remembrance, recollection, memory;
reminiscence, commemoration, mention;
memorial;
monument;
—աց արժանի, worthy of memory, memorable;
— ննջեցելոց, commemoration of the dead;
— սրբոց, Saints' days, commemoration days;
զոհ —ի, sacrifice or oblation in memory of;
հաց —ի, bread for a memorial;
—աց դպիր, amanuensis, secretary;
ի —, in memory of;
առ իմոյ —ի, for my sake, in remembrance of me;
աղօտ —, a confused recollection of;
—աւ, by the memory of;
առ ի —է, in memory of;
as a memorial;
— առնել, to mention, to make mention of;
ածել ի —, to recall, to recall to mind;
to remind of, to recall to the memory of;
պահել զ—, to keep or treasure up the memory of;
պրծանիլ ի յուշոյ —աց, to have forgotten, to have no recollection of, not to recollect more.
· Calfa
Ոչ գոյ յիշատակ առաջնոցն։ Հեծութիւն անցելոց յիշատակաց։ Բարեաց յիշատակաց արժանի։ Խոստովա՛ն եղերուք յիշատակի սրբութեան նորա։ Զյիշատակ բազում քաղցրութեան քո բղխեսցեն։ Յիշատակ արդարոյ գովութեամբ։ Յիշատակ յաւիտենական թողուլ։ Յիշատակ առնել.եւ այլն։
justly, deservedly;
in truth, truly, surely, certainly, and indeed, in fact, yes.
· Calfa
to overflow with, to run over;
to gorge or glut oneself, to be filled, satisfied, crammed, stuffed;
to be loaded with, to swim in plenty, to wallow or roll in wealth.
· Calfa
Յղփասցին հօտիւք։ Յորս յղփացան լցան մեծացան (յն. մի բառ)։ Ի չմարթնոցն գովութիւնս բարձրացեալ յղփացեալ. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 24։ Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 7։ Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 4։)
cf. Բազմահռչակ.
· Calfa
ἁοίδιμος celeber, decantatus. Բազմահռչակ. մեծահռչակ. մեծագով. մեծանուն.
jewish, judaical.
· Calfa
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
· Calfa
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
liberal, generous, open-handed.
· Calfa
Ազատականութեան է յօժարատրականն գոլ յիրս գովելիս, եւ առատանալն ի ծախս պատշաճաւորս. (Արիստ. առաք.։)
to exalt, to extol, to eulogize, to load with praises.
· Calfa
Հռչակելի գովութեամբ նազաբանել զմեծ եւ զդիւցազնականն աղեքսանդրոս թագաւոր։ Մեծագոյն պատուով նազաբանել զհռչակելին սոկրատէս. (Պիտ.։)
Providence;
foresight, prevision, care.
· Calfa
Յոյժ բազոմւ պարտ է միշտ առնուլ նախախնամութիւն, յորժամ հանդերձեալ իցես զայր ոմն պարսաւել կամ գովել. (Պղատ. մինովս.։)
prenotion;
prescience.
· Calfa
Նախածանօթութեան եւ ազգականութեան ջատագովութիւն զմէնջ կարծեն. (Նանայ.։)
to sketch or describe beforehand;
to trace, to shadow, to delineate, to symbolize, to represent.
· Calfa
Զորոյ գովութիւն զբաղձալի անուանն նախանկարեցաք. (Նար. խչ.։)
fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.
· Calfa
Ի գովելն պարտ եւ արժան է նախաշաւիղ առնել ըստ տեղւոյ պատճառին. ապա գնել զազգն։ Ի բաղդատելն պարտ է նախաշաւղաւն վառել։ Եւ գործեսցես զնա առաջին նախաշաւղաւն. (Պիտ.։)
to insult, to injure, to offend, to outrage, to abuse, to load with injuries;
to reproach, to blame, to censure.
· Calfa
Ի նանիր նախատեցին զանձն իմ։ Նախատեցին զիս թշնամիք իմ զօրհանապազ, եւ գովիչք իմ ինեւ երդնուին։ Եթէ թշնամւոյն նախատեալ էր, համբերէի արդեօք։ Հատո՛ նախատինս, զոր նախատեցին զքեզ տէր։ Նախատել զաստուած կենդանի։ Նախատեաց զճակատս աստուծոյ կենդանւոյ.եւ այլն։
cf. Նաւագործ.
