that penetrates, piercing;
transparent, diaphanous;
— լինել, cf. Թափ անցանել.
· Calfa
Եւ թափանցիկ բնութիւնն անսահման՝ եկն ի սահման ժամանակական. (Գանձ.։)
fresh, cold;
cool, freshness
· Calfa
ψυχρός, κρυερός frigidus, serenus Սաստկական բառիս Հով, (յորմէ Հովանի), եւ նուազականն այլազգականիս սօուգ, սօվուգ. Ցուրտ կամ պաղ բնական եւ ախորժ. բարեխառն. ցօղագին. որ եւ ՋԵՐԻՆ ասի. պաղուկ. սէրին.
that exists, that is of itself, increate;
essential, substantial;
— բայ, substantive, auxiliary.
· Calfa
ԷԱԿԱՆ. ա. οὑσιώδης essentialis Գոյացական. իսկական. ներքին եւ բուն.
cf. Էութիւն.
· Calfa
Ինքն է իմաստութիւն եւ զօրութիւն, անորակ անքանակ հանճար էիցս, էականութեամբ Հօր եկեալ յառաջ Երրեակն յանհասութենէ իսկական զօրութեամբն. (Համամ առակ.։)
essentially, really, in reality, in fact.
· Calfa
ὅντως reipsa, erto, sane, plane, vere եւ verus Իսկապէս. գոյացապէս. տիրապէս. ճշմարտապէս. արդարեւ. իրօք. արդեամբք. եւ Էական. իսկական. ճշմարիտ.
alas! alack! oh! ah!
· Calfa
ԸԷ՛Հ Ը՛Հ Ը՛ՀԸ. Ռամկական միջարկութիւնք, որ ըստ գրոց ասին Ո՜հ, ո՛վ, ո՛.
"cf. Յիշոցք."
· Calfa
ԻՇՈՑՔ եւ ՅԻՇՈՑՔ. Ռամկական առմամբ՝ է Թշնամանք հանդերձ զազրաբանութեամբ. հայհոյութիւն. քիւֆիւր.
essence, reality, substance, truth;
essential, real, effective, true;
besides, moreover;
but, still, yet;
in fact, really;
even;
as for, as to;
զիսկն գիտել, զիսկն ասել, to be thorougly acquainted with;
to tell the simple truth;
to exhaust a subject;
մեզէն — լուաք, we ourselves have heard;
ինձ — գլխովին, to me;
to myself;
բնաւ — ոչ, not at all;
բնաւ — զի՞ լսէք նմա, why do you listen to him ? չէ եւ չէ —, by no means, in no way whatever;
յայտ —է, it is palpable, evident, clear;
— ես, for me, as for me;
— վասն, as for;
— եւ —, in a moment, soon, speedily, immediately, instantly, directly, forthwith;
truly, in effect, really.
· Calfa
Տէր քրիստոս, որ է օծեալ անունդ իսկոյն։ Ծանուցեալ նշանակի իսկ անունն իսկոյ. իմա՛, կամ իսկութեան, կամ ճշմարտին՝ իսկականին (ըստ յաջորդ նշ)։ նոյնպէս է եւ (Նար. ԺԷ.)
reality, truth;
essence, substance, nature;
naturalness;
personality, hypostasis;
essence, essential or volatile oil;
— բեւեկնոյ, spirit, or — of turpentine.
· Calfa
որ եւ ասի ԻՍԿ. οὑσία essentia, substantia. Բուն էութիւն. իսկականութիւն զինչութիւն. բնութիւն. գոյացութիւն. cf. ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆ.
broken by sighs and sobs, groaning, moaning, wailing.
· Calfa
Որ ինչ լինի լալագին հառաչմամբ կամ հեծութեամբ. կականաւոր.
cf. Լալիւն.
· Calfa
Ձայն կրկնակական եղերերգութեան լալեաց բազմութեան։ Թէ զլալեացս ձայն հատես. (Նար. ՟Խ՟Ե. ձ։)
cf. Լալիւն.
· Calfa
Ձայն կրկնակական եղերերգութեան լալեաց բազմութեան։ Թէ զլալեացս ձայն հատես. (Նար. ՟Խ՟Ե. ձ։)
to weep, to shed tears, to cry;
— դառնապէս, to weep bitterly, to shed bitter tears;
— վայրապար, զ— կեղծաւորիլ, to have tears at command;
— ի ծաղուէ, to cry with laughing;
— զմեղս իւր, to mourn for, or bewail one's sins;
— զոք or ի վերայ ուրուք, to weep, to bewail, to deplore some one;
cf. Լալիւն.
