Entries' title containing աղ : 1847 results

Անդամայաղթ

NBHL (1)

Ծառայք անդամայաղթք, առողջք։ Յորժամ տեսանիցես եւ գլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս՝ անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)


Անդանդաղութիւն, ութեան

NBHL (2)

Անդանդաղն գոլ. ժրութիւն. փոյթ. իշկիւզարլըգ, համարաթլըգ, զայրէթ.. Diligentia.

Շահել անդանդաղութեամբն զհունձսն, աղբերբն՝ զովացումն. (Ածաբ. մկրտ.։)


Անզբաղապէս

NBHL (7)

Անզբաղապէս կալ յաղօթս, կամ խօսել ընդ Աստուծոյ, կամ Աստուծոյ խօսակից լինել. (Նեղոս.։ Խոր. ՟Բ. 88։ Գր. հր.։)

Կատարել զյիշատակ վկայիցն անզբաղապէս։ Անդ կալ անզբաղապէս, եւ աղօթից պարապել. (ՃՃ.։)

Արածէին զհօտն անզբաղապէս սրտիւ. (Յհ. կթ.։)

Եւ անյապաղ, անդանդաղ, առանց ուշ ունելոյ այլոց իրաց. առջի բանը ա՛ն ընելով.

Վաղվաղակի փութով եւ անզբաղապէս զայրն առ նա ածցեն. (Բուզ. ՟Դ. 10։)

Հանապազ ընթացի՛ր անզբաղապէս ի յիշատակ վկայիցն. (Եփր. խոստ.։)

որ եւ ԱՆԶԲԱՂԱԲԱՐ, ԱՆԶԲԱՂ. ἁμετεωρίστως, ἁπερισπάστως. sine ulla distractione, cura, constaner. Առանց զբաղանաց. անցնդելի մտօք. անշփոթ. հանդարտիկ. տաղտաղասըզ հուզուր իլէ.


Աշխարհապաղատ

NBHL (2)

Ուր իցէ պաղատանք ի կողմնէ աշխարհին կամ բազմութեան.

Մատուցանէին զաշխարհապաղատ պատգամսն առաջի թագաւորին. (Բուզ. ՟Գ. 21։)


Զօրախաղաց՞՞՞լինիմ

NBHL (2)

Զօրախաղաց լիցուք ի վերայ խուժադուժ ազգաց. (Պտմ. աղեքս.։)

ԶՕՐԱԽԱՂԱՑ ԼԻՆԵԼ. στρατεύω expeditionem facio Զօրօք խաղալ, արշաւել. դիմել. որ եւ ասի ԶՕՐԱԺՈՂՈՎ ԼԻՆԵԼ Ի ՎԵՐԱՅ.


Խաղակատակ լինիմ

NBHL (2)

ԽԱՂԱԿԱՏԱԿ ԼԻՆԵԼ. Խաղ առնել կատակելով. կամ խաղկատակ ծաղրածու գտնիլ.

Երթայր առ թագաւորն հայոց. Խաղակատակ լինել նոցա. (Բուզ. ՟Ծ՟Զ. 10։)


Խորշաքաղ

NBHL (1)

Երկաքանչիւր ոք կողմն (զգեստուց) գանգրաձեւ գեղեցիկ խորշաքաղ զպարեգօտսն պի կուրծն ժողովեսցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Ծաղկալից

NBHL (7)

Լցեալ կամ ծաղկօք.

