to acidulate, to sour;
to exasperate, to provoke.
· Calfa
ԹԹՈՒԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. παροξύνω acerbo, exacerbo Տալ թթուիլ կամ թթուանալ. դառնացուցանել. զայրացուցանել. թթուեցնել.
chine, back-hone, back.
· Calfa
μετάφρενον scapula, dorsi pars retro septum sita Միջավայրն թիկանց. քամակ. կռնըկի մէջտեղը.
frock, mantle, plaid.
· Calfa
Եբեր երկուս առիւծակորիւնս թիկանոցովն։ Շրջեալ կայր թիկնոցն ի վերայ սրտի նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Թ։)
butt, mark, aim, target.
· Calfa
Ամենեցուն առաջի իբրեւ զթիրախ կանգնեալ կայր՝ հակառակամարտ թշնամեացն լինել նետաձիգ. (Պիտ.։)
to circumcise;
զգերեզման —, to desecrate sepulchres and despoil the dead.
· Calfa
περιτέμνω circumcido (յորմէ Պարատել. ըստ Հին բռ. ) Շուրջ կտրել զծայրս անդամոյն. յապաւել. կրճատել. ի բաց կտրել զթլիփն իբրեւ աւելորդ. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 11։ Ել. ՟Դ. 25. եւ այլն։)
letter carrier, postman, courier, post, messenger.
· Calfa
Ոչինչ բան կարէր հարցանել զայրն թղթաբեր. (Փարպ.։)
drum;
big drum, kettledrum;
side drum;
tambourine, tabor;
childs rattle;
— ականջաց, drum, tympanum;
դափել, հարկանել —, to drum, to beat the drum;
— ի գումար զօրաց, to beat the tattoo or evening retreat;
դափիչ թմբկի, drum-stick;
մորթ թմբկի, drum-head;
թմբուկ քողապատ, muffled drum;
ի ձայն թմբկի, to the sound of drums, drums beating.
· Calfa
որ եւ յն. լտ. τύμπανον tympanum Բախողական նուագարան մորթապատ, կամ ի միոյ կողմանէ՝ ի ձեւ մաղի, եւ կամ յերկուց կողմանց՝ ի ձեւ գլանի. եբր. թօֆ, տէֆ, տիւֆֆ, տայրէ, եւ տավուլ, տէհիլ, թապլ, տիւմպէլէք, նազարա։ տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ա. 27։ Ել. ՟Ժ՟Ե. 20։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ. 5։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 39։)
narcotic medicine, stupifier.
· Calfa
Արբուցանէին թմբրադեղս, եւ անկանէր այրն ի մտաց. (Հ=Յ. նոյ. ՟Լ.։ Հ. տր. իէլ.։)
to tremble, to quake, to agitate;
to move, to disturb, to get angry;
to beat, to palpitate.
· Calfa
Սիրտն պափնոտիոսի թնդայր. (Ոսկիփոր.։)
Թընդայր դողայր երկիրն ի բազմութենէն. (Կաղանկտ.։)
in a hostile manner, offensively.
· Calfa
Զոր ըմբռնեալ ջրոցն թշնամաբար, եւ ո՛չ եղբայրաբար՝ ծախեցին. (Փարպ.։)
to offend, to enrage, to insult, to shock, to affront, to jure;
to reprove, to scold, to upbraid;
— զայլոյ ամուսնութիւն, to violate or defile another's bed.
· Calfa
ὐβρίζω, ἑξυβρίζω, ἑνυβρίζω contumelia afficio, convitior եւ ὁνειδίζω exprobro, vitupero, reprehendo. Թշնամաբար անարգել. նախատել, լուտալ. մեծաբանել. կշտամբել. յանդիմանել. ընդ վայր հարկանել. եւ Խայտառակել, տառապեցուցանել. տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Թ. 3։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 43։ Ես. ՟Ժ՟Գ. 3։ ՟Ի՟Գ. 12։ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 6։ Մրկ. ՟Ժ՟Զ. 14։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 45։ Գծ. ՟Ժ՟Դ. 5։ ՟Ա. Թես. ՟Բ. 2։ Եբր. ՟Ժ. 29։)
to render miserable.
