table, board;
meal, food, table;
altar;
banker's counter;
աւագ —, grand, high altar;
— գրելոյ, writing-table;
— խոհակերոցի, kitchen-table;
dresser;
— մարմարեայ, marble-table;
— գործոյ, work-table;
սփռոց —ոյ, table-cloth;
անօթք, սպասք —ոյ, plates and dishes;
պատառաքաղ, դանակ, դրգալ —ոյ, table-fork, table-knife, table-spoon;
զրոյցք ի —ի, table-talk;
— յարդարել, ուղղել, դնել, to lay out a table, to spread the table;
— ուղղել, to erect or place an altar or Communion-table;
բեզմել ի —, to sit down to table;
ծառայել —ոյ, to wait at table;
ի —ի լինել, to be at table;
ելանել ի —ոյ, to rise from table;
բառնալ զ—, to take away, to clear the table;
ծախք —ոյ, table-expenses;
cf. Կողապտեմ;
cf. Ճաշ;
cf. Պատիւ;
trapezium.
պ. շիլան. եբր. զօլխան. τράπεζα mensa. իտ. tavola եւ refectorium, refettorio. Կազմած յորոյ վերայ դնին կերակուրք վասն բազմելոցն շուրջ զնովաւ. ... ուստի եւ կերակուր, հացկերոյթ, կոչունք. եւս Տախտակ լումայափոխից, եւ այլն.
Ունի սեղանն չորս անկիւն, որ է խաչն. եւ յիրաւի սեղան, զի եղեւ վերընկալ տէրունեան մարմնոյն ճշմարիտ պատարագին, որ մատեաւ հօր. (Ագաթ.։)
commensality.
Անմեկնելի յինքեան խորհրդոյ արար ի վերնատանն զերկոտասան աշակերտսն ըստ սեղանակցութեան։ Սեղանակցութեամբն զփափկութիւն եւ զհանգիստն նոցա նշանակետաց. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Երզն. մտթ.։)
chamberlain.
ՍԵՆԵԿԱՊԱՆ ՍԵՆԵԿԱՊԵՏ. σωματοφύλαξ corporis custos, satelles ὀ ἑπὶ τοῦ κοιτώνος qui est super cubiculum. պահապան եւ պէտ սենեկի, ներքին սպասաւոր արքայի կամ մեծամեծաց. ըստ յն. ասի որ ի վերայ սենեկաց, որ ի վերայ ամենայն իրաց, եւ մարմնապահ, կամ թիկնապահ.
Lord High Chamberlain.
ՍԵՆԵԿԱՊԱՆ ՍԵՆԵԿԱՊԵՏ. σωματοφύλαξ corporis custos, satelles ὀ ἑπὶ τοῦ κοιτώνος qui est super cubiculum. պահապան եւ պէտ սենեկի, ներքին սպասաւոր արքայի կամ մեծամեծաց. ըստ յն. ասի որ ի վերայ սենեկաց, որ ի վերայ ամենայն իրաց, եւ մարմնապահ, կամ թիկնապահ.
peak, point, summit of a rock, steep rock;
peg, wedge;
steep, cragged, a-peak, precipitous.
Ոստրէի մորթն ի վերայ սեպ եւ ողորկ խեցանման է։ Ոտք խեցգետնոյն ոչ կարեն գտանել յողորկ եւ ի սեպ պատեանս զեռնոյն. (Վեցօր. ՟Է)
to end in a point, to be steep or pointed.
Ի բարձրագունի կալով տեղւոջ, կամ ի վերայ վիմի յամենայն կողմանց սեպացելոյ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
Ոչ տալ միայն, այլեւ ժառանգեցուցանել, այսինքն սեպհական նոցա առնել, որպէս եւ իւրն է սեպհական։ Ժառանգութիւն ի վերայ սեպհական ստացուածոց ասի. (Խոսր. ժմ.։ Սկեւռ. ես.։)
generic;
general, universal;
genitive.