Ծաղկալից դաշտքն դառնային ի հոսանս արեանց բազմաց. (Եղիշ. ՟Զ։)

Առաւել քան զդաշտս ծաղկալիցս պայծառագոյնք են. (Եղիշ. յառաքեալս.։)

Անդաստան ծաղկալից եւ պտղալից. (Փարպ.։ եւ Խոսր.։)

Ծաղկալից պտղալից դրախտ, կամ ծառ. (Ոսկ. մտթ.։)

Ծաղկալից քարոզութիւն. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)

Ծաղկալից համապայծառք թեւք (սիրամարգի). (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)


Ծաղկուտ

NBHL (5)

Իբր Ծաղրածու. ծիծաղօղ. (եթէ չկայցէ սխալ գրչի)

Բարեօք, ասէ, երթալ ի տուն սգոյ՝ քան. ի տուն խաղու ... եւ թէ դու եւս նոյնպէս ծաղկու իցես, եւս աւելի դրդիցիս ի լկտութիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։) (յն. այլազգ)։

Ծաղկաւէտ. ծաղկալից.

Ծաղկուտ վայրք. (Վրդն. ծն.։ Փիլ. իմաստն.։)

Մարգք եւ խաղք ծաղկուտք. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 7։)


Ծայրաքաղութիւն, ութեան

NBHL (1)

Զկռապաշտիցն ծայրաքաղութիւնսն անօրինին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 9։)


Հաղորդատուփ, տփոյ

NBHL (2)

Սրբատուփ. տուփն՝ յորում պահի սուրբ հաղորդութիւն.

Եթէ մուկն զհաղորդատուփն կտրէ (զփայտեղէն), եւ զհաղորդն ուտէ, քահանայն վասն անհոգութեանն տարի մի ապաշխարեսցէ. (Կանոն.։)


Հետախաղաղ

NBHL (3)

Անդ զգուշութեամբ զտեղին հետախաղաղ ծածկէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 19։)

Հետախաղաղ արասցէ զամենայն եղբարս իւր. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

ՀԵՏԱԽԱՂԱՂ ԾԱԾԿԵԼ կամ ԱՌՆԵԼ. κατακρύπτω abscondo Զհետս խաղաղել. անհետ առնել. հետակորոյս առնել.


Մաղկատեմ, եցի

NBHL (10)

Փախի՛ր ի մեղաց իբրեւ յերեսաց օձի. եւ եթէ մօտիցիս, մաղկատեսցէ զքեզ. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 2։)

Ի թիւնից մաղկատօղ օձիցն։ Ի մաղկատօղ օձիցն մահաբեր խածմանցն. (Նանայ.։)

ՄԱՂԿԱՏԵՄ ՄԱՂԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԱՂԿԱՏԻՄ. δάκνω mordeo եւ այլն. որպէս թէ մխելով զժանիս կամ զխայթոց՝ հատանել ծակոտել իբր զմաղ. այսինքն Խածանել. խայթել. հարկանել օձի. կծանել. մորմոքեցուցանել. կր. Հարկանիլ յօձէ՝ կամ մականաւ, այսինքն գաւազանաւ եւ այլն. կրել զցաւ. չարչարիլ. տանջիլ. մորմոքիլ. ցաւագնիլ. խածնել, խօթել, կճել, ցաւցընել. կր. ցաւ քաշել, խշխշալ, մզմզալ.

Ոչ կսկծեալ մաղկատեցոյց զնա դսրովական բանիւք. (Զքր. կթ.։)

Գթացեալ ողորմի հարելոցն եւ մաղկատելոցն յօձից սատակմանէ։ Օձ էր՝ որ սպանանէր, եւ որ սպանանէրն՝ նոյն եւ մաղկատէր. եւ ի ձեռն միւս օձին տեսլեան՝ մաղկատեալքն ընդունէին զառողջութիւն։ Մաղկատեալք յառաջին հին թիւնից վիշապին։ Արարիչ ամենեցուն, եւ բոլորեցունց նորոգիչ, եւ ունի զմարմին մաղկատելի, այլ ոչ մաղկատող. եւ մաղկատի ի մարմին, այլ ոչ յոգի. (Եղիշ. խաչել.։)

Վասն իմ հարուածեալ՝ մաղկատիս իմովս, եւ գանակոծ գանից համբերես ո՛վ տէր. (Զքր. կթ.։)

(Մեծատունն) մաղկատելով ի տարտարոսին, եւ հառաչմամբ հայցէր զօգնութիւն. (Գանձ.։)