· Calfa
Նաւ արուեստաւ հանճարով կազմեալ տեսեալք՝ զնաւակառուն գովեմք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
navigation, voyage at sea, passage.
· Calfa
Աներդումն (լինել՝ է նախկին գովելին). եւ երկրորդ ասեն նաւարկութիւն, արդարն երդնուլ։ Բայց երկրորդ, որպէս ասիցէ ոք, նաւարկութիւն՝ ա՛յս է. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
cf. Նաւուղղակ.
· Calfa
Եւ ոչ զնաւուղիղ գովեմ, որ փոխանակ զօրանալոյ առ նաւեալսն՝ ործացեալ եւ լքեալ. (Բրս. յուդիտ.։)
cf. Նգեմ.
· Calfa
ՆԳԱԲԵԿԵԼ եւ ՆԳԱԽԱՐԽԱՐ ԱՌՆԵԼ ՆԳԵՄ. ἑκμοχεύω, ἁνοχλίζω vecte submoveo, vel elevo, vectibus evello, excito. Նգով խորտակել, խախտել, խարխարել, քայքայել. շարժել, շարժլել, տապալել.
to demolish with levers or crow-bars, to dismantle, to throw down, to raze.
· Calfa
ՆԳԱԲԵԿԵԼ եւ ՆԳԱԽԱՐԽԱՐ ԱՌՆԵԼ ՆԳԵՄ. ἑκμοχεύω, ἁνοχλίζω vecte submoveo, vel elevo, vectibus evello, excito. Նգով խորտակել, խախտել, խարխարել, քայքայել. շարժել, շարժլել, տապալել.
precise, narrated in detail, detailed, particularized.
· Calfa
Սուրբ Լուսաւորիչն մեր յատկապատումն գովութեամբ մարակրկիտ յաճախ թուէ. (Նար. երգ.։) cf. ՅՍՏԱԿԱՊԱՏՈՒՄ։
accented on the penultimate.
· Calfa
Ամենայն անուն՝ որ միով հեգով յառաջ քան զվերջին հեգն ունի զայբ կամ զեչ կամ զին, ամենեքին յարաշեշտ կոչին. (Ո՛րգոն. Մա՛րկոս, Քե՛բրոն, Սի՛մոն. Յկ. ղրիմ.։)
circumflected on the penultimate.
· Calfa
Ամենայն անուն, որ միով հեգով յառաջ քան զվերջին հեգն ունի զ՝է, կամ զ՝ով (զյն. օ՛մեկա), սոքա յարապարոյկ ասին. Ո՛րգոն, Մո՜վսէս, սէ՜իր. եւ կամ զմի ոք յերկբարբառացն. ո՛րկէն, Դա՞ւիթ, Տո՞ւբիթ, զե՞ւի, զո՞յի. (Յկ. ղրիմ.։)
price, value;
valuation, estimation;
esteem, consideration, high value or opinion, credit, merit, repute, reputation, fame;
importance, weight;
— դրամոյ, standard, quality.
· Calfa
τιμή, ὐπόστασις pretium, valor, subsistentia, substantia. պ. էրճ, էրզիշ. Արժէք, գին. պատուականութիւն. վարկ. լաւութիւն գովելի. իսկութիւն.
respect, veneration, deference, reverence, consideration, esteem, regard;
honour;
compliments.
· Calfa
Յարգանս իմն յաճախէ։ Այն գովութիւն եւ յարգանք են զնոցանէ։ Յարգանս իմն յաւելու քաղաքին. (Ոսկ. կող.։)
ἑγκώμιον, ἕπαινος, τιμή, τίμημα honor, veneratio, aestimatio, laus, laudatio, beneficium եւ այլն. Յարգելն, իլն. յարգութիւն. մեծարանք. պատուասիրութիւն. գովաբանութիւն. ներբող լաւութեան. պատիւ, գովեստ.
esteemed, valued, precious.
· Calfa
Ունօղ զյարգ. արգոյ. յարգոյ. յարգի. գովելի. պատուական. պիտանի.
to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.
· Calfa
τιμάω honoro, decoro μεγαλύνω magnifacio, aestimo, magnifico προάγω eveho ἑγκωμιάζω laudo ἁνακηρύττω praedico, laudibus celebro. Պատուել, պատուասիրել. մեծարել. մեծացուցանել գովութեամբ, դրուատել, քարոզել. ընծայեցուցանել, նախապատիւ առնել. յառաջեցուցանել. վարկանել. յարգ ընծայել.
syntax;
orthography.
