Definitions containing the research արմ : 6357 results

Տագնապեմ, եցի

va.

cf. Տագնապեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Շտապեալ տագնապէ զմեղաւորս ի սիոն։ Մարմնոյ ցաւք նեղեն եւ տագնապեն զմարմին։ Բնութիւնք անմարմնոց ահիւ մեծաւ տագնապեն, յորժամ ձեւացեալ նոքա երեւին ումեք։ Իիւծեալ մեռօրէն տագնապէին զպահապանսն. (Մծբ. ՟Ժ՟Դ։ Իգն.։ Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)


Տագնապիչ

adj.

cogent, urgent, violent, acute, sharp.

· Calfa

NBHL (1)

Ցաւ՝ մարմնոյն պատերազմող է եւ տագնապիչ։ Հեշտութեանցն, որ կարի իմն սաստկագոյն տագնապիչ է բնութեանս. (Սարգ. յկ. ՟Գ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)


Տածեմ, եցի, ծի

va.

to care, to take care of, to preserve;
to nourish, to maintain, to sustain, to feed;
to cultivate;
to foment, to stir up;
— զախտս, to cherish, to flatter vices;
— զխռովութիւն, to foment disturbances;
cf. Ձու.

· Calfa

NBHL (1)

τημελέω colo cura, curam habeo θάλπω foveo τρέφω alo, nutrio. Ստածել. ըստ պիտոյիցն խնամ ածել. բուծանել. դարմանել. տնտեսել. յանձանձել. հոգալ, պէտ ընել.


Տակախիլ առնեմ

sv.

cf. Տակակոտոր առնեմ.

· Calfa


Տակակոտոր խլեմ

sv.

cf. Տակակոտոր առնեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ապա եթէ անդէն ի նմին չարիս հաստատեալ կայցէք, արմատաքի տակակոտոր խլէ զծառն։ Զանբժշկելի չարացն զարմատքս կենացն տակակոտորս առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։ Պիտ.։)

πρόρριζον radicitus. Զտակսն կամ զարմատսն կոտորելով. բնաջինջ. արմատախիլ.


Տակռիճ

cf. Տակռիչ.

· Calfa

NBHL (2)

ՏԱԿՌԻ. ՏԱԿՌԻՃ կամ ՏԱԿՌԻՉ. (առաւել ռմկ) Տակք արմատոց, որպէս սոխ եւ մանրաթել. ստորին փունջ. մազմզուկք.

Նեղութիւն հասոյց տակռեաց եւ արմատոց ծառոց եւ բանջարոց. (Վրդն. օրին.։)


Տաղաչափութիւն, ութեան

s.

versification;
verses.

· Calfa

NBHL (1)

Զհագներգութիւն եւ զվանգ տաղաչափութեան շարադասեալ։ Պիտանիք այսոքիկ են ի տաղաչափութեանն, այլեւ օգտակարք ի պատմութիւնսն։ Եւ է լծորդութիւնս պիտանի ի տաղաչափութիւն յարմարութեան բանի. (Երզն. քեր.։)


Տաղաւար, աց

s.

tabernacle, tent, booth;
hut, lodging, cabin, vine-arbour;
scene, stage;
— մրգապահաց, fruit-house.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխէ ի տաղաւարէ մարմնոյն, եւ առ ինքն տանի։ Յաղցաւորս յայս եւ տաժանելի տաղաւար. (Լմբ. իմ.։ Անան. եկեղ.)