Մաղկատեալք լինէին ապաշաւանօք. այսինքն մորմոքէին. (Վրք. ոսկ.։)

Ծնօղխն հարկանեն զզաւակսն, եւ ինքեանք մաղկատին. զնոսա ապտակեն, եւ ինքեանք մորմոքին. (Կանոն.։)

Եւ նոքա լալով մաղկատէին ի վերայ մեր. (Հ. սեպտ. ՟Ի՟Է.։)


Definitions containing the research աղ : 10000 results

Արձակեմ, եցի

va.

to untie, to loosen, to detach, to break;
to unchain, to slacken;
to unpack, to unfold;
to unload, to deliver;
to dispatch, to expedite, to send;
to release, to let go;
to relax;
to throw, to thrust, to fling, to shoot;
to discharge, to disband, to dismiss;
— ի մեղաց, to absolve;
— քարինս պարսատկաւ, to sling;
ձայն —, to scream, to cry;
աչս —, to ogle, to cast eyes on;
— ճառագայթս, to cast a brilliancy, to shine;
բոցս, կայծակունս —, to sparkle;
կիցս —, to fling, to yerk;
նետս —, to draw the bow;
հրացան —, to let off a gun;
հրետ —, to fire a cannon;
— զկին, to divorce;
— զատեան, to dismiss the session;
— զոք, to dismiss a person;
փուք —, to fart, to break wind.

· Calfa

NBHL (5)

Խստամբերողըն հեղիաս՝ երկնից փակօղն եւ արձակօղն. (Շ. տաղ.։)

Հիւանդուն գլուխըն չէ ի յայնց իրացն որ բաղանիքն արձակէ։ Զհիւանդութեան զգլուխքն հալելով արձակէ. (Մխ. բժիշկ.։)

Արձակեաց զաղաւնին զհեա նորա, կամ ի տապանէ անտի։ Եդ յուսնորա զմանուկն, եւ արձակեաց զնա։ Արձակեաց իսահակ զյակոբ, եւ գնաց ի միջագետս։ Արձակեա՛ զիս, քանզի այգ եղեւ։ Ոչ արձակեցից զքեզ, եթէ ոչ օրհնեսցես զիս։ Արձակեա՛ ընդ իս զպատանեակդ։ Արձակելով արձակեսցես զմայրն, եւ զորդիսն առցես քեզ։ Հրեշտակս արձակել։ Իսկ տէր հրեշտակ անողորմ արձակէ ի վարայ նորա։ Արձակել զժողովուրդն, կամ զժողովս։ Արձակել խաղաղութեամբ։ Մահ արձակեաց տէր ի վերայ յակոբայ։ Զի զբարկութիւն իմ յազգ անօրէն արձակեցից։ Արձակեցից ի վերայ դոցա սուր։ Արձակեցից զսուր իմ զկնի նոցա։ Սուր արձակեցից զկնի նոցա։ Արձակել զծառայ։ Արձակեսցես զնա ազատ ի քէն։ Եհա արձակեաց զնա տէր Աստուած ի դրախտէ անտի։ Եհան արձակեաց զղովտ ի միջոյ կործանմանն։ Արձակեցան արքն՝ ինքեանք եւ էշք իւրեանց։ Արձակեցիր ի վերայ նոցա բազմութիւն անխօսուն անասնոց ի վրէժխնդրութիւն։ Արձակել ի վերայ նոցա բազմութիւնս արջոց։ Արձակիցէ զնա բարեւ ընդ ճանապարհ։ Զտիմոթէոս զարձակեալն առ ձեզ. եւ այլն։

Ամենայն պաղոյ նախ նախ արձակի ծաղիկն. (Կլիմաք.։)

Ծայր արձակել. (Անյաղթ բարձր.։)


Արձակիմ, եցայ

vn.

to be untied, delivered, detached, liberated.

