to make idle or slothful.
· Calfa
Զի մարդիկ ծուլացուցանիցէ խնդրելոյ յաստուծոյ զօգնականութեանս. (Եզնիկ.։)
apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.
· Calfa
Մարդոյն կազմածի խորհուրդ։ Յետ սոցայն կազմածի՝ մարդն։ Կրկնակ իմն է բնութեանս մերոյ կազմած. (Նիւս. կազմ.։)
to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.
· Calfa
Իմաստութեամբ քով կազմեցեր զմարդն։ Որ կազմեացն զնոսա։ Ի կաւոյ կազմեալ ես եւ դու իբրեւ զիս։ Կազմել զտուն, զգրունս, զբեմ, զբեդեկ տանն, զտապանն, ղէնս, աղեղունս։ Կազմել զէշն, զերիվարս, զկառս. ջնար, կռիւս։ Կազմեցին զյորդանան առաջի արքայի։ մուրթքէ դարմանէր եւ կազմէր զտուն թագաւորին. եւ այլն։
constructing;
preparing.
· Calfa
Յիմեքէ ենթակայէ սկզբնէ եւ նիւթոյ, որպէս զմարդ կազմիչ յաւետ քան արարիչ գիտել. (Կիւրղ. գանձ.։)
construction, organisation, order, arrangement, mechanism, constitution, formation, structure, composition;
preparation, equipment;
— մարմնոյ, oonstitution, temperament, complexion.
· Calfa
to let fall drop by drop;
to distil.
· Calfa
Սուղ ինչ ի դմա զմարդասիրութեան կաթեցուցանել գութ. (Պիտ.։)
cf. Կաթ;
— առ —, drop by drop.
· Calfa
Իբրեւ զկաթիլ մի ի դուլէ են։ Կաթիլ հանէ զմարդ ի տանէ իւրմէ. (Ես. խ. 15։ Առակ. ՟Ի՟Է. 15։)
to be changed into milk.
· Calfa
Սկիզբն մարդկութեանս ջուր է ... ապա մեկնեալ ի ջերմութենէ սրտին՝ կաթնանայ. որ տուեալ լինի մանկանց ի կերակուր. (Բրսղ. մրկ.։)
milk-fed;
suckling.
· Calfa
Կթնասուն եղեր։ Կաթնասուն եղեւ որպէս զմարդ. (Շար.։ Շ. ընդհ.։)
opposition, resistance.
· Calfa
Գիտացեալ զընդդիմակացութիւն նոցա, եւ զանփոփոխ յօժարութիւնն։ Տեսեալ զնորա զընդդիմակացութիւնն անխոնարհելի։ Զի մի՛ յաղթեսցէ մարդկային ընդդիմակացութիւնն. (ՃՃ.։)
contrary thought or sentiment.
· Calfa
Զի՞նչ արդեօք իցէ կռիւ Աստուծոյ առ մարդ (այսինքն հրեշտակին ընդ Յակոբայ), բայց ինձ թուի մարդկային առաքինութեանս (կամ զօրութեան) առ Աստուած ընդդիմաքննութիւն. (Առ որս. ՟Է. յորմէ եւ Վրդն. ծն.։)
s. pl. antipodes.
· Calfa
Ասեն արտաքինքն, թէ գոն ի ներքոյ երկրի մարդիկք եւ այլ կենդանիք, որք ընդդիմոտունք են մեզ։ Եթէ ոչ էին մեզ ընդդիմոտունք ներքոյաբնակք, ո՞ւմ արդեօք արեգակդ տայր զլոյս կէս աւուրն (ի գիշերի)։ Ես հաւանեալ էի ընդդիմոտունս մեզ լինել. եւ այլն. (Շիր.։)
ἁντίποδες adversipedes Հակոտնեայք. բնակիչք ստորին կողման հողագնտոյս իբր ընդ ոտիւք մերովք. վարի աշխըրքի մարդիկ.
familiarity;
acquaintance;
custom;
յ— ածել, to familiarize with;
— ունել ընդ ումեք, to be familiar with.
· Calfa
Մօտ գային (գազանք) եւ ընդելութիւն ընդ մարդոյն ունէին։ Զքարբս յընտելութիւն մարդկան ածեն։ Յորոց կիսոցն եւ մորիքն արտաքոյ ընտելութեան մարդկան են. (Եզնիկ.։)
cf. Ընդելացուցանեմ.
· Calfa
Ընդելուցանելով զմիտս իմ մարդկակիր լինել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
interval, space;
discontinued, intermittent;
loose;
different, separate;
less, lesser;
intermittent;
differently, otherwise;
nor more nor less;
ամք սակաւ ինչ — իբիւրուց, a little less than 10 000 years;
ի՞ւ իցեմք — ի նոցանէ, in what do we differ from them ? ոչ ինչ — է ի նմանէ, he differs not from him;
նուազ ինչ — ի փչմանէ լինել շնչոյն, to be almost at the last extremity, or last gasp;
չեն — յերազոց, they resemble dreams.
