Definitions containing the research ալ : 10000 results

Աշխատախոնջ

cf. Աշխատաժիր.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխատաժիր պարապեալ. (Ասող. ՟Գ. 17։)


Աշխատասէր

cf. Աշխատաջան.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ եւ մի՛ իւիք սխալեսցես յաշխատասէր գործաւորութենէ. (Ճ. ՟Ա.։)


Աշխատասիրեմ, եցի

va.

to labour diligently;
to compose, to write.

· Calfa

NBHL (2)

Զինուոր ի ճգունս աշխատասիրեալ. (Ճ. ՟Ա.։)

Ընկալեալ զքո խնդիրդ աշխատասիրեցայց ածել ի կատարումն. (Խոր. ՟Ա. 1։)


Աշխատասիրութիւն, ութեան

s.

diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.

· Calfa

NBHL (6)

Միաբանեալք՝ միշտ աշխատ ունիմք զտէրն արեաց։ Պատերազմաւ աշխատ կալեալ էր զնոսա։ Զմեզ աշխատ կալաւ կարի սակաւ արամբք. (Փարպ.։)

Այլ ոչ եւս աշխատ առնիս ի մէնջ վասն գալոյ. այսինքն ոչ աշխատ առնեմք զքեզ. (Շ. թղթ.։)

ԱՇԽԱՏ ԼԻՆԵԼ. κοπιάω, κάμνω. laboro, fatigor, ἑνοχλέομαι, obturbor, κακοπαθέω, mala patior. Աշխատիլ. վաստակիլ. խոնջիլ. վշտանալ. աշխատիլ, դատիլ, յոգնիլ.

Մխեալ ի քաղցր աշխատասիրութեանն արգասաւոր ջան։ Հրաժարեալք ի ժիր աշխատասիրութեանն յորդորմանէ. (Պիտ.։)

ԱՇԽԱՏ ԱՌՆԵԼ, կամ ՈՒՆԵԼ. ἕγκοπον ποιέω, κοπιάζω , σκύλλω. laboriosum vel laborare facio, fatigo, vexo, molestiam exhibeo, ἑνοχλέω, obturbo. Աշխատեցուցանել. վաստակեցուցանել. նեղել. ճգնել. տալ տաղտկութիւն. աշխատցնել, յոգնեցնել.

φιλοπονία, τὸ ἑπίπονον. laborum amor, studium, tolerantia, ἑκπόνησις, elaboratio, elucubratio. Յօժարական աշխատութիւն. գործասիրութիւն. փոյթ ջանից. երկասիրութիւն. անխոնջ վաստակ. ջան. եւ գործ աշխատասիրեալ.


Աշխատեմ, եցի

va.

to fatigue, to trouble, to incommode, to disquiet, to disturb.

· Calfa

NBHL (2)

Զձեզ ինչ ամենեւին այդ հով մի՛ աշխատեսցէ։ Նեղեալ աշխատեաց զմեզ ապստամբն վահան. (Փարպ.։)

Աւելի աշխատելն ընդ ձեռամբ անկեալն՝ անիրաւութիւն մեծ է. (Մխ. դտ.։)


Աշխատիմ, եցայ, եաց

vn.

to work, to take trouble, to toil, to labour.

· Calfa

NBHL (6)

Եդ զուս իւր յաշխատել։ Աշխատեցար ի բազում ճանապարհորդութիւնս քո։ Յոր եւ աշխատիմ պատերազմեալ։ Որ ոչն աշխատի, եւ կերիցէ մի՛։ Հողագործին աշխատելոյ (այսինքն աշխատողի) պարտ է նախ ի պտղոյն վայելել։ Էին աշխատեալք եւ ցրուեալք իբրեւ զոչխարս. եւ այլն։

Ուսմամբք աշխատեալք։ Վասն ասպետի մի՛ աշխատիք։ Յորդորայոյզ աշխատողացն. (Փարպ.։)

Ի սնոտիս վաստակեալ առ իս աշխատիս։ Տարակուսեալ աշխատող. (Նար. ՟Կ՟Թ. եւ ՟Խ՟Ը։)

Ողորմէր եւ եղուկ համարէր զաշխատեալսն (այսինքն զախտացեալսն). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)

Եւ աղօթքն հաւատովք փրկեսցեն զաշխատեալն (ցաւօք). (Յկ. ՟Ե. 15։)

Աշխատութեամբ ստանալ, եւ ստացեալ լինել. վաստըկիլ, վաստըկուիլ.