· Calfa

NBHL (1)

Արձակին ի խաղաղութիւն. (Տօնաց.։)


Արձակում, ձակի, ձակ

va.

cf. Արձակեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Տեսեալ՝ թէ ոչ արձակու, յարուցեալ փախեան գաղտ։ Արձա՛կ զիս (այսինքն թողացո՛), զի մեռանիմ. (Վրք. հց. ձ։)

Տայիր եւ արձակուիր (զաղքատս)։ Զբռնաւորն կոխեաց, եւ ձայն արձակ՝ ասելով, եկա՛յք. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա. եւ համբ։)


Արձանագիր, գրաց

s.

inscription, title;
epitaph;
trophy, protocol;
matriculation.

· Calfa

NBHL (1)

Սաղմոս. արձանագիր ի Դաւիթ. (Սղ. ՟Ժ՟Ե 1։ ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Զ. ՟Ծ՟Է. ՟Ծ՟Թ։)


Արձանագրեմ, եցի

va.

to inscribe, to write;
to enrol, to check;
to register;
to record, to draw deeds;
to enter a will.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ զայսցանէ արձանագրեցից. (Սկեւռ. աղ.։)


Արձանանամ, ացայ

vn.

to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանացեալ դադարէին յարքունական ապարանսն։ Չուեալ ի վաղարշապատ քաղաք՝ առկայացեալ արձանանայր ի նմա։ Զիւր արձանանալն եւ կալ նստիլ. (Յհ. կթ.։)


Արձանացուցանեմ, ուցի

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

· Calfa

NBHL (3)

Այլոյ մեղաց լինի հաղորդ (սուտ վկայն), եւ արձանացուցանէ զնոսա՝ հաստատելով ի չարիսն, զոր մեղան. (Տօնակ.։ (որ եւ ՔԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ).)

Մարտնչիս ընդ եղբարս եօթն՝ անձամբ միով կապեալս, որք եօթն յաղթութեամբ զքեզ արձանացուցանեն. (Ածաբ. ի մակաբ.։)

στηλητεύω proscribo, facinora alicujus noto, triumpho Կասեցուցանել. յաղթահարել. արգելուլ. նահանջել. առկայացուցանել. դդարեցուցանել. նշանակել եւ նշաւակել. յաղթանակ կանգնել, ձաղել.


Արմանամ, ացայ

vn.

to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք ընդ պիտանացուն մարդկան արմանան, եւ ոմանք ընդ մարգարէութիւնս արմանան։ Զհրեշտակական մատակարարութիւնն արմանամ։ Արմանայ, եթէ եւ այլն։ Որոց զհետ են, եւ արմանան, որք առանց խրատու են (որպէս պչնուլ, յարիլ)։ Ահա արմացայ ընդ դէմս քո եւ ի վերայ բանիս աղսորիկ. (որպէս հայել յերեսս, ակն առնուլ). (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լին.։)


Արմատ, ոց

s.

root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր ի դառն արմատոց երկրի քաղցրաճաշակ պտուղ յայտնեցար. (Նար. կուս.։)

Յաղագս արմատոյն հանուրց մարդկութեանս (այսինքն ադամայ). (Խոր. ՟Ա 3։)


Արմատախլեմ, եցի

vn.

to eradicate, to pull up, to extirpate.

· Calfa

NBHL (1)

որթն աւաղուկ արմատախլի յայգւոյ անտի. (Մեծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Արմատանամ, ացայ

vn.

to take root, to take hold, to grow.

· Calfa

NBHL (1)

Ե՛կ ծառ սաղարթաճեմ արմատացի՛ր ի բուրաստանս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Արմատաջինջ

adj.

extirpated.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս արմատաջինջ առնելոյ. (Ճ. ՟Թ.։)


Արմաւենի, ենեաց

s.

palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.

· Calfa


Արշաւ

s.

course.