Տաղաւարեմ, եցի

vn.

cf. Տաղաւարիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Բանն մարմին եղեալ՝ տաղաւարեաց ի մեզ։ Որ մարմին եղեւ, եւ տաղաւարեաց ի մեզ։ Համաքատակի ընդ խորանին աբրահամու, յորում տաղաւարեաց աստուած երկու հրեշտակօք։ Առ աբրահամ եկն, եւ ի խուղն տաղաւարեաց. (Ճ. ՟Գ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Բրսղ. մրկ.։)

Երկու հրեշտակօք տաղաւարեցաւ ընդ նմա։ Ընդ հովանեաւ ամենազօր խաչի քո տաղաւարիմք։ Ի սմին տան տաղաւարեսցի։ Ոչ միայն փարեցաւ բազմեալ, այլեւ բնակեցաւ տաղաւարեալ։ Խորան հովանւոյ սփռեաց, զի անյարկքն տաղաւարեսցին։ Մարմնով ի վերայ երկրի տաղաւարիք ... Յորժամ ի մարմնի տաղաւարէիք. (Լծ. կոչ.։ Խոսր.։ Նար.։ Սկեւռ. լմբ.։ Երզն. մտթ.։)


Տաղտ

s.

disgust, distaste, loathing.

· Calfa


Տաղտկացուցանեմ, ուցի

va.

to tire, to disgust, to put out of conceit, to annoy, to sicken, to plague.

· Calfa

NBHL (2)

Զզարդ մարմնոյ յերկարութիւն ժամանակի տաղտկացուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)

Դեռ ընդ յարկաւ մարմնոյս եմք, որ ծանծանայ եւ տաղտկացուցանէ զմեզ։ Մի՛ բազմութեամբ բանիցս զլսելիսն աստուծոյ տաղտկացուցանել. (Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)


Տաճար, աց

s.

temple, fane, church;
palace, court, hotel;
banqueting-hall;
banquet, feast;
— խորհրդոյ, council-hall, House of Parliament.

· Calfa

NBHL (2)

Վասն տաճարի մարմնոյ իւրոյ։ Տաճար էք հոգւոյն սրբոյ.եւ այլն։

Տաճար եւ աթոռ աստուծոյ բանին։ Տաճար լուսոյ անստուերին, եւ առագաստ անճառ բանին։ Մարմնարան եւ տաճար հօր իսկակցին. (Շար.։ Նար. կուս.։)


Տաճարանամ, ացայ

vn. fig. to become a temple of the Holy Ghost.

· Calfa

NBHL (1)

Արեւունս եւ զուարթունս պարտին լինել, որք յարդարեն զինքեանս տաճարանալ աստուծոյ։ Տաճարացան սրբոյ հոգւոյն։ Նորա գիտութիւն, հաւատն, եւ սէրն զսոսա ընդունի, եւ տաճարանայ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Լմբ. պտրգ.։)


Տաճարացուցանեմ, ուցի

va. fig. to convert the soul into a temple.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրեաց նա տաճարացուցանել ինքեան զմերս կազմած։ Տաճարացո՛ զմեզ յընդունակութիւն մարմնոյ եւ արեան միածնի քոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Պտրգ.։)


Սերովբէ

cf. Սրովբէ.

· Calfa

NBHL (1)

Սերովբէ հողեղէն, եւ մարմնաւոր քերովբէ։ Բազմաչեայ քերովբէք, եւ վեցթեւեան սերովբէք։ Վեցթեւեան սերովբէք, քառակերպեան քերովբէք. (եւ այլն. Շար.)


Սեւանամ, ացայ

vn.

to blacken, to be or become black, to grow dark or brown.

· Calfa

NBHL (1)

Սեւացեալ ներկան մորթք մարմնոյ նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)


Սեւացուցանեմ, ուցի

va.

cf. Սեւեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարմինս՝ զցայդ ցրտահարութեամբ սեւացուցանեն, եւ զցերեկ արեւակէզ առնելով եւ այլն. (Պիտ.։)


Սեւորակ

adj.

blackish, brown, dusky;
— աչք, black eyes.

· Calfa

NBHL (1)

Զքարըն դըլեն ըզսեւորակ, ձըգեն կարմիր ծովուն յատակ. (Շ. եդես.։)


Սէ, սերա, սարա, սէք, սայք, սացա

pron.

cf. Սա;
cf. Սորա.