Աշխատութիւն, ութեան

s.

fatigue, trouble, labour, care, endeavour, effort;
work, business;
exeroise;
fabrication;
— մտաց, stretch of the mind, intense application;
աշխատութեամբ, with difficulty, with great trouble.

· Calfa

NBHL (3)

Բազում աշխատութիւն ի տեղւոջն ցուցանիւր։ Արկանել զանձն յաշխատութիւն հոգեւոր։ Կալեալ է զմեզ բազում անգամ յաշխատութեան (այսինքն աշխատ արարեալ)։ Սաստիկ աշխատութեամբ հաւանեցուցեալ։ Հանգոյց զաշխատութիւնն. (Փարպ.։)

իբր թանձրացեալ, Գործ այեամբ յառաջ բերեալ. աշխատած բան.

Ի դաստակերտաց եւ ի բազում աշխատութեանց ունայնացեալ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)


Աշխարան, ի

s.

a place for tears or lamentation.

· Calfa

NBHL (1)

Զգէսս արձակեալ ի մէջ աշխարանին կոծէր. (Բուզ. ՟Գ. 15։)


Աշխարեմ, եցի

va.

to complain of, to lament, to mourn, to deplore.

· Calfa

NBHL (5)

Աշխարել զթագաւորն, կամ զվնասս, զթշուառութիւնս, զխորտակեալ տապան, զստինսն՝ որ դիեցուցին. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Լմբ. ատ.։ Նար. ՟Ի՟Ե։ եւ ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Թ։)

θρηνέω lamentor, plango Կոծիլ. ողբալ աշխար դնել. սգալ. լալ, լաց ընել. ազլաշմագ. հայգըրմագ.

Մի՛ զմեռեալսն, այլ զկենդանիսն աշխարեցէ՛ք։ Կոյսք զանկատար յոյսս աշխարէին, եւ պատանեակք զանտիս հասակսն. (Փիլ. յովն.։)

իբր արմատ Ապաշխարելոյ, կամ ստրջանալ.

Ապա աշխարէր զասացեալսն ... մեծապէս ապաշխարելով զղջմամբ զասացեալսն. (Բուզ. ՟Դ. 54։)


Աշխարելի, լւոյ, լեաց

adj.

deplorable, lamentable.

· Calfa

NBHL (1)

Ողբալի. աւաղելի. եղկելի. լալոյ արժանի. լալու.


Աշխարհաբնակ

adj.

that inhabits the world or a country;
cosmopolitan.

· Calfa

NBHL (3)

Բնակիչ աշխարհին, գաւառին. երկրցի, տեղացի. եերլի, էհալի.

Աշխարհաբնակք մարդկան, որ ժողովեալ էին. (Բուզ. ՟Դ. 15։)

Զբազումս յաշխարհականացն հրապուրեալ զկնի ինքեանց՝ ի հետիոտս տանէին ի մարտ հետեւակ զրուն՝ որ յաշխարհաբնակ մարդկնէն էին. (Ղեւոնդ.։)


Աշխարհագիր

s.

geographer;
cosmographer;
geography;
cosmography, poll-tax;
— առնել, to take a census, cf. Աշխարհագրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁπογραφή. descriptio, λαογραφία, vulgi descriptio կամ բայիւ ἁπογράφω, -ομαι, describo, -or. Գրութիւն եւ Գրուած համաշխարհական ի դիւան արքունի. քննութիւն. թիւ համարոյ մարդկան անցեալ ի գիր. գայտ. թեֆթիշ, թեհրիլ, քիւթիւք, տէֆթէր.