· Calfa

NBHL (1)

Արշաւ եհաս ի մեծ դաշտին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)


Արշաւեմ, եցի

vn.

to run;
to go quick and with impetuosity, to run as fast as possible;
to gallop;
to make an incursion or excursion, to pursue;
cf. Արշաւեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ ամենայն երկիւղ վաղվաղակի արշաւեցին. (որ եւ Վազել Զերկիւղիւ, այսինքն անցանել. Վրք. հց. ՟Դ։)

τρέχω, ἑπιτίθεμαι, διώκω curro, invado, persaequor Ընթանալ. յարշաւս գնալ. արշաւանս դնել. խաղալ ի վերայ. յարձակիլ. դիմել. ասպատակել (որ է ձիով ընթանալ) պնդիլ զկնի. գրոհ տալ. վազել, վրայ վազել.


Արուարձային

cf. Արուարձական.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՐՈՒԱՐՁԱԿԱՆ. կամ Բնակեալն յարուարձանս արտաքոյ քան զբուն քաղաքն.


Արուարձան, աց

s.

suburb.

· Calfa

NBHL (2)

Արուարձանք քաղաքացն, զորս տայցէք ղեւտացւոցն։ Զամենայն արուարձանս ձորոյն արբովկայ։ Ամենայն արուարձանք ազգարովդայ, եւ աւանք նոցա, եւ աւանք նոցա, եւ ագարակք նոցա. (Թուոց. ՟Լ՟Ե 4։ Օր. ՟Բ 37։ Յես. ՟Ժ՟Ե 46։)

συγκυροῦν, συγκυρούσα, τὸ πλησιόν pertinentia, confinia, quae sunt prope Արձակավայրք կից ընդ քաղաքի՝ արտաքոյ պարսպաց կամ արձանաց. որ եւ ԲԱՑԱՏ ասի, եւ ԶԱՏՈՒՑԵԱԼՔ, եւ ԴՍՏԵՐՔ՝ իբր շինանիստ վայրք եւ աւանք քաղաքին.


Արուեստ, ից

s.

art, trade, profession, study, condition, office;
artifice, expedient, means, invention, ingenuity;
sign, miracle;
գեղեցիկ ազատական մեքենական —ք, the liberal, mechanical, fine arts.

· Calfa

NBHL (1)

Եփեալ ըստ արուեստի իւղագործաց։ Լի արուեստիւ, եւ իմաստութեամբ, եւ գիտութեամբ։ Ամենայն ոք որ յօրժարեսցէ իմաստութեամբ ըստ համօրէն արուեստից։ Բռնադատեաց արուեստիւն ածել զնմանութիւնն ի գեղեցկութիւն։ Ի դիւթական արուեստի խաբէութիւնս անկանէին։ Էին խորանակարք արուեստիւ. (եւ այլն։ էՈր առ շինողական արհեստսն աշխատին ... իւրաքանչիւր ոք մի արհեստ ի քաղաքի ստանալով. Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Արուեստագիտութիւն, ութեան

s.

knowledge of arts;
state of one skilled in the arts;
qualification to become rmyster, skil-fulness.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն արուեստագիտութեան քաղդէացւոց ասաց։ Ոչ են կատարելապէս ուսեալ զարուեստագիտութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)


Արուեստախօս

adj.

cf. Ճարտարախօս

· Calfa

NBHL (1)

Նախդիրն բաղադրական առ ի զարդ գեղեցկութեան յօրինեալ յարուեստախօսից. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Արուեստական, ի, աց

adj. s. technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքեաց զմովսէս այր հմուտ արհեստական շնորհի՝ քանդել այրել զմեհեանսն. (Կաղանկտ.։)


Արուեստասէր

adj.

industrious, who works diligently, skilful, ingenious, artful.