· Calfa
Մի՛ յոյժ ստուգաբանել զբանիցն յարմարագրութիւնն, այլ ի պատշաճութիւն իմաստիցն հայել։ Ատամանց գովութիւն՝ կարծրութիւն, եւ յարմարագրութիւն. (Նիւս. երգ.։)
symmetry, proportion.
· Calfa
Մի՛ յոյժ ստուգաբանել զբանիցն յարմարագրութիւնն, այլ ի պատշաճութիւն իմաստիցն հայել։ Ատամանց գովութիւն՝ կարծրութիւն, եւ յարմարագրութիւն. (Նիւս. երգ.։)
cf. Յաւէժանամ.
· Calfa
Աստուած՝ ոչ յաւէտանալով ասել՝ չէ՛ արժան։ Իւրաքանչիւր ոք իմաստնոյն տի՝ գովելի՛ է, եւ զանազանեալ յաւէտանայ։ Նշանակաւ զուգութեանն, որով իրքն յաւէտանան. քանզի առաւելութեամբ եւ անզուգութեամբ յարձակմունք պատերազմին՝ լուծանք են էիցն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
changing often, mutable, variable, fickle, inconstant, unstable, fleeting, flighty, unsteady, volatile;
— լեզուաւ, double-tongued, double-dealer;
—ս արկանել, to make one's voice often heard.
· Calfa
Յեղյեղուկ զայն կոչէ, որ չլինի ճշմարիտ ի խօսս, առ աչս գովէ, եւ արտաքս ելեալ պարսաւէ. (Լմբ. առակ.։)
pure, neat, clean, unstained, unsullied;
refined, purified;
limpid, clear;
pure, modest, chaste;
գրել զ—ն, to make a fair copy of.
· Calfa
Զայն՝ որ զարդարի, ոչ ոք մաքրից գովէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
farfamed, very renowned, celebrated, of great repute;
aloud, loudly.
· Calfa
Մեծապէս հռչակեալ. մեծանուն. երեւելի եւ գովելի յոյժ. սքանչելի.
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
· Calfa
Յորժամ գործն գովիցի՝ արուեստագիտին մեծարանս բերէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
· Calfa
τιμάω honoro, aestimo μεγαλύνω magnifico δοξάζω glorifico ἑγκομιάζω laudo. Մեծ առնել. մեծացուցանել. յարգել. պատուել, պատուասիրել. նախապատուել. մեծ համարել. գովել. փառաւորել. մենծցընել, պատիւ ընել.
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
· Calfa
μεγαλύνω magnifico. եբր. կապալ, πλουτίζω divitem facio, diot. եբր. հէյազիր. Տալ մեծանալ, կամ մեծ առնել ի կարգի իմիք. որպէս աճեցուցանել. բարձրացուցանել պատուով. ճոխացուցանել ընչիւք. մեծարել. վերապատուել. գովել. փառաւորել. բարձր առնել. մենծցընել.
Մարգարէքն եւ զարարածս մեծացուցանեն, եւ հերձուածօղքն զարարիչն փոքրկացուցանեն։ Պօղոս մեծացուցանէ զկենարարն։ Մեծացուցանէ ոչ զբնութիւն փառաւորելոյն, այլ զօրհնութեանցն զբանսն։ Մեծացուցից զնա գովութեամբ (ասէ դաւիթ). (Սեբեր. ՟Դ։)
fane, heathen temple;
ara, altar;
idol, image.
· Calfa
Անդս մեհենից։ Ի նուիրեալ տեղի մեհենին։ Մեհենիւն հանդերձ։ Ի մեհեանն դագովնայ։ Զմեհեանս քո շինեցին ի փղոսկրէից.եւ այլն։
effeminate, luxurious, delicate, voluptuous;
այր —, sybarite.
· Calfa
Ծոյլ մեղկասէր՝ վատ չամոքեալ։ Մեղկասէր ծուլիցն հանդիսանալ՝ հեղգութիւնն է գովեստ. (Մագ. ՟Ի. ՟Խ՟Գ։)
cf. Մեղկեմ.