Աշխարհագովութիւն, ութեան

s.

the reception of universal praise;
universal praise.

· Calfa

NBHL (1)

Զաշխարհագովութեանցն առցեն զպսակ։ Զյաղթութեանցն աշխարհագովութիւնսն տանել։ Միշտ զաշխարհագովութեանցն տանին մրցանակս։ Աշխարհագովութեամբ յաւէտ բարգաւաճեալ. (Պիտ. ստէպ։)


Աշխարհագործ

s.

Creator of the world.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Որ ինչ եղեալ է յաշխարհի. եղականք համօրէն.


Աշխարհագումար

cf. Աշխարհախումբ.

· Calfa

NBHL (1)

Գումարեալ ի լրութենէ աշխարհի կամ գաւառի. համաշխարհական.


Աշխարհազօր

adj.

composed of all sorts of warriors.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր խմբեալ իցեն զօրք աշխարհին. աշխարհաբանակ. աշխարհագումար.


Աշխարհաժողով

adj.

cf. Աշխարհախումբ.

· Calfa

NBHL (1)

Ժողովեալ յամենայն աշխարհէ, կամ ի տեղեաց տեղեաց. համաշխարհական. տիեզերաժողով. աշխարհագումար. յոգնախումբ. հանդիսական.


Աշխարհախորհ

adj.

thought or done by universal consent.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեալն համաշխարհական խորհրդով.


Աշխարհածուփ

adj.

that agitates or troubles the world;
agitated or troubled in the world.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զիս պահեա՛ ի հեղեղէ՝ յաշխարհածուփ ալեաց չարին. (Յիսուս որդի.։)


Աշխարհական, ի, աց

adj. s.

worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.

· Calfa

NBHL (10)

Ի միւսանգամ գալստեանն, եւ յաշխարհական ատենին. (Շար.։)

Մեծի վրթանիսի, եւ ամենայն աշխարհականաց քոց խնդալ. այսինքն բնակչաց հայոց աշխարհին. (Խոր. ՟Գ. 5։)

Վրդովեալ զաշխարհական տարերս. (Պտմ. աղեքս.։)

Աշխարհական ալէկոծութիւն, կամ գործք. (Պիտ.։)

Ժողով արարեալ եպիսկոպոսաց, եւ համօրէն աշխարհականօք. (Խոր. ՟Գ. 20։)

Ընդ գռեհիկս աշխարհականաց կեալ. (Վրդ հց. ՟Բ։)

Աշխարհականաց բանք են այդ, եւե մարդոց՝ որ ընդ երկիր բեւեռեալ իցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)

Զբազումս յաշխարհականացն հրապուրեալ զկնի ինքեանց՝ ի հետիոտս տանէին ի մարտ հետեւակ զրուն՝ որ յաշխարհաբնակ մարդկնէն էին. (Ղեւոնդ.։)

κοσμικός. mundanus, mundi, βροτικός, saecularis. Ստորին աշխարհիս. աշխարհային. երկրաւոր. նիւթական. տարրական. մարդկային. արտաքին. մարմնաւոր. կենցաղական. քաղաքական. եւ Աշխարհասիրական. տիւնեէվի, ալէմի.

λαϊκός, laicus, saecularis. Աշխարհիկ ոք, ժողովրդական, ռամիկ. ամուսնացեալ. եւ Աշխարհասէր. տիւնեեվի, մէճազի.


Աշխարհակեաց

adj.

secular, laical, temporal.

· Calfa

NBHL (2)

Որով իւիք լինի կեալ ըստ աշխարհի. աշխարհիկ. յաշխարհական վիճակի.

Սա լեալ էր ամուսնաւոր յաշխարհակեաց կեանս. (Բուզ. ՟Դ. 3։)


Աշխարհակերպ

adj.

worldly, secular.

