prediction, prophecy.
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
Օրըստօրէ յառաջատէր, ի պետաւորութեանն իւրում. (Կաղանկտ.։)
foresight, prevision.
Տեսեալ օրըստօրէ զօրավարին Հայոց զիմաստից զառաջատեսութիւն (կամ զառաջատութիւն). (Փարպ.։)
prescience.
Զյառաջգիտութեանն ոչ ըստ բնութեան ի նմա (յԱդամ) ասեմ գոլ նախատեսութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
advancement;
artistic progress.
progress, process.
to stretch out the head to see;
to stretch, to extend, to thrust;
to fasten or stick on, to be fixed or fastened on, to heed to dwell on;
— մտօք, ի խորհուրդս, to contemplate, to speculate upon, to meditate or consider attentively, to penetrate, to examine thoroughly;
— յոք, յառեալ կալ or հայել յոք, to fix the eyes or the gate on a person;
— ի դուզնաքեայս, to be fond of trifles;
աչք իւր անքթիթ յառեալ կային ի քաջազն, his eyes were fastened on that brave man.
Ոմանք զառեալս փոխանակ հայելոյ մեկնեն աստանօր, որ չէ ինչ ճշմարիտ. եւ սակայն ճշմարիտն այդ է ըստ բնագրին։
solidly bottomed;
paved.
Այս ծով՝ անդորր երեւի մարդկան ըստ Դաւթի՝ յատակաւոր կարծր պնդութեամբ. (Նար. մծբ.։)
cf. Յատեմ.
Սրբէ եւ մաքրէ ըստ յատանողացն օրինի. (Մաշտ.։)
cf. Յատուկ.
Եւ ἱδιωτικός vulgaris. (ըստ յն. ոճոյ) իբր Սոսկական, ռամկական. նուաստ.
property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.
Ի յատկութեանց բաղկացաւ իւրաքանչիւր (բան անհատի)։ Մարդոյն (ըստ տեսակի) յատկութիւն՝ եղիցի նոյն ի վերայ յոլովից (այսինքն ամենայն մարդոյ). (Պորփ.։)
Ի յատկութեանն ըստ բնութեան երկաքանչիւրոյ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
Եդ Ադամ անուանս յար ըստ բնութեան ամենայն կենդանեաց. (Կանոն.։)
Ստացաւ աշակերտս, որ յար ընդ նմա շրջէին. ըստ յն. ոճոյ իմա՛ նաեւ, զոյգ ընդ նմա։
heaped up;
compound of three words.
heap, accumulation;
addition.
Վաթսուն ըստ վեցիցն յարաբարդման ի տասնեկացն աւարտի թիւ. (Նչ. եզեկ.։)
to appose, to set, to subjoin, to add, to append, to affix.
always licking;
vampire, blood sucker.
ՅԱՐԱԼԷԶ կամ ԱՐԱԼԷԶ. συνδάψος, βλιτύρ ut consumens, exprimens եւ այլն. κένταυρος centaurus. որ եւ ԱՌԼԵԶ. Յար եւ իսպառ լիզանօղ. լափլիզօղ. (գուցէ եւ Արայի լիզօղ) ըստ յն. ծախօղ, ծծօղ. եւ ձիացուլ. Ճիւաղ մտացածին ըստ քերթողաց որպէս զեղջերուաքաղն.
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
ՅԱՐԱԿԱՅ՝ Ըստ քերականաց. παρακείμενος . Անցեալ ժամանակ՝ անկատար, որ իբր առընթեր կայ. որ եւ ՅԱՐԱԿԱՅԱԿԱՆ. (ըստ արդեաց՝ յարակատար)
to add, to subjoin, to conjoin.
Առընթե՛ր կարգել. յաւելուլ ըստ կարգի. շարակարգել.
adjoining, contiguous, joined, united, connected;
accessory;
— մասնիկ, particle, affix, suffix;
—ք, accessories;
attendant circumstances.
Որ յարակիցն է ումեք ըստ պատուոյ, ո՛չ է մն, կամ միոյ ամենայն իրօք, այլ յաւէտ այլոյ։ (Նեստորի է) յարակից ասել մարդ Աստուծոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ. եւ ՟Ի՟Զ։)
to join, to conjoin, to connect, to league.
Ասեն (նեստորականք), թէ Աստուածն բան մարդ յարակցեաց յինքն։ Որք որոշենն յերկուս որդիս զմին Քրիստոս եւ որդի՝ մարդ յԱստուած յարակցեալ ասելով։ Յարակցի եւ աշակերտ առ վարդապետ իւր ըստ ուսումնասիրութեան. (Պրպմ.։)
Որպէս էին հոգի եւ մարմին յարակցեալ ի մարդն յԱստուծոյ արարեալ. (Եպիփ. յար. կամ Ոսկ. յեզեկ. ըստ Ճ. ՟Գ.։)
con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.
