to despise, to scorn, to disdain, to slight, to set, at nought, to take no heed of, to take no account of.
· Calfa
Քամահէք զիմովք հրամանօք։ Քամահեալ զամենայն մարդկաւ։ Որ քամահէ զընչիւք, անտրտում եւ ուրախ կայ եւ մնայ։ Մի՛ զընկերօքն (կամ զընկերաւն) քամահեր. (Ճ. ՟Ա.։ Պտմ. աղեքս.։ Նեղոս.։ եւ Կանոն.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.
· Calfa
Քամեալ մզեցաւ թանձրամսութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
cf. Քանասարիկ.
· Calfa
Հրամայէ ի շանց եւ ի խոզից զգուշանալ, եւ ի միւսոյ եւս քանասարիկ ազգէն գայլոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։) (չարագոյն)
cf. Քանասարիկ.
· Calfa
Հրամայէ ի շանց եւ ի խոզից զգուշանալ, եւ ի միւսոյ եւս քանասարիկ ազգէն գայլոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։) (չարագոյն)
wolf-like, ferocious, fierce.
· Calfa
Հրամայէ ի շանց եւ ի խոզից զգուշանալ, եւ ի միւսոյ եւս քանասարիկ ազգէն գայլոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։) (չարագոյն)
cf. Կանովն.
· Calfa
Ամենայն ինչ ժամանակօք եւ քանոնովք եւ չափովք կշռեալ է։ Այլաբանութեան քաննովք։ զքաղաքավարութեան քանունսն։ զգօնութեան քանուն։ Ի վկայս ապաստանին, որոց բանք քանունք էն դատաւորացն։ Բնաւորական քանոնովն վարեցեալ։ Մոլորեալք ի ճշմարտթենէ քանընոյն։ Ծով ըստ քանոնս հրամանի ոչ էանց։ Չափոցն զուգութեան քաննովն յարմարեալ։ Գարնայնոյն եւ աշնայնոյն արդարակ քաննով զուգօրութեան. (Փիլ.։)
barley-bread.
· Calfa
Հրամայէր վեց առն երկու քաշկէնս ժամէ ի ժամէ ի ժամ, եւ դորակ եւ կէս ջուր. (Եղիշ. ՟Ը։)
shipbuilder.
· Calfa
քիշդիկէր. Նաւակառոյցք առաջինք փիւնիկեցիք, եւ քաշտիկ՝ շամիրամ. (Նոննոս.։)
cf. Քաջաբանիկ.
· Calfa
Հրամայեաց վռամ արծաթ բազում տալ նմա իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն։ Առ ի յիմաստութիւն ճահաւոր՝ գեղեցկագոյնքն ի համբակացն. քանզի զքաջակերպն ասեն եւ քաջաբանս գոլ։ Քաջաբան եւ լի իմաստութեամբ շարադրած. (Խոր. ՟Գ. 65։ Նոննոս.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
well-spoken, abounding in words, eloquent, fluent.
· Calfa
Հրամայեաց վռամ արծաթ բազում տալ նմա իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն։ Առ ի յիմաստութիւն ճահաւոր՝ գեղեցկագոյնքն ի համբակացն. քանզի զքաջակերպն ասեն եւ քաջաբանս գոլ։ Քաջաբան եւ լի իմաստութեամբ շարադրած. (Խոր. ՟Գ. 65։ Նոննոս.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
hair, head of hair, locks, tresses;
foliage, leafy branches, leaves, green dress;
coma, beams;
—ք գիսաւորի, beams or tail of a comet;
—ք բերինիկեայ, Berenice's hair, coma Berenicis;
—ք առիւծու, ձիոյ, mane;
—ք գեղածփեալ, waving, flowing locks;
cf. Հիւսակ;
հողս արկանել զ—իւք, to cover the head with ashes;
cf. Հեր, cf. Մազ.
· Calfa
Ցցունս ի վարսից գլխոց ձերոց մի՛ առնիցէ՛ք։ Աճեցուցեալ զվարսս մազոյ գլխոյ իւրոյ։ Կտրեաց զվարսս իւրոյ։ Առեա զվարսից իմոց՝ փետտեաց զիս։ Կալաւ զվարսից գլխոյ նորա։ Վարսք իբրեւ զառիւծուց մեծացան։ Զվարսս իւրեանց մի՛ անօսրացուսցեն։ Զգլխոյն մորթն վարսիւք հանդերձ զերեսօքն արկանէին։ Վարսք քո իբրեւ զերամակս այծից.եւ այլն։
hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.
