Definitions containing the research րամ : 2963 results

Ստորերկրեայ, եայց

adj.

underground;
s. adj. subterranean.

· Calfa

NBHL (1)

κατάγειος, καταχθόνιος, γεώδης terrenus, terrestris. Որ ինչ կայ ընդ երկրաւ, ի խորս երկրի. սանդարամետական. եւ Բնակեալն ի ներքոյ երկնից. հողեղէն. գետնամած.


Ստորին, րնոյ, րնոց

adj. s. inferior, low;
lower part or end, bottom;
subterranean;
tartarus, hell;
— հայք, Lower Armenia;
— ասորիք, Coelesyria;
—ք երկրի, bowels of the earth;
ի —ս մտանել, to set, to go down, to disappear.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՏՈՐԻՆՔ գ. Ստորին վայրք կամ իրք. սանդարամետք. եւ Վայրագոյն դասք հրեշտակաց եւ բնակիչք երկրի ընդ երկնաւ.


Ստորնային

adj.

inferior;
earthly, terrestrial.

· Calfa

NBHL (1)

Զստորնային ծնունդս մահկանացուաց։ Յերկնայնոց, եւ ի ստորնայնոց, եւ ի սանդարամետականաց մեռելոց. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Կ՟Ե։)


Ստորոգեմ, եցի

va.

to specify, to express;
to ascribe, to attribute.

· Calfa

NBHL (1)

որ է որպէս յն ըստոգել, κατηγορέω praedico, dico, tribuo, adscribo. Ստորասել՝ մանաւանդ տրամաբանօրէն. ընծայել ումեք կամ հաստատել զյորջորջումն ինչ զիմեքէ. յայտնել։ Տե՛ս Արիստ. ստորոգ. ստէպ։


Վաղվաղակի

adv.

soon, directly, suddenly, incontinently, immediately, in haste, in a hurry.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ վաղվաղակ կատարեն զհրամանս. (Լմբ. իմ.։)


Վաճառ, աց, ուց

s.

business, trade, commerce, dealings, merchandise, goods, wares, commodities;
market, sale, purchase;
market-place, hall, mart, fair;
—ք, provisions;
cf. Մեծաքանակ;
փոքրաքանակ —, retail trade;
ի — արկանել, to sell, to put up or offer for sale;
— լինել, to be sold, to be on sale;
cf. Հատանիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ ժամանակի ի վաճառ ըստ հրամանացն մատուցաք։ Զոր մեր ի վաճառ իջուցեալ եւ այլն։ (Ագաթ.։)


Վայ, ի, ոյ, ից, ոց

s.

woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.

· Calfa

NBHL (1)

Պահս սրբել, եւ պաղատանս քարոզել վայիւք հրամայէր. (Արշ.։)


Վայ

int.

woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.

· Calfa

NBHL (1)

Պահս սրբել, եւ պաղատանս քարոզել վայիւք հրամայէր. (Արշ.։)


Վայելչաբար

adv.

suitably, decently, properly, pertinently, aptly, justly;
comely, elegantly, genteelly, prettily, graciously.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն այսորիկ ոք յիրաւի եւս վայելչաբար զարմասցի։ Զոր սրբապէս վայելչաբար (յն. սրբավայելչաբար) հրամայեաց ինքն աստուած. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Վայրագասուն

adj.

savage.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ վայրագասուն գազանս արածեալ։ Արածօղս զերամակս զազիրս վայրագասունս խոզից արօտականաց. (Ագաթ.։ Նար. ՟Խ՟Զ։)


Վայրայածիմ

vn.

to wander, to go wandering.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ երամակք վայրենիք վայրայածեալք անկարգութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 1։)


Վայրավատին

adj.

scattered about, dispersed, sporadical.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զերամակս արօտականաց՝ որոց ոչ իցէ հովիւ, վայրավատինս ցրուէին։ Վայրավատինք եղեալ ի գլուխ լերանց եւ յամենայն խորաձորս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. ՟Զ։)


Վանատուր, տրի

s.

inn-keeper, host, hospitable person;
— դիք, Jupiter hospitalis.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՎԱՆԱՏՈՒ. մանաւանդ որպէս մակդիր արամազդայ դիոսի՝ եւ այլոց դից, զի առ մեհենիւք նոցա կայր օտարանոց.


