quantity.
Տեսե՞ր, որքանութեամբ (այսինքն ո՛րքան իրօք) ունի առ միմեանս զհամեմատութիւնն (եղիա, եւ յհ. մկրտ) (Կիւրղ. ղկ.։)
ithyphallus.
Ոչ փաղղոսք ոմանք, եւ ուղղափաղոսք, գարշելիք ե՛ւ ձեւովք ե՛ւ իրօք. (Ածաբ. յայտն.։)
shoulder;
back;
— շինուածոց, wing of a building;
ելանել ի յ— երիվարի, to ride, to mount, on horse-back;
զուսովք արկանել, to put on one's back;
— դնել, to become stiff-necked, obstinate;
բարձր ուսովք չափ ի վեր, taller by a head and shoulders;
cf. Ընդոստ.
(յորմէ թ. օմուզ. յն. օ՛մոս, օմի՛ա. լտ. հու՛մէրուս ). ὅμος, ὡμία humerus. Ողն յետուստ գլխոյ՝ հանդերձ ծոծրակաւ եւ իրանօք՝ իմամբք բազկաց. թիկունք, իրօք կամ նմանութեամբ. տե՛ս եւ ՆՈՒՍ. կռնակ.
tent, pavilion, marquee.
(պ. շատիրվան, շատիւրպան, շատիւրէվան. այսինքն զուարճալի ի գնացս. իսկ թ. շատըր, է վրան՝ խորան. այլ վր. շատրովանի ՝ է ամղան) Հովանաձեւ զարդ, վարագոյր, սրսկապան, կապերտ, օթոց, իրօք կամ նմանութեամբ.
water-spout, fountain, jet.
(պ. շատիրվան, շատիւրպան, շատիւրէվան. այսինքն զուարճալի ի գնացս. իսկ թ. շատըր, է վրան՝ խորան. այլ վր. շատրովանի ՝ է ամղան) Հովանաձեւ զարդ, վարագոյր, սրսկապան, կապերտ, օթոց, իրօք կամ նմանութեամբ.
cf. Շարախառնումն.
Հրեշտակք աննիւթ եւ անշարադիր էութիւնք են ամենայն իրօք, ոչ գոլով խառնումն եւ ի շարախառնութեանց տարերց. (Մաքս. ի դիոն.։)
pus, matter, ichor, sanies, purulence;
rottenness;
stench, stink;
— առնուլ;
to effervesce, to swell, to become inflamed.
Բազում շարաւով լի, եւ որդնալից, եւ թարախալից վիրօք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3. (յն. բազում ժահահոտութեամբ լի)։)
neck.
Առաւել ռմկ. որ եւ շլնեստան, շլլիք. (լծ. լտ. գօ՛լլում ). Պարանոց. վիզ. ուլն. փող, իրօք կամ նմանութեամբ.
to feel, to touch, to handle;
to graze.
Յետ շօշափելոյ վիրօք զամենայն մարմինս նորա (այս ինքն փորձելոյ կամ հարկանելոյ)։ Պարտ է մեզ շօշափել զզօրութիւն այսորիկ՝ որ ի կարգիս կայ. այսինքն հետազօտել. (Իսիւք։)
to serve as hostage;
to give or receive for hostage or pledge;
to tie, to enlace, to bind;
to involve, to contain, to enclose.
Բեւեռեալ ընդ հեշտութիւնս մարմնոյ, եւ ցանկութեամբքն մարդկան իրօք (յն. կրիւք) պատանդեալ. (Նիւս. կուս.։)
to fatten;
— զերկիր, to manure;
— զոք սնոտի յուսով, to feed or entertain one with hopes, to beguile, to lull, to fool one with fair promises, to take to a fool's paradise;
— զաչս, to feast, charm or delight the eyes.
λιπαίνω, πιαίνω pinguefacio, impinguo σιτίζω sagino τρέφω nutrio, alo եւ այլն. պարարտացուցանել առատ դարմանօք. գիրացուցանել. բուծանել իբրու պարենիւք կամ ճարակօք. գրգել (իրօք կամ նմանութեամբ). բտել, գիրցնել.
terrestrial, continental;
dry, arid.
Զարդարեսցի սեղան քո չոր եւ ցամաքային իրօք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
groin.
