that beholds the altar or sanctuary;
clerk, clergyman.
Մինչդեռ կայր ընդ բեմականսն. (Յհ. կթ.։)
oration or discourse delivered from the chancel, the pulpit or the tribunal.
burden, load, weight;
cargo;
duty;
bale.
Կոտորեաց բեռն մի փայտի, եւ եդ զայն ի վերայ ուսոց իւրոց։ Որպէս բեռն ծանր ծանրացան ի վերայ իմ։ Ի բացարար ի բեռանց զթիկունս նորա։ Տեսանիցես զգրաստ ընկերի քոյ անկեալ ընդ բեռամբ։ Կախէին բեռն գրաստուց։ Անդ էր նաւն թափելոց զբեռինսն։ Մի՛ ոք իշխեսցէ մտանել բեռամբ յաւուր շաբաթու ընդ դրունսն Երուսաղէմի.եւ այլն։
Եւ ընդէ՞ր լինիցի ծառայ քո բեռն տեառն իմոյ արքայի։ Իցեմ քեզ բեռն։ Եթէ անցանիցես ընդ իս, բեռն լինիս ինձ։ Եւ ձեզ բեռն ինչ ոչ եղէց. Զմիմեանց բեռն բարձէ՛ք. եւ այլն։
porter, bearer, labourer;
waggoner.
βαστάζω bajulans, sustinens Բարձօղ կամ կրօղ զբեռն. բեռը վերցնօղ.
carriage, conveyance;
cargo.
ἁχθοφορία bajulatio, vectio, ferre sarcinas, vel onera;
molestia Կրելն կամ բառնալն եւ բերել զբեռն. բեռ կրելը.
come now ! come on!
φορά latio, motus, impetus Արմատ Բերել բային. որպէս Բերումն. ընթացք.
Ուխից ի վերայ միմեանց բերք՝ հարկանէին ընդ միմեանս։ Պատառեցան աղբիւրք. քազի պատառմանն եղելոյ՝ անարգել լինի բերն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )
Զոր սերմանիցես ըստ բերից այգւոյն քո. (Օրին. ԻԲ. 9։ )
Ոչ ուտէր եւ ոչ ըմբէր ի բերից երկրաւորաց. (տպ. ի բերոց.) (Յճխ. Թ։ )
Պշուցեալ էին եւ ընդ բազմապատիկ բեր դրախտին պտղոցն։ Զբեր մրգոյն։ Ամենազգի բերօք պտղօք։ Մոշայ վայրի, որ է բերք լերին։ (Հող) արգաւանդ ի բերս բուսոց. (Վրդն. ծն. ել։ )
ԲԵՐ. լայնաբար, ո՛ր եւ է բարիք ի պէտս ուտելոյ բերեալ կամ եկեալ ուստեք. կամ որպէս Բերումն՝ ըստ Ա նշ.
ԲԵՐ 3 ԲԵ՛Ր. φέρε, ἅγε age, agedum, agesis, eja Ի հրամայականէ բայիս Բերել, ըստ ոճոյ յունաց. զոր թրակացին կոչէ մակբայ յորդորման. Աղէ. օ՛ն. հա՛պա. ե՛կ.
Բե՛ր յաւէտ ընդ գնասցուք, զոր եւ օգտակար գոլ ասեմք։ Բե՛ր այժմ ի խորս նոցա իմացուածոց իջուցեալ զմիտս՝ զճշմարտութեան գիւտ անտի հանցո՛ւք. (Պրպմ.։)
product, fruit;
a not in music.
φορά latio, motus, impetus Արմատ Բերել բային. որպէս Բերումն. ընթացք.
Ուխից ի վերայ միմեանց բերք՝ հարկանէին ընդ միմեանս։ Պատառեցան աղբիւրք. քազի պատառմանն եղելոյ՝ անարգել լինի բերն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )
Զոր սերմանիցես ըստ բերից այգւոյն քո. (Օրին. ԻԲ. 9։ )
Ոչ ուտէր եւ ոչ ըմբէր ի բերից երկրաւորաց. (տպ. ի բերոց.) (Յճխ. Թ։ )
Պշուցեալ էին եւ ընդ բազմապատիկ բեր դրախտին պտղոցն։ Զբեր մրգոյն։ Ամենազգի բերօք պտղօք։ Մոշայ վայրի, որ է բերք լերին։ (Հող) արգաւանդ ի բերս բուսոց. (Վրդն. ծն. ել։ )
ԲԵՐ. լայնաբար, ո՛ր եւ է բարիք ի պէտս ուտելոյ բերեալ կամ եկեալ ուստեք. կամ որպէս Բերումն՝ ըստ Ա նշ.
