to search for, to ask, to solicit, to implore;
to demand, to claim, to require, to run after, to pursue;
to ransack, to rummage;
— զանձն ուրուք, to seek one's life;
զարիւն նորա ի ձեռաց քոց խնդրեցից, I will require his blood at your hands;
զքէնս վրիժուց —, to revenge oneself, to be avenged;
— զերեսս Աստուծոյ, to seek God's face;
զշահս անձին եւեթ —, to have no other aim but self-interest.
ζητέω quaero. Ի խնդիր ելանել. որոնել. կամիլ գտանել. յուզել, խուզարկել. ջանալ ի ձեռս բերել. հմուտ լինել. փնտռել, ուզել գտանել.
Խնդրէր լալ։ Խնդրէր սպանանել զնա։ Խնդրես կոտորել զքնղնքս իսրայէլի։ Խնդրեաց սատանայ խարբալել զձեզ։ Նշան խնդրէ։ Զոր խնդրէրն իսրայէլ, այնմ ոչ եհաս։ Իբր ոչ եթէ խնդրեմ զտուրսն, այլ խնդրեմ զպտուղն՝ որ յաճախէ ի բան ձեր։ Խնդրել մերձենալ, կամ տեսանել, կամ մտանել։ Քանզի եւ հայր այնպիսի երկրպագուս իւր խադրէ.եւ այլն։
ԽՆԴՐԵԼ. ἑπιζητέω inquiro, perquiro. Հարցանել. հարձուփորձ անել. քննել. զննել. կամիլ զտեղեկութիւն.
Եւ Կամիլ առնուլ զպէտս. թախանձել՝ կամ առաջարկել զի տացի.
laugh, laughter, gaiety, toying, dalliance, rapture.
ԽՆԾԻՂՔ որ եւ ԽՆԾՂԱՆՔ. Խինդ, կամ խնդութիւն անչափ. հրճուանք տարադէպ. ծափ եւ կայթ եւ ծաղր խենէչ. քրքիջ.
sprightly, gay, merry.
Լի խնծղանօք, կամ լրբանի ծաղու.
that bears or produces aromatic or odoriferous gums.
λιβανωτοφόρος thurifer. գրի եւ ԽՆԳԱԲԵՐ. որ բերէ կամ արտադրէ յիւրմէ զխունկ.
carrying incense, aromatic gums, or precious ointments.
ԽՆԿԱԶԳԵԱՑ ԽՆԿԱԶԳԵՍՏ. μυροφόρος unguentum portans. Որ բարձեալ բերէ յինքեան զունկս կամ զիւղս անոյշս. խնկաբեր, իբր իւղաբեր.
cf. Խնկազգեաց.
ԽՆԿԱԶԳԵԱՑ ԽՆԿԱԶԳԵՍՏ. μυροφόρος unguentum portans. Որ բարձեալ բերէ յինքեան զունկս կամ զիւղս անոյշս. խնկաբեր, իբր իւղաբեր.
cf. Խնկալիր.
ԽՆԿԱԼԻ ԽՆԿԱԼԻՐ. Լի խնկօք, կամ իւղովք անուշիւք. (իրօք կամ նմանութեամբ)
full of incense, odoriferous;
praiseworthy, honourable.
ԽՆԿԱԼԻ ԽՆԿԱԼԻՐ. Լի խնկօք, կամ իւղովք անուշիւք. (իրօք կամ նմանութեամբ)
odoriferous, aromatic.
Ի խնկոյ ածեալ բուրեալ. կամ Ածօղ եւ բուրօղ զանուշութիւն խնկոց.
altar to burn incense upon;
censer.
ԽՆԿԱԿԱԼ որպէս Խնկաման. խնկանոց.
mortar for pounding incense;
incense-box;
perfumer.
τρύβλιον catinus, patena θυΐσκη mortariolum (ըստ հյ. որպէս τριβλίον vas conterendi ). Աման յորում լինէր աղալ կամ փշրել եւ լսուլ զխունկս. եւ կամ յորում պահիւր խունկ աղացեալ. վասն որոյ կոչի նաեւ Կոնք, Սկաւառակ, եւ Խնկաման.
