cf. Լուսաճաճանչ.
ի Բառէս ճամուկ, (պ. ճամէ, ճամ, այսինքն զգեստ. կամ Աճեցուն ազիմ. ազկըն) քան թէ ի ճեմելոյ. Լուսազգեաց. լուսակիր. լուսեղէն. լուսահրաշ.
any opening to admit light;
sky-light, window, casement, dormer-window.
Մուտ լուսոյ. լուսանցոյց. պատուհն, կամ երգ, ընդ որ լոյսն եւ շողն մտանէ ի ներքս ի տունն.
to be light, to be daylight, to dawn;
մինչեւ լուսասցի օր, till tomorrow's dawn, till daybreak, tomorrow;
օրն լուսանայ, daybreak begins to appear;
լուսացաւ նոցա ի Բլէւնա, they arrived at Plewna with day-break;
եւ շաբաթ լուսանայր, and saturday commenced to appear;
յառաջ քան զաւուրն, before day-break.
Մինչեւ լուսասցի օր։ Լուսացաւ նոցա ի քեբրոն։ Իբրեւ օրն հինգօրեայ շաբաթուց լուսանալ կամէր։ Եւ օրն էր ուրբաթ, եւ շաբաթ լուսանայր. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 36։ ՟Բ. Թագ. ՟Բ. 32։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 35։ Ղկ. ՟Ի՟Գ. 54։)
photography, photograph;
photographer;
photographic.
Ներկեալ լուսով, կամ իբրեւ զլոյս. լուսազարդ. Լուսագեղ. Լուսափայլ. Լուսակազմ.
that permits the light to pass;
cf. Լուսամուտ.
ὐπόφαυσις sublucidum;
hiatus, quo lux transit;
fenestra. Պատուհան կամ երդ, որ զլոյսն արտաքին անցուցանէ ի ներքս ի տունն. լուսանցք. լուսամուտ.
brilliant, bright, luminous, resplendent.
Պայծառ որպէս զլոյս, կամպայծառացեալ լուսով. լուսափայլ. պայծառափայլ. լուսաւոր, մաքուր, փայլուն, յստակ, եւ յայտնի. անաղօտ.
that gives light, that illuminates.
պարգեւիչ լուսոյ, կամ ունակ պարգեւաց լուսոյ. լուսաձիր.
Նշան, կամ խաչ լուսապարգեւ. (Նար. խչ.։ Միսայէլ խչ.։)
that has a luminous crown;
glory, nimbus, halo.
Լուսով կամ լուսեղէն պսակաւ պսակեալ.
surrounded with light, splendid, bright, luminous.
որոյ սահմանն կամ բոլոր իսկութիւնն է լուսալից. ընդունարան լուսոյ աստուածութեան. աստուածընկալ.
furnished with divine light;
illustrious, brilliant
սնեալ ի լոյս կամ լուսով, այսինքն ընդ ձեռամբ յիսուսի.
that sheds light, resplendent, shining, radiant.
Որպէս զլոյս սփռեալ. եւՍփռօղ զլոյս. լուսացնուղ կամ որոյ լոյսն է ծաւալեալ ընդ ամենայն տեղիս.
burning, shining, luminous.
Որոյ լոյսն՝ճրագն՝ լապտերն է վառեալ. կամ Որպէս զլոյս վառեալ. լուսաբորբոք.
surrounded by a bright array;
— երկնային թռչունք, angels.
(եթէ չիցէ գրելի Լուսատու) Լուսաւոր ըստ իմիք, կամ պայծառ մասն լուսնի իբր թափաւցիկ. որ ըստ կարծեաց ոմանց յառջնոց այսպէս բացատրիւր.
wishing for, longing for light.
Խաւարաւ ըմբռնեալս, կամ միայն առանց այսորիկ լուսատենչիկս եւ կարօտս. (Սարկ. քհ.։)
like the light, clear, bright, brilliant;
beautiful.