Ո՞չ տեսանես, քանզի ցայղք եւ փայծաղունք, ոմանք վիրօք եւ ոմանք տապով վտանգեալք՝ զցաւսն աճեցուցանեն. (Բրս. յուդիտ.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
περιβόλαιον, περιβολή, πρόβλημα , ἁναβολή indumentum, amictus, velamen եւ այլն. Ի վերայ արկանելի զգեստ. վերնազգեստ. թիկանոց. մեկնոց. հանդերձ. ծածկոյթ որպիսի եւ իցէ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. հագուստ.
sore, wound;
ulcer;
—, հիւթ վիրի, sanies, matter, pus, gore;
կեղեւ վիրաց, scab, scurf;
cf. Պատրոյգ;
— սրտի, heart-sore, heart-ache, heart-break, heart-burn;
—ս առնել, —ս ի վերայ դնել, to wound, to cover with sores, to ulcerate;
—ս ընդունել, to be wounded;
դարմանել զ—ս, to dress, to cure a wound;
ցաւ վիրին խստանայր, the pain caused by the wound became insupportable;
տայ —ս եւ ինքն ոչ առնու, he wounds others but receives no hurt.
Վէրս ի վերայ վիրաց առեալ։ Տայ վէրս, եւ ինքն ոչ առնու։ Մերձեցի՛ր առ բժիշկն (քրիստոս), աղաչեա՛ բժշկել զվէրսդ վիրօքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Իսիւք.։ Ածաբ. աղք.։)
Ո՛վ մտացի դու, եւ ու՞ր ուսար վիրօք զվէր բժշկել։ Երկոքին կողմանքս յայսմ վիրէ վշտացաք. (Լմբ. ատ.։)
to embrace, to clasp in one's arms, to throw one's arms round, to hug, to fold or lock in one's arms;
to surround, to encircle;
— զմիմեամբք, to embrace mutually;
— զիւիք, to apply oneself, to give oneself up to;
— զփառօք, to be ambitious;
cf. Ծունգ.
Կամ Շուրջ պատել եւ պատիլ իւիք իրօք. գրգալ, եւ Յարիլ սիրողապէս.
bride's man, paranymph.
Ել փեսայն փեսաւիրօքն (յն. բարեկամօքն, եւ եղբարբքն հանդերձ). (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 39։)
to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.
ՓՈԽԱԴՐԵԼ. Փոխաբերել յայլ վիճակ. վերածել. վերաբերել. դարձուցանել իւիք իրօք. յարել. ձգել. կր. դառնալ. շարժիլ.
like dust, powdery;
very small, thin, light.
ՓՈՇԵՏԵՍԱԿ κονιορτώδης pulverulentus եւ այլն. գրի եւ ՓՈՇԷՏԵՍԱԿ, եւ ՓՈՇԻԱՏԵՍԱԿ. Որ ունի զտեսիլ փոշւոյ. նման փոշւոյ, մանր, թեթեւ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.
(լծ. յն. փիրազօ. լտ. էքսփէրիօր, եւ այլն). πειράζω, πειράω tento, experior. Ի փորձ մատուցանել զոք կամ զիմն. կրթել, մարզել. մանաւանդ՝ զննել եւ լրտեսել արտաքին իրօք զսիրտ այլոց. զօր սրտագէտն Աստուած առնէ ի յայտնել զհանդէս լաւութեան կամ վատութեան մարդկան. իսկ սատանայ առնէ առ ի խարդաւանել զմարդիկ. իսկ մարդիկ մեղանչեն ի փորձելն զԱստուած թերահաւատութեամբ գաղտնեաց նորա.
want of determination, irresolution, indecision, uncertainty, embarrassment, perplexity;
cowardice, poltroonery;
sloth, idleness.
Տարտամութիւն՝ քնոյ է լծակից. (որ ոք սխալէն, ամենայն իրօք մտրակի կարօտանայ յաղագս տարտամութեան. Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
Որդի (ըստ աստուածութեան՝) ձայն եւ տեսակ եւ բան հօր. իսկ թէ տեսակ է, յայտ է թէ եւ պատկեր եւ նկարագիր էութեանն ծնողին։ Տեսակ աստուծոյ զի՞նչ իցէ այլ, եթէ ոչ ամենայն իրօք որ համարձակութեամբ գոչէր, թէ որ ետես զիս՝ ետես զհայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
to saw, to cut with a saw.
