cf. Գերաշխարհ.
· Calfa
Ակն կալեալ մնային գերաշխարհիկքն ամենայն (զուարթունք)։ Խառնին ի դասս անմարմնոցն տօն գերաշխարհիկ տօնել. (Տօնակ.։)
to shave;
to make bald.
· Calfa
Եգիպտացիքն եւ զբոլորն գերծուն զմարմինն, ուր ծածկէ եւ ստուերացուցանէ մազն զմարմինն։ Որք ուսանին ի վարդապետացն, զանուսմնութիւն ի բաց գերծուն. (Փիլ. լին.։)
cf. Գերծանեմ.
· Calfa
Եգիպտացիքն եւ զբոլորն գերծուն զմարմինն, ուր ծածկէ եւ ստուերացուցանէ մազն զմարմինն։ Որք ուսանին ի վարդապետացն, զանուսմնութիւն ի բաց գերծուն. (Փիլ. լին.։)
cf. Գերծանեմ.
· Calfa
Եգիպտացիքն եւ զբոլորն գերծուն զմարմինն, ուր ծածկէ եւ ստուերացուցանէ մազն զմարմինն։ Որք ուսանին ի վարդապետացն, զանուսմնութիւն ի բաց գերծուն. (Փիլ. լին.։)
sublimity, preeminence, excellence.
· Calfa
Զիա՞րդ ոչ յաղթեսցէ Քրիստոս (Մկրտչին) անհամեմատիւք գերունակութեամբք։ Յանուանց եւ ի կատարմանցն գերունակութենէ առնէ զհամեմատութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
to card, to comb (wool);
to tear;
ի հուր — եւ ի ջուր աղալ, to make ropes of sand.
· Calfa
Երկաթի եղնգամբ էր գզեալ։ Գզեսցին մարմինք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Բրս. գորդ.։)
Գզեցին խարազանօք զկուրծսն եւ զթիկունսն։ Տանջեցին ուժգին, մինչեւ գզեցաւ մարմինն։ Չարաչար գզեցին զմարմին նորա։ Արջառաջլօք զմարմինն գզեսցեն. (Հ=Յ. ստէպ։)
(արմատն է Գեղ. լծ. եւ խզել). ξαίνω carmino, carpo Պատառոտել. ծուատել. բրդել. բրդգզել. քճքճել. գզել, գզզել՝ գզաթի կամ բուրդի պէս.
that has the flavour of wine, winy, vinous.
· Calfa
Գինէհամ եւ կարմրատեսիլ. (Զքր. կթ.։)
to get humid, to become damp;
to pollute one's self.
· Calfa
Գիջացեալ է մարմնով, այլ ոչ անհաւատ հոգւով. (Խոր. ՟Գ. 63։ Փարպ.։)
hairy, long-haired;
comet;
Greek monk.
· Calfa
Գիսաւոր ասացեալքն ... Կոմիտք, որ են գիսաւորք. Արիստ.։ Երեւեցաւ աստղ զարմանալի տեսլեամբ վարսաւոր ... զոր անուանեալ կոչէին աստղ գիսաւոր. (Ղեւոնդ.։)
that may be known, perceivable;
—ք, note, remark.
· Calfa
Հնարաւոր կամ յարմար ի գիտել. արժանի գիտելոյ. գիտնալու.
cf. Գիտութիւն.
· Calfa
Զհնազանդութիւն գիտնականութեամբ գեղեցկացեալ՝ ասացին թշնամի մարմնոյն. (Կլիմաք.։)
to fatten, to grow fat.
· Calfa
Գիրացեալ լնու զորովայն մարմնոյն։ Որչափ գիրանայ մարմինն, այնչափ նուազի հոգին. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
to fatten, to make fat;
to make clammy.
· Calfa
Գիրացուցանես զարմինդ քո թանձրութեամբ. (Մաշկ.։)
plumpness, corpulence.
· Calfa
Ի մարմնոցն. (գիրութենէ. իբր ի պարարմանէ. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
cylinder.
· Calfa
(լծ. յն. գի՛լինտրօս) κύλινδρος cylindrus Մարմին ողորկ սիւնաձեւ՝ որպէս քար գլելի եւ գլորելի. (լող քարն ողորկիչ տանեաց, եւ օխլավու ի բանալ զխմոր եւ այլն).
s. adj. prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
· Calfa
Յորժամ տեսանիցես զգլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս, անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)
the head downwards.