ԲԵՐ 3 ԲԵ՛Ր. φέρε, ἅγε age, agedum, agesis, eja Ի հրամայականէ բայիս Բերել, ըստ ոճոյ յունաց. զոր թրակացին կոչէ մակբայ յորդորման. Աղէ. օ՛ն. հա՛պա. ե՛կ.
Բե՛ր յաւէտ ընդ գնասցուք, զոր եւ օգտակար գոլ ասեմք։ Բե՛ր այժմ ի խորս նոցա իմացուածոց իջուցեալ զմիտս՝ զճշմարտութեան գիւտ անտի հանցո՛ւք. (Պրպմ.։)
that has the mouth open, open-mouthed;
delighted to admiration;
open-mouth, open-mouthed;
— լեալ հայել, — պշուցեալ հայել, to gape after, at, for, to desire ardently, to long for impatiently, to contemplate open-mouth.
κεχηνώς hians, inhians, χαύκων το στόμα aperto ore Որոյ բերան է բաց. բացեալ բերանով. քաղցեալ եւ ծարաւի, անյագ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. լի փափաքմամբ եւ ապշութեամբ. անձկանօք. կարօտալից. բերանը բաց, բաց բերնով.
Բերանաբաց յուսով սպասեմք ընդունելութեան արքային մերոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
too great a freedom of speech;
gluttony;
state of a person who is not fasting.
Լուծումն բերանոյ ի պահոց. լուծանելն զպահս. ծոմը կամ պաքը աւրելը.
Որպէս թէ ընդ անգործութիւն եւ ընդ բերանալուծութիւն՝ խառնել եւ զքնոյն խորութիւն (ի կիւրակէն). (Յհ. իմ. ատ.։)
to form itself a mouth, to open, to flow away, to stream.
στομόομαι, χέω hio, aperior sicut os, fundo Իբրեւ զբերան լինել. որպէս բերանաբացեալ գտանիլ. եւ Հեղուլ, հոսել. բերնի պէս բացուիլ ու թափել, վազցընել.
Գետ ունի՝ հոսելով ընդ երկրաւ ... եւ սոքա (երակքն ջրոյ) յորձանօք ալեացն ճշնեալք, այն որ ի ներքս (կամ ի ներքոյ) ի նոսա բռնութիւնն է, ի վեր կոյս բերանացան, է որ ի հայոց լերինսն, եւ է՛ որ յայլում. եւ սոքա են կարծեցեալ աղբիւրքն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։ (Ուր թերեւս մարթ է իմանալ եւ ածակ. բերանացան, իբր բերանով ցանօղ կամ ցնդօղ)։)
with the mouth.
governor of a castle, commander of a fortress, castellan;
—ք, garrison.
Եւ բերդակալեանքն ... նեղեցին զնոսա ըստ հրամանին տուելոյ. (Բուզ. ՟Դ. 59։)
Եւ բերդակալեանքն ... նեղեցին զնոսա ըստ հրամանին տուելոյ. (Բուզ. ՟Դ. 59։)
war against a fortress.
Մարտադրութիւն կամ պատերազմ ընդդէմ բերդի. եւ Մարտկոց.
cf. Բերկրալի.
cf. Բերկրալի.
cf. Բերկրալի.
Այսօր ընդ բերկրական զուարթնոյն կրեցեր աւետեաց զտէրն տերանց ի քեզ. (Շար.։)
to rejoice, to be delighted, pleased.
χαίρω, εὑφραίνομαι, εὑθυμέω gaudeo, laetor եւ այլն. Բերկրիլ ըստ որում խրախ լինել ի տես եւ ի լուր բարեաց. ուրախ լինել. ուրախանալ. խնդալ. ցնծալ. հրճուիլ. խայտալ. զուարթանալ.
