hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.
· Calfa
ՃԳՆԱՒՈՐ. Առաքինի՝ մրցօղ ընդդէմ սատանայի, մարմնոյ, եւ աշխարհի.
hermitical, ascetic, painful, laborious;
— կեանք, ascetic life.
· Calfa
Զսոցա ճգնաւորական մարմինս առեալ ոմն. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Ճգնիմ.
· Calfa
Տկար մարմնով ճգնաւորեալ ազգի ազգի առաքինութեամբք։ Կուսութեամբ ճգնաւորել. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Ճգնեցուցանեմ.
· Calfa
Զմարմինս ճգնեն առանց ընտրողութեան։ Այս փայտս ճգնեաց եւ խայտառակեաց զսատանայ։ Պատառեաց համան փայտ մուրգքէի, ինքն ի նոյն ճգնեալ մեռաւ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.
· Calfa
Զարմասցուք ընդ ճգունսն, զոր մեծ ճգնողն (յոբ) ճգնէր. (Իսիւք.։)
forehead bald;
cf. Ճիւղ.
· Calfa
Ճեղ յարմատոյ հատեալ գօսանայ. (Զքր. ծործոր.։)
walk, covered walk;
terrace, corridor, gallery;
walk, gait;
ծառատունկ —, avenue, broad walk or alley, vista, boulevard.
· Calfa
Յայտ յանդիման մարմնոյն ճեմելեօքն ցուցանեն զհպարտութիւն. (Ոսկ. ես.։)
to walk, to take a walk, to walk out.
· Calfa
Սոկրատէս ճեմի եւ վերծանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
to become wrinkled.
· Calfa
ՃՂՃՄԻԼ. Ճղճիմ լինել մարմնով. (ռմկ. քաշուիլ) զառամիլ. թառամիլ. կնճռիլ.
worm, vermin, small worm;
insect, animalcule;
reptile.
· Calfa
Դարմանեաց զնա ի բոյն իւր՝ բերելոյ նմա մանր ճճիս եւ օձ. (Պտմ. վր.։)
cf. Ճնշեցուցանեմ.
· Calfa
Ճնշէին զնոսա։ Եթէ ոչ ճնշեալ էր զերինջն իմ։ Ճնշեմ զմարմինս իմ։ Փրկեցից զճնշեալն։ Ճնշէի ի նեղութենէ անձին առ պարսպաւն։ Ի նեղութենէն էի ճնշեալ ի պարսպէն.եւ այլն։
Ճնշել զանձն պահօք, կամ զմարմինս կուսութեամբ։ Ճնշել սանձիւ զկզակս, կամ զբարս. (Կոչ. ՟Գ։ Խոսր.։ Նիւս. երգ.։ Յհ. կթ.։)
cf. Ճնշումն.
· Calfa
Ճնշութեամբ մարմնոյս. (Լմբ. սղ.։)
Ապականութիւն զբնութիւնս մարմնոյն ընդ ճնշութեան կրթէր. (Եփր. աւետար.։)
Ի ճնշմանէ արեան ներկեալ լինէին մարմինքն։ Ճնշումն սրտի։ Ի ճնշմանէ շնչերակացն ողբ. (Նչ. եզեկ.։)
exactness, punctuality, accuracy, precision, regularity;
rigour, austerity;
thrift, economy, parsimony, stinginess;
հատուցանել բազում ճշդութեամբ, to pay exactly, strictly, rigorously, to a farthing, with rigorous exactness.
· Calfa
Զարմացել եմ ճշմարտիւ վասն ճշդութեան (կամ ճշտութեան) առակացս. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Ճշմարտիւ.
· Calfa
Ճշմարտապէս, եւ ո՛չ կարծեօք (կամ կարծիս ունելով)։ Եղեւ մարմին բանն ճշմարտապէս. (Հանգ.։ Աթ. ՟Գ։)
love of truth, veracity, sincerity, equity.
· Calfa
Վասն ճշմարտասիրութեան եւ արդար իրաւանց գալ եւ մարմին զգենուլ, եւ զսոյն արդար երեւեցուցանել, եւ մահուամբն իւր փրկել. (Լմբ. սղ.։)
cf. Ճշմարտեցուցանեմ.
· Calfa
Կամ Ճշմարիտ գոլ ցուցանել. հաւատարմացուցանել. հաստատել. յայտ առնել. եւ Վերածել ի ճշմարտութիւն. եւ Ճշմարտախօսել.
power, authority, influence, sway, empire;
pride, haughtiness;
riches, opulence;
abundance, diffusion;
ճոխութեամբ, nobly, magnificently, authoritatively, imperiously, arrogantly, haughtily, ostentatiously, pompously;
քո —դ, Your Lordship.