Բանն էր առ Աստուած. զի որպէս զյարակցութիւն եւ զմշտենջենաւորութիւն ընդ հօր ցուցանէ (ըստ բնութեան), դնէ եւ զանձնաւորութեան նշանակ. (Նանայ.։)
continuation, duration, prolongation;
affinity.
Յաւիտենական յարաձգութեամբ։ Յարաձգութիւն ժամանակաւոր էառ մշտնջենաւորութիւն։ Զբոլորին դարձեալ ժամանակի՝ որ ըստ մեզ զյարաձգութիւնն՝ է՛ երբէք զի՛ յաւիտենական անուանէ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
prolonged, continual;
preter-imperfect.
ՅԱՐԱՁԻԳ, ըստ քերականաց. πατατατικός imperfectus. Անկատար ժամանակ բայի.
to denominate, to name, to call.
Դպիր ի դպրութենէ յարանուանեցաւ, եւ արդար յարդարութենէն. (Դամասկ.) (իմա՛ զայս ըստ տրամաբանից. ուր ըստ քերականաց՝ ի դպիր բառէն ածանցմամբ յարանուն լինի դպրութիւն, որպէս եւ յարդարոյ արդարութիւն)։
denominative;
concrete.
Այծեամն (ըստ յն. տօրգա ) յարանուն է իւրով սրատեսութեամբն (յն. օքսիտօրգի՛ա ). (Բրս. հայեաց.։)
Եւ ըստ տրամաբանից Նմանաւոր անուն ենթակայի ունակութեան կամ որակութեան իրիք.
Յարանունք (կամ յարանուանք) ասին, որք միանգամ յումեքէ տարբերեալք հոլովիւ (կամ յանգիւ), զըստ անուանն զառասութիւն ունին. ո՛րզան, ի քերականութենէն քերականն, եւ յ՛արութենէն արին. (Արիստ. ստորոգ.։)
accented on the penultimate.
ՅԱՐԱՇԵՇՏ ՅԱՐԱՇԵՇՏՈԼՈՐ. προπερισπόμενος . Ունօղ զշեշտն միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, իմա՛ ըստ յունական առոգանութեան.
ՅԱՐԱՇԵՇՏ. գ. Անուն խազի ըստ երաժշտաց։ (Ոսկիփոր.։)
circumflected on the penultimate.
Ունօղ զպարոյկ միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, ըստ յունական սովորութեան.
perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.
Արեգակն եւ լուսին ի սահմանեալ ժամանակս ընթացից՝ ըստ հրամանի արարչին, որ է սիւն եւ նեցուկ յարատեւութեան. (Վանակ. յոբ.։)
example, model;
idea, design;
prototype;
paradigm.
esteemed, valued, precious.
to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.
ՅԱՐԳԵԼ. որպէս Իրակել (ըստ յն). πραγματεύομαι . (որ եւ հանդերձել) negotior եւ ῤυθμίζω ad certum numerum redigo, moderor, mores informo, compono, apto . Ի գործ արկանել. յառաջ տանել՝ կատարել. աճեցուցանել. վճարել. եւ Յանգել. յարմարել. բանեցնել, գլուխ հանել .... եւ յարմարցընել. ... (լծ. եւ յն. էրղա՛զօ ).
cf. Յարգոյ.
Բրուտն ի հոգս կայ վասն գործոյ իւրոյ, եւ յարգի է ամենայն բան նորա. ըստ յն. համարով կամ թուաւոր.
respectable, honourable, estimable, dear, precious, commendable;
good;
reverend;
— դահեկան, current money;
օր —գոյ, feast-day.
Զշաբաթս ձեր եւ զօրս յարգոյս մեծամեծ պատուականաց ձերոց ոչ առնում յանձն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։ ( ըստ Եսայ. զօրն մեծ։))
cf. Յարգի.
προτιμότερος pretiosus, praestantior, -issimus;
probus. Ունակ յարգի եւ արժէից. յարգաւոր. յարգի. մեծագին. պատուական. նախապատիւ. ընտիր. փորձ. ... կամ ըստ յն. բայիւ, προτιμάω (նախապատուել). προκρίνω (նախադատել). antefero, praepono.
to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.
putting or setting in order, fitting up, preparing;
adorning;
orderer, regulator;
refiner;
— ճրագի, snuffers.
Այն՝ որ յարդարէ (ըստ ամենայն նշ).