· Calfa
Զլալ առնոյր, կական բառնայր. (Ճ. ՟Ա.։)
tongue;
language, speech, idiom;
nation, people;
— լեզու ապխտեալ, smoke-dried tongue;
լեզու աղտեղի, foul tongue;
լեզու կօշկի, toe of a boot or shoe;
լեզու զանգակի, clapper, tongue of a bell;
լեզու երկրի, neck of land;
հայ լեզու, the Armenian language;
գաւառական լեզու, dialect, idiom;
մայրենի լեզու, mother-tongue, vernacular idiom, native language;
կենդանի լեզու, living, dead language;
ուսուցիչ լեզուաց, language-master;
վարժապետ գաղղիական լեզուի, teacher, professor of french;
լեզու չար, սուտ, նենգաւոր, a malicious, slanderous tongue;
լեզու անուշակ, մեղրակաթ, honey-tongued;
լեզու քաջ, վսեմ, eloquent;
խօսել այլ եւ այլ լեզուս, to speak many languages;
to have the gift of tongues;
լեզուի տալ, to speake inconsiderately, cf. Շաղակրատեմ;
to be full of talk;
ի լեզու գալ, արձակել լեզու, to be able to talk, to receive the faculty of speech;
արձակել, ձգել առ ոք զլեզու, to speak openly against, to contradict;
լեզուոյ դրունս դնել, ունել զլեզուն, կարճել՝ սանձել զլեզուն, to hold one's tongue;
to bridle one's tongue;
մերձ ի ծայր լեզուին ունել, to have at one's tongues end;
լեզուն ի քիմս կցիլ, to lose the use of speech, to be tongue-tied, speechless or dumb, to be struck dumb;
անոսկր է լեզու, այլ զոսկերս լեսու, the tongue has no bones and yet it breaks bones;
որպիսի՜ լեզու շաղակրատ, what a chatter-box ! կարի քաջ փոխեաց զլեզու իւր, he has much changed his language, he now sings quite an other tune.
· Calfa
Յորժամ զլեզուոյ ոք զանուն բերէ, ըստ ծայրի ի կօշկի, եւ ծայրի այլոյ, եւ զճաշակական մասն կենդանոյ. (Դամասկ.։)
consubstantial;
of the same nature or essence;
natural, native;
having only one trunk or stem.
· Calfa
ՄԻԱԲՈՒՆ. Բո՛ւն իսկ կամ ի բնէ միաւոր. իսկաբուն. իսկական. համաբնական. համակամ. միաբան կամ միակ.
with one horse.
· Calfa
Յաւելաւ եւ միաձին յովանակական (ընթացք յասպարիզի). (Եւս. քր. ՟Ա։)
only, sole, singular;
alone, lovely;
simple, plain;
solely, singly, singularly, simply;
solitarily;
— թէ, — զի, it being well understood that, on condition that, provided that, unless;
մի —, one only;
ոչ —, not only.
· Calfa
μόνος solus. եւս եւ Միայն անհոլով՝ ունի զզօրութիւն ամենայն հոլովից, մակբայ կարծեցեալ ի մեզ. Մի այն եւեթ. մէն. մեկին. միակ. մին. միական. առանձնական. եղական. սոսկական. միայնաւոր. առանձին ոք կամ ինչ մի. մինակ.
union, junction, conjunction;
adhesion, combination;
reunion;
incorporation;
gluing;
copulation, pairing;
unanimity.
· Calfa
Շահեսցուք զմիաւորիլն մեզ առ աստուած քրիստոսիւ եղեալ ... որոյ զհետ երթեալ՝ շահեսցո՛ւք զհպելան առ աստուած, եւ զմիաւորութիւնն զփրկական՝ ըստ նմանութեան նորա, ըստ նմանութեան աստուածայնոյն միաւորութեան. որպէս ինքն ասաց, ես եւ հայր իմ մի եմք. այսպէս եւ սոքա ի մեզ եղիցին։
till, until, up to;
to, as far as;
when, at the time that;
while, whilst;
— or — զի, so that, in such a manner that;
այնպէս — զի, so that;
— այս — այն, mean time, meanwhile, in the mean time, whilst these things were doing, during that time, in the interim.