Սեռական սեռ է, որ ոչ իցէ տեսակ, վասն ոչ ունելոյ ի վերայ նորա այլ սեռ։ Առաջին եւ սեռականաց սեռ էութիւնն է. այս է առաջին եւ սեռական սեռ. որ եւ Սեռականագոյն ասի. (Դամասկ.։)
become genus.
Միջին տեսակն ի վերնագոյնսն տեսականայ, եւ ի ներքինսն սեռանայ. (Տօնակ.։)
axle, axis, pivot.
Ծիածանն է նշոյլք արեգական սեռն օդով ծածկեալ ի վերայ խիտ եւ հոծ ամպոց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.
Ծիածանն է նշոյլք արեգական սեռն օդով ծածկեալ ի վերայ խիտ եւ հոծ ամպոց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
kind, race, species;
sex;
cream;
— գինեմրրոյ, cream of tartar;
gender;
գեղեցիկ —, the fair sex, womankind;
գալ ի ծնունդեւ ի —, to increase and multiply.
Հետեւին անուանք հինգ. սերք. տեսակք, ձեւք. թիւք, հոլովք. եւ սերք են երեք, արական, իգական, չէզոք։ Սերք նախագաղափարացն (դերանունաց ի յն. իսկ ի հյ. եւ յամենայն անուանս) ձայնիւ ոչ ընտրին, այլ յատուկ ի վերայ ինքեանց ցուցցին. (Թր. քեր.։)
cf. Սերիմ.
Բազմացարու՛ք յերկրի՝ ծննդեամբ։ Նոյ դարձեալ օրհնեցաւ սերանալ բազմանալ։ Ի սերանալ եւ ի բազմանալ մարդկան ի վերայ երկրի։ Ի սերանալ բազմանալ ամլութեան նորա։ Սերանալովս եւ բազմանալովս իմով. (Մծբ. ՟Ժ՟Է. Մաշտ. Եփր. թագ.։ Ոչ ծնանին, եւ ոչ սերանան. Եփր. օրին.։)
to multiply, to reduce into one kind.
born today.
Ի վաղնջուց հետէ հաւեալ ձայնէր զսերկածին էակն զ՝ի վերայ փայտին արտաշնչացեալ. (Թէոդոր. խչ.։)
fit to be sown.
Ետու ձեզ զամենայն խոտ սերմանելի՝ սերմանել սերմն։ Ամենայն փայտ՝ որ ունիցի յինքեան պտուղ սերման սերմանելոյ, ձեզ լիցի ի կերակուր։ Ի վերայ ամենայն սերման սերմանելոյ, որ սերմանինցի. (Ծն. ՟Ա. 29։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 37։ 5)
seminal;
spermatic.
Զցօղն իբրեւ զսրմնական իմն բան ընկալեալ մեղուն՝ լինի յղի։ Սերմնական բանք։ Նշխարս թողլով սերմնական սկզբունս, ի ձեռն որոց վերստին լցցին ունայնացեալքն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 16։)
foot of a mountain;
skirt of a robe or cloak;
train of a gown;
առ —ով լերինն, at the foot of the mountain.
Առ ստորոտով վտաւակացն։ Մին ունէր զստորոտ զգեստու նորա ի վեր։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս իւրեանց. (Ել. ՟Ի՟Ը. 39։ Եթ. ՟Ժ՟Ե. 6։ Ես. ՟Գ. 16։)
truthfulness, veracity;
etymology.
certainly, truly, verily, in truth, without doubt.
Զոր ստուգապէս երկին կոչեմք՝ առ ի սահման վերնոյն զնոյնն գոլով. (Արիստ. աշխ.) իմա՛ ըստ յն. ուռանօ՛ս, իբր օ՛ռօս դօ՛ն ա՛նօ. սահման որոց ենն ի վեր. (լծ. ընդ հյ. Վրան, ի վերայ մեր)։
to certify, to verify, to assure, to affirm, to aver, to prove;
to examine thoroughly, to inform oneself of the truth of, to enquire, to ascertain;
to trace etymologies.