· Calfa

NBHL (1)

Զիւր զաշխարհակերպ ձորձսն մեկուսի թաքուցեալ ունէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Աշխարհակեցոյց

adj.

that saves, redeems the world.

· Calfa

NBHL (2)

Կեցուցիչ աշխարհի. փրկարար. կենարար. աշխարքս ապրեցնօղ, փրկօղ, խալըսօղ.

Աշխարհակեցոյց գալուստ քրիստոսի, կամ արիւն աստուածորդւոյն, կամ չարչարանք, կամ փայտ սուրբ. (Զքր. կթ.։)


Աշխարհակիր

adj.

that sustains the world.

· Calfa

NBHL (2)

Որ կրէ զաշխարհ. Աշխարհակալ՝ ըստ ՟Ա նշ.

Նաւեալք ընդ մրրկեալ աշխարհակիր մեղացն՝ վերայ խորոցն սահեցան։ Ըստ աշխարհակիր կարգացն առակաբանեալ. (Ագաթ.։)


Աշխարհահայր, հօր

s.

father of the world.

· Calfa

NBHL (2)

Հայր աշխարհի. նախահայր. յաջորդ նախահօր ընտրեալ.

Յետ սաստիցն անցելոց՝ զայրն արդար (զնոյ) աշխարհահայր երկրակալ՝ յաւիտենագիր ուխտիւն կացուցեալ. (Ագաթ.։)


Աշխարհամած

adj.

that surrounds all the world.

· Calfa

NBHL (1)

Մածեալ զաշխարհաւ, պատեալ, տարածեալ շուրջանակի.


Աշխարհային

adj.

worldly, profane;
secular, lay, temporal.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաման առաք ի բաց կալ յաշխարհայնոցս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)


Աշխարհանազ

adj.

esteemed or respected by all men.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխարհանազ երեւեալ. (Ագաթ.։)


Աշխարհաշէն

adj.

that causes a country to nourish;
blooming, in bloom.

· Calfa

NBHL (4)

Շինութիւն գործօղ աշխարհի. խնամակալ հայրենի երկրի. աշխարքը՝ երկիրը շէն պահօղ.

Ըստ աշխարհաշէն խնամակալութեան. (Արծր. ՟Ա. 11։)

Կայր նըկանակ մի գեղապանծ (լուսինն), աշխարհաշէն փռան (յարեգակնէ) եփած. ի յեփողէն իւրմէ խոռած, եւ ի նմանէ դարձեալ լըցած. (Շ. յառակս.։)

ԱՇԽԱՐՀԱՇԷՆ ոպէս ի բոլոր աշխարհէ շինեալ, կամ եղեալ ընդ պատրուակաւ աշխարհաշիութեան.


Աշխարհաստեղծ, ից

adj.

that created the world.

· Calfa

NBHL (1)

Տարածեաց եւ տէրն զաշխարհաստեղծ բազուկն իւր ի վերայ խաչին։ Սկզբնածինն այն խաւար զգալի ի հրամանէն աշխարհաստեղծ տեղի տուեալ հալածեցաւ. (Սկեւռ. յեսայ. եւ Սկեւռ. ի յար.։)


Աշխարհավարիմ, եցայ

vn.

to live according to the rules of good policy;
to live a secular life.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՇԽԱՐՀԱՎԱՐ ԼԻՆԻՄ ԱՇԽԱՐԱՎԱՐԻՄ Քաղաքավարիլ յաշխարհի օրինօք, կամ ըստ օրինաց աշխարհի. կեալ յաշխարհի, կամ մտանել ի կարգ աշխարհի.

Փոյթ յանձին եդեալ է աշխարհավար լինել ազգին, ընկալեալ զմեծաքաղաքս զայս յաշխարհ, եւ այլն. (Փիլ. ել.։)

Որ ապա աշխարհավարեալ ամուսնացաւ. (Խոր. ՟Բ. 77։)


Աշխարհավարութիւն, ութեան

s.

policy;
secularlife.