Խնկաղաց, որպէս հայանակ. Իմա՛ որպէս ռմկ. հավանիկ, այսինքնանկան կամ սանդ փոքր։
ԽՆԿԱՂԱՑ ա. Աղացօղ եւ պատրաստօղ խնկոց, կամ խունկ աղացեալ եւ պատրաստեալ խառն ընդ իւղս անոյշս.
cf. Խնկաման.
ardent, fervent, ascending like incense.
Նուիրեալ որպէս զխունկ անուշահոտ կամ հաճոյական.
Խնկանուէր հայցմամ կամ աղօթիւք, կամ մաղթանօք. (Նար. գանձ հոգ.։ Շար.։ Ժմ.։ Նախ. թուոց.։)
incense-box;
censer.
θυΐσκη mortariolum. Խնկաման. խնկոց.
to incense.
Խունկ արկանել կամմատուցանել կամ ծխել.
incense-bearer;
flatterer, fulsome praiser, adulator.
θυμιῶν adolens. Որ խունկ արկանէ. խնկամատոյց. խունկ ծխօղ.
censing;
praise, respect, adoration.
ԽՆԿԱՒՈՐ ա. ԽՆԿԱՒՈՐԵԱԼ. որ եւ ԽՆԿԱԼԻ. եւ ԽՆԿԵԱԼ. Արժանի խնկելոյ. խնկօք պատուելի կամ պատուեալ. սուրբ.
to incense;
to perfume;
to embalm;
to offer up, to offer;
to intoxicate;
to praise, to honour, to adore;
to extol, to flatter, to flatter grossly.
Յառաջագոյն խնկեաց (կամ խնգեաց) զմարմին իմ ի նշան պատանաց. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 8։)
Կամ որպէս Յարգել. մեծարել. բարեբանել. օրհնել. ուստի եւ Խնկեալ ասի, որպէս խնկելի, կամ խնկաւոր. (զորս տեսցես)
incense-tree, oliban, frankincense;
incense, perfume.
Ծառ խնկաբեր, կամ տունկանուշահոտ.
Եւ որպէս՝ Խնկալի, կամ ընդունարան խնկոյ.
marjoram.
ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԻԿ կամ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԱԿ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶՈՒԿ. πόλιον polio, polium, canutola. որ եւ ԽՆԿԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ ողկուզաձեւ բազմահատ ի մի փունջ դեղին եւ անուշահոտ կամ խնկահոտ անթառամ. մարեմ խոտ. (Բժշկարան. Գաղիան.)
lozenge.
Անուն դեղոյ՝ իբր ուտելի կամ կլանելի հանգոյնխնձորոյ։ (Գաղիան.)
apple-tree.
Իբրեւ խնձորի (կամ խնձոր) ի փայտս անտառի։ Ի ներքոյ խնձորոյն (կամ խնձորոյ) զարթուցի զքեզ. (Երգ. ՟Բ. 3։ ՟Ը. 5։)
cf. Խնձորենի.
Իբրեւ խնձորի (կամ խնձոր) ի փայտս անտառի։ Ի ներքոյ խնձորոյն (կամ խնձորոյ) զարթուցի զքեզ. (Երգ. ՟Բ. 3։ ՟Ը. 5։)
lancer.
(ի ռմկ. բառէս խըշտ. լտ. հա՛սդա, այն է աշտեայ) կամ Նշտեւոր. այսինքն ունօղ զնիզակկարճ, կամզգեղարդն կամ զարդն ձգելի.
bedstead, pallet, truckle-bed;
halting-place;
den, haunt, lair, cave of wild beasts.
στιβάς stratum. Խշտի փոքր կամ անարգ.
hoggishly.
Յանկողինս կակուղս (կամ փափուկս) անընդոստ ննջելով խոզաբար. (Կանոն.։)
hog's wash, food for swine.