φωτοειδής luciformis, lucidus. Որ ունիցի զտեսակ՝ զտեսիլ՝ կամ ղնմանութիւն լուսոյ. Լուսատեսիլ. Լուսաձեւ. լուսամպ. լուսի նման.
Լուսատեսակ ճառագայթ, կամ առանձնաւորութիւն սերովբէի, կամ բարեզարդութիւն. (Դիոն.։)
Լուսատեսակ զօրութիւն, կամ ամպ, պատմուճան, զգեստ, առաքինութիւն, խոստովանութիւն, փառք. (ՃՃ.։ Խոր. հռիփս.։ Գանձ.։ Սարգ. ստէպ։)
that gives light, enlightening;
— լինել, to teach, to enlighten, to illuminate;
— աշտարակ, light-house;
—ք, the stars.
φωτοδότης luminis dator φωταγωγός collustrator. տուօղ լուսոյ. լուսաւորիչ (զգալի, կամ իմանալի լուսով)
window, casement;
baptistery;
—ք, the eyes.
Ընդունարան կամ գործի լուսոյ եւ լուսաւորութեան, որպէս Աչք.
sacristan, vestry-clerk, sexton.
Պաշտօնեայ եկեղեցւոյ՝ լուցիչ ճրագաց եկեղեցւոյ. կամ վերակացու տաճարի. (Ճշ.։)
screen, fire-screen;
shade.
ԼՈՒՍԱՐԳԵԼ. (կամ Լուսարգելլի) Արգելիչ լուսոյ կամ լուսաւորաց. անշարժ կացուցիչ յընթացից զարեգակն եւ զլուսին.
cf. Լուսաւորեմ.
Լուսաւորել. լուսատու լինել (այլոց, կամ անձին)
clear, bright, brilliant;
luminaries, stars;
apostles, prophets, doctors;
— առնել, cf. Լուսաւորեմ.
Լուսաւոր պսակք, կամ ականք. կամ պայծառութիւն, վառումն. կամ զգեստ, ճանապարհ, վարդպետութիւն, արդարութիւն, պատուիրան, վարք, միտք, խորհուրդ, բան. (Յճխ.։ Զենոբ.։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ նար։ Մագ. եւ այլն։)
ԼՈՒՍԱՒՈՐ, ւորք. գ. φωστήρ luminare. Լուսատու կամ լուսաւորիչ մարմինք յերկինս. աստեղք, մանաւանդ արեգակն եւ լուսին.
կարգեցեր զլուսաւորս ի պէտս։ Լուսաւորքն լբրեւ ճրագունք լուցեալք։ Զերկինս լուսաւորօքդ։ Զլուսաւորսն խաւարեցուցեր. կամ լուսացուցանելով. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Պիտ.։ Շար.։ եւ Խոր.։)
very luminous, most splendid;
—, —ս ad. clearly, evidently, in the clearest manner.
Լուսաւորագոյն բանիւք, կամ իմացուածովք. (Պիտ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
Լուսաւորագոյնս պատմէ, կամ աւանդէ. (Ագաթ.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
clearly.
Լուսաւորապէս ուսուցանել, կամ ցուցանել, կամ յայտ առնել. (Փարպ. Եւագր. Գէ. ես.։)
to illuminate, to make light, to render clear, to brighten;
to enlighten, to illumine;
to light, to kindle;
to make serene;
to restore to sight, to open the eyes of;
to manifest;
to shine, to glitter, to sparkle, to brighten.
φωτίζω illumino, illustro. եւս եւ ըստ յն. չ. λάμπω, φαίνω, φαίνομαι splendeo, luceo, appareo. Լուսով զարդարել. պայծառացուցանել. լուսաւոր առնել. լուսատու լինել. փարատել զխաւար զգալի կամ իմանալի. լոյս տալ աչաց կամ մտաց.
Լուսաւորել զաս կուրին, կամ զկոյրն. զաս հոգւոյ կամ սրտից. զխաւարեալս մեղօք։ Լուսաւորեա՛ եւ զիս հոգւով։ Անճառ լուսով լուսաւորապես զհաւատացեալս. (Ոսկ.։ Նանայ.։ Լմբ.։ Նար.։ Շար.։)
կամ կր.