· Calfa

NBHL (1)

Յիւր ճանապարհն ամբիծ լինիցի, աշխարհականն յաշխարհավարութիւնն, ամուսնացեալն յամուսնութիւնն։ Թէ՛ իշխան է, թէ ընդ իշխանութեամբ, թէ ի կարգ աշակերտութեանն, թէ յաշխարհավարութեան։ Արհամարհելով զօրէնսն՝ եւ աշխարհավարութիւնն ոչ յաջողի նոցա. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Աշխարհատարած

adj.

spread throughout the universe.

· Calfa

NBHL (1)

Տարածեալ ընդ աշխարհ համօրէն, ընդ ամենայն երկիր.


Աշխարհատես

adj.

that has seen much of the world;
known by all, notorious, public, manifest;
— ցուցանել, to publish, to make known.

· Calfa

NBHL (4)

Աշխարհատես խնամակալութիւն. (Բուզ. ՟Դ. 2։)

ԱՇԽԱՐՀԱՏԵՍ. Տեսանելի առաջի ամենայն աշխարհի. ակներեւ տիեզերաց. ուր է հանդէս համաշխարհական հանդիսացեալ.

Լսել ի նմանէ զքաղցրալուր բարբառն երանութեան՝ առաջի աշխարհատես հրապարակին. (Եփր. խոստ.։)

Զիւրոյ սխալմանն զկերպ աշխարհատես ցուցանէ. (Խոսր.։)


Աշխարհարար

cf. Աշխարհաստեղծ.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխարհս եւ եւ աշխարհարարն յուխտաւոր մանկանն տպաւորեալ կերպարանեցաւ. (Եղիշ. դտ.։)


Աշխարհարարութիւն, ութեան

s.

creation of the world.

· Calfa

NBHL (2)

Աշխարհարարութիւնն կարգեալ յօրինեալ է (ըստ գրոցն ծննդոց)։ Զաշխարհարարութիւնն հաշուելով ասէ, այս գիր արարածոց։ Յաշխարհարարութեանն ասէ, թէ փչեաց ի դէմս նորա. եւ այլն. (Փիլ.։)

Նախ քան զաշխարհարարութիւնն քրիստոսիւ նկարեաց հայր զհրաւիրեալսն ի ժառանգութիւն. (Ոսկ. եփես.։)


Աշխարհացոյց, ցուցի

s.

map;
համատարած —, map of the world.

· Calfa

NBHL (2)

Ցոյց եւ ցուցակ աշխարհի. տեսարան տիեզերաց ծրագրեալ իւիք օրինակաւ.

Տուեալ նմա աստուածագիծ տախտակ՝ հրամայեաց այնու գրել զաշխարհարարութիւնն, եւ զօրինակն երկրի. եւ սկիզբն աշխարհացուցին զտապանակն հրամայեաց գործել յօրինակ վերնոյ աշխարհին. (Տօնակ.։)


Աշխարհաւանդիկ

s.

publican;
tavern keeper.

· Calfa

NBHL (1)

Զագահսն ի մէջ ածցուք, եւ զաշխարհաւանդիկս, եւ դարձեալ զգինեվաճառսն ամօթալից հանգանակացն։ Զբազումս ի նոցանէ գտանիցես խոհակերս, եւ իշավարս, եւ աշխարհաւանդիկս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։ ՟Գ. 5։)


Աշխարհաւեր

adj.

that ruins, destroys the world.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ոյն ամին ասպատակեաց սեւադայ աշխարհաւերն։ Ձերբակալ արաեալ զապստամբն բաբան զմարդախողխող՝ աշխարհաւեր՝ արիւնբու գազանն. (Կաղանկտ.։)


Աշխարհաքաղաքացի, ցւոյ, ցեաց

s.

cosmopolite.

· Calfa

NBHL (2)

Քաղաքացի աշխարհիս. բնակեալ յաշխարհի.

