cf. Խեռութիւն.
Զքստամբակութիւն եւ զծուլութիւն իբրեւ մտրակաւ զարթուցանէ։ Խստամբակութեանն բնութեան. (Մագ. ՟Ա. ՟Ե։)
cf. Խստակրօն.
Համբերօղ խստութեան. ճգնազգեաց. եւ Ճգնաւորական.
Զի կրօնաւոր երեւեսցի եւ խստաբեր. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
to harden, to become hard;
to be obstinate, to persist;
to be severe, rigorous, austere;
— ումեք, to treat mercilessly;
— որովայնի, to constipate, to close the bowels.
Ջուր է, եւ ապա խստացաւ։ Խստանալ իբրեւ զքար. (Վեցօր. ՟Գ. ՟Զ։)
Է՛ որ ի ստամոքսէ խանգարելոյ, եւ է՝ որ յորովայնէ խստանալոյ. Եզնիկ.։ Խստանան թանձրանան ստամոքք ի բազում կերակրոց։ Եթէ ոչ կազմես զպատրոյգն, խստացեալ՝ անճառագայթ լինի. (Եփր. ծն. եւ Եփր. աւետար.։)
Խստաւ սիրտն փարաւոնի. (Ել. ՟Է. 22։ ՟Ը. 19։ ՟Թ. 35։)
boisterous, impetuous, high, violent (wind)
Որ խիստ եւ դժնդակ օրինակաւ շնչէ. դառնաշունչ. խիստ քչօղ.
pertinacity, wilfulness, stubbornness.
Դարձաւ եցոյց նա զխստապարանոցութիւն դարձուցանել զթիկունս. (Եփր. ել.։)
hardness of heart, obduracy;
pertinacity, obstinacy;
impenitency.
Մի՛ նախանձիր ընդ փարաւոնի խստասրտութիւնն։ Յինքնահաճոյ ամբարտաւանութենէ ծնանի խստասրտութիւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
life of privations & hardships, a Spartan existence.
Որ առանց իմաստութեան է, խստաւար է եւ դժնդակ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 56։)
Զլակոնական խստավարութիւնն թողացուցեալ։ Ի պաճուճեալ եւ ի փափուկ կենաց ի խստաւարութիւն. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 16։)
Պարուրեալ զախտսն ո՛չ խստավարութեան, այլ փաղաքշանաց. (Եփր. աւետար.։)
to harden, to make hard;
to render obstinate;
— զսիրտ, to render obdurate or callous, to harden the heart;
— զորովայն, to constipate.
Զպարանոցս ձեր մի՛ եւս խստացուցանէք. Խստացոյց տէր զսիրտն փարաւոնի. (Օր. ՟Ժ. 16։ Ել. ՟Թ. 12. եւ այլն։)
ոչ նուազ քան զփարաւոն ստեղծուած սրտիս իմ խստացուցի. (Նար. ՟Զ։)
garlic.
Շարաւահոտ սոխովն եւ սխտորիւ. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
hardness;
stiffness;
roughness, harshness, asperity, austerity, rigidness;
rigour, severity, cruelty, inclemency, inflexibility;
— սրտի, obduracy, hardness of heart;
— բարուց՝ օրինաց, severity of customs, of laws;
— կարծեաց, too great austerity of morals, puritanism;
— որովայնի, tightness of the bowels, costiveness, constipation.
Ի խստութենէ դեղոյն (այսինքն ի ժանտութենէ մահադեղոյն) քակտեալ ցրուեցաւ մարմինն յօդ յօդ. (Ոսկիփոր.։)
ԽՍՏՈՒԹԻՒՆ. Սաստկութիւն իրաց. առաւելութիւն, ուժգնութիւն, դժուարութիւն. դժնդակութիւն. ծանրութիւն.
Խստութիւն անձրեւոյ։ Խաւար խստութեան։ Եկեսցէ ի վերայ ձեր սով խստութեամբ։ Գործ խստութեան։ Զայս խստութեան տանջանս մարմնոյ. (Ես. ՟Դ. 6. ՟Ե. 30. ՟Ը. 21։ Օր. ՟Ի՟Զ. 6։ ՟Բ. Մակ. 34։)
to condense, to thicken, to grow thick, to coagulate, to congeal.