· Calfa
Ռամկական է, ՄԻՆՉ ՈՐ, իբր Ցորչափ.
prep. adv. until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.
· Calfa
Այլ ռամկական է ասել
mediocrity.
· Calfa
ՄԻՋԱԿՈՒԹԵԱՆ կամ ՄԻՋԱԿԱՒՈՐ մակբայ ասի որակականն, որ եւ ՔԵՐԹՈՒԹԵԱՆ. որպէս յն. μεσότητος , կամ ποιότητος qualitatis.
Եւս եւ ժամանակականն.
conchylia, purple-fish, murex.
· Calfa
Տիւրոս առ ծովեզերբն հովուական քածին (շան) շրջելով. եւ գտեալ կոնքեղ՝ եկեր, որով այժմ ներկեալ լինի ծիրանին. ապա արիւն կոնքելին եներկ զբերան շանն. եւ հովիւն առեալ բուրդ՝ ջնջէր. եւ բուրդն զգոյն ծիրանոյն առ։ Եւ գիտեցեալ հովիւն, եթէ կոնքելն այնպիսի ներկական բնութիւն ունի՝ հրապարակաց զայն, եւ այնպէս քաղելով առ ծովեզերին զկոնքելն՝ եւ նովաւ կազմէին զծիրանին. (Նոննոս.։)
s. gr. vocative.
· Calfa
Կոչականդ յայտնի առասական. (Երզն. քեր. (գրեալ էր՝ առհասարակական, որ է սխալ, որպէս յայտ է ի յն։))
guest, table-companion;
the host.
· Calfa
ԿՈՉՆԱԿԱՆ. Իբր Կոչնակական, կամ հնչողական. ձայնահան.
to be lost, to disappear;
to perish, to decay, to be destroyed;
to lose one's way, to lose oneself, to go astray, to err;
to go to ruin, to ruin oneself;
— սովամահ, to die of starvation, to be starved to death;
to be dying of hunger;
յիշատակ իմ, all memory of me was lost;
կորեաւ յոյս իմ, my hopes have vanished;
կորիր յերեսաց իմոց, get you gone, be gone.
· Calfa
Ռամկական է ասելն,
colyba, colyva, boiled grain.
· Calfa
ԿՈՒԼԻԲԱՅ կամ ԿՈՒԼԻՎԱՅ. գրի եւ ԿՈՒԼԻՊԱՅ, ԿՈՒԼԻՓԱՅ, ԿՈԼԻԲԱՅ. Ռամկական բառ առ յոյնս, գօ՛լիվա. κόλυβα . եւ Հյ. Հատիկ. այս ինքն Ցորենահատ խարշեալ.
idolatrous;
idolater;
heathen.
· Calfa
εἱδωλολάτρης idololatra, cultor idoli. որ եւ ԿՌԱՊԱՐԻՇՏ (պարսկական յանգիւ փէրէսթ). Որ պաշտէ զկուռս. պաշտօնեայ դրօշելոց. կռամոլ. դիցապաշտ. դիւապաշտ. հեթանոս.
cf. Կսկծագին.
· Calfa
Կողկողէին անպատմելի կսկծական կականմամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. (մի ձ. կոծական։))
fire-worship.
· Calfa
Ընդդէմ պատերազմեալ պարսկական կրակապաշտութեանն. (Ասող. ՟Գ. 2։)
instructive, adapted to exercise.
· Calfa
Բայց միայն ի սակաւուց արուեստից կոչեցելոցն դիպողականացն, բժշկականին, կրթականի եւ ղեկաւարականի. (Նիւս. բն.։)
cf. Հակառակ.
· Calfa
ἑναντίος contrarius, oppositus. իբր Ներհակական. ներհակ. հակառակ. դէմ.
the subject proposed.
· Calfa
Յարգոյ տօնախմբուըեանս անուն՝ աստուածայայտնութիւն. իսկ ընթերցուածոցն նիւթարկութիւն՝ փրկական մկրտութիւն. (Անթիպատր.)
similarity, resemblance, conformity, analogy;
assimilation;
comparison;
uniformity, equality;
imitation;
likeness, image, effigy;
figure, type, form;
parable, example;
ըստ նմանութեան, ի —, in imitation of, after the fashion of;
ըստ նմին նմանութեան, in like manner, likewise;
cf. Բերեմ.