Վանդակ, աց

s.

network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեաց բազմել ի վանդակս բերկրանոցին առ ի ճաշակել կերակուր. (Ճ. ՟Գ.։)


Վանք, նաց, նից, նուց

s.

convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայէ եւ յամենայն գիւղս վանս շինել, զի լիցի օտարանոցք։ Վասն այսորիկ եւ դիպողագոյն եդաւ անուն վանք, զի անտրտում որոց պիտոյ իցէ՝ տայցեն (օթեվանս կամ զպէտս). (Խոր. ՟Գ. 20։)


Վաշխեմ, եցի

va.

to practise usury, to lend on usury, at unlawful interest;
դահեկանս —, to lend money on usury.

· Calfa

NBHL (1)

τοκίζω, δανείζω foenero. Վաշխառութիւն առնել. վաշխիւ տալ զդրամ ի փոխ.


Վաշտիկ, տկաց

cf. Վաշտկան.

· Calfa

NBHL (1)

Պակաս ինչ վաշակօք՝ արամբք ընտրելովք՝ քաջակորով հեծելօք. (Ուռպ.։)


Վաշտկան

s.

soldier in camp.

· Calfa

NBHL (1)

Պակաս ինչ վաշակօք՝ արամբք ընտրելովք՝ քաջակորով հեծելօք. (Ուռպ.։)


Վառ, ի

adj. s.

ardent, burning, inflamed, on fire;
shining, brilliant;
fire, ardour, brilliancy, splendour;
— ի —, glittering, sparkling, resplendent, cf. Փայլուն, cf. Շողշողենի, cf. Պայծառ.

· Calfa

NBHL (2)

Դշխոյ վառ արփւոյն, սուրբ մայր ամենայն. րամից. խմբից մաքրազարդ կուսից, վառ ծիածան կարմիր կապուտից. (Տաղ.։ Գանձ.։)

Վաչագան արքայ հրամայեաց զիւր իսկ վառն արկանել ի վերայ երկրի, եւ զնշխարսն (սրբոյն գրիգորիսի) յարեւ անցուցանել ի վերայ ստորակայ վառին. (Ճ. ՟Գ.։)


Վառ

s.

standard, banner;
purple, royal mantle, veil, tulle, gold brocade, royal robes. adj. mus. grave;
bass;
— ձայն, the sixth metre in the Armenian hymnal;
cf. Խաչվառ.

· Calfa

NBHL (2)

Դշխոյ վառ արփւոյն, սուրբ մայր ամենայն. րամից. խմբից մաքրազարդ կուսից, վառ ծիածան կարմիր կապուտից. (Տաղ.։ Գանձ.։)

Վաչագան արքայ հրամայեաց զիւր իսկ վառն արկանել ի վերայ երկրի, եւ զնշխարսն (սրբոյն գրիգորիսի) յարեւ անցուցանել ի վերայ ստորակայ վառին. (Ճ. ՟Գ.։)


Վաստակ, ոց

s. adj.

work, labour, toil;
pains, trouble, fatigue;
merit, worth, service;
profit, gain, earnings;
tired, fatigued;
— ծառայութեան, service rendered;
— ձեռաց, handiwork;
— արքունի, military service;
գիրք —ոց, Geoponics;
— առնել, to tire, to fatigue, to weary;
— լինել, to labour, to work, to toil, to work hard, to strive, to fatigue or tire oneself with, to be fatigued or tired.

· Calfa

NBHL (1)

Չարար զնոսա վաստակ՝ միւսանգամ քակելով, այլ հողմոյ հրամայեաց։ Չառնելով վաստակ զուսումնասէրսն՝ որք գան զհետ մեր. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. դան.։)


Վաստակեմ, եցի

va. vn.

to work, to labour at, to do;
to gain, to acquire, to earn;
— զերկիր, to till, to dig, to cultivate. cf. Վաստակիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Քեզ որդի վաստակեցեր։ Վաստակէր նա աւուր միոյ իւրովն արուեստիւ դրամս դանկոյ միոյ. (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Դ։)


Վատախորհուրդ, հրդաց

adj.

evil-minded, wicked, malicious;
wanting in judgment, silly, stupid, foolish.