Փայլել. ծագիլ. երեւելի կամ յայտնի կամ յայտնի լինել. փայլիլ.
ի հօրէ զմիտսն լուսաւորեալ՝ ասէ ցնա, դու ես քրիստոս. հելլենաբանութիւն է, կր. հանդերձ հյց. խնդրով. φωτισθείς τὴν διάνοιαν որ ըստ հյ. ասելի է, մտօք կամ ի միտս։
cf. Լուսաւորեմ.
illuminator;
սուրբ Գրիգոր՝ — Հայաստանեայց, St. Gregory, the illuminator of the Armenian nation.
φωτιστήρ, φωστήρ, φωταγωγός, -ών , ἑπιφαύσκων iluminator, illustrans եւ այլն. Լուսաւորօղ. լուսատու. որ լուսաւորէ զգալի կամ իմանալի լուով. ուսուցիչ լուսաւոր վարդապետութիւն, պայծառացուցիչ. դարձուցիչ ի խաւարէ ի լոյս. կրթօղ ի հաւատս, եւմկրտօղ եւ ծնօղ յորդիս լուսոյ։ Քանզի ասի զլուսաւորաց երկնից.
light, brightness, glare, splendour;
illumination.
φασῦσις, φωτισμός illuminatio, illustratio λαμπρότης splendor φωτοδοσία luminis datio եւ այլն. Լուսաւորն գոլ. պայծառութիւն փայլումն. լոյս. (զգալի կամ իմանալի).
Զիշխանականն եւ գերիշխանական աստուածապետութեանն հօր լուսաւորութիւն։ Աստուածապետութեանն լուսաւորութեամբ մաքրի։ Մականունութիւն քերովբէին, գերագունին լուսաւորութեան ընդունական. (Դիոն. ստէպ.) (յն. φωτοδοσία լուսատուութիւն, կամ լուսատրութիւն. գուցէ եւ ի հյ. մարթ է այնպէս վերծանել։)
shining with light, resplendent, glittering, refulgent, dazzling.
λαμπρός lucidus, fulgens, praeclarus σαφέστερος apertior, clarior. Լուսով կամ որպէս զլոյս փայլեալ. լուսապայծառ. շողշողեալ. պայծառ. մաքուր. յստակ. պարզ. յայտնի.
Լուսափայլ իմաստք հոգւոյն, կամ աւետարանին քարոզութիւն. (Լծ. ածաբ.։ Անան. ի յհ. մկ.։)
light, brightness, splendour;
lustre;
perspicuity.
ἕλλαμψις illustratio եւ այլն. Լուսափայլ գոլն առնելն. շողշողումն. ցոլունք. նշոյլք. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն (զգալի կամ իմանալի, պէսպէս առմամբ)
Ազդեցութիւն սուրբ հոգւոյն, եւ նորին լուսափայլութիւն։ Հեղեալ ի յետինս զլուսափայլութիւնս։ Յայտեա՛ կրկին շնորհ լուսափայլութեան։ Լուսափայլութիւն աստուծոյ, կամ գիտութեանն աստուծոյ։ Ըստ յարացուցի արեգականդ ճառագայթից. զի սա որպէս զարտաքին էքս լուսափայլութեամբն պարփակէ, եւ այլն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ. ստէպ։)
having very white plumage.
Լուսաւոր եւ պայծառ կամ փայլուն փետրովք.
bright, celestial, angelic;
—ք, angels.
Լուսեղէն յարկք, կամ խորան, առագաստ. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Շար. ստէպ։)
cf. Լուսաթոյր.
Փոխանակ տաղավարացն զամպեղէն եւ լուսերանգ կամարն երկնի ցուցանէր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
small light;
rush-light, night-light;
an agreeable light.