πρίω, διαπρίω, πρίζω, ἑκπρίζω seco, serra disseco. իտ. segare. (լծ. ընդ հյ) Սղոցաւ հատանել, կտրել. սղոցաձեւ իրօք ջարդել.
paved with flagstones;
pavement;
foot-pavement, foot-path.
Որոյ յատակն է ի սալից քարանց. սալակապ. քարայատակ, իրօք կամ նմանութեամբ.
shortliving;
— լինել, to be short-lived.
ՍԱԿԱՒԱԿԵԱՑ. ա. Որ սակաւ իրօք ապրի. սակաւապէտ.
weakness, debility, imbecility, infirmity;
languor, extenuation;
impotency;
indisposition, sickness;
fragility;
cf. Տկարամտութիւն;
— ածել or արկանել զաստուծով, to accuse God of weakness.
ἁσθενεία, ἁσθένημα, τὸ ἁσθενές infirmitas, imbecillictas ἁδυναμία impotentia. Անկարութիւն. անզօրութիւն. անբաւականութիւն. նուազութիւն. հիւանդութիւն իրօք կամ նմանութեամբ.
cf. Տղմակերպ.
Որ ինչ ունի զտիպ եւ զնմանութիւն տղմոյ՝ իրօք կամ օրինակաւ.
cf. Տղմալից;
—ք, bog, quagmire, marshy land.
ἱλυώδης limosus. Ուր իցէ տիղմ բազում. (իրօք կամ նմանութեամբ). ցեխոտ. չամրոտ.
full of wounds, covered or riddled with wounds, ulcerous;
— առնել, to cover with wounds.
Վիրօք լի՝ լցեալ.
to wound, to ulcerate.
τραυματίζω, τιτρώσκω vulnero, ferio, confodio πλήσσω, -ττω caedo, plagam infero եւ այլն. Վէրս տալ. կր. առնուլ. Խոցել. խոցոտել. հարկանել (իրօք կամ նմանութեամբ). ... կր. ...
Վիրաւորեսցի զանողջանալին (զվէրս. այսինքն վիրօք). (Սարկ. աղ.։)
conjurer, sorcerer, wizard, magician;
prophetess, pythoness, witch, sorceress.
Զի՞նչ վհուկ (կամ վոհուկ).դեւ իմն չար, որ յորովայնէ կանանցն խօսի, եւ նոր իրօքն ջանայ հաւանելի առն զմոլութիւն. (Գէ. ես.։)
to be distressed, harassed, uneasy, annoyed, plagued.
Դանդաղին, տաղտապին (կամ տաղտկապին). քանզի յամենայն կողմանց բազում իրօք (ալեօք) կոշկոճին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.) յն. ξενοπαθέω . իբրեւ յօտար իրաց խորշիլ։
rack, instrument of torture.
Լինել արժանի գեհենի, զանազանութիւն ամենայն իրօք ունելով տանջանարանացն։ Նորագոյն տանջանարանաց եղեւ գտիչ։ Չարաչար տանջանարանք ճանապարհին չարագոյն էր քան զսպանումն եւ զմահ։ Ոչինչ քան զնոսա չարչարանսն չարագոյն է լուեալ ոք տանջանարան։ Համօրէն տանջանարանօք. (Բրս. հց.։ Նոննոս.։ Վրք. ոսկ.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։)
visible;
seeing;
—ք, organ of sight, the eyes;
cf. Շուրջ.
Ոչ ինչ տեսանելի աւանդեաց մեզ քրիստոս, այլ տեսանելիիրօք զիմանալիսս ամենայն. քանզի մարմնով պատեալ են ոգիքն, տեսանելեօքն զիմանալիսն աւանդեաց մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
Անբժշկական վիրօք վարանեալս։ Երկչոտութեամբ կարծեաց վարանեալ։ Ի միտս անկայունս երկեակ ճանապարհաւ մահու վարանեալն. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Զ. ՟Ի՟Ը։)
Վիրօք յանցանաց՝ վշտանայ հոգիս, վարանեալ շրջիմ. (Ժմ.։ (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ)։)
to be dissipated, dispersed;
to be turned to vapour, to be evaporated, volatilized, exhaled;
tobe in one's dotage, to twaddle, to dote, to get heedless;
— յարտասուս, to melt in tears;
— մտօք, to be wrapt or absorbed in contemplation, to be absent in mind, inattentive.
