abomination, detestation, horrour, execration;
ugliness, deformity, the act of growing ugly;
dirt, filth, ordure, stain, nastiness, filthiness.
Յամենայն գարշութեանց։ Ըստ գարշութեան ազգացն։ Եղեալ իցէ գարշութիւն ի ձեզ։ Իւրեանց գարշութեամբքն տանջեցեր։ Ի գարշութիւն համարեցաք նմա։ Ոչ գտան իրք գարշութեան ի նմա.եւ այլն։
Որովայնն հաշեալ եւ հարեալ ընդ հարկաւոր պիտոյս գարշութեան խառն ի վայր վայթի. (իբր աղբիք. Յհ. կթ.։)
stick;
rod, switch, whip;
wand;
cudgel;
crook;
flail;
bar;
sprig, shoot;
twig;
stock, lineage;
— իշխանութեան, sceptre;
— եպիսկոպոսական, crosier.
Գաւազան ի ձեռին ճանապարհորդի առ ամենայն ինչ օգտակար է. (Նեղոս.։)
that carries a'stiek or sceptre;
cf. Գաւազանակիր.
Ունօղ կամ կրօղ գաւազանի՝ ըստ ամենայն առման. տէյէնէկլի, ասալը.
province, region, country;
sky, climate;
native land.
Բնակչաց գաւառաց։ Զգաւառս հեթանոսաց։ Ի գաւառէ անտի։ Ընդ ամենայն գաւառն։ Շուրջ զգաւառաւն։ Ոչ եցոյց եսթեր զազգն, եւ ոչ զգաւառն։ Հայրենի գաւառին իմոյ։ Եկեալ ի գաւառ իւր։ Մարգարէ յիւրում գաւառի պատիվ ոչ ունի։ Յայտ առնեն, եթէ գաւառ իմն խնդրեն (յն. հայրենիս). եւ այլն։
small province.
Ետ զմանաւազակերտ ամենայն սահմանօքն, եւ գաւառակաւն հանդերձ՝ որ շուրջ զնոքօք էր։ Ետ զջրաբաշխիս եւ զցլուգլուխ ամենայն գաւառակօքն հանդերձ. (Բուզ. ՟Գ. 4. եւ 8։)
cf. Գաւառապետ.
Կացոյց զնոսա ի վերայ ամենայն գաւառակալաց եւ գործակալաց. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Է.։)
of the same province, compatriot.
Գիտեն ամենայն գաւառակիցք նորա։ Եկեալ իւրովք գաւառակցօք. (Փարպ.։)
dignity of a provincial;
prefecture;
— վանորէից, provincialship.
Մինչեւ հնգից ամաց հասանելով գաւառապետութենէն։ Ամենայն գաւառապետութենէն, եւ որբոցն փոյթ արասցեն օրինապահք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to caress, to cajole, to coax, to fondle, to flatter, to cocker, to dandle.
Որպէս մայր՝ որ զմանուկ իւր գգուիցէ, այնպէս գգուեցից զձեզ. (Ես. ՟Կ՟Զ. 13։)
to tighten. fo press, to close;
to wring, to distress.
Զսիրտ իմ գելու, եւ զորովայն իմ գալարէ. (Եփր. խոստով.։)
Խանդաղական ձայնիւ գորովեն (զտղայս), եւ զխոսն գելուն. իբր բեկբեկեն ոլորմամբ ձայնի եւ ողոքանօք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
beauty, charm, attraction, allurement good grace.
Անդրանիկ ցլու գեղ նորա։ Վայելչութեան եւ գեղոյ քոյ։ Հանճար քո հանդերձ գեղովն քո։ Զի լցցին գեղով նորա։ Ամենայն գեղ զարդու մերոյ, եւն։
Քանզի գեղ նման են օրէնքն. այս զի ամենայն աւետիքն երկրաւորք գեղ նման են հանդերձելոցն բարեաց. (Եփր. եբր.։)
village, fields.