· Calfa
Ընդ երկիր անկեալք եւ արմատացեալք, եւ գլլխիվայրք իբր ծառք եղեալք յառապարի. (Փիլ. լին.։)
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
· Calfa
Գծագիրն կենդանւոյ եւ ստուերն զպատկերն նշանակէ։ Հին գծագիրն մարմնաւոր նորոգեցաւ Քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)
Օրինակ է մարմնոյ՝ գծագիրն պատկեր, եւ աստուծոյ՝ արեգակն. (Լմբ. պտրգ.։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
· Calfa
Յինքն գծագրէ։ Մարմնոյ արդարութեամբք զճշմարտութիւնս գծագրել։ Անկենդան յարացուցին գծագրօղն. (Լմբ.։)
to abject, to humble.
· Calfa
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
to be debased, to become abject or contemptible.
· Calfa
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
ambulatory;
moveable.
· Calfa
Սափորովն եւ սրուակաւն՝ զի սերեցան եւ աճեցուցին որ ինչ արկեալ էր ի նոսա. եւ եղեւ խիստ տարրն անխաղաց սափորոյն եւ սրուակին՝ արմատք գնայունք եւ աճունք. (Եփր. ել.։)
that causes to walk, that moves.
· Calfa
Պարտին զարմանալ ո՛չ ընդ գնայունսն, այլ ընդ գնացուցիչն. (Եզնիկ.։)
globule, globe, bowl, spherical or round body;
pincushion;
apple;
— խաղու or խաղալիկ, ball, bowl;
ball (at tennis);
— մեղուաց, swarm of bees;
— հրացանից, ball;
bullet, large ball;
— ձեռնածուաց, juggler's cork-ball;
— որթոյ, bud, button.
· Calfa
ԳՆԴԱԿՔ. Կոշտ մասունք մարմնոյ մեծամեծ կետից եւ այլոց կենդանեաց.
Եւ զեւիաթանայ ընդդէմ կացուցեալ զիւր մարմինն յորձանին, եւ գնդակօքն զհերձմանն ծածկէր զտեղիս. (Փիլ. յովն.։)
ԳՆԴԱԿ կամ ԳՆՏԱԿ. σφαῖρα, σφαιρίον sphaera, globus, globulus, palla, pila Գունտ փոքրիկ. բոլորակ լի, իբրու կծիկ կամ բլիթ կամ կոշտ եւ կունտ մարմին բոլորչի. կնտակ. թօփ, կիւնտէ, կիւլլէ.
leprosy;
syphilis.
· Calfa
Մարմին իւր գոդութեամբ ապականեցաւ. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
to warm one's self.
· Calfa
Չեն ինչ օգուտ հրեշտական քաղցրախառն օդք գարնայնոյ մարմնոյ՝ որ ի տապոյ ջերման գոլանայցէ։ Ի տապ ջերման գոլացեալք. (Ոսկ. ես.։)
grace, thanksgiving, thanks;
— or Խորհուրդ գոհութեան, Eucharist.
· Calfa
Գոհացողութեամբ զցաւս մարմնոյդ ընդունել. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Գոհացողութիւն.
· Calfa
Հեռացեալ են ի գոհութենէ եւ յաղօթից, զի ոչ հակատան գոհութեանն. որ է մարմին եւ արիւն փրկչին մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (Ածազգ. ՟Ա։)
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
· Calfa
Զի մի՛ զյարութեան բան գողացեալ ինքեանք, զնոցա պղերգութիւն եւ քուն լինել պատճառս հանցեն անմահին մարմնոյ գողութեան. (Վահր. յար.։)
Պատճառս յարմարել, եւ գողանալ զեղեալսն։ Սակս գողանալոյն զնշանսն յագէտս լինէին։ Գողանան զճշմարտութիւն. եւ այլն. (Նանայ.։)
mild, delicate, soft, morbid.
· Calfa
Ըստ մարմնոյն վտիտ եւ գողտր, եւ ըստ գունոյն շեկ կամ թուխ. (Տօնակ.։)
of the same nature;
consubstantial, coexistent.
· Calfa
Ոչ հասարակականաց միայն մարդկութեանս՝ իմոց գոյակցաց։ Մարմին նիւթական՝ քարի եւ հողոյ գոյակից. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Ե։)
consubstantiality, coexistence.