· Calfa

NBHL (1)

Բաղձալի արհեստասէր համբակաց. (Պիտ.։)


Արուեստաւոր, աց

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

· Calfa

NBHL (1)

Տարայց զքեզ ի քաղաք մեծ, որոյ արուեստաւոր եւ հրաշագործօղ Աստուած է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)


Արուեստաւորեմ, եցի

va.

to make with art;
to invent, to find.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր քաղաք կենդանեացանդրդուելիարուեստաւորեաց. (Նար. խչ.։)


Արուեստեմ, եցի

va.

cf. Արուեստակեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Չափ տաղի առեալ եղեւ (ի բանից պառաւոյ առ երիտասարդն), եւ այնպէս արհեստեցաւ ընտրութիւն տաղից. (Նոննոս.։)


Արութիւն, ութեան

s.

virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.

· Calfa

NBHL (1)

Խաղտեալ զամանցանկութեանն՝ տայ հեղուլ ի բաց զարութիւնսն. (Եզնիկ.։)


Արջասպ, ոյ

s.

vitriol.

· Calfa

NBHL (2)

Յաղութենէն եւ ի դառնութենէն առնեն արջասպն. (Ոսկիփոր.։)

ԱՐՋԱՍՊ գրի եւ ԱՌՋԱՍՊ, կամ ԱՐՋԱՍՊՆ, ի. χάλκανθον կամ χάλκανθος, -θη chalcanthum, atramentum sutorium, vitriolum Մետաղ թափանցիկ իբրեւ ապակի շառագոյն՝ լաւն կանաչագոյն, ի բովս պղնձոյ եւ երկաթոյ, մանաւանդ ի կիպրոս. կայ եւ արուեստականն ի պղնձոյ այրելոյ ծծմբով. պիտանի ի սեաւ ներկս, եւ ի կազմութիւն մելանի, եւ այլոց դեղոց. ... Բժշկարան. ստէպ. ուր յիշի Այրեցած արջասպն, որպէս եւ Հոռոմ արջասպն՝ իբրու լաւագոյնն։


Արջնաթոյր

adj.

black, dark;
dull, sad, melancholy.

· Calfa

NBHL (1)

Ագուցին նմա արջնաթոյր ստորս չորիւք դրօշակօք. (գրեալ էր՝ արջմաթոր). (Կաղանկտ.։)


Արջտակ, ի

s. bot. truffle.

· Calfa

NBHL (1)

(իբրու Սեաւ արմատ, կամ սիրելի արջոյ) κυκλάμηνος cyclamen, arthannita, tuber terrae իտ. pan porcino Անուն խոտոյ եւ ծաղկի, եւ պտղոյ նորա՝ որ է որպէս գետնախնձոր. որ յայլ լեզուս կոչի խոզի հաց, նկան գետնոյ, եւ այլն. ... Բժշկարան. ուր կոչի նաեւ որպէս ռմկ. տռնղուզ աղիրշաղի, եւ մեկնի, թանձր փուշ, որով լուանան զբուրդ։


Արտ, ոց

s.

field, piece of arable land, soil.

· Calfa

NBHL (1)

Այնոքիկ են, արտ՛ որոց լինելութիւնքն։ Յարտունողաց։ Յարտանուանէ։ Յարտ անորոշելի անուանէ։ Յարտաբայէ։ Նարտաբայէ։ Յարտասայց։ Արտա՛կայց։ Արտա՛ստորագրիցելոց. Այսինքն յորոց յունողաց, յանուանէ, ի բայէ, ի սայց այսինքն յայսցանէ. ի կայից կամ յառաջիկայից, ի ստորագրեցելոց։ Իսկ ի յաջորդ բարդութիւնս կամ ի բաղադրութիւնս է որպէս Բաց, տար, ապ, ի դուրս, արտաքս, յայտ, եւ այլն;
cf. ԱՐՏԱՁԱՅՆԵԼ, cf. ՅԱՐՏՈՒՄԵՔԷ. Իբր Յիմեքէ, յիմեմնէ. cf. ԱՐՏ՛, cf. ԱՐՏԱ՛.


Արտաբերեմ, եցի

va.

to utter, to pronounce.

