prep. adv. apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
· Calfa
Խրատ տայր, յիրացն՝ զոր եդ ի մտի, մեկուսի կալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Փարիսեցին կայր մեկուսի ... եւ մաքսաւորն կայր մեկուսի։ Գնաց մեկուսի. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 11. 13։ Գծ. ՟Ի՟Գ. 19։)
plundering temples, sacrilegious.
· Calfa
Ի Փովկիդա օրէնք կային՝ զմեհենազերծն կա՛մ ի վախէ արկանել, կամ ընկղմել, կամ այրել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
· Calfa
Թողութիւն արա՛ ինձ հայր մեղանչականի որդւոյ քո. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Գ.։)
cf. Մեղանչանք.
· Calfa
Թշնամի այր զնա կոչէ, զի զմեղանչականութիւնն ի մեզ ցուցանէ. եւ սկիզբն մեղանչականութեան, զի ընդ աստուծոյ կամացն իշխեաց կացուցանել թշնամութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
· Calfa
Մի՛ մեղկացուսցէ միշտ մայրն մեղաց, եւ հայրն չարեաց. (Խոսր.։)
cf. Մեղկանամ.
· Calfa
Տիկ ի ջեռնուլն հրով՝ չորանայ եւ այրի. եւ ջրով թրջեալ՝ մեղկի. (Վրդն. սղ.։)
cf. Մեղմ.
· Calfa
Ատել հրամայէ զհայր եւ զմայր, զի սոցա սէրս՝ որ առ իմ սիրովն է, մեղմագոյն երեւեսցին, եւ իբր զատելութիւն թուեսցի. (Մեկն. ղկ.։)
insinuating, alluring, enticing, smirking;
unsincere, deceitful, subtile, fraudulent, wicked, malicious.
· Calfa
Կապիլ ի կնատ եւ մեղմեխ եւ ի վայրաքարշ դստերս մարդկան. (Յհ. կթ.։)
cf. Մեղմեխանք.
· Calfa
Իսկ մոգքն այսպիսի մեղմեխութեան չէին տեղեակ՝ իւրեանց ազնուական լաւութեամբ։ Տե՛ս որպիսի մեղմեխութեամբ մերձենայր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7. 13։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
· Calfa
(լծ. յն. մէ՛լիսսա. μέλισσα apis. Մեղրագործ ճանճն ոսկեգոյն՝ գործասէր եւ միաբանակեաց. ոյր զէնն է խայթոց իւր. թո՛ղ զվայրենի մեղուս ազգի ազգի. եբր. տէպպօրա.
solitary life, solitude;
lonesomeness.
· Calfa
Եկն անդստին ընդ նմին ի բնէ գազանութիւն առիւծու, եւ մենակեցութիւն. որ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ տոհմակցի իւրոյ, այլ զվայրենամիտ յեղուզակութիւնն զմենակեցութիւնն սիրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
single combat, duel, monomachy;
wrestling.
· Calfa
Էր այր պնդակազմ ուժով զօրութեան, եւ վարէր ըմբշական մենամարտութեամբ. (Ղեւոնդ.։)
Այլեւ մենամարտութեամբն իբրեւ զմարդ մրցեալ ընդ հայրապետին (նահապետին յակոբայ). (Կամրջ.։)
to lead a retired or solitary life, to be alone, to live retired.
· Calfa
Որ ճշմարտիւ այրին իցէ, եւ մենացեալ յուսացեալ յաստուած. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 5։)
dead, deceased, defunct;
dead body, corpse;
ընդ —ս համարել, to believe or take for dead;
օր մեռելոց, All Soul's day;
ցուցակ մեռելոց, register of the dead;
պաշտօն մեռելոց, office for souls in purgatory;
cf. Ննջեցեալ.
· Calfa
Յամենայն գազանաց ... որ մերձեսցի ի մեռեալ նոց, եւ որ բառնայցէ ի մեռելոց նոցա։ Ի մսոյ նոցա մի՛ ուտիցէք, եւ ի մեռեալ նոցա մի՛ մերձենայցէք։ Տեսին մեռեալ ընկեցեալ ի ճանապարհին. եւ առիւծն կայր առընթեր մեռելոյն. եւ այլն։
Թէ ո՛րպէս արժան է զմեռելոցն առնել։ Թէ ձեռնհաս իցէ այրն, զմեռելոյթսն արասցէ (կնոջն). եւ եթէ ոչ իցէ, յիւրոցն (յընչից կնոջն), եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի. (Մխ. դտ.։)
funeral expenses;
the goods of the deceased.
· Calfa
Թէ ո՛րպէս արժան է զմեռելոցն առնել։ Թէ ձեռնհաս իցէ այրն, զմեռելոյթսն արասցէ (կնոջն). եւ եթէ ոչ իցէ, յիւրոցն (յընչից կնոջն), եւ առն ի ժառանգութիւն մի՛ լիցի. (Մխ. դտ.։)
deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.