· Calfa

NBHL (1)

κακογνώμων improbus, pravus consiliorum, imprudens. Վատթար եւ անպիտան խորհրդով. չարախոհ. չարամիտ. անմիտ. խորհրդակորոյս. անխոհեմ.


Վատախորհրդութիւն, ութեան

s.

evil counsel, malignity, iniquity.

· Calfa

NBHL (1)

Չարամոգականն թովէր բանիւք՝ իւր վատախորհրդութեան առնել հաղորդս. (Պիտ.։)


Վատամահ

adj.

dead miserably;
— լինել, մեռանել, to die or perish miserably.

· Calfa

NBHL (1)

Չարամահ. բռնամահ.


Վատամտութիւն, ութեան

s.

inconsideration, thoughtlessness;
malicious intention;
evil disposition.

· Calfa

NBHL (1)

Չարամտութիւն. անմտութիւն. անմտածութիւն. անխելքութիւն.


Վատթարագոյն

adj.

worse, more wicked.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զամենեսեան վատթարագոյն եւ թանձրամիտ էր աքազ. (Ոսկ. ես.։)


Վատնեմ, եցի

va.

to dissipate, to consume, to use up, to lavish, to scatter, to dilapidate, to fritter away, to waste, to run through, to exhaust;
— զինչս, to waste one's substance or goods, to squander away one's fortune.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեմ զձեզ շանց արկանել, զի վատնեսցեն զմարմինս ձեր։ Զբնակիչսն կամէր սրով վատնել. (Ճ. ՟Բ.։)


Վարան, ի

cf. Վարանք.

· Calfa

NBHL (1)

Վարան տկարութեան տաղտկայ ընդ հրաման հրամանատուի. (Սեբեր. ՟Գ։)


Սայրասուր

adj.

well pointed, sharp, cutting, piercing, trenchant;
— սուսեր, trenchant glave.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեաց սղոցք սայրասուրք եւ տապակս երկաթիս պատրաստել. (Ճ. ՟Ա.։)


Սան, ուց

cf. Սանական.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սան մեծ պղնձի, կամ ի պոյտն։ Արար քիրամ զսանսն։ Արկցեն ի սանս ջեռուցեալս։ Եղիցին սանք ի տան տեառն իբրեւ զտաշտս.եւ այլն։


Սան, ից

s. chem.

kettle, boiler, caldron, saucepan, stewpanchem. still, cucurbite;
— պապենի, Papin's digestor, athanor, digesting-furnace.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սան մեծ պղնձի, կամ ի պոյտն։ Արար քիրամ զսանսն։ Արկցեն ի սանս ջեռուցեալս։ Եղիցին սանք ի տան տեառն իբրեւ զտաշտս.եւ այլն։


Սանդարապետ

s.

god of Hades, Pluto.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ խնդրեալ հրաման պատասխանւոյ ի սանդարամետապետէն (կամ սանդարամետէն) պրոգէիդայ. (Խոր. ՟Գ. 62։)

ՍԱՆԴԱՐԱՄԵՏԱՊԵՏ կամ ՍԱՆԴԱՐԱՊԵՏ. Δήμητρα Ceres. որ եւ ԴԵՄԵՏՐԷ չաստուածուհի երկրի. Պետ սանդարամետաց. իշխան դժոխոց, կամ շահապետ գերեզմանաց, դիք ստորերկրեայք. Երկիր, հող.


Սանդիտոռն, տոռամբ

s.

pestle;
— մեքենական, crushing-mill or stamping-mill;
— մեծ, large heavy pestle;
— փոքրիկ, small pestle.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեց սանդիտոռումբք ծեծել զնա. (Ճ. ՟Բ.։)


Սանձահարեմ, եցի

va.

to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.

· Calfa

NBHL (1)

Յորկրամոլութենէ սանձահարեն զորովայնս. (Կլիմաք.։)


Սառնագործ

adj.

producing frost or ice, ice-cold, frosty, freezing.

· Calfa

NBHL (1)

Տիրկան հրամանաւ սաստեցին հիւսիսային հողմոցոն սառնագործ եւ անպտղաբեր բանսարկուին. (Վրդն. երգ.։)


Սառնեղէն

adj.

frosty.