· Calfa
Թշուառացուցանէր զանձն իւր, եւ զամենայն օր կայր ի սուգ. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Է.։)
remission, relaxation, pardon, discharge, release, deliverance;
defection;
խնդրել —, to ask pardon, to make excuses;
— տալ, շնորհել, to pardon, to grant pardon, cf. Ներեմ;
— արա ինձ, I beg pardon, excuse me;
have the goodness;
with permission, by your leave;
— առնել ումեք, to pardon, to condone, to absolve;
— առնել երկրին, to remit taxes or tribute;
to condone the burdens of taxation, to lighten;
to let the earth lie fallow;
— առնել ի կապանաց, to unbind, to release;
— լինել մեղաց ումեք, to be absolved, or freed from the effects of sin.
· Calfa
Եւ ոչ զայրին թողութիւն տալ նմա յամուսնութեան. այսինքն թոյլ տալ քահանայապետին. (Փիլ. քհ. ՟Թ։)
Մասնաւոր քահանայիցն թողութիւն արարեալ է (այսինքն թոյլ տուեալ է) ոչ միայն կոյս, այլեւ այրիս ածել. (անդ. ՟Ժ։)
to let, to permit, to allow;
to commit, to abandon, to resign, to yield, to give up, to forsake, to cast off, to leave, to desert, to get rid of;
to deliver, to free, to pardon, to remit, to release, to acquit, to forego, to pass over, to tolerate;
to repudiate;
to renounce;
— ասել, to omit, to leave out, to pass over in silence;
— զմեղս, to pardon, to absolve, to remit;
to expiate;
— զիմն ի գլուխ ուրուք, to let one go one's own way;
ձայն —, to cry out;
— առնել, to permit, to allow;
— առ ժամանակ մի, to suspend;
— զոք ի մահուանէ, to free from death;
չ-, to refuse, to hinder, not to allow;
սիրտ իմ եթող զիս, my heart failed me;
ի բաց թողցուք զայս, let us leave that aside;
-, թողանիմ, ղայ, to be left, abandoned.
· Calfa
ԹՈՂԱՆԻԼ կամ ԹՈՂՈՒԼ. թողաւ. ղան. եւ այլն) ἁφίημι , ἁνίημι, ἑάω, καταλείπω relinquo, sino, mitto, permitto, demitto, remitto, omitto Թոյղ կամ թոյլ տալ. իբր ի վայր կամ ի բաց դնել. ընկենուլ. զանց առնել. լքանել. առնել՝ զի մնասցէ կամ անկցի. թողացուցանել.
Զեղբայր մի ձեր աստ առ իս թողուցուք։ Թողի ի ձեռաց։ Թողից զայգի իմ, եւ մի՛ յատցի եւ մի՛ բրեսցի։ Եթող նշխար։ Թողից զպարարտութիւն իմ, կամ զքաղցրութիւն իմ։ Ոչ թողցէ զքեզ, եւ ոչ ընդ վայր հարկանիցէ։ Գուցէ թողեալ հօր մերոյ զէշսն՝ եւ զմէնջ հոգասցէ։ Զշառաւիղ արմատոյ դորա թողէ՛ք յերկրի։ Թողին զուխտն Աստուծոյ։ Թողցեն օտարաց զմեծութիւնս իւրեանց։ Մի՛ թողուր զիս Տէր Աստուած իմ։ Սիրտ իմ եթող զիս։ Իբրեւ կամեցաւ մտանել յամբոխն, ոչ թողին զնա աշակերտքն.եւ այլն։
Ի բազում խռովութենէն՝ որ կայր ի սրտին, չէր կարօղ զձայն թողուլ (արձակել, հանել)։ Յորժամ թողոյր (այսինքն աւարտէր) զաղօթսն յեկեղեցին, վաղվաղակի փախչէր ի սենեակ իւր. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Գ։)
Թո՛ղ ինքն նախ երթայր եւ առնոյր զթագաւորութիւնն. (Եզնիկ.։)
Երկինք ոչ են անարատ առաջի նորա, թո՛ղ թէ այր գարշ եւ անսուրբ։ Եթէ մեծ ինչ բան խօսեցեալ էր ընդ քեզ մարգարէին, ո՞չ ապաքէն պարտ էր առնել. թո՛ղ թէ զի ասաց, լուացի՛ր, եւ սրբեսցիս։ Զհրեշտակս դատիմք, թո՛ղ թէ զերկրաւորս. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 16։ ՟Դ. Թագ. ՟Ե. 13։ ՟Ա. Կոր. ՟Զ. 3։)
provision;
viaticum;
pay, wages, hire, salary, stipend;
pension;
— եկեզեցական, benefice;
ուսանել —աւ, to be in a boarding-school;
— յետին, վերջին, viaticum;
տալ, պաշտել ումեք զյետին —, to administer the viaticum.