Անդրանիկ ցլու գեղ նորա։ Վայելչութեան եւ գեղոյ քոյ։ Հանճար քո հանդերձ գեղովն քո։ Զի լցցին գեղով նորա։ Ամենայն գեղ զարդու մերոյ, եւն։
Քանզի գեղ նման են օրէնքն. այս զի ամենայն աւետիքն երկրաւորք գեղ նման են հանդերձելոցն բարեաց. (Եփր. եբր.։)
embellishment.
Ընդ ամենայն տիեզերս հնչեցուցանելով զգեղազարդութիւնս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
to dance prettily;
to advance excellently.
Գեղապարեսցես ընդ երջանիկ պարս։ Տօնական ձայնիւ գեղապարեսցէ սմա զյարմարական բանից պարտս. (Պիտ.։)
Գեղապարելով համաձայնապէս ընդ սերովբէիցն զեռահիւսակ սրբասացութիւնս աստուծոյ. (Շ. հրեշտ.։)
Գեղապարել ընդ նմա սրոբէագոչ ձայնիւ. (Ճ. ՟Ա.։)
dance or agreeable movement of the feet.
Գեղապարութեամբ երաժշտական ձայնիւ երգեն։ Երգեն զհոգեւորական գեղապարութիւն. (Զքր. կթ.։)
Գեղապարութիւն նոցա (զուարթնոց) եւ ամենայն ձայնիցն հնչմունք ... է զաստուած օրհնել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
modulation, melody, trill, shake, quaver.
որ եւ ԳԵՂԳԵՂՈՒՄՆ. μελῳδία melodia Խաղ ձայնից երգոց. եղանակ. բեկբեկումն կամ ոլորք հնչման. քաղցրաձայնութիւն. մեղեդի.
to trill, to modulate, to quaver, to shake, to sing agreeably.
μελῳδέω modulor, laudo carmine Բեկբեկ կամ խաղուն ձայնիւ երգել. եղանակել.
cf. Գեղգեղանք.
Ո՞ւր քաղցրաձայն երաժշտի, կամ գեղգեղումն եղանակի. (Շ. եդես.։)
Հրաշաձայն եղանակօք՝ պէսպէս գեղգեղմամբ. (Ճ. ՟Ժ.։)
handsome, pretty, genteel, gallant, agreeable, smiling, graceful, cheerful;
polite, becoming, proper, decent, light, elegant, happy, good;
—, —ս, — իմն, well, very well, prettily, politely, decently;
bravely, excellently, gallantly;
— դպրութիւնք, fine letters.
καλός, -λή, -λόν pulcher, -chra, -chrum;
formosus, καλλίον, κάλλιστος pulchrior, pulcherrimus, ὠραῖος tempestivus, speciosus, decorus, venustus Գեղաւոր. գեղանի. գեղաղէշ. չքնաղ. բարետեսիլ. համեմատ մասամբք՝ հանդերձ լաւութեամբ գունոյ. եւ լայնաբար՝ Վայելուչ, վայելչական, հաճոյական, լաւ, ընտիր. ազնիւ, անոյշ, ախորժելի, գովելի, զարմանալի, քաջ, եւ այլն. աղուոր, սիրուն, աղէկ, ըռինտ, աղէկուկ, տեսքով.
Առաջնորդ գեղեցկացն, եւ վերնայնոյն առիթ. (Ածաբ. աղք.։)
who works well;
done or composed elegantly.
Զբիծ ամենայնաղտից, որ խափան գեղեցկագործ տեսութեան լինի, մաքրել. (Գր. հր.։)
cf. Գեղեցկաբան.
Յամենայն իրս պատշաճ եւ աջողակ, գեղեցկախօս. (Ոսկ. ննջ.։)
furnished with good flowers.
Գեղեցկածաղիկ մանուկն, նորատիք արքայն. (Ասող. ՟Գ. 30։)
that has a fine situation.
Ոյր նիստ եւ դիրքն է գեղեցիկ. լայննիստ. աղուոր նստուածքով կամ դրքով.
having a good aspect, well looking, handsome, graceful, agreeable.