· Calfa

NBHL (1)

Հաստատութիւն ջրամած սառնեղէն. (Ագաթ.։)


Սասանեմ, եցի

va.

cf. Սասանեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՍԱՆԵՄ ՍԱՍԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. σαλεύω commoveo. Տատանել. սարսել. շարժլել. տարաբերել. դղրդել. խախտել. սարամագ. սալլաթմագ (լծ. յն. սալէ՛ւօ ).


Սասանեցուցանեմ, ուցի

va.

to shake, to jog, to jolt, to stagger;
to move, to astonish;
to frighten, to terrify;
— զոտն ուրուք յերկրէ իւրմէ, to cause a person to emigrate.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԱՍԱՆԵՄ ՍԱՍԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. σαλεύω commoveo. Տատանել. սարսել. շարժլել. տարաբերել. դղրդել. խախտել. սարամագ. սալլաթմագ (լծ. յն. սալէ՛ւօ ).


Սաստիչ

s.

a scold, chider, rebuker.

· Calfa

NBHL (1)

Այնչափ սաստիչս հրամայեաց, եւ տանջիցս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)


Սաստկաբար

adv.

cf. Սաստիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Դժուար է սաստկաբար երեւեցուցանել հրամանաւ պատասխանւոյ. այսինքն վճռաբար ասէլ. (Արիստ. առինչ.։)


Սաստկագոյն

adv.

cf. Սաստիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստկագոյն հրամանաւ, եւ քաղցր վարդապետութեամբ. (Նար. յովէդ.։)


Սաստկանդամ

adj.

cf. Յաղթանդամ.

· Calfa

NBHL (1)

Զսաստկանդամ երամս վարազացն գլորեցուցեալ սպանանեն. (Փարպ.։)


Սատանայամիտ

adj.

evil-minded, as wicked as the devil, very malicious, diabolical, devilish.

· Calfa

NBHL (1)

Չարամիտ՝ գործակից սատանայի.


Սատար, աց

s.

workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոստայնս ոչ յոլովագոյնս (ձօնել), քան եթէ ներամսեայ գործ միոյ սատարի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Սատարեմ, եցի

va.

to help, to assist, to aid, to cooperate, to contribute, to serve;
to do, to labour.

· Calfa

NBHL (1)

Օգնէ նմա ի ձեռն գրոյ՝ հրամայելով սատարեալ նմա յամենայն կողմանց. (Խոր. ՟Բ. 69։)


Վարատումն, ման

s.

scattering, dispersion;
defeat, rout, destruction.

· Calfa

NBHL (1)

Տէ՛ր տեսանես զվարատումն երամոց աղաւնեաց քոց յորսորդաց չարաց։ Ողբամք դառնապէս զան ի միմեանց վարատմանն պատճառս. (Սարկ. աղ. եւ Սարկ. հանգ.։)


Վարդապետութիւն, ութեան

s. va.

doctrine, dogma, tenets;
teaching, instruction, precept, maxim, sentiment;
theory;
doctor's degree, lectureship;
աստիճան վարդապետութեան, doctorate;
քրիստոնէական —, catechism;
cf. Զեղում.

· Calfa

NBHL (1)

Զբանին կերակուր ջամբել հրամանատրեցեր վարդապետութեանցն. իմա՛, վարդապետաց։


Վարժարան, աց

s.

college, gymnasium;
grammar-school.

· Calfa

NBHL (1)

Աշակերտեալքն ցրուեալք են, եւ ոչ ժողովեալք ի վարժարանի։ Ու՞ր մեր վարժարանք ի թագաւորական պատրաստեալ հրամանաց։ Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներհուն բանի. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. թղթ. եւ Շ. վիպ.։)


Վարկ, ից, աց

s.

opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.

· Calfa

NBHL (2)

Զանփոխադրելի աստուածավճիռ հրամանս, եւ զանլուծելի վարկս փոխեաց. (Վրդն. յանթառամն.։)

Զուգախնդիր զպատուոյն հայցել վարկ, կամ զերկդրամենին պահանջել վարկ։ Զգեղեցիկ ներբողականսն նմա հատուցանել վարկ։ Զմեծագոյնն բամբասանաց տարաւ վարկ։ Զարդարակ հատուցէ՛ք վարկ (մահապարտիս)։ Ի դէպ է եւ զվարկն հատուցանել արդարակ։ Առ գործոյն հաշուելով զուգահաւասար վարկիչ. (Պիտ.։)