· Calfa
Եթէ յազնուականութիւն ոգւոցն հայիցիս, ոչինչ ընդհատ ի հրեշտակաց գտանես զմարդ. (Ոսկ. ես.։)
s. adj. born in the house of, one's master, domestic, servant;
—ք, family;
cf. Ընդաբոյս.
· Calfa
ԸՆԴՈԾԻՆ կամ ԸՆՏՈԾԻՆ. ὀ, ἠ οἱκογενής domi natus, -ta. vernaculus Ի տան ուրուք ծնեալ. ընտանի ծառայ կամ աղախին. եւ Զաւակ ստրկի տան. որդեգիր տանուտեառն եւ տանտիկնոջ. տան մարդ, տան տղայ.
to leap, to recoil, to start with fear;
to be aroused, frightened, dismayed;
to shy, to be testive;
to be disturbed, disconcerted;
to get angry.
· Calfa
Զի մի՛ ընդոստչիցին հրէայքն։ Բայց նոքա եւ ոչ ինչ այնու ընդոստեան, այլ տակաւին իբրեւ ընդ մարդոյ խօսէին. (Ոսկ. գղ. եւ Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 24։)
to cause to leap or recoil;
to shake, to move;
to impel, to push, to spur on, to thrust;
to awaken, to excite.
· Calfa
Ընդոստուցանել ի թագաւորութենէ զմարդիկ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
receiving, welcoming;
capable, susceptible;
acceptable, agreeable.
· Calfa
Մտաց եւ մակացութեան ընդունակ, որպէս մարդ. (Կիւրղ. գանձ.։ Սահմ. ՟Ա։)
vain, void, useless;
empty;
indolent, idle;
in vain, uselessly, empty;
— առնել զակնկալութիւն, to deceive, to disappoint, to frustrate, to destroy the illusions of;
ամենայն ինչ — է, all is vanity.
· Calfa
Ընդունայն է փրկութիւն մարդոյ. (Սղ. ՟Ծ՟Թ։)
Ընդունայն էին ամենայն մարդիկ բնութեամբ. (Իմ. ՟Ժ՟Գ։)
seeking vain and foolish things;
inquisitive.
· Calfa
Միշտ աներեւոյթ ինչ իրաց ցանկայ գիտակ լինել բնութիւն մարդկան. զի քննօղ իմն է եւ ընդվայրախոյզ. (Ոսկ. ես.։)
to run, to run to;
to apply;
to slide;
to gallop;
to walk;
to go, to depart, to pass;
արշաւասոյր —, to run full speed, to rattle along full speed;
երամովին՝ խուռն —, to run in company, in crowds, in a throng, to rush, to crowd, to flock;
— զհետ ուրուք, to follow, to run after;
— զհետ շաւղաց՝ հետոց ուրուք, to follow the tracks, to tread in the steps;
— զճանապարհս իւր, to follow one's career;
այսր անդր —, to dip into, to run over a book;
ընթանալով ասել, to say in few words, to touch lightly;
ի ճանապարհս պատուիրանաց —, to observe or obey the commandments;
բարւոք ընթանան իրք, affairs are thriving, business is prosperous;
cf. Զէն.
· Calfa
Ընթացան միտք մարդկան կարծել՝ թէ չիք մեծ քան զՅովհաննէս եւ ոչ յարքայութիւնն. (Եփր. համաբ.։)
course, race, gait, step, pace, way, means;
progress, succession, train, trace, thread;
method;
—ս առնուլ, to run;
—ից գործի, the feet;
— մի, walking distance;
հետի —, foot-race;
— մտաց, flight of thought;
— կենաց, life's career;
յրնթացս կենաց, in the course of life;
յընթացից ճանաչել զոք, to know one by hisg ait;
բարւոք լնուլ գընթացս իւր, to fulfil the duties of one's station, to discharge one's functions honourably;
արգելուլ զ—ս բանին, to say concisely, to shorten discourse;
—ք հողմոյ, direction Of the wind;
—ք արեգական, լուսանի, եղանակաց, course of the sun, moon, seasons;
—ք սակարանի, վաճառանոցի, հրապարակի, course Of Exchange, of the market.
· Calfa
cf. Ընթերցիչ.
· Calfa
ἁναγινώσκων legens ἁναγνώστης lector Որ ընթեռնու. ընթերցասէր. գրագէտ. դասասաց. վերծանօղ. եւ Անագանոս՝ ունօղ զպաշտօն կարդալոյ եւ մեկնելոյ յեկեղեցւոջ զսուրբ գիրս. կարդացօղ, կարդացօղ մարդ, գիրք կարդացօղ ու մեկնօղ կամ թարգմանօղ.
present, gift, offer, offering;
— առնել՝ տալ՝ մատուցանել, to give, to make a present.