· Calfa
Վարսաւորք ոմանք առ նոսա շրջէին բազումք. զորս ի բաց կարել հրամայեաց. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
to drive in, to fix, to thrust in, to plant.
· Calfa
Ցից վարեալ երկաթի ընդ ճակատն՝ յորմն վարսել հրամայէ ի տեսիլ անցաւորաց. (Խոր. ՟Ա. 13։)
luxurious, profligate, licentious, dissolute, lewd, rakish, libertine, lecherous, obscene.
· Calfa
Փոխանակ անասնական ցանկութեանցն վաւաշ լուծութեան՝ ողջախոհ բաղձանօք վերամբարձցի յաստուծոյ. (Պիտառ.։)
Ի վաւաշ տիկնոջէն զրպարտեալ յովսէփ։ Վավաշն եւ բորբորիան շամտրամ։ Վասն սաստիկ եւ վավաշոտ պոռնկական բարուց իւրոց. (Նախ. ծն.։ Խոր. ՟Ա. 14. 16։)
cf. Վաւաշութիւն.
· Calfa
Ո՛չ հարկաւորք եւ ո՛չ բնաւորականք. որպէս արբեցութիւնք եւ վաւաշոտութիւնք։ Մի՛ ոք կարծեսցէ զվաւաշոտութեան ցանկութիւն կամ զսրամտութիւն՝ յակամայիցն գոլ մեղաց. (Նիւս. բն.։)
superexcellent, supreme, eminent.
· Calfa
Տե՛ս ո՛վ վեհագոյն (պետրոս կաթողիկոս)։ Ի խնդրոյ վեհագունիդ հրամանաց. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. թղթ.։)
cf. Վեհերոտ.
· Calfa
Յորժամ դանդաղ եւ վեհեր լինիցի աշակերտն, եւ թանձրամիտ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
Յուսադիրք մեղուցելոց՝ յանկման կանգնումն վեհերոց տերամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
endowed with supernatural excellence, most glorious.
· Calfa
Տիրամայր, հուպ երրակին, լոյս գերազանց, լուսոյն արփի վեհինաճեմ (կամ վեհիցնաճեմ). (Նար. տաղ.։)
cf. Վեստ.
· Calfa
Առ վէստն վահրամ որդի իւր։ Որպէս զգովասանական վեհիդ իմոյ սեպհական վէստիդ վահրամայ։ Վէստ եւ պատրիկ եւ պռոտոսպաթար։ Մագիստրոս, վէստ եւ տուկ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի. ՟Խ՟Ե. ՟Ծ՟Բ։)
to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Հրամայէ աստուած արկղ շինել, որ վերաբերի ջուրց. (Վրդն. պտմ.։)
ՎԵՐԱԲԵՐԵԼ. Ի վեր տանել. վերամբարձեալ մատուցանել. ընծայաբերել.
higher, superior, more elevated;
—, ի —, գոյնս, above;
firstly, before, antecedently.
· Calfa
Անսասցէ հրամանի վերագունի առաջնորդին։ Հրեշտակք բնութեամբ վերագոյն էին քան զմեզ։ Արդ գիտացի ո՛րդեակ, զի վերագոյն քան զիս եղեր. (Բրս. ճգն.։ Իսիւք.։ Վրք. հց. ՟Զ։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
· Calfa
Վերագրէ (աստուածաբանն) զճառն ի յայտնութիւն քրիստոսի, եւ սկսանի ի ծնունդն քրիստոսի։ Ղուկաս զաւետարանն եւ զգործսն առաքելոցն՝ զյունացս աշխարհէն վերագրէ (առ թէոփիլոս ի յոյն լեզու)։ Վերագրէ ղուկաս ի հրամանէ սուրբ հոգւոյն. եւ եղեւ ասէ ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ։ Որպէս վերագրէ երանելին պետրոս, եթէ կերաք եւ արբաք ընդ նմա յարութեան։ Որպէս վերագրեաց երանելին մովսէս, թէ տեսանիցէք զկեանս ձեր կախեալ զփայտէ։ Վասն քո վերագրեաց սողովմոն, փայտ կենաց է ամենեցուն. (Կամրջ.։ Փստ առ զքր։ Զքր. կթ. ծն. Զքր. կթ. հմբ. Զքր. կթ. խչ.։)
suffumigation.