Ուրա՛խ լեր բերկրեալդ, տէր ընդ քեզ. (Ղկ. ՟Ա. 27.) յն. քէխարիդօմէ՛նի իմա՛ շնորհազարդեալ, ի խա՛րիս, որ է շնորհ. բայց եւ արմատ նորա է խա՛րա, այսինքն ուրախութիւն։
portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.
φορά latio, motus ἁγωγή ductus Բերելն, եւ բերիլն (ըստ ամենայն առման). որպէս ն.
ԲԵՐՈՒՄՆ. որպէս Վարումն. ընթացք. դեգերանք. անցք. դէպք.
Ո՛չ ժամանակաւոր ըստ ծառայի բերման. (Ոսկ. յհ.։)
Կենցաղոյս բերմունք։ Ի բերմանէ ընդունայնութեան. (Նար.։)
turpentine-tree;
juniper-tree;
բեւեկնոյ խիժ orկռէզ, colophony, rosin.
Ի բեւեկնոջ եւ ընկուզւոջ քաղցրաճաշակս պարարտութեան իւղոյ են. (Վեցօր. ՟Ե։)
ԲԵՒԵԿՆԻ. որպէս Գի. սարոյ. ռմկ. գիհի. արտըճ. ըստ յն. ա՛րքեւթօս (որպէս թէ հերիքենի, բաւականի. կամ շատենի) ἅρκευθος juniper
Երկեաւ եղիա ... եւ չոգաւ նստաւ ընդ բեւեկնեաւ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 4։)
cf. Բեւեռակապ.
Նոյն ընդ պնդեալ բեւեռօք.
to nail, to nail up, to fasten with nails.
Եբարձ զայն ի միջոյ, եւ բեւեռեաց ընդ խաչափայտին. (Կող. ՟Բ. 14։)
Բեւեռեա՛ ընդ երկիւղ քո զմարմին իմ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 120։)
Բեւեռեալ կամք ի տիպս պատկերի՝ ըստ առնել առնողին. (Ագաթ.։)
Չբեւեռիլ ընդ աշխարհական իրս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
Աներեւակի նետիւք խոցոտեալ ... հանապազամուխ բեւեռեալ աստուստ ընդ հոգւոյս։ Ընդ անցաւորս այս կենցաղ կորստեան՝ կամօք բեւեռեցայ։ Ի քեզ պատուաստեցայց՝ բեւեռեալ յուսով. (Նար.։)
Իբրեւ բեւեռեալք ընդ նմա՝ չառնուին յանձն թափիլ ի նմանէ։ Ո՞վ տայր ինձ այժմ զմարմնովն Պօղոսի եւ Պետրոսի զեղուլ, եւ բեւեռել ընդ գերեզմանս նոցա. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. հռ.։)
to buzz, to hum, to murmur.
buzz, hum.
ԲԶԶՈՒՄՆ որ եւ ԲԶԶԱՆՔ. Բզզալն, կամ բզզելն մեղուաց, ճանճից, եւ այլն. վըզ վըզ ձան հանելը.
cf. Բզզումն.
ԲԶԶՈՒՄՆ որ եւ ԲԶԶԱՆՔ . Բզզալն, կամ բզզելն մեղուաց, ճանճից, եւ այլն. վըզ վըզ ձան հանելը.
scarab, beetle;
stag-beetle;
cockchafer.
cf. Բզէզ.
to blunt, to make less sharp or piercing, to take off the point, to rust;
to stupify, to make stupid or heavy.
Բթացուցանել ի շնորհաց սուրբ հոգւոյն. (Շ. ընդհ.։)
cf. Բթացուցանեմ.
Նման յԵսայի՝ զայլըս սըրեմ, ի սրոյ բանին զիս յոյժ բըթեմ. (Երզն. այբուբ.։)
ԲԹԵԼ. ըստ քերականաց յառոգանութեան՝ Ի վերայ իջուցանել զձայնն, յորոյ ի նշան ի վերայ բառին երբեմն դնի բութ ().
cf. Բթացուցանեմ.
Վարժողքն պղերգագոյնք ... ոչ զքաջամիտսն ի կատարելութիւն յառաջեն ... այլ բթեցուցեալ (կամ բթացուցեալ) եւս՝ ընդունակս անչափն պատրաստեն կորստեան. (Պիտ.։)
to make ones self dull, less keen;
to be dull, stupid, to grow rusty.