Լոյս փոքրիկ կամ նուազ, կամ քաղցրիկ.
moon, the planet, or the luminary of the night;
moon, month;
ծագումն լուսնի, moon-rise;
լոյս լուսնի, moon-shine, moonlight;
շող լուսնի, moon-beam;
նոր, ամսագլուխ լուսին, new moon;
կարակնաձեւ, ուռճալիր լուսին, full moon;
աճեցուն, նուազուն, լուսալիր լուսին, crescent, waning, harvest moon;
կարմրորակ լուսին, red moon, April moon;
փուլ լուսնի, the waning of the moon;
cf. Քառորդ;
եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ լնուլ, not even the moon ceases to wax and wane;
եւ էր գիշեր պայծառափայլ լուսնի, it was a beautiful moon-lit night, the moon shone bright;
լուսին ձիոց, horse-shoe;
տեսիլ լուսնի, phase;
ընթացք լուսնի, lunation, the lunar course.
σελήνη luna. Մոլորակ երեւելի յետարեգական, յորմէ ունի եւ զլոյս իւր, մերձաւոր երկրի քան զամենայն լուսաւորս երկնից. լուսին, լուսընկայ. թ. ա՛յ. ար. քէմէր (իբր կամար) պ. մահ, մեհ.
speck, film, cataract;
pearl or web;
բուժել, կեղեւել զ—ն, to couch a cataract.
λεύκωμα alugo, vitium oculorum. Սպիտակ կեղեւ կամ առագաստ իջեալ յաչս՝ խափան լուսոյ. ստուերածք աչաց.
lunar, lunary;
monthly;
lunatic;
epileptic;
— ամիս, տարի, lunar month, lunar year.
Եւ իբր Լուսնոտական. կամ որ ինչ հայի ի վնասն առթեալ յախտացեալս ըստ փոփոխութեան լուսնի.
moon-worshipper.
Առ ի կշտամբութիւն արեւապաշտածն, կամ լուսնապաշտաց. (Եզնիկ.։)
cf. Լուսնոտ.
(կամ թերեւս ԼՈՒՍՆԵԿ, ի, աց) σεληνιαζόμενος lunaticus. Լուսնոտ. լուսնահար. յորոյ վերայ եկեալ իցէ ախտ լուսնական.
Jupiter, Jove (planet)
Ζεύς սեռ. Διός Juppiter սեռ. Jovis. (Որպէս թէ թնգ լուսնի՝ գեր ի վերոյ քան զնա, կամ լուսնովն թագազարդ. ըստ Հին բռ. լուսակիր, կամ լուսաւոր) Մին ի մոլորակաց բարձրագունից՝ լուսանշոյլ յետ արուսեկի. որ եւ ի կարդս դից հեթանոսաց իբր թագաւոր եւ հայր չաստուածոց. այն է արամազդ կամ զեւս.
lunatic, moonstruck, mad;
epileptic.
σεληνιαζόμενος lunaticus. Ախտաժէտ՝ որ թալկանայ եւ շարժլի եւ փրկեայ որպէս այսահար ըստ համեմատութեան աւուրց ինչ լուսնի, կամ յաւուրս լրման նորին. ասի եւ ԼՈՒՍՆԱՀԱՐ, ԼՈՒՍՆԵԱԿ.
cf. Լուտաս.
ԼՈՒՏԱՍ կամ ԼՈՏԱՍ. λωτός lotus. Անուն անկոյ, եւ խոտոյ։ Լուտաս լիբիոյ կնմափրիկէ բերէ պտուղ ազնիւ. ա՛յլ է եւ տունկ ինչ յեգիպտոս, եւ այլն. (Բժշկարան.։)
hearing, audition;
audience;
news, account, report, relation;
hearsay, rumour;
renown, fame;
discourse, sermon;
obedience;
noise that wakes or rouses;
sound, voice, cry;
Աստուած ամենայնիւ լուր է, the ail-hearing God;
լուր չարեաց, bad news, ill news;
լուր առնել, to warn, to avert;
to acquaint;
to announce;
զխուլս ի լուր առնել;
to cause the deaf to hear;
լուր լինել;
to be heard;
to be announced;
լուր դնել;
to listen;
to hear;
լուր լինել առ ոք, to come to one's knowledge;
ելանել լրոյ ուրուք, to spread one's fame;
լուր ի ականջաց լսել, to hear with one's own ears;
ի լրոյ, by hear-say, by current report;
— ! listen ! — օր, workday.