Որպէս զի մեզ գեղեցկատես լիցի ամենայն բան. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Գեղեցկատես.
Որպէս զի մեզ գեղեցկատես լիցի ամենայն բան. (Դիոն. ածայ.։)
beauty, charms, graces, delicacy, gentility, decency, neatness, elegance;
ornament, enamel, flower, embellishment, bloom;
— տեղւոյ, amenity.
Գեղեցկութիւն վարդապետութեան, կամ մտաւորաց։ Գեղեցկութիւնք ի վանս. իբր լաւութիւն, բարեկարգութիւնք. (Իգն.։ Եզնիկ.։ Վրք. հց. ՟Բ։) (Յն. գալլօս, է նոյն ընդ հյ. ձայնիս գեղ. այլ ոմանք ի յունաց ստուգաբանութեամբ իմա հանեն ի ձայնէս գալէօ, որ է կոչել, ըստ առածի արիսպագացւոյն.
Աստուած որպէս զամենայն առ ինքն կոչեցեալ. ուստի եւ գեղեցկութիւն ասի)։
strong or intense desire, eagerness, wish, longing.
Հրեշտակականին կենաց գեղձմամբ զամենայնի զանց արարեալ զստորնայնովք եւ զժամանակէիւք. (Տօնակ.։)
fleece, wool.
Գեղմնն ասու, զոր խնդրեաց տեղալ ի վերայ նորայ միայն անձրեւ. (Եփր. դտ.։)
peasant, countryman;
rustic, rural, country.
Ամենայն գեղջայինքն տեսեալ զնա. (Աթ. անտ.)
peasant, villager, countryman, boor, plebeian;
rustic, unpolite, uncivil, vulgar, low.
Գեղջուկք եւ թագաւորք։ Յելլենացւոց ոչ միայն գեղջկաց, այլ եւ թագւորք։ Իշխանաց եւ գեղջկաց։ Զգեղջուկս, եւ զազատս։ Տգէտ համարելի է եւ գեղջուկ. (Փիլ.։)
to modulate the voice.
ԳԵՂՑԵՄ կամ ԳԵՂՁԵՄ (կամ ներկայն է Գեղուլ, եւ գեղցէ՝ է ապառնի). որպէս թէ Կարի գելուլ, գալարել. թեքել. խոնարհեցուցանել. ծեքծեքել. ցածուցանել.
Ի վերայ ընչից մերձաւորին գեղցէ զձայն. յն. խոնարհեցուսցէ. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 5։)
dancing music;
dancing with singing;
pomp, show.
Զամենայն զերգսն վնասակարս, եւ զաղտեղութեան գեղօնս, ուր ... եւ պարք են. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
drowned or suffocated in a river;
— առնել, ծախել, կորուսանել, to drown, to drown in a river;
— լինել, ծախիլ, կորնչիլ, to drown one's self, to die in a river.
Գետակուր եւ ծովամայն առնէ. (Խոսր.։)
cf. Գետակուր.
Գետակուր եւ ծովամայն առնէ. (Խոսր.։)
to make flow like a river;
to flow like a river.
գետահետեալ յորովայնէդ՝ զառատ բըխօղ շնորհաց հոգին. (Յիսուս որդի.։)
over-flow of the river, inundation, flood.
Ի թուլանալ ձեան՝ ա՛հ է ասեն մարդոյ ամենայն ուրեք, զի գետայարոյցք է. (Վանակ. տարեմտ.։)
ground, earth, soil, land, place;
զգետնի, ընդ —, ի գետնի, ի —, on the ground, in the earth;
կորացեալ մտանել or պշնուլ ընդ —, covered with confusion to look on the ground;
անկեալ ի — երկիր պագանել, prostrated to worship;
հարկանել զգլուխն ի —, to knock one's head on the ground;
զարկանիլ, հարկանիլ զգետնի, to throw one's self violently on the ground;
զարկուցանել, հարկանել զգետնի, cf. Զգետնեմ;
գետնի աղիք or պտուղ, earth-worm.