որ եւ ԽՈԶԱՃԱՐԱԿ. Որ ինչ է բուտկամ ունելի խոզից.
hog-shaped, like a pig.
Որ ունի զկերպարանս կամ զնմանութիւն ինչ խոզի.
cf. Խոզակերպ.
Ունօղ զձեւ խոզի կամ ստեւ խոզի.
stubble.
καλάμη stipula, culmus. Խուզել. ցօղուն. եղէգն արմտեաց մնացեալ յետ խուզելոյ կամ հնձելոյ հասկին. ծիղ. ծղօտ.
Եթէ ի խոզան յիւր արտին, կամ ի փուշ հուր արկանէ այրել. (Մխ. դտ.։)
wild-pear;
king's evil, scrofula.
ἅχρας, ἁχράκις pirum silvestre. որ եւ ասի ԽՈԶԻ ՏԱՆՁ. Տանձ վայրենի, որ անեփ՝ ոչ է ուտելի մարդոյ, այլ ի խարշելն կամ յեփելն ի փռան քաջիկ քաղցրանայ։ Նմանութեամբ Պալար, ուռոյց ի պարանոցի՝խոզի, եւ մարդոյ։ (Գաղիան.։)
swineherd, pigdriver.
Եւ իբր Խոզարածական. կամ յանկաւոր խոզարածի.
acorn, beech-mast.
Կաղին վայրի, կամ պտուղ վայրենի կաղնոյ, կերակուր խոզից. (Բժշկարան.)
hoggishness;
nastiness, filth.
Բնութիւն եւ բարք խոզի. (իրական, կամ նմանութեանբ)
harsh;
frowning, surly, threatening;
hideous, frightful, horrible, dreadful, shocking;
coarse, gross, rude, rough;
sad, sorrowful;
grave, stern;
— դէմք, stern and haughty countenance;
— աչք, threatening eye, gloomy eye;
— ակնարկել յոք, to look at sternly or angrily, to frown, to scowl, to knit the brows;
— հայել, to look surly at, to sulk, to turn a wild haggard look upon.
Խոշոր եւ խանգար կամխէ՛թ դիմօք՝ որպէս տխուր եւ զայրագին եւ դժկամակ. Դաժան. դժնեայ. խօռ, խոլոր, ժանիքոտ, ծուռ.
Եւ իբր կամ անհարթ մասամբք.
to frown, to knit one's brows, to be sulky, cross, ill-tempered, to grow angry, to be nettled;
to be soured, embittered, exasperated;
— երկնից, to cover with gloomy clouds, to lower, to get cloudy, murky.
λυπόμαι, θυμιόμαι, στυγνάζω incitor, indignor, contristor, rutilo triste. Խոժոռ դէմս ցուցանել. դժկամակիլ. թաղծիլ. տխրիլ. պղտորիլ. ժանիք ընել. երեսը կախել
orchis, beeflower, salep, satyrion
ԽՈԼՈՐՁ կամ ԽՈԼՈՐՁՆ. Խոտ կանգնաւ չափ, ոյր ծաղիկն լինի կարմիր, կամ գորշ սպիտակախառն.
gloomy ravines;
long valleys.
Խոխոմք ձիգք կամ երկայնատարածք.
Գետն երասխ հատեալ զքարանձաւս լերանց՝ անցանէ ընդ խորխոմաձիգս (կամ ընդ խորխոմս ձիգ) եւ նեղս. (Խոր. ՟Ա. 11։)
to bathe, to water.
Ոռոգել, որպէս թէստէպ խմել տալ զջուր, կամ իբրու ռմկ. խխում առնել.
cf. Խոխոջ
ԽՈԽՈՋԱՆՔ կամ ԽՈՂԽՈՋԱՆՔ. cf. ԽՈԽՈՋՔ.
Զառ ի վեր փսխածք ելանեն, եւ զառ ի վայր խոխոջանք. (կամ խողխոջանք) արձակին. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Խոխոջանք.
