antagonist, adversary, rival, opponent.
Առարկու ելեալ թշնամեացն՝ յաղթեաց։ Առ որ ժպրհի բանս յառնել առարկու։ Եւ ոչ նոցա արժան է սորին վասն առարկու մեզ յառնել։ Թէ ոչ էր զօրութիւն փրկչին մերոյ նմին առարկու։ Անգոսնէին՝ զոր ասէր, առարկու (իբր առարկութիւն կամ ընդդիմութիւն) ածեալ ի մէջ զոր ի մովսիսէ խոստումն։ Վկայքն զինէին, եւ զօրագլուխն մարզէին. առարկուքն պնդէին, եւ վարժիչքն քաջալերէին. (Լմբ.։)
Առարկօղ՝ որպէս առակարկու, կամ որ առաջի դնէ զառարկ. ուստի (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 27. անխտիր գրի Առակարկու, կամ Առարկու։)
objection;
proposition;
purpose.
Ծածկել կամեցաւ զառարկութեան զգիւտն։ Առարկութեանն իմաստութեան միտ դնելով։ Ի միում առարկութեանս այսմիկ՝ ե՛ւ փորձութիւն աշխատութեան երկոց, եւ պարտութեան վնասն կայ. (Փիլ. սամփս.։)
Առանց նախադասութեանց կամ առարկութեանց թէ ասասցես. (Անյաղթ պերիարմ.։)
փոխանակ գրելոյ ըստ յն. Փոխառութիւն. իսկ ըստ հյ. ձայնին լինի որպէս Ի մէջ արկումն. կամ որպէս Պատահումն ի վերայ եկեալ.
Ընդդիմութիւն՝ բանիւ կամ կռուով.
redundant, superfluous, excessive;
trascendent;
more, rather;
too much;
— եւս, more, over and above, besides, so much, the more, cf. Աւելի, cf. Առաւելապէս, cf. Առաւելագոյնս, cf. Մանաւանդ;
— քան, more than;
— քան զ—, —ագոյն, more and more, too much;
— եմ, լինիմ, գատնիմ, cf. Առաւելում.
ԱՌԱՒԵԼ ԱՌԱՒԵԼ ԵՒՍ. περισσός, περισσώτερος. abundans, amplior, major, κρείσσων կամ κρείσσον, melior, -ius. Աւելի. յաւելեալ. աճեցուն. մեծ. շատ. սաստիկ. էւել, էւելի. կամ Առաւել եւս. իբր մեծագոյն. բազմագոյն, լաւագոյն. գերագոյն. ա՛լ աւելի.
Զի ցուցցէ զառաւել մեծութիւն շնորհացն։ Տալ զառաւել շնորհս։ Վասն առաւել գիտութեանն։ Յառաւել տրտմութենէն, կամ ի սիրոյն։ Առաւել եւս պարկեշտութիւն, կամ պատիւ։ Առաւել եւս պատարագօք քան զնոյնս։ Յառաւել աւետիսն օրինադրեցաւ։ Եթէ թագաւորի, իբրեւ առաւել ումեք (այսինքն առաւելագունի, կամ վսեմագունի)։ Բազմապատիկս եւ առաւելս արասցէ սիրով (յն. բազմապատկեսցէ եւ առաւելուցու). եւ այլն։
Ընդդիմակաց բանիւք առաւելօք (կամ առաւելովք). (Ճ. ՟Ա. ՟Բ։)
ԱՌԱՒԵԼ ԵՄ, կամ ԼԻՆԻՄ, կամ ԳՏԱՆԻՄ. cf. ԱՌԱՒԵԼՈՒԼ.
ԱՌԱՒԵԼ, կամ ԱՌԱՒԵԼ ԵՒՍ, կամ ԵՒՍ ԱՌԱՒԵԼ. Առաւելապէս. եւս քան զեւս. մանաւանդ. յաւէտ. ա՛լ աւելի.