· Calfa
Տայր ամենայնի նոցա թոշակ ի ճանապարհ. (Յուդթ. ՟Բ. 9։)
cf. Դիւթութիւն.
· Calfa
Թովչութիւն կնոջն բանդարգել տայր առնել եւ գլխատել (զյհ. մկրտ) վասն զարդարն խօսելոյ. (Սարկ. հանգ.։)
va. vn. to distil;
to flow down, to drop;
to sweat;
— արութեանց մարմնոյ, to suffer gonorrhea.
· Calfa
Զոր (զլոյսն) յարփւոյ անտի ըստանձնեալ՝ թորեցուցանէ (ի վայր). (Մագ. ՟Կ՟Ե։)
to distil;
to cause to drop or sweat.
· Calfa
Զոր (զլոյսն) յարփւոյ անտի ըստանձնեալ՝ թորեցուցանէ (ի վայր). (Մագ. ՟Կ՟Ե։)
of the same number, counted together;
fellow.
· Calfa
Թուակից եղիցի (այնոցիկ), որք զանձինս իւրեանց ընծայեցուցին տեառն։ Արժան է ընդունել եւ թուակից առնել եղբայրութեանն. (Բրս. հց.։)
effeminate, delicate, feeble.
· Calfa
Վատասրտաց, թուղամորթաց, վայրենեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to grow fainthearted, to be dispirited, to grow weak, to abate, to slacken, to be loosened, relaxed;
to decrease.
· Calfa
Ոչինչ թուլանայր (ի խորհրդոցն). (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 8։)
Երթայր ջուրն, եւ թուլանայր յերկրէ. (Ծն. ՟Ը. 3։)
large black kite.
· Calfa
Թռչնաքաշտ, որ մեծամեծ են եւ սեւաթոյր, սլացաւ վերուստ ի վայր, եւ կամեցաւ յափշտակել ինչ ի սեղանոյն. (Ուռպ.։)
bird, fowl;
— բնութիւն, the winged tribe;
flying, volatile;
—ք, the feathered songsters, the singing birds;
— օձ, winged serpent or dragon;
— բան, word or expression slipped by chance;
— արագութեամբ հասանել, to arrive like lightning;
to fly as swift as a bird.
· Calfa
Թռչո՛ւն արագութեամբ կինն ելեալ առ այրն հասանէր արագ եւ օդագնաց. (Փիլ. սամփս.։)
thick, bushy, full of hushes;
—ք, thicket, copse, brushwood, bushes.
· Calfa
Ի թփուտս եւ ի մայրիս. (Վրդն. ծն.։)
to shake, to jolt, to move violently;
to heat down;
to throw down, to overturn;
to drive away, to repel, to remove;
to wink;
— զփոշի, to shake off the dust;
— զանկողին, to make or shake up the bed;
— զքուն, to shake off sleep;
— զլուծ, to throw or shake off the yoke;
— զքաղաքն, to shake, to tremble;
to destroy, to ruin;
— զսուր, to brandish a sword;
յական —, in the twinkling of an eye.