ἁμβλύνομαι hebesco, languesco Բութ եւ գուլ լինել. նմանութեամբ՝ Տկարանալ. թուլանալ. անգործ լինել. յետնիլ. գուլնալ, գըլնալ
Բթելն յըստ բնութենէն գործոց. (Նիւս. կազմ.։)
Բթեալ ստամոքսն ի բաց ընկենու զառողջարար կերակուրն. (Առաք. մոլ.։)
blear, bleared;
Գիճակն.
Մտացն ակն՝ եթէ ընդ ծուխս ինչ աշխարհի իրացս գայցէ, բժաբե՛ր արտօսրալից լինիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
talisman, amulet, phylactery.
Դեւն ունէր բարձեալ յամենայն անդամս իւր բժժանս դեղոց։ Բելիար ունէր յամենայն անդամս իւր բժըժանս դեղոց բարձեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Հ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)
medical;
բժշկականն, cf. Բժշկականութիւն.
Հրաժարել ի վնասակարացն ըստ բժշկական բանին՝ եւ մեզ է օգտակար. (Բրս. հց.։)
Լուայ ի բժշկականէ ումեքէ եւ անցելոյ ընդ բանս բժշկականս՞ Մաշկ.։
ԲԺՇԿԱԿԱՆՆ. Բժշկականութիւն, բժշկական արուեստ (ըստ յն. ոճոյ) ἠ ἱατρική եւ Մատեան բժշկական արուեստի.
first physician.
ἁρχίατρος archiater, medicorum princeps Պետ բժշկաց. առաջին կամ երեւելի ի բժիշկս. ճարտար բժիշկ կամ բուժիչ. հէքիմ պաշը, պաշ հէքիմ.
Ղուկաս, բժշկապետն անձանց՝ քան թէ մարմնոց։ Բժշկապետ մարմնոց՝ յօդեալ ընդ հոգի. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
to cure, to physic, to remedy, to dress.
ἱατρεύω medeor, curo Բժշկութիւն առնել, այսինքն առնել զգործ բժշկի. դարմանել գեղովք առ ի առողջացուցանել զհիւանդս, կամ զախտս եւ զվէրս. եւ նմանութեամբ՝ զցաւս հոգւոյ, զկիրս եւ զկարծիս մտաց. դեղ ընել, պէտ ընել..
Բժշկէին զբեկումն դստեր ժողովրդեան իմոյ ընդ արհամարհանս. (Երեմ. ՟Ը. 11։)
ἱάομαι, θεραπεύω, ἑξακέομαι sano, sarcio, sedo եւ այլն. Բուժել՝ փարատելով զցաւս. ապաքինել, աւաքել. առողջացուցանել. լաւըցնել, աղէկցընել, ողջնցնել.
cure, attendance, recovery, dressing;
medicament, medecine, remedy.
Վայելչագոյն է՝ որ ի քահանայութեան կայ աշխարհիս հօրն (այսինքն Աստուծոյ), եւ զորդի ընդ իւր ածել առ ի բժշկութիւն սպասու ծնողին. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)
cf. Բիւրազգի.
cf. Բիւրազգի.
Զպէսպէս եւ զբիւրապատիկ ընթացս մարդկան. (Լմբ. ժղ.։)
having many precious stones.
ten thousand or ten millenaries;
thousand, many, immense, numberless.
ԲԻՒՐԱՒՈՐ. Որ ունի ընդ ձեռամբ բիւր մի զօրաց. պետ տասն հազար արանց.
lobe of the ear;
— սրտի, auricles of the heart;
— լերդի, lobe of the lungs.
(Իբրու նուազականն Բլիթ բառին). λοβός lubus (լծ. թ. լօփ ). ima pars auris, auricula Ստորին կողմն կամ ծայրն ականջաց՝ փափուկ եւ գնտիկ, յոր եւ լինի կախել զգինդս. անկճին վարի ծայրը, լոբիկ միսը.
to have a cataract in the eye.
ἁμβλυωπέω caecutio Բթանալ աչօք, վատատես լինել. շլանալ. (լծ. ընդ բիլ կամ պլուզ) որպէս թէ Մթագնիլ իբր կապուտակ. աչքը պուղ ըլլալ.
state of a person who has a cataract or web in the eye, obscurity of vision.