ԱՌԱՒԵԼ ՔԱՆ. նախադր. կամ ա. Գեր քան. գեր ի վերոյ. վերագոյն. առաւելագոյն. աւելի, աւելի վեր.
ԱՌԱՒԵԼ ՔԱՆ, կամ ՔԱՆ ԹԷ. շղ. Մանաւանդ.
ԱՌԱՒԵԼ ԶԻ, կամ ԱՌԱՒԵԼ ԹԷ. որ եւ ասի ԱՌԱՒԵԼ, ԱՌԱՒԵԼ ԵՒՍ, ԵՒՍ
cf. Աւելաբանութիւն.
Աւելորդաբանութիւն. յաւելուած կամ բարդութիւն բանից. բանը մենծցնելը՝ աւելի խօսքերով.
Պատմեաց եւս առաւելաբանութեամբ (կամ աւելաբանութեամբ) զոր ինչ ոչ էր գործեալ հայոց. (Եղիշ. ՟Դ։)
admirable, excellent, magnificent, superb.
Առաւելահրաշ իր, կամ խրատ. (Պիտ.։)
principally, especially, chiefly, rather.
Առաւելապէս պայծառացուցանել, կամ ուրախ լինել, աճել, զայրանալ, երկեցուցանել, կամիլ, գոհանալ. եւ այլն. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Նար.։ Ճշ.։)
cf. Առաւելում.
Զսոսա մեծացո՛ եւ առաւելեա՛, եւ որքան կամիս։ Գովէին զքեզ մարդիկ, եւ դու լսէիր եւ առաւելէիր (զբարեգործութիւն). (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Զ։)
to favour, to advantage;
to increase, to augment, to enlarge, to grow, to multiply, to accumulate, to amass;
to raise, to enhance.
Այնչափ առաւելեաւ (կամ առաւելաւ) յիմաստութիւնս արատաքնոցն. (Վրք. ոսկ.։)
growth, increase, addition, augmentation, redundancy, superabundance, superfluity, exuberance, diffusion, transcendency;
enhancement of price;
excess;
prerogative, distinction, superiority.
Առաւելութիւն շնորհաց, կամ խնդութեան, կամ գոյից։ Ձար առաւելութիւնդ ի նոցա պակասութիւնն. զի եւ նոցա առաւելութիւնն եղիցի ի ձերում պակասութեանդ. եւ այլն։
Առաւելութիւն հաւուց, կամ բերոց, բարեաց, բարերարութեան, տանջանաց, բոցոյ, երկիւղի, պարտուց, ժամանակաց. եւ այլն. (Փարպ.։ Պիտ.։ Յճխ. Եզնիկ.։ ՃՃ.։ Շ. ամենայն չար.։ Նար. եւ այլն։)
Ամենայն ուրեք առաւելութեամբ տարերացդ (կամ որակութեանց) վտանգի յերկաքանչիւրոց ծայրիցն առաւելութենէ. (Պիտ.։)
envoy, messenger;
apostle;
emissary;
missionary.
ԱՌԱՔԵԱԼՔ կոչին սեպհականեալ անուամբ երկոտասան աշակերտք քրիստոսի, եւ լայնաբար եօթանասունքն, եւ աշակերտեալքն նոցա, կամ առ նոքօք երեւելի քարոզք բանին. որպէս եւ Լուսաւորիչն մեր, եւ նմանօղք նորա.
Նոյն կանոն եւ առաքելովք, կամ առաքելօք. (Ագաթ.։ Շար.։ Խոր. հռիփս.։)
Սոյնպէս ասի ԱՌԱՔԵԼՈՅ կամ ԱՌԱՔԵԼՈՑ ՄԵԿՆԻՉ կամ ՄԵԿՆՈՒԹԻՒՆ. այսինքն թղթոց նոցա։
apostolically.
Առաքելաբար հրաման տալ, կամ տալ զողճոյն, կամ տալ զհոգի, կամ զլոյս աւետարանին յանձինս ընդունել, կամ իմանալ. (Յհ. իմ.։ Խոսր.։ Խոր. ՟Գ. 60. եւ Խոր. հռիփս.։)
who does or lives after the manner of the apostles;
— մատեան, the Acts of the Apostles.