· Calfa

NBHL (1)

Յանքոյթն արտաբերելաց խաղաղութիւն։ Յանակնկնալս կենաց վհէ արտաբերել ի լոյս անձկալի։ Մի՛ արտաբերե զէութիւն պաղոյն. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ը։)


Արտաբերութիւն, ութեան

s.

pronunciation.

· Calfa

NBHL (2)

Որ են եւ սոքա (անուն եւ բայ) մասնկունք արտաբերութեան բանի. (Անյաղթ պերիարմ.։)

Վախճանելոց սոցա՝ նախագրութիւնք, եւ արտաբերութիւնք, եւ դիրք իսկ զանազան գոլ՝ քան եթէ այլոց քաղաքացեացն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Արտադրեմ, եցի

va.

to produce;
to express.

· Calfa

NBHL (2)

Զորոց եւ առաքեալ նախախնամաբար, յաղագս իւրոցն հոգւով սրբով արտադրեաց. (Սարկ. հանգ.։)

Կենացաղականացս՝ փութովարտադրեմք զանձինս, եւ մշտանջենաւորապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 58։)


Արտադրութիւն, ութեան

s.

production, generation, reproduction;
expression;
- հագւատոյ, creed.

· Calfa

NBHL (2)

Արտադրութեանն հաւատոյ սահմանեցելոյ առ ի սրբոց հարցն մերոց ի նիկիացւոց քաղաքին։ Հաւատոյ արտադրութիւն՝ սիւնբոլոն (հանգանակ)։ Ընդթերցեալքն զնոցայսն արտադրութիւնս. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ. եւ Կիւրղ. խ.։)

Ի վերայ բանի նակին է նախերգանն, եւ գրկրորդ՝ արտադրութիւն իրացն. (Անյաղթ ստորոգ.։)


Արտալածեմ, եցի

va.

to drive out, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (2)

Զառաջնորդս սոցա արտալածել ի գաւառէն։ Արտալածեն եւ զսա ի քաղաքէն։ Ամս երիս արտալածիլ. (Պղատ. օրին. ՟Թ. ՟Ժ։)

Արտաքոյ ի քաղաքէն արտալածիւր։ Արտալածէր զբնակութիւն սանդարամետական դասուն. եւ այլն. (Մագ. ՟Ա. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ։)


Արտայայտեմ, եցի

va.

to declare, to express, to utter.

· Calfa

NBHL (3)

Որ յայտնի աղաղակէր եւ արտայայտէր զճշմարիտ թագաւորութիւնն։ Արտայայտեցաք զշրջանաց դիրս։ Զջուրս աւազանին արտայայտեաց, զորս տարածելոց էր ի վերայ հեթանոսաց. (Զքր. կթ.։)

Ընդ աղօտ արտայայտեցին զթայոմն եւ զյարութիւն փրկչին. (Անան. նին.։)

Արտայայտեալ ոմանք զնօս քաղաք, եւ ոմանք զնօս լեառն. (Արիստ. աշխ.։)


Արտաշիկագոյն

adj.

very or more ardent, much inflamed.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաշիկագոյն առու հրախառն սուրբ արեանն. (Անյաղթ բարձր.։)


Արտասահմանեմ, եցի

va.

cf. Աքսորեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Արտասահման եղեն ի մետաղս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)

Սապէս եւ ինքնակալն արտասահմանեաց ի մետաղս։ Բացէ ի բաց արտասահմանել զնա հրամայէ։ Հեղեղաւ զամբարշտութիւն արտասահմանելով. (Խոր. ՟Բ. 87։ ՟Գ. 29. 68։)


Արտասանեմ, եցի

va.

to pronounce, to utter, to articulate, to sound, to recite.

· Calfa

NBHL (1)

Զանծանօթաբաղ երեւումն յեզր ծովուն աշակերտացն փոքր ինչ արտասանեսցուք. (Նանայ.։)


Արտասուաբեր

adj.

that causes, produces tears, that weeps.