· Calfa
to carry presents, to offer, to make a present.
· Calfa
Ոչ եւս մահկանացու մարմնով, եւ ոչ ի մարդկանէ, այլ ի հրեշտակաց ընծայաբերիլ (յն. սպասահարկիլ) անապական մարմնով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)
to offer, to present;
to show, to expose, to place in sight;
to recommend, to introduce;
զանձն —, to pass one's self off for another, to counterfeit;
այլ իմն միտս —, to possess, or bear another meaning;
սիրելի զանձն, to make one's self beloved.
· Calfa
Ծառայեցոյց (սատանայ) զմարդիկ՝ իւր պաշտօնեայս առնելով, եւ ինքեան՝ զպարտուպատշաճ պատիւն Աստուծոյ՝ ընծայեցուցանելով. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։ (Բայց լինի եւ իմանալ որպէս վերագրել, կամ սեպհականել։))
thrown away, cast, off, flung off;
abject, vile;
exposed, abandoned;
projectile;
— շարժումն, projection;
— ինչ, refuse;
— առնել զմանկունս ի զետ, զկարասին ի ծով, to throw the children in the river, merchandize in the sea;
— առնել զմանուկ, to expose a child;
— լինել, to be thrown out, abandoned.
· Calfa
Քահանայք էին եւ փարիսեցիք, ասէ, եւ ոչ էին լոկ մարդիկ նուաստ եւ ընկեցիկ. յն. վայրապար. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։)
to sink, to deepen, to submerge;
to flow, to inundate, to drown, to plunge, to absorb, to bury;
to dim, to cloud;
նիրհմամբ —, to lull, to make sleepy.
· Calfa
Ընկղմեն զմարդիկ ի սատակումն եւ ի կորուստ. (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 9։)
going to bed;
the hack of a chair.
· Calfa
Տեսիլ դիմացն եւ ընկողմանումն մարմնոյն՝ մարդ ցուցանեն (զՔրիստոս). (Երզն. մտթ.։)
giraffe, came-leopard.
· Calfa
Կենդանի ինչ նման զանալութոյ ... քաղ ծառասէր, եւ մարդամարտ, եւ ընձուղտք (կամ ընծուղտք). (Խոր. աշխարհ.։)
rich, fortunate, mouicd, opulent;
loaded with riches;
— լինել, to be rich, to have one's nest well feathered;
անթիւ —, very wealthy, extravagantly rich;
ըստ երկրի մասանց —, well off, in easy circumstances.
· Calfa
Աւան մի էր մարդաշատ եւ ընչաւէտ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Ընչաւէտութիւն.
· Calfa
Աղքատութիւն եւ ընչեղութիւն յետոյ ի ներքս եմուտ։ Լաւաագոյն է ընչեղութիւն զոր ի ձեռս ունին, քան զոր երազողք ստեղծանեն։ Կեանք մարդոյ ոչ ի դրժելի ընչեղութենէ ստացուածոցս, այլ յիմաստութենէ լինին ... եւ ոչ հանճար՝ ընչեղութեան հաղորդել սովորեաց. (Ածաբ. աղք.։ Ածաբ. կարկտ.։ Ածաբ. ժղ.։)
Փրկանք մարդոյ՝ իւրն ընչեղութիւն. (Պիտ.։)
Բազմամարդութեամբ եւ ընչեղութեամբ. (Ասող. ՟Գ. 3։)
very familiar;
proper.
· Calfa
Չարութիւն, որ զընտանեգոյնն բնութեամբ կենդանի զմարդ՝ անձեռնընդել եւ վայրենի գործ է. (Փիլ.։)
to familiarize one's self, to grow tame, familiar with, to keep company, to frequent, to communicate;
to get inured, to accustom one's self;
անապատի —, to be accustomed to a hermits life;
— կանոնի հաւատոց, to observe the precepts of the Faith.
· Calfa
Գազանս՝ ի մարդկանէ ընտանենալ պարտ է. եւ բազում անգամ գիտացի ընտանեցեալս՝ առիւծս, ինծս, արջս, ոչ միայն առ կերակրօղսն՝ վասն հարկաւորացն շնորհի, այլեւ առ այլսն։ Սիրէ զյանդիմանօղսն, եւ ընդ խրատօղսն առաւել ընդանենայ. (Փիլ.։)
loving ones family.
· Calfa
Ընտանեսէր եւ բարեսէր բնութեամբ է մարդ. (Երզն. մտթ.։)
adj. s. familiar, domestic;
proper;
native;
tamed;
intimate, friend, relation;
domestic;
—ք, family;
հայր —նեաց, the father of a family;
— պատերազմ, intestine strife, domestic broils;
civil war;
— գաւաճան, թշնամի, traitor, intestine foe;
— հաւատոյ, faithful to the Truth;
— լինել գորց, to be familiar with, or versed in literature.