· Calfa

NBHL (1)

իգականն դերանուանցս Սա, սորա. սոքա, սոցա. յարմարեալ յունական յանգի կամ յօդի յիգականն, ἠ, ὴ , ի՛ որ փոխանցի ի հյ. է, եւ ա.


Սէր, սիրոյ

s. fig.

love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.

· Calfa


Սթափ

adj.

awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.

· Calfa

NBHL (1)

մարմնոյն պարկեշտութեամբ սթափ լինիցին. (Երզն. մտթ.։)


Սթափեմ, եցի

va.

cf. Սթափեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մակ յերկինն հայելով (մանկանց յըմպելն՝) ստորիջեալ ջուրն սթափի յէլիսնն։ Յորդեն յիշատակ տանջանացն. վասն զի ոչ յոք սթափին խորհուրդք անձիս։ բանն մինչ մարմնացաւ, ոչ սթափեցաւ ի բնական իւրն մեծութենէ. (Մագ. լ։ Իսիւք.։ Դամասկ.։)


Սիղիգոն

cf. Սուսր.

· Calfa


Սիրաբար

adv.

cf. Սիրելապէս.

· Calfa

NBHL (1)

Րամիցս տէրն յանձն առեալ ընդ մեր՝ մեռանել մարմնով սիրաբար։ Սրբազան դասուն սիրաբար դարձեալ քարոզեալ. (Շ. տաղ.։ Գանձ. ստէպ։)


Սիրաբուն

adj.

whose base or root is love.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ բուն կամ արմատն է սէր. որ ինչ լինի սեռն եւ անապակ բուն սիրով.


Սիւնական, ի, աց

cf. Սիւնակեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Ետ պատասխանի նմա սիւնական ... ասէ ցնա սիւնականն։ Տեսեալ սիւնականին զահեղ սքանչելիսն՝ զարմացաւ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)


Սլանամ, ացայ

vn.

to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.

· Calfa

NBHL (2)

Ի թռիչս մտաց ընդ խաւար խորհրդոց սլացայ։ Եռան զեռան սլանան ի մարմինս ծովու։ Սլանան թեթեւութեամբ առ աստուածատեսութիւն անճառելեացն խորհրդոց. (Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. յովէդ.։)

Թեթեւաբեռն մարմնով եւ մտօք սլացեալք։ Ուրացեալք զաշխարհս՝ թեթեւաբեռն մարմնով սլացան առ տէր աստուած յոյսն իւրեանց։ Ոչ է պարտ յերկինս սլացելոցն ի նիւթոց ստորաքարշիլ. (Շար.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. տնտես.։)


Սխալակ

adj.

staggering, reeling, tipsy, drunken.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ որք ասենն, եթէ ծառն եղեւ պատճառ բանալոյ աչանցն, յոյժ սխտոլակ է։ Սխալակ է շինուած եւ կազմութիւն մարմնոյ (յայժմուս). որք ի յարութեան առանց պակասման յառնեն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)


Սխալանք, նաց

s.

fault, mistake, error, oversight, failing, blunder.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լինելն ինչ սխալանաց զրադաշտի առ տիկինն, եւ հակառակութեան ի ներքս անկանելոյ, պատերազմի ի վերայ նորա շամիրամ։ Ոչ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ, եւ ոչ կամաւոր սխալանօք ի սմա յարմարեալ բան. (Խոր. ՟Ա. 16։ ՟Բ. 72։)


Սխալոտ

cf. Սխալական.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ սխալոտ մարմնով կապեալ եմք։ Սխալոտ եւ դիւրայանց հասակիս (մանկութեան)։ Տկար եւ սղալոտ եմք մարդիկ։ Զընկերն այպանէ ստութեամբ գոլով եւ ինքն սխալոտ բնութիւն։ Ոչ է մարթ չգալ գայթագղութեան՝ վասն սխալոտ եւ նիւթական բնութեանս. (Ի գիրս խոսր.։ Սարկ. աղ.։ վանակ. յուրախացիրն։ Լմբ. առակ.։ Երզն. մտթ.։)


Սխալութիւն, ութեան

s.

cf. Սխալանք.