· Calfa
ἑκτινάσσω, ἁποτινάσσω excutio ἁποσείω amoveo. կամ ἑκρυέω effluo, defluo ἑκπίπτω excido եւ այլն. կամ Թափելով թափել. ի բաց թափել. ի վայր հոսել ցնցելով կամ հարկանելով. ի բաց ձգել. ընկենուլ. մերժել. ցրուել. կր. մեկնիլ. ցրուիլ. ի բաց գնալ. մերկանալ. թափթփել, թօթվել, հովթփել, ձգել. ... կր. մէկ դի երթալ. ... եւ այլն.
ԹՕԹԱՓԵԼ (այսինքն թօթափիլ) ԱԿԱՆ. ῤιπή, ῤοπή Քթթել, թարթել, թարթափել աչաց. որպէս Վայրկեան. րոպէ. (յն. րիբի՛, րօբի՛, որ է ձգուած. ճօճումն) աչք բանալ գոցել մը.
to order, to set in order or to rights, to regulate, to arrange, to array, to dispose.
· Calfa
Կարգաւորել զդասս զօրաց, կամ զանձինս մեր, կամ կնոջ զայր իւր. (Խոսր.։ Ոսկ. յհ.։)
to put in order, to arrange, to dispose, to distribute, to put, to place, to plant;
to destine, to prescribe, to fix, to assign, to enjoin;
to establish, to institute, to found;
to constitute, to charge with;
to number or place among;
to range in battle, to put in order of battle or in battle-array;
*to marry, to give in marriage;
կարգեալ ընդ իշխանութեամբ, subaltern, inferior;
խաղային յառաջ՝ կարգեալք եւ կազմեալք, they cautiously advanced in good order.
· Calfa
Զամենայն չափով եւ թուով եւ կշռով կարգեցեր։ Կարգեցին առ փիղ փիղ հազար այր։ Կարգեաց կամ կարգեցաւ ընդդեմ ասօրւոց։ Որպես հիացումն կարգեալ։ Խաղային յառաջ առ հասարակ կարգեալք եւ կազմեալք։ Կարգեաց ձեզ զկերակուրդ ձեր եւ զըմպելի։ Կարգեաց նոցա թագաւորն ռոճիկս։ Կարգեցեր զինեւ պահ։ Կարգեցի դատաւորս ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Կարգեաց զնա դաւիթ ի վերայ համբարաց իւրոց։ Կարգեցեր զծառայ քո ընդ այնոսիկ՝ որ ուտեն զսեղան արքայի.եւ այլն։
to call, to call aloud, to send forth or utter cries;
to cry to, to call upon, to invoke, to implore;
to call, to name;
to call, to invite;
to raise up, to evoke;
to read;
— զանուն ուրուք, to call on the name of;
— յօգնութիւն, to cry out for help;
— զօգնականութիւն, to implore, to crave the aid of;
երջանիկ — ումեք, to call any one happy;
վաշ վաշ —, to insult, to revile;
աւաղ or ողբս —, to deplore, to lament for.
· Calfa
Կարդալ զաստուած, զանուն տեառն. եւ առ աստուած, առ տէր։ Արի կարդա զտէր աստուած քո։ Վասն առողջութեան զապիկարն կարդայ։ Կարդաց զտէր կենդանութեան։ Ի նշանագործ տէրն կարդայր։ Կարդայցեք առ իս, եւ ես ոչ լսիցեմ ձեզ։ Կարդային առ շմաւոն, եւ աղաչէին ձեռն տալ. եւ այլն։
Քարոզ՝ կարդայր զօրութեամբ. այլ է քարոզ կարդալ։
Կարդային զանուն նորա բազումք նեփթա։ Ըստ խնամոտ մտաց հայր կարդացեալ եբրայեցւոց.եւ այլն։
Գէորգ կարդացեալ։ Որ թագաւոր զինքն կարդայր. (Յհ. կթ.։)
compassionately, with compassion, mercifully, piteously;
tenderly, affectionately;
— հայել, to regarde with a compassionate eye.