· Calfa

NBHL (1)

Զպաղատանս արտասուաբերս. (Ագաթ.։)


Արտասուագոչ

adj.

that cries while weeping.

· Calfa

NBHL (1)

Արտասուագոչ պաղատանք, կամ բարբառ, կամ երգ. (Վրք. հց. ժ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։ Հ. կիլիկ.։)


Արտասուաթոր

adj.

lachrymal, that sheds tears.

· Calfa

NBHL (1)

Արտասուաթոր կականումն, կամ պաղատանք. (Յհ. կթ.։) (Խոսր.։)


Արտասուալից

cf. Արտասուալիր.

· Calfa

NBHL (2)

Արտասուալից աղօթք, կամ հառաչումն, կամ ողբք. (ՅՃԽ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Լ՟Գ։ եղիշ. ՟Ա։)

Արտասուալից աղօթք, կամ հառաչումն, կամ ողբք. (ՅՃԽ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Լ՟Գ։ եղիշ. ՟Ա։)


Արտասուակից

adj.

that weeps with, that partecipates in the sorrow of another;
— լինիմ, to weep together;
to console.

· Calfa

NBHL (2)

Յորժամ տեսցես յաղագս ապաշաւանաց զեղբայրն սգացեալ արտասուակից լեր նմա. (Բրս. յուդիտ.։)

ազգակիցքն ելանէին գաղտուկ արտասուակցորդ (կամ արտասուաց կցորդ) լինել. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 10։)


Արտասուակցորդ

cf. Արտասուակից.

· Calfa

NBHL (2)

Յորժամ տեսցես յաղագս ապաշաւանաց զեղբայրն սգացեալ արտասուակից լեր նմա. (Բրս. յուդիտ.։)

ազգակիցքն ելանէին գաղտուկ արտասուակցորդ (կամ արտասուաց կցորդ) լինել. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 10։)


Արտասուայեղց

adj.

melting in tears, weeping.

· Calfa

NBHL (1)

Արտասուայեղձ պաղատանք. (ՃՃ.։)


Արտասուեմ, եցի

vn.

to weep, to shed tears;
to lament, to groan, to complain;
to deplore.

· Calfa

NBHL (2)

Արտասուեաց եւ ըզղազար եւ զքաղաքն. (Ոսկ. մտթ.։)

δακρύω lacrymor Արտասուս կամ արտօսր հեղուլ. լալ. աւաղել. արցունք թափել.


Արտասուելի, լւոյ, լեաց

adj.

lamentable, deplorable.

· Calfa

NBHL (2)

Արժանի արտասուաց կամ լալոյ. աւաղելի.

Արտասուելի (տպ. արտասուալից) պաղաիանօք հայցելի է. (Խոսր.։)


Արտասուք, սուաց

s. pl. tears, lamentation;
յարտասուս, հարկանել, լուծանել, to melt in tears;
արտասուօք, with tears;
ջերմ արտասուս իջուցանել, լալ ջերմ արտասուօք, to cry bitterly;
աչք յարտասուս, with tears in the eyes;
արտասուօքս թանալ ոռոգել, to water with tears;
— հոսէին յաչաց նորա, the tears ran from his eyes;
սրբել զարտասուս յաչաց, to dry one's tears.

· Calfa

NBHL (2)

Արտասուօք յարտասուացն փախչիցիք. (Ածաբ. աղքատ.։)

δάκρυ, δάκρυον lacryma Շիթք աղի եւ ջերմ ջրոյ ցօղեալ յաչաց՝ ի նշանակ սգոյ, առ ճնշելոյ սրտին ի ցաւոց, է՛ զի եւ յուրախութենէ. արցունք.


Արտաքին, աքնոց

adj.

exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.

· Calfa

NBHL (2)

Հալածէի մինչեւ յարտաքին քաղաքս. (Գծ. ՟Ի՟Զ. 11։)

Աւելորդ համարելով զարտաքնոցն երկրորդել յաղագս սկզբանն առասպելս. (Խոր. ՟Ա. 2։)