· Calfa
ԸՆՏԱՆԻ կամ ԸՆԴԱՆԻ. οἱκεῖος domesticus, familiaris, propinquus, cognatus, proprius Իբր Ընտան այսինքն ի տան կամ ի տանէ եղեալն. որպէս ընտանի ասին տանուտեառն՝ կինն, զաւակք, ծառայք, ընդոծինք. եւ ամենայն մերձաւոր, բարեկամ, ծանօթ, ընտել, հարազատ, ազգական. իւրքն. եւ իւրական. սեպհական. յանկաւոր. տան մարդ, տնեցի, ճանչւոր, եւ իրեն ընկածը.
Կենդանեացն ջոլիրք՝ ընտանեաց, միանգամայն եւ վայրենեաց։ Հաց՝ սկզբունք արմտեաց եւ պտղոց ընտանի կերակրոց, զոր մարդկան ընտանի կենդանւոյ բաշխեալ ետ Աստուած։ Ի մրգաբերացն ընտանի պտուղս։ Ընտանի ծառք. եւ այլն. (Փիլ.։)
to elect, to choose;
to pick, to sort, to cull;
to discern;
to judge;
to distinguish, to difference, to know;
to decide;
to love, to embrace, to prefer;
— զարժանն, to discern what is just;
— զժամանակն, to choose the time, to select the opportunity;
անկիւնս անկիւնս ընտրեալ, angular;
ընտրեալ կալաւ, he has chosen;
ընտրեցից մեռանել, I would prefer to die.
· Calfa
Ոչ է ամենայն մարդոյ ընտրել ընդ այս եւ ընդ այն. (Վրք. հց. ձ։)
the five senses or wits, senses, sensorium, seat of sense;
a. sensible;
— երկարիտակ or հայելեաց, the eyes;
— հանճարոյ, մտաց, իմաստից, intellect, mind, understanding;
— սրտի, the heart.
· Calfa
Զգայարան բնութեամբ մարմնոյս՝ անբանից կենդանեաց, եւ ո՛չ Աստուծոյ՝ է նմանակից մարդս. (Շ. թղթ.։)
sobriety;
philosophy.
· Calfa
Այլ եւ ի գլուխս լերանց տեսանեմք զգաստասիրութիւն, եւ գունդս հրեշտակաց ի մարդկեղէն մարմինս երեւեալ. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 1։)
to awake, to lead back, to recall, to correct, to undeceive, to disabnse, to put out of conceit, to teach wisdom.
· Calfa
Զգաստացուսցեն զմանկամարդսն. (Տիտ. ՟Բ. 4։)
to warn, to advise, to notify, to instruct, to inform, to announce.
· Calfa
Որով ճանապարհաւ զգացուցանէր որդւոց մարդկան կրկին զԱստուածագիտութիւնն. (Արշ.։)
cf. Զգենում.
· Calfa
Որպէս զգեստաւորի մարդ յասուէ ոչխարի, այսպէս առաջին մերկութիւն մեր ի փառացն՝ զգեստաւորի անպատարագելի ոչխարիւն. (Լծ. ածաբ.։)
dressing or robing one's self;
մարմնոյ զգեցմամբ, clothing himself in flesh.
· Calfa
Իւրով յարութեամբն շնորհեաց մարդկան զյարութիւն եւ զյոյս վերստին զգենլոյն մարմին ննջելոցն հոգւոց, զերծեալք հոգիքն անմարմինք եւ յանմարմնաբար զգեցութենէ թշնամոյն. (Ղեւոնդ.։)
hurtful, to be abstained from or avoided;
important, imposing, considerable;
cautious, circumspect;
certain, secure, sure.
· Calfa
Օրինակ զգուշալի զկնի եղելոցն մարդկան՝ առ ի վարժել զլաւագոյն ուսումն վարդապետութեան. (Պիտ.։)
provident, circumspect, considerate;
exact, just, punctual, scrupulous;
sly, politic;
sober, moderate;
wary, mature.
· Calfa
wise, learned, skilful;
sober, discreet, prudent;
tame, familiar, gentle.
· Calfa
πρᾶος, ἤμερος mansuetus, cicur (իբր Զգայուն յոյժ, զգաստ, զգոյշ. հակառական անզգայի, եւ անզգամի). Ուշիմ, եւ ուշեղ. այսինքն մեղմ, հանդարտ, հեզ. ընդել. ցածուն. հլու, (մարդ, եւ անասուն). եւս եւ σοφός sapiens συνετής intelligens Հանճարեղ, իմաստուն, ներհուն, բանիբուն. խելօք, խելօքիկ, անմեղ.