ՅԱՐԴԱՐԻՉ գ. Բազմակալ. մկրատ՝ որ յարդարէ զծայր պատրուգի ճրագին. քթառիչ. մում մագասը, մաշա. ըստ եբր. մախէթա, մէլքախայիմ. forceps, forcipes. այլ ըստ յն. ἑπαρυστήρ, ἑπαρυστρίς haustrum. որ է գործի հանելոյ կամ հեղլոյ.
galaxy, milky way.
ՅԱՐԴԳՈՂ կամ ՅԱՐԴԱԳՈՂ. որ եւ ԾԻՐ կամ ՀԵՏՔ ՅԱՐԴԳՈՂԻ. ըստ յն. եւ լտ. Կաթնածիր կամ Ծիր կաթին. γαλαξίας κύκλος lacteus circulus, galaxia, via lactea. իտ. via lattea. Սպիտակափառ մասն երկնից ի պարզ գիշերի՝ ի հարաւոյ ընդ հիւսիս շեղակի. այն է հոծութիւն խիտ առ խիտ մանունց կամ բարձր աստեղաց. զորմէ առասպելեն քերթողք, թէ ի գողանալ Վահագնի կամ Հերակլեայ զյարդ՝ անկեալ իցեն զճանապարհայն մղեղք յարդի. ուստի կոչի եւ Կառք մսրի, կամ Մսուր. սաման օղրըսի, (այսինքն յարդի գող) քեահքեավան, քէհքեշան, (այսինքն յարդ քարշօղ)։
adherence, conjunction, connexion.
Յղէ թագաւորն զոմն Ապուսէթ անուամբ ըստ տաճկական լեզուին յարելութեամբ եբրայական դպրութեանն. (Արծր. ՟Բ. 5։)
syntax;
orthography.
ՅԱՐՄԱՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Շարագրութիւն. շարադրութիւն. որպէս յն. սի՛նդաքսիս. σύνταξις . որ եւ Բաղդասութիւն. եւ Յարմար դասաւորութիւն բանի եւ այլոց իրաց. ըստ յն. յարմար գրութիւն.
symmetry, proportion.
ՅԱՐՄԱՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ ՅԱՐՄԱՐԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Շարագրութիւն. շարադրութիւն. որպէս յն. սի՛նդաքսիս. σύνταξις . որ եւ Բաղդասութիւն. եւ Յարմար դասաւորութիւն բանի եւ այլոց իրաց. ըստ յն. յարմար գրութիւն.
suitably, well, fitly, properly, decently.
ἑπιτηδείως, εὑαρμόστως, ἁκολούθως, κατὰ τὸ ἁκολούθον apte, commode, rite, consequenter. Յարմա՛ր. ըստ կարգի. ի դէպ. հետեւաբար. ընտրողութեամբ. օրինօք. միաբան.
Յարմարապէս եւ ըստ կարգի յառաջ խաղան. (Նիւս. կուս.։)
Եկեղեցի տայ կեանս, եւ մահու իշխէ, ըստ օրինակի ադամեան պտղոյն յարմարապէս ճաշակելի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
to adapt, to make proper or fit, to qualify, to proportion, to accommodate, to arrange, to adjust;
to tune, to accord, to put in tune.
Զամենայն կարգս անդրէն յարմարել ըստ առաջին սովորութեան։ Կարգեալ եւ յարմարեալ կային առաջի նորա իւրաքանչիւր մասանց տեսակք. (Եղիշ.։)
cf. Յարմարումն.
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
cf. Յարմարումն.
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
fitness, suitableness, adaptability, conformity, analogy, congruity, concordance;
proportion, symmetry;
attitude, adaptation, application;
aptitude, disposition, capacity, ability, sufficiency;
accord, harmony, concord.
Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)
resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
Մեռանելն ըստ բնութեան է, եւ յարութիւն ի վերոյ քան զբնութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
sharing or participating in the resurrection.
Չարչարակից լինել, խաչակից, գերեզմանակից, ի ձեռն որոյ եւ յարութիւնակից. (Ածաբ. ըստ Կամրջ.։ եւ Լծ. կոչ.։)
to last, to endure, to be prolonged or protracted.
Յառաջ քան զջրհեղեղն պայազատութիւնք ազգաց մի ըստ միոջէ ի տասներորդ թիւ համարոյ ձգեալ յաւականեցան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Յաւակնայեղց.
ՅԱՒԱԿՆԱԶԵՂՑ ՅԱՒԱԿՆԱՅԵՂՑ. Անցեալ ըստ չափ. յանդուգն. եւ Յանդգնաբար.
audacious, rash, inconsiderate;
audaciously.
ՅԱՒԱԿՆԱԶԵՂՑ ՅԱՒԱԿՆԱՅԵՂՑ. Անցեալ ըստ չափ. յանդուգն. եւ Յանդգնաբար.