· Calfa
Կարեկցաբար մատուցեալ՝ զծայրագոյն ցուցեր զխնամս. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
necessary;
urgent, pressing, important, serious;
grave, considerable;
essential, expedient;
devoted, attached;
intimate;
much;
—ք, the needful or essential, necessaries, what is necessary;
—ք or — անգամք, the private parts;
— հարկ, great, absolute necessity, urgency;
— սիրելի, a very amiable person;
— բարեկամ, intimate friend;
— եւ —, of great importance, very necessary;
— պէտք, the real wants;
—ք բնութեան, կենաց, the wants of nature;
the necessities of life;
զրկիլ ի —աց, to want the needful;
— համարել, դատել, to deem necessary;
— զանձն ընծայեցուցանեմ, to make oneself necessary;
— լինել, to be necessary, wanting, needfuul;
— է զի, it is important that;
— է մեզ յոյժ զի, it is of the highest importance to us all that;
առցուք սուղ ինչ —, let us take a little food, let us eat a little.
· Calfa
ἁναγκαῖος, ἑπάναγκης necessarius. Կարի պիտանի. որում կարիս ունիմք. հարկաւոր. հարկեցուցիչ. եւ որոյ կարն է զօրաւոր. բուռն. սաստիկ. ծայրագոյն. չարաչար. սերտ. որպէս թէ անխտիր ածանցեալ ի բառիցս՝ կարիք կարի, կար. (լծ. եւ թ. կէրէքլի, կէրէք ).
—իմն, յոյժ, քաջ, enough, sufficient;
a great deal, too much, to excess, to distraction, to the utmost, beyond all measure, excessively, unboundedly, supremely;
եւ — քաջ, եւ — իսկ քաջ, certainly, surely, to be sure, assuredly, undoubtedly;
— յոյժ ձանձբացուցիչ, excessively annoying, tiresome beyond description;
— քաջ սիրել, to love to distraction.
· Calfa
Կարի քաջ գիտէր։ Զազգս կարի քաջ սիրեմ։ Կարի քաջ լնուցուն։ Կարի քաջ իմաստնանայր. (Փարպ.։ Լմբ.։ Մծբ. ՟Է։ Եզնիկ.։)
Ապա չէ՞ յայսմ աշխարհէ թագաւորութիւնն նորա. եւ կարի՛ յոյժ։ Այլա՞զգ ապա նորա հայր, եւ այլա՞զգ մեր. եւ կարի յոյժ. (Ոսկ. յհ.։)
scorpion;
scorpion;
thorny cudgel or stick;
իւղ կարճի, scorpion oil.
· Calfa
Հայր իմ խրատեաց զձեզ գաւազանօք, եւ ես խրատեցից զձեզ կարճօք. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ. 11. 14։)
passion, mental or bodily affection;
grief, sorrow, affliction, torment, trouble;
pain, illness;
necessity, want, indigence, constraint, extremity;
propinquity, nearness;
— որովայնի, մարմնոյ, excrement;
անհրաժեշտ —, pressing need, urgent necessity, utmost distress;
ելանել արտաքս վասն կարեաց, to go to the privy or to stool;
կարեօք հասանել ի վերայ, to assail, to assault or attack in force, to fall upon in crowds;
կարիս առնել, to pity, to commiserate, to compassionate, to regret, to be sorry for;
ի կարիս իմ, in my troubles, during my adversity.