(ի հր. բայիս Լսել, լուր.)) ἁκοή auditus, auditio. որ եւ ԼՈՒ ասի. Լսելն. լսելիութիւն, լսողութիւն. ունկնդրութիւն. կարդողութիւն եւ ներգործութիւն լսելոյ, կամ ըմբռնելոյ զձայն եւ զբան. ... Ի լուր ականջաց լսէի զքեն։ Ի լուր ունկան լուան ինձ. (Յոբ. ԽԲ. 5։ Սղ. ԺԷ. 45։ Բ. Թագ. ԻԲ. 4ռ։)
Բանն քարոզեալ, կամ լսելի արարեալ. քարոզութիւն. Տէր ո՛ հավատաց լրոյ մերում. (Ես. ԾԳ. 1։)
Զխուլս եւ զհամերս ի խօսս առնէր, եւ ի լուր. իմա, ի խօսել եւ ի լսել, կամ խօսողս եւ լսողս։
greenish-grey, ash-coloured;
azure, blue, sky-ooleured, sky-blue.
որ եւ Լուրջ. Աղօտ սպիտակ խառն ընդ կապոյտ, կամ թխագոյն բաց. բաց կապուտակ. երկնագոյն զուարթ.
gay, joyful;
sprightly, lively;
sober, grave, imposing, serious;
— երեսօք, seriously;
ի բարբառ —, with a serieus voice;
ի լրջեաց, ի լրջէ, in a waking state.
cf. Լուրթ.
Զուարթուն կոչին հրեշտակք, որ են անքուն ակամբ, եւ լուրջ երեսօք. (Շ. բարձր.։) cf. ԱՉԱԼՈՒՐՋ։
Ի ԼՈՒՐՋԷ, կամ Ի ԼՐՋԱՑ, կամ Ի ԼՐՋՈՒՑ. մ. ἑγρηγορότως vigilanter, vigilando. (որ վրիպակաւ արդեօք գրի եւ Ի վերջէ, Ի վերջի. տե՛ս ի բառն ՎԵՐՋ) Յարթնութեան. յարթմնի. ի սթափութեան.
Երազօք հաւատացուցեալ, կամ ի լրջէ կերպս ի կերպս եղեալ. (Եւագր. ՟Ժ՟Բ։)
to light, to kindle;
to inflame, to burn.
Լուցանել զճրագ, կամ զլապտեր, կամ զջահս։ Ելոյց հուր ի ջահսն։ Լուցին կրնկ եւ այլն։ Ճրագունք ի լուցելոյ ճրագէ լուցանին, եւ ոչ ի խաւարոյ. (Մանդ. ՟Գ։)
cf. Լուցափայտ.
θαλπτήριον fomentum δέλεαρ esca. Նիւթ լուցանելի, եւ լուցանօղ կամ ջեռուցիչ. խանձ. վառելու կամ վառօղ բան մը.
to cause to slip;
to slip;
to slide, to glide.
Լպրծող մեղօք անկանիլ, կամ գայթագղիլ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։ Բրսղ. մրկ.։ Տօնակ.։)
earth-worm;
sea-weed, sea-grass.
Մանրիկ սողուն, բոտոտ. կամ Բորբոս, մրուր. ճիճի, կամ մար.
Ծնանելոյ ի նմանէ որդն, եւ կամ լպրծուկ ինչ. (Մխ. ապար.։)
place ef silence;
—ք, silence;
—ք Պիւթագորացւոց, the five years' silence imposed on his scholars by Pythagoras.
Վայր լռութեան եւ հանդարտութեան (իրօք կամ նմանութեամբ).
tacitly, by implication;
secretly, in secret;
silently, without bustle, in a private manner.
Զնենգաւոր եւ զլռելայն եւ զթագուն իրս խորամանկութեանն յայտնելկամելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25.)