթ զողորմութիւնն Աստուծոյ թախանձել. (Կլիմաք.։)


Անամօթութիւն, ութեան

s.

impudence, audacity, effrontery.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ վայր ծաղր, անամօթութիւն. (Մանդ.։)


Անայլայլաբար

adv.

invariably, immutably, constantly.

· Calfa

NBHL (1)

Անայլայլ մնալով յիւրում ձեւոջ։ Հնա՛ր է աճել եւ նուազել՝ անայլայլ մնալով. (Անյաղթ ստորոգ.։)