Ստուգեաց ճշմարտիւ։ Ստուգեալ հաստատեաց ի վերջին հրեշտակէն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
cf. Ստուգապէս.
Ստուգիւք ոչ կարացաք ի վերայ հասանել պատճառին. (Ուռհ.։)
certainty, verity, assurance, verification.
Սուտ չեն մեր սպասաւորքն, մեր մեզէն իսկ հասեալ է ի վերայ ստուգութեան սոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
shadow;
shadow, figure, sign;
—ք, shade, manes, ghost, spectre, spirit;
սին —, vain shadow;
—ք մահու, shades of death;
the dark grave;
—ք գիշերոյ, the shades of night;
— երեկորին, the evening shades;
— եւ լոյս ի նկարս (լուսաստուեր), light and shade in painting, chiaro-oscuro;
— արկանել ի նկարս, to shade a drawing;
իբրեւ զ— անցանել, to pass away like a shadow;
իբրեւ զ— են կեանք մարդոյ, life is but a fleeting shadow.
Զստուեր լերանցն տեսանես դու իբրեւ զմարդիկ։ Ստուեր են կեանք մեր ի վերայ երկրի։ Ի մէջ ստուերաց մահու։ Որ նստէին ի խաւարի եւ ի ստուերս մահու։ Զստուեր հանդերձելոց բարեաց ունէին օրէնքն.եւ այլն։
shadow-grass;
producing darkness (night).
Իբրեւ ստուեր ի վեր երեւեալ կա՛մ երեւեցուցիչ.
to darken, to throw into the shade, to eclipse, to offuscate, to obscure, to dim, to tarnish.
Գուցէ ածիցէ ստուարեծս ի վերայ աչաց մերոց. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 6։)
sitting in the shade;
living in obscurity.
Զստուերանստեալսն վերաբերեցեր. (Ճշ.։)
falsehood, untruth, story, fib, falseness, falsity;
ցուցանել զ—, to give the lie to;
to belie.
Բազում անգամ հասեալ էին ի վերայ ստութեան նորա։ Ստութեամբ կերպարանին յաչս տգէտ մարդկան. (Եղիշ. ՟Ղ. ՟Ը։)
cf. Ստունգանումն.
Որ զմեռեալս զմեզ վասն ստունկանողութեանն՝ (կամ ստունգանութեան) նորոգեաց վերստին. (Աթ. համբ.։)
contempt, disobedience, indocility.
Որ զմեռեալս զմեզ վասն ստունկանողութեանն՝ (կամ ստունգանութեան) նորոգեաց վերստին. (Աթ. համբ.։)
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
Ստրջացի՛ր գոնէ անագան ի չարեացդ։ Զայլ յանցաւորս գովէ, որք ստրջացան ի վերայ մեղացն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. տնտես.։)
Ուսի՛ր որպէս վասն անհնարին մեղաց ստրջանալ (ի վերայ նախանձու), եւ ապաշխարել. եւ եթէ այնպէս ստրջանայցես, վաղվաղակի զերծանիցիս յախտէն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
repentance, regret, concern, sorrow, grief, remorse, compunction.
Զի այս հիացութիւն եւ ստրջումն ձմեռն մի՛ եկեսցէ ի վերայ ձեր. (Եփր. համաբ.։)
flying swiftly.
Ընդ քեզ վերանալ սրաթռիչ լուսափայլ ամպով. (Գանձ.։)
small hall;
small curtain, hanging, tapestry, arras;
— հարսանց, curtained bed.
Փակեալ զերկինս իբրեւ սրահակաւ իմն յինքն վարագուրեալ։ Զվրանս եւ զհովանոցս եւ զսրահակս եւ զգահոյս եւ զանկողինս։ Փոշոտեցան եւ ծխոտեցան սրահակք եւ որմակալք նորեկ հարսանց։ Փակեցան անթիւ սրահակք անթիւ առագաստացդ յաւիտենից ի վերայ իմ. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Դ. 20։ Եղիշ. ՟Ը։ Բենիկ.։)
acuminated, pointed;
very sharp or cold.