· Calfa
հերակլիտոս զամենեցունն անձն (այսինքն զաշխարհ՝ ասաց լինել) վերածխութիւն ի խոնաւուտիցն. իսկ զոր յանասունսն (զշունչ)՝ յարտաքուստ եւ ի նոցայոցն վերածխութեան համասեռ բնաւորիլ։ Սրամտութիւն է եռանդն շուրջ զսրտիւն՝ արեան, ի վերածխութենէ մաղձոյ, կամ ի պղտորմանէ եղեալ։ Էութենա հրոյն ոչ կրել զորս ինչ օդոց են, որպէս մինչ ապականիլ ի ձեռն վերածխութեան, կամ թանձրանալն. (Նիւս. բն.։)
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
· Calfa
ἁναβαίνω, ἁναλαμβάνομαι ascendo ὐπερυψόομαι revelor ἁφίσταμαι extollor, elevor ἁπαίρομαι discedo ἁφαιρέομαι auferor. Ի վեր եւ ի վերայ ելանել. ամբառնալ. համբառնալ. բարձրանալ. եւ Բարձրամտիլ. եւ Ի բաց բառնիլ. մեկնիլ. եւ այլն. վեր ելլել. եւ վերնալ.
ՎԵՐԱՑԵԱԼ μετέωρος sublimis Վերամբարձ. բարձր.
to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.
· Calfa
Զդրամն արքայական գտի, վերառեալ յաղտից տղմոյ. (Տաղ.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
· Calfa
Ի բաց հրամայէ առնուլ զոսկեհուռ վերարկուն, եւ ձեռն ի ներքս տարեալ՝ զննէ զամենայն մարմինն. (Եղիշ. ՟Ը։)
analytic, analytical;
—ք, analytics.
· Calfa
ἁναλυτικός, -κή, -κόν resolutivus, resolutorius. Կարդեալ ի վերլուծանել զբաղադրութիւն, եւ զդժուարութիւն կամ զմթութիւն. մանրամասն բացատրիչ. մեկնողական.
to analyze, to resolve.
· Calfa
ἁναλύω resolvo, dissolvo. Մանրամասն լուծանել, քայքայել, որոշել. մեկնաբանել, բացատրել.
analysis.
· Calfa
ἁνάλυσις resolutio. Լուծումն բոլորի բաղադրեցելոյ ի պարզ մասունս իւր. լուծականութիւն. քայքայումն. եւ Որոշումն մանրամասն. մեկնութիւն. բացատրութիւն.
reading, recitation.
· Calfa
Գրաւորական վերծանութեամբ։ Տէրունական հրամանացն վերծանութեան. (Խոր. ՟Գ. 61։ Խոսր. պտրգ.։)
mail, made of mail, of chains, meshed, linked, woven;
coat of mail;
network;
զրահք —ք, cuirass, hauberk;
շապիկս —ս զգենուլ, to wear a coat of mail.
· Calfa
ἁλυσιδωτός catenatus. Ոլորեալ. հիւսեալ. շարամանեալ. շղթայագործ.
reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.
· Calfa
Վերտառութիւն կոչէ զյարութիւն մեռելոց, զոր օրինակ տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն, այսպէս եւ ի յարութեան յական թօթափել տարերք մարմնոյն ժողովին հրամանաւն աստուծոյ՝ առնուլ զբանական ոգին. (Շ. բարձր.։)
to make amends, to pay damages, to make compensation.
· Calfa
Որ դառնայ ի դաշանացն, վզենիկ, որպէս հրամայէ օրէնքն զվզենակ ստոցն։ Թէ բամբասէ մարդ զմարդ, եւ ոչ կարէ հաստատել, վզենկի։ Որք լուսով գողանան, վզենկին միայն։ Վզենկի երեսուն լիտր ոսկի. (եւ այլն. Մխ. դտ. ստէպ։)
colossal, gigantic, of great stature, of enormous magnitude;
— արձան, colossus;
— այր, giant.
· Calfa
Ծովական ալիք յետս նահանջի, անկարացեալ զվիթխարեաւն զանցանել լերամբ. (Սկեւռ. ի լմբ. յորմէ եւ Տօնակ.։)
cf. Վիժանք.