· Calfa

NBHL (1)

Ազատ ի մեղայ մնալով՝ յաղթօղ մարմնականաց սխալմանց արար։ Որ առ իս կրին կրկին սխալմունք. (Խոսր. պտրգ. Նար. ՟Ժ՟Է։)


Սխալումն, ման

s.

cf. Սխալանք.

· Calfa

NBHL (1)

Ազատ ի մեղայ մնալով՝ յաղթօղ մարմնականաց սխալմանց արար։ Որ առ իս կրին կրկին սխալմունք. (Խոսր. պտրգ. Նար. ՟Ժ՟Է։)


Սխրագործ

adj.

working or doing wonders, enchanting, astonishing, wondrous, prodigious, stupendous.

· Calfa

NBHL (1)

θαυματοποιός mirabilum effector, mirificus. Հրաշագործ. սքանչագործ. զարմանագորց. հիացուցիչ.


Սխրանամ, ացայ

vn.

to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.

· Calfa

NBHL (3)

Զարմացաւ սխրացաւ, վասն զի ետես զզօրագլուխն. (Եփր. թագ.։)

Իսկ ո՞վ ի վերայ ասացելոցս ոչ սխրասցի. գործի սպասման, եւ նոյն գործի կենաց։ Ընդ որ յաւէտ իմն սխրացեալ։ Սխրացեալ զարմանային ընդ պատիւ բնութեանս մերոյ. (Անյաղթ բարձր.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)

θαυμάζω, ἁποθαυμάζω miror, admiror. Սքանչանալ. հրաշանալ. հիանալ. պակնուլ. արմըննալ.


Սխրացուցանեմ, ուցի

va.

to ravish, to enrapture, to delight, to strike with admiration, to charm, to be the delight, the charm of.

· Calfa

NBHL (1)

ἑκπλήττω stupefacio. Տալ սխրանլ. հիացուցանել. զարմանալի ընցայեցուցանել. եւ Զօշոտել.


Սխրիմ

vn.

to become extenuated, to grow thin or lean.

· Calfa

NBHL (1)

Մեք պարարեալ ազգի ազգի կերակրովք ըմպելեօք, եւ ի միում աւուր պակասմանէ նուաղեալ սխրիմք մարմնով. (Ոսկ. լս.։)


Սխրումն, ման

s.

wonder, marvel, amazement.

· Calfa

NBHL (1)

Սրովբէ ի մարմնի, սխրումն ըղձալի՝ յանմահ հանդիսի. (Ոսկիփոր.։)


Սկախառն

adj.

slimy, oozy, muddy, miry, sloughy;
սկախառն խոնաւութիւն, cf. Ճահիճ.

· Calfa

NBHL (1)

Գետ դաժանահոտ սկախառն մամռարմատ խառնախռիւ. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)


Սկզբնաչար

cf. Նախաչար.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոյք պահօքն մեռուցին՝ զախտս մարմնոյ սկզբնաչարին. (Յս. որդի.։)


Սկզբնաւորեմ, եցի

va.

cf. Սկսանիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Անդուստ եւ զհիմնարկութիւն սուրբ եկեղեցւոյ սկզբնաւորեցին. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)

Անսկիզբ բանն յանսկզբնական ի հօրէ, եւ սկզբնաւորեալ ի կուսէն մարմնոյ զգեցմամբ։ Անսկզբանն սկզբնաւորել, անժամանակին սկսանիլ. (Շար.։ Սկեւռ. ես.։)


Սկիզբն, կզբանց

s.

beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԿԻԶԲՆ ἁρχή (լծ. առաջ. արշ. նախ). initium, principium. գրի եւ ԻՍԿԻԶԲՆ, ԻՍԿԶԲԱՆ եւ այլն, զոր տեսցես. Սկսումն. առաջին ծագն ամենայն իրաց. աղբիւր. արմատ. հիմն. գլուխ. նախկին տեղին եւ ժամանակ. (որում հակադիր Կատարած). սկիզբ.