ἁμβλυωπία visus obtusus, hebetudo Բթութիւն աչաց, որպէս եւ մտաց. վատատեսութիւն. պուշ, կամ հաւկուր ըլլալը.
to obscure the sight, to blind;
to blunt, to rust.
ԲԼՇԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԲԼՇԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁμβλόω, ἁπαμβλύνω obtundo, hebeto Բթացուցանել զսրութիւն իրաց, մանաւանդ աչաց, եւ սուսերի. աղօտացուցանել. կուրացուցանել. գլցընել, մթընցնել
cf. Բլշացուցանեմ.
ԲԼՇԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԲԼՇԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁμβλόω, ἁπαμβλύνω obtundo, hebeto Բթացուցանել զսրութիւն իրաց, մանաւանդ աչաց, եւ սուսերի. աղօտացուցանել. կուրացուցանել. գլցընել, մթընցնել
(լծ. թ. պայըր ). βουνός collis, tumulus, cumulus Գետին բարձր. հոզդիզացեալ. լեառն փոքրիկ. եւ կարկառակոյտ. թումբ. լեռնակ.
cf. Բծախառն.
Բծաւոր լինի եւ արատաւոր։ Զի բծաւոր լինիմք ի սոցա ընդդէմ միմեանց զինելոյն։ Ուղիղ գնայ՝ որ ոչ է բծաւոր յախտս մեղաց. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. առակ.։)
to spot, to soil.
cf. Բիծ դնել.
Այսր պատասխանի ստուգութիւն նորա. զի մի՛ ոք բծեսցէ զստուգութիւն նորա։ Որ ի ձեռն այսր պատճառանաց կամին ըստգտանել եւ բծել զմեզ։ Եպերել եւ բծել զգաղատացիս. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ՟բ. կոր.։ Եփր. ՟գ. կոր.։)
spot, soil, fault, ugliness, deformity.
Ի բաց ընկենուլ ... զզգալիսն ամենայն եւ զմարմնականսն, որովք պալարաբար բծոտեալ լինէր (միտքն). (Փիլ. լին.։)
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
եւ չ. ԲՂԽԵՄ կամ ԲԽԵՄ. Ծագել, ծագիլ՝ ըստ նմանութեան բազում իրաց. ի դուրս բերել, բերիլ՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ. որում հանգէտ ընդհանուր նշանակութամբ չի՛ք յայլ լեզուս. զի ըստ տեղւոյն այլեւայլ բառք հանգիտանան։ Արմատն ի հյ. է՝ Բուղխ կամ բուխ՝ ի յանգս բարդութեան. (լծ. եւ ուղխ, ուխ. որպէս եւ բողբոջ, բոյս, բոյր կամ բուրումն. իսկ ի յն. բիղի. թ. բունղար, այսինքն աղբիւր. եւ յն. ֆի՛օ, վլասդա՛նօ. լտ. բու՛լլուլօ. թ. ֆիլիզ. եւ եւս թ. պուղ, բուխար. լտ. է պու՛լլիօ եւ այլն. որպէս տեսցի յառաջիկայս։)
ԲՂԽԵԼ. ἑρεύγομαι eructo Ի վեր բերել. ի վեր տալ ուղխօրէն. (որպէս զգայռելով, ըստ յն)
Բղխել աղբերաց ջուրց։ Գետք բղխեսցեն։ Ջուրք բղխեսցեն։ Բղխեսցեն քեզ ջուրք քո ի քումմէ աղբերէ։ Աղբիւր ջրոյ բղխելոյ ի կեանսն յաւիտենականս. Եհար զվէմն, եւ բղխեցին ջուրք։ Ջուր բղխեաց։ Ուր վտակքն ջրոց եւ աղբիւրք անդնդոց բղխեն ընդ դաշտս եւ ընդ լերինս։ Գետ բղխեալ, եւ աղբիւր կենաց։ Գինեաւ հնձանք քո առաւել եւս բղխեսցեն։ Շտեմարանք նոցա լի են, եւ բղխեն ի միմեանս. եւ այլն։
ԲՂԽԵԼ. ἑξέρχομαι exeo, egredior Արտաքս գալ. բուսանիլ. շառաւիղել. վերընձիւղիլ.
Հոգին ուր կամի՝ բղխէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե.) իմա՛ ըստ յն. շնչէ։