πυκνόομαι densor. Խիտ լինել՝ ըստ թաւութեան, ըստ խուռն բազմութեան կամ հոծութեան, եւ թանձրութեան, վասն մօտ առ միմեանս գոլոյ իրաց կամ մասանց իրաց.
Կուտեցան անդ բիւրաւոր բազմութիւնք խտացեալ, ինչ կոխել զմիմեանս. (Իգն.։)
cf. Խտղտեմ.
Զոհիւք եւ սեղանօք կամէր բաղաամ խտղել զաստուած, որպէս ինքն խտղեցաւ պատուով քըն. (Եփր. թուոց.։)
to tickle, to titillate;
to dazzle, to bedazzle;
to tickle, to please, to gratify, to delight, to flatter.
Զհեշտութիւն մարմնոյ առաջի աչաց կերպարանէ, եւ այնու յիշատակաւն զմիտսն խաղտէ։ Խաղտէր խորհրդովն, եւ ծանրանայր տենչանք ցանկութեան աշխարհիս. (Լմբ. սղ.։)
Զո՞րչափ ղօղեալս ի միայնաւորութեան ես խաբեալ պատրեցի, եւ հաւանեցուցի խաղտելով. (Աթ. անտ.)
tickling, titillation;
dazzling;
burning desire, prurience, itching, inciting, lust;
delight, pleasure.
Ես պոռնկութեան սիրելի եմ, ես զնորա դարմանս եւ զխտղտմունս առ նորահասակսն յանձն առեալ հաւատացեալ եմ. (Աթ. անտ.)
Զպէսպէս ցանկութեանց խտղտմունս։ Մնաց անփորձ յաղտեղի խտղտմանց տիկնոջն։ Մարտակցին զէնք են անիրաւութիւնք ախտից խտղտմանց, եւ չարութիւնք. (Լմբ. սղ.։)
Իբրեւ կենդանիք եւ առողջք էին, մատչէին առ բեմ անդր, զի հարցցին ի դատաւորէ անտի՝ ի ձեռն խտղտմանն աստուծոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
softness, effeminacy;
deceit, insidious caresses, dalliance.
Զիւղոցն եւ զխնկոցն, եւ զայլոցն եւս խտպտանաց։ Ազգի ազգի խտպտանս զմտաւ ածիցեմք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Խտղտումն.
ԽՏՏԻՂ ԽՏՏՏԱՆՔ. cf. ԽՏՂՏՈՒՄՆ. Թշնամին պատրանօք մերձենայ առ մեզ խտտով։ Վաստակովք պահոց եւ աղոթիւք կարեմք մեք զերծանիլ ի մեքենաւոր հնարից եւ ի խտտղոց պատրանաց չարին. (Եփր. եփես.։)
cf. Խտղտումն.
ԽՏՏԻՂ ԽՏՏՂԱՆՔ. cf. ԽՏՂՏՈՒՄՆ. Թշնամին պատրանօք մերձենայ առ մեզ խտտով։ Վաստակովք պահոց եւ աղոթիւք կարեմք մեք զերծանիլ ի մեքենաւոր հնարից եւ ի խտտղոց պատրանաց չարին. (Եփր. եփես.։)
physiognomist.
Խտրող դիմաց. գուշակ բնաւորութեանց՝ դիտելով զկերպարանս. Երեսը նայելով՝ բնութիւնը թահմին ընօղ.
ի յոմանց իմաստական ախտարակայ խտրադիմայ հմայից, իբր թէ ստեղծչին ասեմ ազդեցմամբ՝ կոչեցաւ զգօն. (Նար. մծբ.։)
observance, ceremony;
superstition;
prognostic, augury, omen;
oddness, imparity.