Այլք յայլ ինչ յածմունս անկեալ ցնդին ժամանակաւ եւ իրօք։ Ապականին եւ ցնդին։ Յանհուն երկբայութիւնս անկեալ ցնդի։ Իբր ընդ վիմեղէն լերին պնդութեան բաղխեցեալ ցնդին։ Ի չափողէ զերծեալ ի ձեռանէ ոլեռն՝ գնդատեսակ գոլով՝ ցնդի. (Արծր. ՟Ա. 2։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։ Անյաղթ պորփ.։ Նար. ՟Լ՟Է։ Մխ. առակ.։)
cf. Օթանոց.
cf. ՕԹԱՆՈՑ. իրօք կամ նմանութեամբ.
Ամենայն իրօք լի. բարելից. առատ եւ անսպառ. որ եւ ԱՄԵՆԱԼԻՐ, ԱՄԵՆԱԼԻՑ. լեբ լեցուն. տօբ տօլու. դաշգըն.
fine-branched.
ՔԱՋՈՒՂԷՇ կամ ՔԱՋՈՒՂԵՇ. εὑθηνῶν, -νούσα vigens, abundans. Որոյ ուղէշքն են ընտիր՝ իրօք կամ նմանութեամբ. յուռթի. աղէկ ճղերով՝ տալերով.
cf. Քարկոծումն.
ՔԱՐԿՈԾՈՒԹԻՒՆ ՔԱՐԿՈԾՈՒՄՆ. λιθοβολία lapidatio. Քարկոծելն եւ քարկոծիլն. քարկոծանք. (իրօք կամ նմանութեամբ).
stoning, lapidation.
ՔԱՐԿՈԾՈՒԹԻՒՆ ՔԱՐԿՈԾՈՒՄՆ. λιθοβολία lapidatio. Քարկոծելն եւ քարկոծիլն. քարկոծանք. (իրօք կամ նմանութեամբ).
to cause to sweat or. perspire, to throw into a perspiration.
Տալ քրտնալ. քրտնեցուցանել (իրօք կամ նմանութեամբ). Քրտնցընել.
floating, flying through the air.
ՕԴԱՊԱՐ ՕԴԱՊԱՐԻԿ. Որ պարէ ընդ օդս՝ իրօք կամ նմանութեամբ. օդախաղաց. օդագնաց. սրաթռիչ. թռչու՛ն.
cf. Օդապար;
balloon, air-balloon or aerostatic-balloon.
ՕԴԱՊԱՐ ՕԴԱՊԱՐԻԿ. Որ պարէ ընդ օդս՝ իրօք կամ նմանութեամբ. օդախաղաց. օդագնաց. սրաթռիչ. թռչու՛ն.
cf. Քաղցրահամ.
Քաղցր ճաշակաւ. քաղցրահամ. համեղաճաշակ. քաղցր՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
to become or grow sweet, mild;
to soften down, to relent.
γλυκαίνομαι dulcesco ἠδύνομαι suave reddor ἠδύς , χρηστός γίνομαι dulcis, suavis fio. Փոխել ի քաղցրութիւն. քաղցր եւ հեշտալի լինել կամ երեւիլ. հանճոյ կամ ախորժելի գտանիլ. քաղցըրնալ, անուշնալ. իրօք կամ նմանութեամբ.
ἁμβλύτης hebetudo, obtusio Բութ եւ գուլ գոլն՝ իրօք կամ նմանութեամբ, հակադրեալ սրութեան. գլութիւն, գուլ ըլլալը.
φλόγινος flammeus Ի բոցոյ կազմեալ, բոցանիւթ, բոցային, հրեղէն, լուսեղէն. իրօք կամ նմանութեամբ.
ἠνιοχεύω habenas teneo, aurigo, rego, moderor Իբր Երասանակաւ վարել. կառավարել, (իրօք կամ նմանութեամբ).
Ո՛չ ամենայն իրօք՝ միասնաբար ասացեալքն՝ եւ առանձնաբար ասին. որպէս եւ յընդդիմէն, եւ ո՛չ ամենեւին առանձնաբար ասացեալքն եւ միասնաբար ասիլ կարօղ գոն. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)