Սկսումն, ման

s.

beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.

· Calfa

NBHL (1)

Սկիզբն արար քարոզել զսկսումն առաջնորդութեան նորա, որ ի ձեռն մարմնոյ էր. (Եփր. համաբ.։)


Սղաբար

adv.

briefly, a little, by and by.

· Calfa

NBHL (1)

Որք ի ժանդախտէ վնասք ժամանակաւ լինին մարդկան, սղաբար յօգոյգ յինքենէ ապականութիւն ընդունին ի մարմինսն. (Բրս. արբեց.։)


Սղոցեմ, եցի

va.

to saw, to cut with a saw.

· Calfa

NBHL (1)

Սղոցեցին զմեծ եւ զահաւոր ծառն զայն։ Հատեալ ծառ, սղոցեալ արմատ. (Ճ. ՟Գ.։ Նար. ՟Հ՟Գ։)


Սնանիմ, սնայ

vn.

to be nourished, fed, maintained;
to be brought up, reared, educated, instructed.

· Calfa

NBHL (1)

(ի բառէս Սան). τρέφομαι, ἁνατρέφομαι nutrior, educor, alor. Բուծանիլ. կերակրիլ. դարմանիլ. աճել. դաստիրակիլ. վարժիլ.


Սննդական, ի, աց

adj.

nutritive, nutritious, alimentary.

· Calfa

NBHL (2)

Շարժօղն (հոգի) ունի զիմացական բնութիւն, եւ շարժեցեալն (մարմին) գործէ զսննդական տեւողութիւն. (Եղիշ. հոգ.։)

Երեք մասունք են որդւոյ. է որ սննդական է, եւ է որ զգայական, եւ է որ բանական։ Տունկք ամենայն զսննդականն եւ շարժողականն ունին կենդանութիւն ի բարւոյն։ Զանկոյ սննդականս եւ աճողոկանս զօրութիւն ի վեր շարժէ։ Զմարմինս դարմանէ սննդականաւն. (Փիլ. լին.։ Դիոն. ածայ.։ Շիր.։)


Սնոտի, տւոյ, տւոց, տեաց

adj.

useless, vain, futile, frivolous, worthless;
chimerical, idle.

· Calfa

NBHL (1)

Գիտեմ, զի սնոտի՛ խօսիմ. բայց սակայն յասելոյ ոչ դադարեմ։ Սնոտի եկն ի կենցաղս. ոչ զմարմինն մխիթարեաց, եւ ոչ զոգին յագեցոյց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։ Լմբ. ժղ.։)


Սնուցանեմ, ուցի

va.

to nourish, to feed, to maintain;
to foster, to instruct, to breed, to bring up.

· Calfa

NBHL (1)

τρέφω, διατρέφω, τροφεύω nutrio, alo θηλάζω lacto διατηρέω servo θάλπω foveo τροφοφορέω nutritionis molestias fero. Որպէս զսան կամ զզաւակ բուծանել. դիեցուցանել. պահել. իբրեւ սանտու եւ դայեակ եւ ծնօղ դարմանել. տացել. կերակրել. պարարել. դաստիարակել.


Սողկագնաց

adj. bot.

creeping;
superficial (roots).

· Calfa

NBHL (2)

Կէսք ի ծառոց խորարմատք են եւ տարածատակք, եւ կէսք սողկագնացք եւ նորաբոյսք են. (Վեցօր. ՟Է։)

ἁκρόρριζος in superficie habes radicem. Որ սողոսկելով գնայ քերելով զերեսօք եւեթ երկրի, կամ որ ի վերին երեսս գետնոյ արձակէ զարմատ.


Սողնական, ի, աց

adj. med.

crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.

· Calfa

NBHL (1)

Զօր օրինակ սողնական ախտիցդ եթէ ոչ յառաջագոյն հատցին արմատքն հերձլով եւ կամ խարելով, ի վերայ ճարակելով առ հասարակ զամենայն շուրջանակի դրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)