παραστήρησις observatio. Խտրելն. Խտրութիւն. խտիր. ճիշդ դիտողութիւն եւ պահպանութիւն անզանազան իրաց, եւ աւելորդ գուշակութեանց. եւ Որոշումն. ընտրութիւն. Խիղճ, կարծիք. Սովորութիւն. աւանդութիւն.
Խտրանքն սկսաւ ի հեթանոսաց, աստեղացդ շարժման տալ զաստեացս բերումն, զայս ինչ յայսմ ժա մանակի օրինակի. Արդ այսպիսեօքս եւ զխտրանս կերակրոց՝ օտարացեալք ի հաւատոց։ Զթլպատութեան եւ զաւուրցն խարանաց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
Ուստի՞ սէրն ընդ պատկերաց (կռոց), վասն է՞ր կամքն ընդ խտրանաց (հեթանոսաց). (Նար. ՟Խ՟Ը։ Թց (աւուրց) խտրանօք կարի ըռշտութեամբ վարի. Պիտ.։)
to distinguish, to discern, to make a difference;
to observe rigorously or scrupulously;
— զբարեկամն ի մարդելուզէ, to distinguish a friend from a fawner.
Որ խտրէ զհողմս, ոչ սերմանէ։ Զաւուրս խարէք եւ զամիսս եւ զժամանակս. (Ժղ. ՟Ժ՟Ա. 4։ Գաղ. ՟Դ. 10։)
Զորս ըստ պատկերի աստուծոյ եղեն, կանոնաւ խտրէ։ Ոչ խտրեցի զմանունս փոքունցն յանցանաց՝ իբր անվնասակարք վարկանելով. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Թ։)
Մեծապէս խտրեաց ընդ միտս իւր. իբր խտրանս կամ չար գուշակութիւն համարեցաւ։
interval, space;
division, separation;
distinction, difference;
— ընդ մէջ անկանիլ, to interpose;
to interfere, to intermeddle.
ԽՏՐՈՑ. μέσον medium διάστημα intervallum. Անջրպետ. Ընդ մէջ անկեալ ինչ՝ որոշիչ, զատուցիչ. միջոց, եւ հեռաւորութիւն միջոցաւ. խափան, արգել.
Ցուցանէ զինքն զուգեալ ընդ ծնողին, եւ ոչ իսկ բնաւ լինել խտրոց ի միջի։ Պատկեր եւ փառք աստուծոյ ասի որդի եւ մեք, այլ բազում է խտրոց միջին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29.) (որ հայի եւ ի ՟Ա նշ։)
Հերքեալ տարագրեալ խտրոցաւ մեծաւ։ Ի յերկուցն միջի բաժանեալ խտրոց։ Առ խտրոց փոքր միջոցին։ Եթէ զբաժանմանն իմ խտրոց քակտեսցես։ Յայտ արարեալ խտրոցաւ սահմանի. (Նար.։)
to distinguish, to classify.
Յիրէ յիր խտրոցին. այսինքն է՝ ի խորհրդէ իրին ի խորհուրդս ինչ խտրոցին՝ դնելով զկամն. (Երզն. քեր.) (լաւ եւս, խտրոցեն։)
Ա՛յլ ազգ եբրայեցւոցն խտրութիւն (ընթերցուածոյ) աւանդէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
rejoicing, cheerfulness, merriment;
banquet, feast;
joyful, gay, merry, cheerful;
— առնել, to make merry, to rejoice;
— լինել, to rejoice, to be delighted.
Ուրախ մեծ ուրախութեան առնէին յաւուր յայնմիկ. (Փարպ.։)
Շինեաց տունս խրախից, կամ վայելչական տեղի խրախից։ Ուրախ արար թագաւորն զնախարարսն հայոց ի տաճարի խրախից. (Արծր. ՟Դ. 11. եւ ՟Գ. 13։) cf. ՈՒԱԽՈՒԹԻՒՆ, (կոչնոց)։
Ո՛չ յիշեցի զանզրաւն խրախ նախախնամութեան ահաւորիդ ի վերայ չարագործիս (իբրեւ ի դարձ անառակին). (Բենիկ.։)
Դու՛ք խրախ լիջիք։ Խրախ լինել ի հաւատս. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 1։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 9։ Փիլիպ. ՟Ա. 25։)
Ընդ որ յաւետ խրախ լեալ սրբոյն գրիգորի. (Յհ. կթ.։)
to rejoice, to be joyful;
to feast, to make merry with.