· Calfa
Առաքեաց հայր վանացն զմարմինոս ի բանս կարեաց. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Բ.։)
opinion;
thought, mind, sentiment;
conjecture, hypothesis, supposition;
suspicion, presumption;
fantasy, imagination;
կարծեօք, by conjecture, hypothetically;
հասարակաց —, public or general opinion, common sense;
— ընկալեալ ou բազմագունից ընդունելի, the generally received opinion, the general conviction, the best established opinion;
նախաժաման —, prejudice, prepossession;
ազատամիտ, ձախողակի — free, adverse or contrary opinion;
ի կարծիս լինել, կարծիս ի մտի դնել, to imagine, to fancy, to think, to surmise, to conjecture;
կարծիս բերել զումեմնէ, to suspect a person;
տալ զպատշաճ կարծիս զումեքէ, to have a good opinion of, to think highly, well, much of;
բերել մեծ ինչ կարծիս զումեքէ, to esteem a person highly, to make much of;
զհետ երթալ —ծեաց ուրուք, to incline to another's opinion, to follow the opinions of;
մեծ ինչ —իս բերել զանձնէ, to have a high opinion of oneself;
յամառիլ, խրոխ տալ ի —իս իւր, to be wedded to one's opinions.
· Calfa
Գուցէ կարծիս ինչ տացէ թագաւորին, իբրեւ դաւով զայրն վնասեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 32։)
rushing or .running with a murmuring noise.
· Calfa
Ջուր կարկաջասահ հոսեալ՝ յանծայրածաւալ ծուէն. (Շ. տաղ.։)
heap of stones.
· Calfa
Իբրեւ զտարափս անձրեւաց տեղայր ի վերայ նորա կարկառք վիմացն. (Աթ. ի ստեփ.։)
to hold out, to stretch forth, to tender, to offer, to present;
to heap up, to accumulate;
— զձեռն, to stretch forth the hand;
ձեռն, ձեռն օգնականութեան — ումեք, to offer a helping hand, to lend assistance, to help, to succour;
— զմիտս, զխօրհուրդսի, to fix one's mind on, to contemplate intently.
· Calfa
Զուարակ մի գողացաւ, եւ տարեալ մեկուսի՝ յազեաց զնա. եւ կարկառեալ քարամբք՝ մնայր երեկոյին, զի տարցի անյայտաբար. (Արծր. ՟Ա. 3։)
to be presented, tendered, stretched out, to move, to bend or lean forward, to stand out, to project.
· Calfa
Որ թանձր է մտօք, եւ խոնարհ հայի ի վայր՝ կարկառեալ ոգւով առ հեշտութիւնս մարմնոյ. (Նիւս. կուս.։)
to be disconcerted, put to silence, to hold one's peace, to keep silence;
— ծովու, to become appeased, to grow calm, tranquil;
կարկեաց, hold your tongue! silence! Hush!
· Calfa
impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.
· Calfa
Կարճամտացն եւ հակառակասիրացն թուի ի բաց բառնալ զանձնիշխանական կամս։ Այսոքիկ կարճամտացն ո՛չ ըստ կանխի բանիցն իմացեալ լինին։ Մի՛ արդեօք կարճամիտք զուգակշիռ եւ հաւասարապէս զհայրութեան եւ աստուածութեան իմասցին զասացուածն ի մէջ մեր եւ քրիստոսի. (Նանայ.։)
cf. Կարճահասակ.
· Calfa
Յովհաննէս կարճիկն։ Հայրն յովհաննէս կարճիկս այս։ Վասն յովհանու կարճկանն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Ը։)
pusillanimity;
impatience.
· Calfa
Ոչ անսացին նմա ի կարճմտութենէ եւ ի խիստ գործոյն։ Ի կարճմտութենէ, ի զայրալանոյ. (Ել. ՟Ղ. 9։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 7։)
cf. Կարմրազգեստ.
· Calfa
Գայր յեդովմայ կարմրազգեստեալ թանձրութեամբ արեամբ մարմնոյ. (Միսայէլ խչ.։)
clothed in red
· Calfa
Գայր յեդովմայ կարմրազգեստեալ թանձրութեամբ արեամբ մարմնոյ. (Միսայէլ խչ.։)
in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.
· Calfa
Ո՛չ թէ կարօտ ինչ հայրաբուն փառացն. (Ագաթ.։)
cf. Կարօտիմ.
· Calfa
Կարօտանայր (կոյսն) սուրբ մետասանին, զի տեսանէր ի յօրըն վերջին. (Գանձ.։)