· Calfa
Զօրաւոր հաւատովք, եւ ճոխութեամբ մարմնականաւ։ Երկրաւոր ճոխութիւնք։ Ոչ յապականացու ընչից, այլ յիւրոյ հոգւոյն ճոխութենէ։ Յանեզրական կենացն յանբաւ ճոխութիւնսն. (Խոր. ՟Գ. 67։ Շ. մտթ.։ Նիւս. կուս.։ Անան. եկեղ։)
to tear;
to haul, to drag or draw along.
· Calfa
Այնպէս ձգեցին եւ ճողքեցին ընդ ապառաժ տեղիսն քարշելով, զի ամենեւին խայծ ոչ մնաց ի մարմինս երանելեացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
to be formed, to take the form.
· Calfa
Կերպացեալ իմովս յաղագս իմ։ Կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն տնօրինաբար։ Կերպացեալ զմերս ի մարմնի. (Շար.։ Նար. ՟Լ՟Դ։)
conformable;
like, similar, resembling;
— առնել, to conform;
— լինել, to comply with.
· Calfa
Կերպարանակից առնել զմարմին խոնարհութեան մերոյ ըստ նմանութեան մարմնոյ փառաց իւրոց. (Ժմ.։)
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
· Calfa
μορφόω, κατασκευάζω formo, figuro. Կերպարանս իմն զգեցուցանել. տեսակաւորել. կազմել. ձեւացուցանել՝ ճշգրտիւ կամ ստութեամբ. տպաւորել. յանդիման առնել. երեւեցուցանել. ձեւացընել, յարմարել, ցցընել.
Տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն. (Շ. բարձր.։)
formed, figured;
resembling, like, conformable.
· Calfa
Եւ հասարակաց գոյի նիւթաւոր, մարմնացելոյ բանին կերպաւոր. (Նար. մծբ.։)
combustible, fit or liable to burn.
· Calfa
Անբովանդակելի եւ կիզելի հրովն ոչ այրիմք կիզանուտ մարմնովք. (Նար. երգ.։)
causticity;
ignition;
combustion;
burning;
conflagration.
· Calfa
Մատնեցի զմարմինս իմ ի կիզումն տանջանացն. (Ագաթ.։)
to burn, to set on fire, to set fire to, to fire;
— արեգական, to tan, to brown, to make swarthy.
· Calfa
Զարմանամ, թէ զիա՛րդ ոչ կիզում. իմա՛ կ. ոչ կիզանիմ։
s. bot. cinnamon.
· Calfa
Կիամոմոն արմատ է բանջարոյ, որ լինի ի տմորիս հայոց։ Ի խնկենեաց ոստսն տեսանեն ... Կինամոնս ելեալ. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. յանթառամն.։)
having the throat half cut;
half killed.
· Calfa
Զամենեսեան անդ բազմեալսն կիսախողխող առնէր։ Այլք կիսախողխող մարմինքն անկեալ դնէին յերկրի՝ ներկեալք յարիւն. (Պտմ. աղեքս.։)
half, in part, by halves.
· Calfa
Այս անէծք եհատ զարմատս տնկոյն, եւ չորացոյց կիսովին զայն. (Վրդն. ծն.։)
cube.
· Calfa
ԿԻՎՈՍ կամ ԿԻՎՕՍ. (զի գրի Կիվաւս) Բառ յն. κύβος cubus որ եւ ասի Քուեայ, քուէ. Կիբիկոն. ըստ հյ. ԽՈՐԱՆԱՐԴ. Մարմին քառակուսի համակողմեան, որ ի վեց կողմանց է քառանկիւն հաւասար. զար, քէպ, քեապ.
use, employment.
· Calfa
Զբոլորն ուրասցին զփրկանակն զկիրառութիւնս։ Մարմնական կիրառութեամբն պատրեալն զթշնամին. (Թէոդոր. մայրագ.։)
passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.
· Calfa
πάθος, πάθη, πάθημα, passio, perpessio, affectio, afflictio, calamitas, եւ այլն. նոյն ընդ Կիր՝ որպէս արմատ Կրելոյ. (հակադրեալ ներգործութեան) եւ ընդ Կարիք, որպէս վիշտ, նեղութիւն, չարչարանք, անցք, այլայլութիւն զգայական. Յօժարութիւն. եւ ընդ Քարշ, որպէս իրք՝ զորս կրէ ոք յանձին. ախտ. եւ Շարժումն ներքին. քաշածը, քաղելը. չետիյի, չէքմեսի, զարեզ, տերպ, շէվք, աշգ, էլէմ.