· Calfa
Նախ քան զմահ՝ մեռելութիւն, անփառութեամբ յաթոռոյն ի վայր կործանեալ. (Խոր. ՟Գ. 68։)
holy oil, chrism;
ointment, perfume.
· Calfa
Աստուածագործականաւն մեռոնիւ կնքեալ զայրն։ Մեռոնին կատարողականն օծումն անուշահոտ առնէ զկատարեալն։ Նուիրագործութիւն միռոնին։ Խորհուրդ կատարողութեան միռոնին. (Դիոն. ստէպ։)
Մեռոնս այս օրհնաբանեալ՝ թարգմանեալ իմանի ինձ մայր։ Իսկ մառնամուտ՝ որ եւ այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է մթին, մռայլ առձայնի։ Մեռայ՝ որ է դառնութիւն. որ եւ միւռոն ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ մեռելութեան ազգականութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
metropolitan.
· Calfa
Երրորդ դասք եկեղեցւոյ մետրապօլիտք, որք ըարգմանին մայրաքաղաքացիք. (Մխ. դտ.։)
ՄԵՏՐԱՊՕԼԻՏ μητροπολίτης metropolita, episcopus metropolitanus. գրի եւ ՄԵՏՐԱՊՕՂԻՏ, ՄԵՏՐՈՊՕԼԻՏ, լտունք. Բառ յն. միդրօբօլիդիս. այսինքն մայրաքաղաքացի. որպէս Արքեպիսկոպոս մայրաքաղաքի.
dignity of a -;
archbishopric.
· Calfa
Եպիսկոպոսութիւն մայրաքաղաքի. արքեպիսկոպոսութիւն.
of our form or nature, human, incarnate.
· Calfa
Քաղցեաւ ստուգապէս մերակերպ առեցելովն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
incarnation.
· Calfa
Իմաստութիւնն աստուծոյ, որ ըստ մերակերպութեան ժառանգ եւ կանգնիչ հայրենի թագաւորութեան (դաւթի) եղեւ ըստ աւետեացն գաբրիէլի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.
· Calfa
Ողբայր զհրէիցն զմերժումն, եւ զկորուստ ազգին աբրահամու. (Իսիւք.։)
naked, bare;
unadorned, plain, simple, evident;
impudent, brazen-faced;
without;
evidently, obviously, palpably;
— ընդ — մարտընչել, to wrestle naked.
· Calfa
Ոչ այր լոկ է, եւ ոչ աստուած մերկ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Մերկանամ.
· Calfa
Մերկացուցանէ զբանն։ Յայսմ վայրի մերկացոյց զբանն. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
· Calfa
Տալ մխիթար վշտաց նոցա։ Մխիթար տայր ակնունելոյ տեսանել զնա։ Մխիթար յիւրոց փորձութեանցն տալ աշակերտին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։)
to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.
· Calfa
Սուգ ունէր, եւ եկին մխիթարել զնա, եւ ոչ կամէր մխիթարել (իլ)։ Մխիթարեաց զնոսա, եւ սփոփեաց զսիրտ նոցա։ Մխիթարէր զնոսա յօրինացն եւ ի մարգարէից։ Եկեալ էին, զի մխիթարեսցեն զնոսա վասն եղբօրն։ Զիւրաքանչիւր ոք ի ձէնջ իբրեւ հայր զորդիս մխիթարէաք եւ սփոփէաք։ Մխիթարեցէ՛ք զկարճամիտս։ Մխիթարել զամենայն սգաւորս։ Մխիթարեցին զանձինս, եւ գնացին ի մարտ։ Ի ծառայս իւր մխիթարեսցի։ Մխիթարեցաւ տէր ի հեծութենէ նոցա.եւ այլն։
consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.
· Calfa
Եւ ես աղաչեցից զհայր, եւ այլ մխիթարիչ տացէ ձեզ։ Մխիթարիչ հոգին սուրբ, եւ այլն։ Լինել մխիթարիչ սուրբ առաքելոցն։ Մխիթարիչ սուրբ առաքելոցն առաքեցեր սուրբ զհոգիչ։ Զմխիթարիչ սուրբ հոգին, որ փոխան միածնին իջեալ ի հօրէ. (Շար.։)
cf. Մուխ.
· Calfa
Զսլաքս նետիցն ի պէտս զքեզ կարեվէր խոցելոյ՝ այրմամբ եւ ջրով մխեալ. (զի այս է այրեցելովքն մխուն լինել. Լմբ. սղ.։)
to turn up one's nose, to nose;
to laugh at, to mock, to make game of.