· Calfa
Ամենայն արարածք նովաւ ընկալան զլինելութիւն եւ զգոյակցութիւն՝ հոգիք եւ մարմինք. (Նանայ.։)
to be created, to exist, to be;
to be formed, produced.
· Calfa
Մարդս ի յերկուց բնութեանց գոյացաւ, յոգւոյ եւ ի մարմնոյ. (Արշ.։)
Գոյացաւ անայլայլապէս. վասն զի մնաց աստուած. եւ գոյացաւ ըստ մեզ ի մէնջ բոլորովիմբ. այսինքն մարմին եւ հոգի բանական ըստ ճշմարտութեան ունելով. (Մաքս.։)
Բանականաց մարմինք եւս ի ջրոյ գոյանին, է անսովոր։ (Վրդն. ծն.)
substance;
reality;
essence, being, creature.
· Calfa
Զգոյացութիւն բաժանէ ի մարմին եւ յանմարմին. (Սահմ. ՟Բ։)
Գոյացութեամբ ի նմա, իսկ զօրութեամբ արտաքոյ։ Այժմ ի մարմինս իմում իշխանական առաջնորդականն ըստ գոյացութեան է. իսկ ըստ զօրութեան յիտալիա կամ ի սիկիլիա. (Փիլ. այլաբ.։)
God preserve us from it, God forbid;
take care.
· Calfa
ԳՈ՛ՅՇ կամ ԳՈՒ՛Շ. ԳՈ՛ՅՇ ԹԷ. ԳՈ՛ՅՇ ՈՒՐԵՔ. մ. Ի ձայնէս Գուցէ, եւ արմատ բառիս Զգոյշ. իբր՝ Գուցէ թէ. մի՛ գուցէ. մի՛ արդեօք ուրեք երբեք. զգուշալի՝ զի մի՛. չըլլայ թէ, վախեմ որ, եա՛ յանկարծ.
to be proud of, puffed up, elated.
· Calfa
Ի գոռոզացեալ մարմինս, որք ոչ երբէք պարանոց ինքեանց արարչին խոնարհեցուցանէին. (Կիւրղ. ղկ.։)
praise, eulogy, panegyric;
incense;
glory.
· Calfa
Եթէ աստուած առանց մարմնոյ յաղթէր, զի՞նչ գովեստ լինէր նմա. (Եփր. համաբ.։)
place, office;
agency, business of an agent;
procuration.
· Calfa
Եդ աստուած զտիւն ի գործակալութիւն, եւ զգիշերն քնոյ ի դարմանս աշխատութեան. (Յճխ. ՟Է։)
manufactory;
instrument;
organ
· Calfa
Եւ զի՞նչ արդեօք (է) գործարան տնտեսութեանս այսորիկ. սրբոյ կուսին մարմինն. (Բրս. ծն. քրիստոսի.։)
Ձեռք գործարան են մտաց եւ մարմնոց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Զհոգին ոչ կարէ վնասել, այլ զգործարանն նորա զմարմինն. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։)
to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.
· Calfa
Բժշկեալ ինչ յորժամ ոչ դարմանեսցի, փուտն ի ներքս գործէ. (Ոսկ. ես.։)
instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.
· Calfa
Ընթացից գործ (ոտն)։ Խօսնականաց գործի (լեզու)։ Մարմնեղէն գործի։ Գործնականացն գործի. (Նար.։)
Կատարեալ մասանց մարմնոյ զգայականօքն եւ այլ եւս գործեօքն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 7։)
instrumental.
· Calfa
Ի նմանամասնեայցն զգործիականսն, եւ ի գործիականացն զմարդկային մարմինս. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։)
Ազգակից է գործիական կենդանեացն շարժմանց. քանզի վեցկին գործիական մարմինն բնաւորեցաւ շարժիլ, յառաջ եւ ի վերջ, ի վեր եւ ի վայր, յաջ եւ յահեակ. (Փիլ. այլաբ.։)
to colour.
· Calfa
Գունագեղէ եւ զերկրորդն ըստ չափոյ զգալոյ եւ վերնահայեաց աչաց մարմնեղինաց։ Գունագեղի յիւր մարմինն եւ յարիւնն կենսատու. (Վրդն. ծն.։)
of fine colour, fine, graceful.
· Calfa
Է գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)
Գինի գունեղ առնէ զդէմս երեսաց մարմնոյ. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Գունեայ
· Calfa
Է գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)
Գինի գունեղ առնէ զդէմս երեսաց մարմնոյ. (Ոսկ. գծ.։)