· Calfa
Կորնչին վիժմամբ (այսինքն գահավիժմամբ) ընդ խրամս խորխորատին. (Վրդն. պտմ.։)
contentious, quarrelsome, disputatious, wrangling;
litigant, controvertist.
· Calfa
διαλεκτικός argutator. Որ վիճի բանիւ կամ տրամաբանելով. ձեռնարկու. հակաճառօղ. դիմախօս. բանակռիւ.
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
· Calfa
Յորժամ վասն հօր վիճիցին, սկսանին ասել, մի աստուած հայր։ Ոչ հաւանեցաւ հրամանաց մերոց, այլ եւ վիճեցաւ, զանձն իւր անուանեալ քրիստոնեայ. (Սեբեր. ՟Դ։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Վիմակերտ.
· Calfa
Դուք բա՛ց արարէք զվէմդ. վէմ վիմակառոյց ընդ վիմափոր խմբին ... վիմակառոյց, հրաման արքունոյն՝ դուք վերառէ՛ք զվէմդ. (Նար. տաղ.։)
entering, hiding among or under stones.
· Calfa
Վիմասոյզ սորամուտ երամս կաքաւացն եւ սալամբացն. (Փարպ.։)
in free-stone, in polished stone;
— տառեմ, to change into stone, to petrify, to harden.
· Calfa
Յարկս ի վիմատաշ քարանց շինեաց։ Շինեաց զվկայարանսն վիմատաշ կոփածոյ քարամբք։ Վիմատաշ կոփածու քարամբք. (Խոր. ՟Գ. 59։ Եզնիկ երէց.։ Ուռպ.։)
at least.
· Calfa
Լուռ եղէց փարթար զարամազդայ ի կարապն փոփոխութիւն.. . գոնեայ Աստուած մի՛ անուանեսցի. (Կոչ. ՟Զ։)
love of delicacy, of delights, voluptuousness, effeminacy.
· Calfa
Մեհեան համարեսցիս զորկրամոլութիւն, եւ սեղան զոհից նոցա զփափկասիրութիւնն.. . զամենայն կերակուր՝ զոր փափկասիրութեամբ ախորժեսցես, մի՛ կերիցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
soft-mouthed, tractable, docile.
· Calfa
Արեգակնն այնչափ փափկերախ լինէր առ հրամանն. (Գեննանդ.։)
phelmoni, such a one;
եղմոնի — or — եղմոնի, in such and such a place.
· Calfa
Պարզէ Գաբրիէլ մեկնութեամբ, հրաման առեալ ի վեհագունէ ումեմնէ ի պետացն դասուց, որ եւս միջամուխ են երկնաւոր խորհրդոյն, զոր փելմոնի (կամ փեղմոնի) ասաց, որ է ի նշանաւոր դասուց։ (Վարդան ի մեկն. դան.)
to bark, to peel, to pare;
— զընկոյզ, to shell nuts.
· Calfa
Զի՞նչ անաքսարքոս. զոր նիկսկրիսն կիպրացւոց. գոռոզն իբր հատս ցորենոյ եւ կամ գարւոյ փեճոկել հրամայեաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
opening, cleft, aperture, chasm.
· Calfa
Շաղկապ է բառ, որ շաղկապէ զտրամախոհութիւն ոճով, եւ զմեկնութեան փեռեկումն յայտնէ (յն. լնու)։ Տրոհութիւն ասէ զփեռեկումն եւ զորոշումն բանիցն եւ տանց յնթերցողութեանն. (Թր. քեր.։ Երզն. քեր.։)
bride's man or maid, paranymph.
· Calfa
Փեսայածուքն կէտ նպատակի եդեալ սահման աւուր զհարսանիսն յօրինելոյ.. . ըստ օրինացն հարսանեաց՝ ըստ հրամանի փեսայածուացն. (Զքր. կթ.։)
soft feather, down.
· Calfa
Յիւրաքանչիւր ամի յեզափոխեալ զփետրիկս իւրեանց՝ նոր եւ չքնաղ ըստ կարգի շարամանեալ նորոգեն. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
cloak, mantle;
priest's mantle.
· Calfa
Ահաւասիկ փիլոն ասէ. եւ չկարէ ոք ասել, եթէ այլ ինչ չունէր՝ զոր արկանէր. եւ եթէ բնաւ չարկանէր փիլոն, աւելորդ էր հրաման տալ՝ եթէ բերջիր. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)