· Calfa
Իսկ թագաւորն ծաղր առնէր զբանսն կաթողիկոսին, եւ մկթայր զնոսա ասացելովքն. (Բուզ. ՟Դ. 13։)
s. bot. squill, sea-onion, scilla;
գինի — ի, wine of squills, vinum scilliticum.
· Calfa
ՄԿՆԱՍՈԽ կամ ՄԿԸՆՍՈԽ. σκίλλα scilla, squilla, herba bulbum insignem habens. Սոխ կամ պրաս վայրի. ... ա՛յլ է եւ մանրիկ սոխն. ռմկ. կէլինճիկ.
s. bot. daffodil, daffadown-dilly.
· Calfa
ՄԿՆԱՍՈԽ կամ ՄԿԸՆՍՈԽ. Սոխ կամ պրաս վայրի. ա՛յլ է եւ մանրիկ սոխն. ռմկ. կէլինճիկ.
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
· Calfa
Ե՛րթ լուա՛. եւ էջ նէեման, եւ մկրտեցաւ ի յորդանան եօթն անգամ ընդ բանին եղիսէի։ Մկրտէր ի բանակի անդ յաղբիւրս ջուրցն ըստ օրինի հրէիցն (յուդիթ), եւ իբրեւ մկրտէր, կայր յաղօթս։ Եթէ ոչ բռնալիր լուանան զձեռս, հաց ոչ ուտեն. եթէ ոչ նախ մկրտին, ոչ ուտեն։ Զարմացաւ, զի նախ ոչ մկրտեցաւ յառաջ քան զճաշ։ Ամենեքին ի մովսէս մկրտեցան՝ յամպն եւ ի ծովն։ Մկրտին վասն մեռելոց. եւ այլն։
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
· Calfa
ὡθέω, ἑξωθέω pello, expello, amoveo, admoveo, ejicio, injicio. կր. feror, moveor, ruo, irruo. Մղելով կամ խթելով վարել ի բաց կամ ի մի կողմն. դրդել. վանել. մերժել. ձգել. հոսել ի վայր. դրդել. գրգռել. վարել. հրել, քշել .... կր. բերիլ. ձգիլ. յօժարիլ. դիմել.
to choke, to stifle, to suffocate, to strangle;
to pain, to grieve, to vex, to torment.
· Calfa
Ընդէ՞ր խեղդես, եւ մղձկես զեղբայրն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
butt, mark, aim, target.
· Calfa
Մուսէ այր ժանտ զմարդիկ կանգնէր փոխանակ մղղակի՝ նետաձիգս առնել ի նոսա՝ ի վարժումն անձին իւրոյ. (Ղեւոնդ.։)
impulse, impetus;
— տալ, to give a push, to push, to impel.
· Calfa
Մղօն տուեալ՝ ընկէց զոմն ի վայր յերիվարէն. (Զենոբ.։)
to soil, dirt or pollute oneself.
· Calfa
Դարձեալ ինքն իգանայր այլոց, եւ այսպէս մմկեալ թաւալեալ էր. (Բուզ. ՟Դ. 44։)
permanent, stable, lasting, durable, solid.
· Calfa
Մնացականացն յանախտական առողջութեան՝ զգուշութեանտայր պատուէր։ Ընտրին շինուածք գործոց այրելեաց եւ մնացականաց. (Սարկ. քհ. եւ Սարկ. աղ.։)
without noise, silently, softly, gently, noiselessly.
· Calfa
Յարուցեալ երթայր առ նոսա միայնիկ մնջիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)
to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.
· Calfa
Սկսաւ նոյ այր լինել մշակ երկրի. զանազանեալ է մշակ լինել, եւ գործօնեայ երկրի. (որպէս՝ կային) գործեսցէ զերկիր, ոչ մշակեսցէ. զսա վատթարն եւ չարն գործեսցէ իբրու վարձկան անարուեստ. իսկ առաքինին մշակեսցէ. մշակն փո՛յթ յանձին է պտուղս օգտակարս ստանալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 66։)
going or flowing continually.
· Calfa
Սահմանեաց զաղբիւրս, եւ զգետս մշտագնացս. (Մխ. այրիվ.։)
well known.
· Calfa
Զայրական սերտութիւն քո մշտածան յարակայութեամբ տեղեակ եմ. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
perpetually in motion.
· Calfa
Հող եւ ջուր վայրաբերք ծանրութեամբ՝ մշտաշարժ երկրասողութեամբ. (Եղիշ. հոգ.։)
cf. Մշտնջենաւորիմ.
· Calfa
Մնացականացն յանախտական առողջութեան՝ զգուշութեան տայր պատուէր, եւ ըմպելի՝ մշտնջենանալոյ ի նմին. (Սարկ. քհ.։)
cf. Մշտավառ.
· Calfa
Զնա նզովիւք որպէս փուշ տայր յայրումն մշտնջենավառ հրոյն. (Խոր. հռիփս.։)