Ի վերջնում աւուր տօնին ոչ փափկանային, եւ կամ խրախանային, այլ տօնին ստէպ կային. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։)
Քրախանամք յիշատակաւ գերապանծ տօնի. (Շ. հրեշտ.։)
feasting, entertaining.
Գունակ խրախարար եւ բազմահաւաք խորին խնճոյից սուրբ հարսնարանին. (Նար. խչ.։)
feast, banquet, entertainment, festivity;
rejoicings, public joy.
ἐστίασις, εὑωχία convivium opiparum πανδαισία mensa sumtuosa οἰ ξενίοι hospitalitas ἁγάπη agape. Խրախճանք. խրախունք. խնջոյք. կոչունք. խրախութիւն. ուրախութիւն եւ վայելք կոչնոց. սեղան մեծահաց՝ մարմնաւոր կամ հոգեւոր. ագապ.
Ոչ է իրաւացի, երէկ վայելեալք ի քումն խրախճանութեան. եւ այսօր ոչ յոժարութեամբ առնել քեզ պատուասիրաբար զխրախճանութեանցն զբարեկամս եւ զբարեկամուհիս կոչել. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Փառաւորէ յաստուածեղէն խրախճանութիւնս։ Խրախճանութեամբ արեանն քրիստոսի։ Զայսպիսի առաջի դնէ՝ որք գեղեցկապէսն քաղցնուն, զխրախճանութիւնսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Ածազգ. ՟Ե։ Ածաբ. մկրտ.։)
Զարտաքին գաւթացն յատակս, եւ դարաստանացն խրախճանութիւնս. (Նար. խչ.։)
Յաւէտ խրախճանութեամբ բուռն հարկանել զպատմութենէ նահատակիս. (Արծր. ՟Գ. 12։)
shout of encouragement or incitement, encouragement, comfort, incitement;
encouraging, animating;
exhorting;
— տալ՝ մատուցանել, to encourage, to give heart to or inspirit, to rouse, to excite, to urge on;
— բառնալ՝ հարկանել, to shout encouragingly;
— առնուլ, to take heart, to cheer up, to take courage.
Բաժանեցաւ գետն ի խրախոյս ժողովրդեանն. (Նախ. յես.։)
cf. Խրախճանութիւն;
առնել ումեք —, to give a banquet to.
արար նոցա խրախութիւն, կերան եւ արբին։ Էր խրախութիւն ի տան նորա իբրեւ զխրախութիւն թագաւորի։ Արար աբեսողոմ խրախութիւն ըստ խրախութեան թագաւորի։ թագաւորն դարեհ արար խրախութիւն մեծ։ Եմուտ տիկինն ի տաճարն խրախութեան.եւ այլն։
Ի խրախութեան ինքեան տրտեցեալ։ Ունօղ հրճուանաց անթիւ խրախութեանց ասիուածային անկէտն խոստմանց։ Զաւակք խրախութեան գոդոյն աբրահամու. (Նար. լ։ Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)
rejoicings, feasting, entertainment;
—նս առնել, to feast, to hold a feast, to give a banquet.
Թագաւորական պատուով պատուեալ՝ ապա խրախունս առնէ. (Իգն.։)
Զաւակն՝ որ խոստացեալ էր ի խրախունս հրեշտակաց՝ ի ձեռն միջնորդին. (Եփր. գաղ.։)
cf. Խրախոյս.
Մեծաւ խրախուսանօք ճեպ ի ճեպոյ ելին յաշխարհս մեր. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
to encourage or excite by mutual shouting, to call loudly, to address with a loud voice;
to encourage, to give courage to, to raise the spirits of, to reanimate, to excite, to incite, to embolden.