Կամի ցուցանել զառաքինին միանգամայն ե՛ւ աշխարհաքաղաքացի, ե՛ւ հանգիտապատիւ ամենայն աշխարհիս։ Աշխարհաքաղաքացիս մարդ, որ իբր փոքր աշխարհ ի մեծ աշխարհի եղեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 39։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Աշխարհիկ

adj.

secular;
lay, vulgar, popular;
— լեզու, vulgar tongue.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխարհական ոք. վիճակեալն յաշխարհական կարգի. տիւնեէվի.


Աշխարհօրէն

adv.

secularly;
vulgarly;
generally, universally.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ աշխարհօրէն կարգաց իմաստնանալ ասիմք. (Խոր. ՟Ա. 2։)


Աշխարումն, ման

s.

complaint, lamentation.

· Calfa

NBHL (2)

Լալումն եւ աշխարումն. (Մտթ. ՟Բ. 18։)

Յաշխարումն նոցա մի՛ մտանիցես. (Երեմ. ՟Ժ՟Զ. 5.) յն. հաւաքումն, ակումբ. որպէս թէ աշխարհումն կամ աշխարհաժողով բազմութիւն՝ ի խնջոյս կամ ի լալիւն. որպէս եւ յարի զկնի. որպէս եւ յարի զկնի. եւ ի կոծ նոցա մի՛ երթիցես. եւ այլն։


Աշխոյժ, խուժից

adj.

ardent, spirited, lively, sprightly, mettlesome, fiery;
adroit, skilful;
alert, vigilant;
— ձի, a spirited horse.

· Calfa

NBHL (2)

Տեսեալ զտիտանեանն զայն վիթխարի եւ աշխոյժ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Աշխոյժ ժամանակի բռնութեան։ Տրամախոհեալ յոյժ աշխոյժ խուզմամբ. (Մագ. ՟Ծ՟Զ. ՟Կ՟Ը։)


Աշխուժութիւն, ութեան

s.

vivacity, spirit, gaiety, sprightliness;
rapture;
mettle.

· Calfa

NBHL (1)

Քամահեաց զհասակաւն, ոչ գիտացեալ զհոգւոյն աշխոյժութիւն. (Պտմ. աղեքս.։)


Աշտ

cf. Յաշտ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՇՏ. Որպէս լծ. ընդ հյ. Ոշտ, ոստ. ոստնուլ. նստիլ. եւ թ. իւսթ այսինքն ի վերայ, ի վեր. այսինքն յոտին կալ, կամ նստեալ կալ, է արմատ յաջորդ բառից (=ԱՇՏԱՆԱԿ) ինչ. տե՛ս եւ ՈՍՏԻԿԱՆ (վերակացու)։


Աշտանակամազ

adj.

hair on end, brislly.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ մազքն են տնկեալ ի վեր. ցից ցից տնկըւած.

Դեւք խոզանեալք եւ աշտանակամազք. (Ոսկ. ես.։)


Աշտանակեմ, եցի

vn.

to be on horse-back, to ride, to mount a horse;
to break in a horse.

· Calfa

NBHL (3)

Ի մանկութեան կամակար աշտանակեալ։ Զմիոյ ուրումն զձին կալեալ՝ արիաբար աշտանակէր. (Խոր. ՟Բ. 76. 79։)

Յերիվարս ահիպարանոցս աշտանակեալք։ Հազիւ յայլ ձի աշտանակեալ փախչէր. (Յհ. կթ.։)

Մտրակ ի կուշտ աշտանակեալ. (Շ. վիպ.։)


Աշտարակագործութիւն, ութեան

s.

construction of a tower.

· Calfa

NBHL (1)

Յոյնք ի յաւանայ, որ էր մի յառաջնորդաց աշտարակագործութեանն։ Զամենայն եղեալս յաշտարակագործութենէն մինչեւ առ մեզ։ Ի ժամանակի աշտարակագործութեանն մի լեզու ի բազումս բաժանեցաւ. (Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 6։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Աշտարակաձեւ

adj.

which has the forme of a tower, turreted.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ է ի ձեւ աշտարակի, կամ աշտարակօք զարդարեալ.