Հնչիւն հրոյ, եւ խոխոջիւն (կամ խոխաջիւն) ջրոյ բեկանէ զսիրտ նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
to murmur, to purl, to babble, to gurgle;
ի վեր —, to vomit.
ԽՈՂԽՈՋԵՄ կամ ԽՈԽՈՋԵԼ, եցի ն. Հոսել ուղխօրէն. զեղուլ. յորդել. իսկ ի վեր ԽՈՂԽՈՋԵԼ՝ է Զգայռել եւ փսխել.
thought;
thoughtful, discreet, prudent;
ի — արկանել, to think, to consider, to ruminate;
— ի միտս կայր նորա, he had the intention to, he intended to.
(Արմատ Խոկալոյ՝ լծ. ընդ խոհ, խորհ) որպէս Խորհուրդ. մտածութիւն. երկք կամ երկունք մտաց. եւ Փոյթ կամ յօժարութիւն կամաց.
ԽՈԿ. ա. որպէս Խոկացօղ. խոհական. հանճարեղ խուզարկու. դատօղ, եւ ընտրօղ, կամ կշռադատօղ.
thoughtful, prudent, wise, judicious, sensible, intelligent, cautious, provident, circumspect, discreet;
—ն, intellect, intelligence, reason, judgment.
φρόνιμος, φρονῶν, σόφρων prudens. Խոհեմ, եւ խոհեմական. խորհրդական. քաջ խորհօղ. ճարտար. հանճարեղ. իմաստուն. (անձն, եւ մանաւանդ միտք կամ գործ նորա).
Մեծիմաստ խոհականն։ Խոհական իմացուածիւ, կամ սիրելութեամբ. (Շար.։)
ԽՈՀԱԿԱՆ. ἑνδιάθετος mente conceptus, ultro ratus. Կանխաւ մտածեալ, խորհրդածել, կամաւոր.
Եւ իբր Խորամանկ. չարարուեստ, կամ մտացածին.
ԽՈՀԱԿԱՆՆ. գ. φρόνησις prudentia. Խոհականութիւն. խոհեմութիւն. հանճար. խորհողական կամ իմացական կարողութիւն. բանականութիւն. միտք.
prudence, wisdom, discretion, wariness, circumspection, cautiousness, good sense.
ԽՈՀԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ. Իմաստ. միտ կամ խորհուրդ բանին. Մանա.
cook, man-cook.
Զսեղանայարդարս եւ խոհակերս։ Ձկնորսաց, կամ խոհակերաց. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
chief-cook;
chief executioner.
Նաբուզարդան խոհակեր։ Ուստի յայտ է զի կամ նոյն այր միանգամայն էր գլուխ խոհակերաց եւ դահճաց, եւ կամ զի դահլիճն է իբրու յօշոտի մսոյ. քանզի եւ արմատ յն. ձայնիս մա՛ղիռոս, է մասսօ, այսինքն մալել, ծեծել. Իսկ իտ. մասսառէ՝ է սպանանել։
to cook.
Այն մարդն՝ որխոհակերէրն (կամ ի խոհակերոցին կայր) ել ընթանելով. (Վրք. հց. ձ։)
kitchen;
անօթք —ի, utensils;
cf. Խահարան.
μαγειρεῖον culia, coquina. իտ. cucina. գրի եւ իբր ռմկ. ԽՈՀԱԿԵՐՆՈՑ. փոխանակ գրելոյ Խոհակերանոց, որ եւ ԽՈՀԱՆՈՑ. ԽՈՀԱՐԱՐՈՑ. Տեղի պատրաստելոյ եւ եփելոյ զխահս կամ խոհակերելոյ. աշխանէ.
to precipitate one's self, to fling, to cast or throw one's self headlong.
Ուր արտաւազդն արտաշիսեան քարավիժեալ խոհամանայր ի կոշտն (կամ ի կուշտն) կոհակին. (Արծր. ՟Դ. 11։)