Խրախուսել բառս առ մեզ քաջալերել ասի. (Գէ. ես.) (այլ առաւել՝ քաջալերիլ։)
ԽՐԱԽՈՒՍԵԼ, իլ. չ.կ. ἁντιστηρίζω innitor, confido αὑτέχομαι adhaereo. Քաջալերիլ. վստահանալ՝ իբր խրախ սրտիւ յուսալ. դնել զյոյս. ապաւինիլ. զօրանալ. ամրանալ. եւ Անվեհեր դիմել. խիզախել.
Խրախուսեաց դաւիթ երթալ ընդդէմ այլազգւոյն. (Նախ. ՟ա. թագ.։)
Ընդդէմ մահու խրախուսեցաւ, եւ պարտելոյն վերայ ելաւ. (Շ. բարձր.։)
trench, hollow way, ditch;
mine or sap;
breach, rupture, rent;
division, separation;
— հատանել, to cut a trench;
to make a gap;
to open a breach;
յորդիս իմ եղեւ, there was a gap among my sons.
ԽՐԱՄ որ եւ ԽՐԱՄԱՏՈՒԹԻՒՆ. διακοπή discissio, decisio, ruptura, divisio, fractio φραγμός sepes, sepimentum. Պատառուած. տեղի բացեալ. որպէս առու խոր շուրջ զքաղաքաւ. եւ որպէս ճեղքուած պարսպի կամ ցանկոյ. եւ Ցանկ. անջրպետ. Խանդակ, խենդէկ, չիթ, չիթլիք.
Խնուլ զխրամս քաղաքին դաւթի։ Եխից զխրամ քաղաքին դաւթի. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 15։ ՟Ժ՟Ա. 27։)
Յորժամ ցանկ խրամատիցի, հարկ է ամենեցուն ընդ նոյն գնալ. եւ վասն այնորիկ խրամ կոչի։ Վասն քո հատաւ խրամ, եւ երեւ անց եղբօր քում () փարեսի. (Կիւրղ. ծն.։)
Զխրամ պարսպաց նոցա ոչ ոք հատանէ պատերազմաւ. (Լմբ. սղ.) (որ լինի որմ, կամ ցանկ։)
that repairs a breach;
— առնել, to repair a breach, to patch.
խրամակարկատ գտաւ ցանկոյն հաւատոյ. (Նար. մծբ.։)
Խոյս ետուն յանապատն, եւ խրամակարկատ արարին զնա, եւ ամրացուցին. յն. շինել զաւերակս. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 62։)
breaching, making breaches;
separating, dividing.
Ես խրամահատս լինել յօրէնս պագաւորացն ոչ կամիմ. (Վրք. ոսկ.։)
the opening a breach.
Մերժեաց զցանկն, եւ արտաքոյ գտաւ նմին խրամահատութեամբն. (Լմբ. սղ.։)
breach, rupture, opening;
hollow way, ditch, trench.
Բնակեսցէ ի խրամատս նորա, այսինքն յամենայն աւերակս նորա. (Եփր. դտ.։)
league.
Հեռի ի գեղջէն որպէս պարսիկ խրասախաւ միով. (Փարպ.։)
admonition, warning, advice, counsel.
Մեծն ի նոսա դիոգինէս հռչակի՝ փայլեալ իւրովքն միշտ խրատաբանութեամբք։ Քան զամենայն խրատաբանութիւնս նորա այս վայելչագոյն ասաւ բան։ Զյոքնագոյն նորա ասացեալ դիւցազնական տաղիւք խրատաբանութիւնս. (Պիտ.։)
admonishing by letter;
letter or book of admonition.
գրել զթուղթսն խրատագիրս եւ զգուշաւորս. (Սարգ. յկ. ՟Ա. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
admonitory, didactic, moral, instructive.
Սակաւ բանիցըս խրատական, լե՛ր ամրագոյն դու պահապան. (Շ. առ ապիրատ.։)
to admonish, to advise, to warn;
to instruct, to discipline;
to reprimand, to reprove;
to correct, to chastise, to punish;
խրատեալ ի նմանէ, counselled by him.