(Լեառն) ի վերայ այսոցիկ սրամէտ եւս զսառնամանեացն բռնութիւն առ ըմբռնեալսն հասուցանէ յապականութեան արկածս. (Պիտ.։)
acute-minded, sharp-witted, clear-sighted, subtle, penetrating, quick, ingenious.
Կամիմ զձեզ՝ թէ սրամիտք իցէք, եւ մի՛ վեր ի վերոյ անց եւ անցս առնիցէք. (Ոսկ. ղկ.։)
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
Կամ Սրածայր եւ իբր ցցուեալ ի վեր երեւիլ.
moving quickly, rapid, swift, impetuous, violent.
Սահեալ ի վերայ արշաւասոյր ալեացն սրավարաց մոլեգնելոց։ Ոչ եթէ ծայրաքաղ ինչ արարեալ՝ օդաբանս կամ սրավարս (կամ օրավարս, աւրավարս) ինչ խօսեցաւ. (Ագաթ.։)
to charm, to astound, to stun.
ՍՐԱՐԲԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. περικομπέω circumstrepo, jacto, jactanter glorior եւ μεθύσκω inebrio. Որպէս սաստիկ արբեալ գինւով՝ մեծաբանել. յոխորտալ. ճոխանալ ի վերայ այլոց. եւ Պղտորել զայլս որպէս արբեցութեամբ.
purgative;
— առնուլ, to take a purgative, to purge;
— տալ, to purge.
Որ հիւանդն է, ո՛չ է հեշտետւ կա՛մ հատանել կամ խարել, կամ սրբադեղ առնուլ՝ փոքր ինչ թախծանօք բուժել ի բազում մաղասոյն։ Սրբադեղ յիսուսի է, որ ածէ ի վերայ քո զրկումն, եւ բժշկէ զքեզ յագահութենէ. (Վրք. հց. ձ։)
to consecrate;
to deify, to idolize.
Կամելով աստուածքն սրբազանել զնա։ Ի ձեռն աստեղաց սրբազանեցին յերկինս։ Էր կաղնի մի սրբազանեալ զեւսի։ Կամեցեալ սնափառել, եթէ սրբազանեալ՝ յերկինս վերացաւ. (Նոննոս.։)
clothed in a holy or white raiment;
holy, pious, godly, divine.
Սրբազգեստից կղերիկոսաց, քահանայից, եւ եպիսկոպոսաց։ Զսրբազգեստիցն վերընծայեալ զանհամար աղինս. (Ճ. ՟Ժ.։ Նար. մծբ.։)
cf. Սրբաբանեմ.
ՍՐԲԱՁԱՅՆԵԼ. Զսուրբ սրբոյն վերաձայնել. սրբաբանել.
cf. Սպրկիկ.
Եգիտ զնկանակն ի վերայ սեղանոյն, այլ ոչ այնպէս կազմիկ սրբիկ որպէս զերէկն ջինջ. (Վրք. հց. ձ։)
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
Առանց բարկութեան խօսեսցի, զոր եւ սրել հարկաւոր էր։ Սրէին զսրտմտութիւնս իւրեանց ի վերայ նորա։ Ի հասարակաց թշնամւոյն սրեալք նախատէին զյոր. (Իսիւք.։)
running or flowing violently, impetuous, rapid;
— գետ, rapid river;
—իւք գալ, to hasten, to run with the utmost haste.
Զգալիս հուր վերաբերձ, սրընթաց, գեր ի վերոյ։ Ոչ սրընթաց ձիովք շահատակել։ Ի սրընթաց արշաւանաց. (Դիոն. երկն.։ Շ. ընդհանր.։ Երզն. աղ.։)
cf. Սրոբէ.
cf. Սրովբէախումբ.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
cf. Սրովբէախումբ.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
where the seraphim assemble;
chorus of seraphim.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)