Կրեաց (տէրն ի մարմնի) զկամաւոր կիրսն եւ զչարչարանսն։ Կիրք՝ քաղցնուլն, վաստակիլն, բեւեռիլն ի խաչին. ներգործութիւն խաւարել զարեգակն, եւ այլն. (Ճ. ՟Է.։)
Յաստուածային վարքս ճգնեալ, եւ զանմարմնոց կիրս ընկալեալ. (Յիսուս որդի.։)
to swallow;
to devour;
to ingulf, to absorbe;
զօդ՝ զշունչ or ոգի to breathe, to take breath;
— զբանս, to listen eagerly.
· Calfa
clime, climate.
· Calfa
Անուանեն զկղիմայն (կամ զկլիմայն) զայն՝ պռոտին արմենիան. (Խոր. ՟Ա. 13։)
to prick;
to sting;
to nip, to bite;
to pique.
· Calfa
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι , δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
ԿԾԵԼ. չ. Կիծ կրել. մարմաջել. որպէս κνήθομαι prurio. կճել.
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կծանեմ.
· Calfa
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι, δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
ԿԾԵԼ. չ. Կիծ կրել. մարմաջել. որպէս κνήθομαι prurio. կճել.
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կծանեմ.
· Calfa
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι, δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
ԿԾԵԼ. չ. Կիծ կրել. մարմաջել. որպէս κνήθομαι prurio. կճել.
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Կծանեմ.
· Calfa
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι, δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
ԿԾԵԼ. չ. Կիծ կրել. մարմաջել. որպէս κνήθομαι prurio. կճել.
Առաքեալքն ի վերնատունն գային, եւ կծանէին զհացն։ Ժողովէին ի ժամու՝ յորում կիծ տէր մեր զմարմին իւր ի վերնատան անդ. եւ իբրեւ ուտէին զմարմինն, եւ առնուին. (Եփր. ՟բ. թես.։ եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
biting, sharp, acute, caustic, poignant;
— առնել, to burn, to scorch;
to pain, to torture.
· Calfa
Ատրագոյն խարանս ի վերայ դնեն. զի իբրեւ պուտկունս ոք զի արկանէ հրով՝ զմարմինն այնպէս կծուակիծ առնէ. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
amulet, talisman.
· Calfa
Հմայք էին ... եւ այս՝ որ ընդ պարանոցաւ եւ ընդ արմակաւ ձեռաց գիր գրեալ եւ քսակով կարեալ կապէին զոր ոմանք կղարթք ասեն. (Նչ. եզեկ.։)
of marble, marble, marmorean.
· Calfa
λίθινος lapideus μαρμόρινος marmoreus. Որ է ի կճոյ. որոյ նիւթն է կիճ. մարմարիոնեայ. քարեղէն. մէրմէռէ, քարէ.
անդ էին թակոյկք կճեալք վեց. (կամ մարմարեայք). (Խոր. ՟Բ. 32։)
cf. Կմախիք.
· Calfa
Ոսկերոտի մեռելոց յետ փտելոյ մարմնոյն. (լծ. թ. կէմիւք, միւմիւք (ոսկր) եւ գըմըգ. (կտոր ոսկոր)
cf. Կնամարդ;
fainthearted, poor-spirited, cowardly, base.
· Calfa
Ի կնատս յայս եւ ի հողեղէնս փոխատրիլ մարմին. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
to sensualize, to enervate, to emasculate, to unman.
· Calfa
Զմարմինսն կաղութեամբ եւ փափկութեամբ կնացուցանէին. (Փիլ. իմաստն.։)
sesame, sesamum.
· Calfa
Մարմնոյ մեծութեամբ բակլա եւ սիսեռն պարծէին առ հատ կտաւատի եւ կնճըթան (որք պարծինն որպէս նիւթ լուսոյ). (Մխ. առակ.։)
Ձիթագործութիւնն ի կնջիւթէ, յարմաւոյ, յընկուզոյ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 103։)
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
· Calfa
Հաւաստել. վկայել հաւաստեաւ. հաւատարմեցուցանել. վճռել. եւ Աւարտել. լրացուցանել. կատարել
Ի ձեռն հոգւոյն կնքեմք զսոսա մարմին եւ արիւն քրիստոսի։ Աստանօր կնքեմ զընթացս բանիս. (Լմբ. պտրգ։)
adj. adv. cf. Կշիռ.
· Calfa
Դնէր ի պարսատիկն, եւ կշռակի ընդ աչամէջսն անցուցանէր։ Զարեգական գնացս ճանապարհացն գիտէ կշռակի։ Յարմարալից եւ կշռակի չափովք ընձեռեաց։ Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն ի մէջ երկոցունց չարապատահ դժնդակութեանցն զուարճացեալ. (Պիտ.։)