Կանգնեաց զնոսա ի գետնոյն։ Զգեօղն ամենայն դաստակերտօքն եւ գետնօքն իւրովք հանդերձ. (Ագաթ.։)
enchanter with earth, geomancer.
որ եւ ԳԵՏՆԱՀԱՐՑ, ԳԵՏՆԱՁԱՅՆ. ἁπό կամ ἑκ τῆς γῆς φωνοῦν haiolus, pytho եբր. ետօնի, օպ. Դաւիթ՝ որ դնելով զականջս ընդ գետինն՝ հմայէ շշնջանօք, եւ ցուցանէ կոչել անտի զզօրութիւնս ինչ, եւ առնուլ պատգամս. ըստ ոմանց նաեւ դեւն ձայնատու յերկրէ.
cf. Գետնակոչ.
Եւ եղիցի իբրեւ գետնաձայնաց բարբառ քո. (Ես. ՟Ի՟Թ. 4։)
that loves the ground, that stretches it self on the ground;
attached to the vanities of the world, secular, mundane;
low, vile.
Սանդղոց այնմիկ՝ զոր ետես երբեմն երանելին Յակովբ, որոյ էր ոմն առ երկիր եւ գետնանախանձ, եւ ոմն ի վեր քան զնա յերկիր ահա ձգեալ. (Բրս. սղ.։)
attachment to earth, love of the vanities of the world.
Յամենայն գետնանախանձութենէ ըստ վերամբարձութեան արտաքս որոշեալ. (Դիոն. երկն.։)
chameleon
χαμαιλέων chmaeleon ազգ մողէզի կամ կովադիացի, երկայն իբր եօթն մատնաչափ, եւ բարձր հինգ մատնաչափ՝ որսօղ ճանճից եւ ճճեաց բերանաբացութեամբ. ոյր վասն ասի օդով սնանիլ.
prostrate or stretched on the ground;
— անկողին, pallet.
Պահօք եւ աղօթիւք եւ գետնատարածութեամբ։ Յայնչափ գետնատարածութենէն. (Վրք. եփրոս.։)
prostration;
the lying down on the ground.
Պահօք եւ աղօթիւք եւ գետնատարածութեամբ։ Յայնչափ գետնատարածութենէն. (Վրք. եփրեմ։)
that crawls on the ground, creeping;
mundane;
vile, low;
— տանել, to drag on the ground;
— լինել, cf. Գետնաքարշիմ.
Վերաբերեալք ի գետնաքարշիցս։ Զտեալ յամենայն գետնաքարշիցս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Ճ. ՟Բ.։)
superior or excellent nature;
state of a supernatural thing.
Որ ամենայնի գերաբնութեամբն յաղթէ. (Սկեւռ. լմբ.։)
supernatural;
sublime, excellent, divine.
Ամենայն մեծամեծք են եւ գերաբունք որ ի հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
supernatural;
supreme;
Supreme Being.
ὐπερούσιος superessentialis Գերագոյն էութեամբ, գոյութեամբ, գոյացութեամբ քան զամենայն գոյս. գերագոյն իսկութեամբ ի բնէ.
Գերագոյ է աստուած որպէս ի վեր քան զամենայն էութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
supreme, sublime, excellent, superior, eminent.
Քան զամենայն գերագունին աստուծոյ։ Ի գերագոյն քան զզօրութիւն հպեսցուք ջան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գերագոյն երկնայնոցն, կամ երկնիցն։ Ոգւոց գերագոյն. (Անյաղթ բարձր.։)
essence or excellent nature;
supreme being.
ὐπερουσιότης, τὸ ὐπερούσιον, τὸ ὐπερέχον summa essentia, supersubstantiabilitas Գերագոյն իսկութիւն ի վեր քան զամենայն գոյացութիւն. գերունակութիւն.
Գերագոյութիւն աստուածապետական։ Գերագոյապէս ունի զգերագոյութիւն։ Զգերաբնութեան գերագոյութիւն։ Քան զամենայն սրբազան ըստ գերագոյութեան արտաքս համբարձեալ. (Դիոն.։)