Խրատէ զմեզ յուղղութիւն։ Զանձնիշխանութիւն նորա ի լաւն խրատէ դարձուցանել. (Յճխ. ՟Ը։ Եզնիկ.։)
Խրատեցից գաւազանաւ արանց։ Յաւելից խրատել ի վերայ մեղացն ձերոց։ Խրատելով խրատեաց զիս տէր, եւ ի մահ ոչ մատնեաց։ Խրատեցից զդա, եւ արձակեցից.եւ այլն։
Եւ ոչ զանդամս մարմնոյս գտնեալ խրատեցի։ Ցաւովք եւ տանջանօքն երուսաղէմի խրատեցեալ։ Միշտ խրատեալ (այսինքն հարուածեալ) ընդ երուսաղէմի, եւ ոչինչ խրատեցեալ (այսինքն զգաստացեալ). (Նար. ՟Կ՟Ա. եւ ՟Ի՟Ա. ՟Կ՟Է։)
councillor, adviser;
instructor;
chastiser.
Լեր միջնորդ արդար ի մէջ խրատչին եւ ի մէջ յանցաւորաց։ Ոչ ի վարդապետաց ձերոց, եւ ոչ ի խրատչաց ձերոց է, այլ, յաստուծոյ՝ որ աճեցուցիչ է. (Եփր. ել. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Խրատուկ.
Վարժեա՛ ճշմարիտ խրատտուացն հաւատալ. (Լմբ. իմ.։)
Առ ամենայն՝ խրատտուաւ չարաւ վարեցեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
to put on shoes;
to lace on boots or shoes.
Խրացեա՛ զոտս աւետարանական ուսմամբն քրիստոսի. (Նեղոս.։)
to thrust in, to plunge;
to stick in the mire, to be mire;
to run aground, to strand.
ԽՐԵՄ ԽՐԻՄ. ἑρείδω figo, trudo ἑμπαγεῖναι affigi. Մխել եւ մխիլ ի խորս աւազոյ, տղմոյ, հողոյ, եւ այլն. հարստել, տիլ. մածանիլ. պինդ կռուիլ, յարիլ.
Մօտ ի նաւահանգիստն խրիցէ զնաւն, կամ բախիցէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։)
Առաջինկողմն նաւին խրեալ՝ անշարժ մնայր. (Գծ. ՟Ի՟Է. 41։)
Ի գետնանախանձ նուաստութիւն պատկերացն ախտաւորաբար խրիլ. (Դիոն. երկն. ՟Բ։)
Ի պարսկական մայրապականութեանցն վայր վտանգեալ խրին խոհերս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
կաքաւէր ի վերայ սառին, եւ խրեալ ոտք նորա՝ եհատ սառն զպարանոց նորա. (Երզն. մտթ.։)
Ոչ խրել ամենեւին յերկրաւորս. (Վրդն. ղեւտ.։)
to be difficult to understand;
to darken, to become obscure;
to lose pristine excellence or beauty, to grow dull, to deteriorate, to get spoiled.
Պայծառ զարդուցն խրթնացեալ. կտաւն թուխ նշանակեալ. (Շ. վիպ.։)
Յայլոց բազմաց աւանդոց խրթնացեալ եւ նսեմացեալ միգապատ կուրութեամբ աշխարհս այս. (Մագ. խ.։)
cf. Խրթին;
երեկորնեայն —, Venus, Vesper (the evening star).
Զմեզ կափուցեալս ի ճառագայթից, եւ խրթնիս եւ խաւարչտին եղեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Կամի՞ս զխրթնի խորութիւն նոցա, եւ զխարդաւանութեան խոկումն նոցա չարի. (Մագ. ՟Ա։)
cf. Խխնջիւն.
Լուաւ նա զահագին խըրխընջիւն (նոր ձ. խըրխընջմունսն), եւ ասէ. զի՞նչ է ձայնս այսշ խըրխխընջի՞ւն ձիոյ է, եթէ գոչիւն առիւծու. (Պտմ. աղեքս.։)
cell;
hut, cabin.
Յայնմ պղծանոցի խրճթին (աղանդաւորաց) Մագ. (՟Ա։)