· Calfa
Երանի թէ եւ դուք ըստ բժշկական արուեստին բերէիք զնմանութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
significative;
symbolic;
remarkable, worthy of note, notable.
· Calfa
cf. Նշանակական. այլաբանական.
signed, marked with a sign;
special, signal, famous, remarkable, notable;
symbolic, mystical;
ensign-bearing;
նաւ մի —աւ դիոսկորացւոց, a ship bearing the sign of Castor and Pollux.
· Calfa
ՆՇԱՆԱՒՈՐ. Նշանակական. խորհրդաւոր.
solar heat, hot vapour.
· Calfa
որ է ռամկականն ձայնիցս ՇՈՂ, եւ ՇՈԳԻ. Ցոլք արեւու. տօթ. տապ. տաք.
cloth;
vest, dress.
· Calfa
Ռամկականն բառիս Ձորձ. հանդերձ. զգեստ. կատաւ. լաթ, լաթեղէն.
breath, puff;
wind, breeze;
respiration;
spirit, soul, life;
"միով շնչով, unanimously, with one accord;
— կլանել, առնուլ, to breathe, to take breath, to recover one's breath, to respire, cf. Ոգի առնուլ;
to repose, to rest, to take a little breath or respite;
— առնուլ լիաբերան, to breathe freely;
to draw a long breath;
հատանիլ շնչոյ, to lose breath;
ի վախճանին հասանել, to be near to one's last breath;
ի մի — կլանել, to swallow in one gulp, at a draught;
ամենայն — կենդանի, all that has life;
every living soul;
ց— վախճանին, to one's last gasp;
մինչեւ ի վերջին —ն, to the last moment;
ի յետին —ն հասեալ է, he is at his last breath, in the pangs of death;
ցյետին — կենաց իմոց, to the last moment of my life;
— վախճանին չեւ էր հասեալ, he had not yet yielded his last breath;
ընդ վախճանել շնչոյն, while expiring;
ի — հողմոյ գեղածփեալ, at the mercy of the winds;
cf. Ընդ աղօտ;
cf. Ժահահոտ."
· Calfa
Հողմ է բազում օդ ուժգին եւ յոլովակի հոսեալ. որ եւ համանգամայն շունչ լինի անուանեալ։ Բայց կոչեցեալ է եւ այլ ինչ շունչ, որ ի անկականս, եւ ի կենդանիսն. այլ զայն՝ որ ընդ եթերն շնչեն շունչքն ի չորոյն, հթողմն կոչեմք. (Արիստ. աշխ.։)
prodigality, profusion, luxe, waste, dissipation;
debauchery, disorder, extravagance, luxury, excess.
· Calfa
Չարութիւն ցանկականին՝ զեխութիւն եւ շռայլութիւն։ Գործ շռայլութեան է յօժարիլն ի վայելուածս հեշտութեանց՝ ոչ արգելլով բանականին. (Արիստ. առաք.։)
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
· Calfa
Ո. Ի հայկական բառս լծորդ գտանի երբեմն ընդ այլ ձայնաւորս, մանաւանդ ըստ գաւառական սովորութեան այլեւայլ գրչաց. զոր օրինակ, սիրօղ, սիրօղք, որ եւ սիրաւղ, սիրաւղք, կամ սիրող, սիրողք. մորուք, մօրուք կամ մաւրուք կամ մուրուք. քօղ, քող. մոլոր, մոլար. ոռոգանել, առոգանել. խոհարար, խահարար. փողփողեալ, փաղփաղեալ, կամ փայլփայլեալ, եւ այլն։
twisting, contortion, tension;
intensity, force, stress;
tresses;
—ք բարեկամութեան, ties of friendship.
· Calfa
Ոչ ինչ յայլոց ախտից այնպէս գիտէ քակել զոլոր սիրոյն աստուծոյ՝ որպէս զագահութիւնն։ Մի՛ պոռնկական երգոցն միտ դիցուք, զի մի՛ զոլոր ոգւոց մերոց մեղկիցեն։ Լուծանէ զոլոր մտացն, եւ զբարեկարգութիւն հոգւոյն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
to be circumscribed, bounded, limited.
· Calfa
Լեառնն՝ ոլորտացեալ եւ ի մշակականն եւ ի զինուորութեանն եւ ի նաւաստութեանն ամենավայելուչ արհեստից. (Պիտ.։)