· Calfa
Ծոյլ մեղկասէր՝ վատ չամոքեալ։ Մեղկասէր ծուլիցն հանդիսանալ՝ հեղգութիւնն է գովեստ. (Մագ. ՟Ի. ՟Խ՟Գ։)
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
· Calfa
Զի զնոսա արժանագով աշխատութիւն մխիթար տացէ՝ որոց կամին յետ պղերգութեանն զուղղութիւնն. (Կլիմաք.։)
to coo;
to wail, to groan, to cray;
մնչէ աղաւնի, the dove coos;
to sigh after, to long or burn for, to covet eagerly.
· Calfa
μελετάω, -ομαι meditor, curo, declamo φθέγγομαι vocem edo. Մրմռալ ընդ ունչս վարանական հոգովք. մռնչել. մրմնջել. ձայնել որպէս մունջ. խփեալ շրթամբք մեղմիկ հեծել. ի խորոց հառաչել հոգալոգ.
ashes;
օր մոխրոց, Ash-Wednesday;
փոխարկումն ի —, incineration;
— լինել, to burn or reduce to ashes;
ի — եւ յաճիւն դարձուցանել, to incinerate, to reduce to ashes;
to lay in ashes, to waste or desolate;
ապաշխարել մոխրով, to do penance;
հուր ծածկեալ ընդ մոխրով, fire lies under the ice;
there is fire lurking under the ashes;
cf. Թաւալիմ.
· Calfa
Հող եմ եւ մոխիր։ Ուր զմոխիրն հեղուցուն։ Դիպեսցին պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ։ Նստաւ ի վերայ մոխրոյ։ Խորգով եւ մոխրով։ Փոխանակ մոխրոյն օծումն ուրախութեան։ Բերին մոխիր, եւ ցանեցին ընդ ամենայն մեհեանն։ Այրեաց զնոսա, եւ արկ զմոխիր նոցա ի բեթել. ցանեաց զմոխիրն նոցա ի գերեզմանս։ Առէ՛ք դուք լի ձեռօք ձերովք մոխիր հնոցի ... առին զմոխիր հնոցին, եւ ցանեաց զայն մովսէս ընդ երկինս։ Մոխիր լինի մարմինն։ Մոխիր է սիրտ նորա. եւ այլն։
cf. Ծուխ;
temper;
proof, trial;
tempered;
steeled;
red hot, fiery, burning.
· Calfa
Մինչդեռ եւս ի մուխս չարչարանացն էր, զօրհնութիւն եւ զգովութիւնն (աստուծոյ՝ յոբ) առաջի կարգեաց. (Իսիւք. եւ Վանակ. յոբ.։)
full of fog, foggy, hazy, cloudy;
obscure, dim, gloomy.
· Calfa
Պատեալ մառախլով կամ միգով. մառախլամած. միգապատ. մշուշ.
to prophecy;
to predict, to foretell;
to play the prophet, to counterfeit.
· Calfa
Հանգեաւ հոգին ի վերայ նոցա, եւ մարգարէացան ի բանակին։ Մարգարէաց ի վերոյ նոցա։ Որդի՛ մարդոյ մարգարէա՛ ի վերայ գովգայ։ Մարգարէասցիս ամենայն տանն յուդայ զամենայն բանսդ։ Ի մարգարէանալն զբանս զայսոսիկ։ Մարգարէասցին ի վերայ նոցա զամենայն զպատգամս զայսոսիկ.եւ այլն։
philanthropy, humanity, kindness, benignity, affability, benevolence, courteousness;
condescension;
welcome;
մարդասիրութեամբ, cf. Մարդասիրապէս.
· Calfa
Ոչ անուանեցար հրեշտակասէր, այլ առեր ի պատիւ մեծաց գովեստից առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
ingenious, clever, skilled;
cf. Մարթ.
· Calfa
Զգովութիւնս ոչ միայն ի մարդկանէ աստի բառնան առնուլ, այլեւ ի չմարթնոցն գովութիւնս բարձրացեալ յղփացեալ խնդրեն. (Եսթ. ՟Ժ՟Զ. 4։) յն. ἁπειράγαθος (անփորձ կամ տգէտ բարւոյ իմիք) imperitus, insolitus.
cf. Հիմնեմ.
· Calfa
Ինքն հիմնեցոյց զնա բարձրեալն։ Կայ եւ ունի զանհրաժարելին հիմնեցուցեալ վայելչութիւն։ Հիմնեցուցանես զայս քար գովեստի. (Աթ. ՟Ա։ Պիտ.։ Նար. մծբ.։)