Յառաքելոց գործեալ, այսինքն ձեռնադրեալ. կամ Գործող իբրեւ զառաքեալս. առաքելաշնորհ.
that is said or spoken like an apostle.
Խօսեալ կամ գրեալ յառաքելոց, եւ հանգոյն առաքելոց.
Թուղթս առաքելախօսս (կամ աստուածախօսս). (Ագաթ.։)
apostolic.
ἁποστολικός, -κή, -κόν. apostolicus, -ca, -cum. Սեպհական կամ պատշաճեալ առաքելոց. եւ որ ինչ լեալ իցէ առաքելովք.
Առաքելական եկեղեցի, աթոռ, պատիւ, սահման կամ քարոզութիւն, գլուխ, կանոն, բան, հաւատք, դաս, գւոնդ, արիւն, հարսն, բուրաստան. եւ այլն. (Ժմ.։ Շար.։ Ագաթ.։ Կոիւն։ Խոր. հռիփս.։ Յհ. կթ Նար.։ Մագ.։ Եպիփ. եւ այլն։)
Թուղթ կամ բան եւ վարդապետութիւն առաքելոց. ... եւ Առաքեալ գլխովին.
who has the gifts of the apostles.
Առաքելաշնորհ վարդապետութիւն. (Փարպ.) իմա՛ նաեւ շնորհեալ կամ աւանդեալ յառաքելոց։
that is founded or transmitted by the apostles, apostolic.
Աւանդեալ յառաքելոց անտի, կամ յառաքելոյն.
who fills the office of anapostle.
Կոյս կամ կին առաքելաբար քարոզ եղեալ աւետարանին.
to send, to dispatch, to expedite;
անդրէն —, to send back, to return.
ի ձայնէս աք. այաք. իբր յոտս հանել) ἁποστέλλω, ἑξαποστέλλω , ἑπαποστέλλω, πέμπω. mitto, dimitto. եւ այլն. Դնել զոք ի ճանապարհ. արձակել ի տեղի ուրուք. յղել զմարդիկ կամ զիրս կամ զբան կամ զգիր. ուղղել. կարգել. արկանել. ձգել. խրկել, խաւրել. որ է յղել, յուղի արկանել.
Առաքել զամենայն պատահարս, կամ զմահ, զբարկութիւն, զձեռն, զնետս, եւ այլն։
Առ աստուած առաքել զբարեկամութիւն. եւ այլն։
virtuously;
bravely, courageously.
εὑγενῶς, γενναίως, ἁνδρικῶς. generose, viriliter, fortiter. Առաքինի կարգօք. արիաբար. անմեղկելի սրտիւ. քաջութեամբ. անվեհեր. առաքինի կամ կտրիճ կերպով.
adorned with virtues, virtuous.
Առաքինազարդ վարք, կամ վայելչութիւն. (Յհ. կթ.։ Ասող. ՟Ա. 1։)
to labour, to strive, to take pains, to have or show bravery;
tu be virtuous.
virtuous, brave.
Որ ինչ լինի առաքինի ջանիւք, կամ անմեղկելի ոգւով.
Առաքինաջան գործովք, կամ երկօք, վարուք, վաստակօք. (Ճշ.։ Յհ. կթ.։) (Տօնակ.։)
who loves virtue or bravery, virtuous.
φιλάρετος. virtutis amans, studiosus. Սիրօղ առաքինութեան. փոյթ եւ եռանդուն յառաքինութիւնս (անձն, կամ ընթացք եւ գործք).
Առաքինասէր ծնօղք, կամ նահատակք, անձինք, կարգ, գործք, վարք. (Պիտ.։ Խոսրովիկ.։ Յհ. կթ.։ Ժմ.) (Շար.։)
place for the practise of virtue or bravery.
Հանդիսարան կամ բնակարան, եւ վկայարան առաքինի նահատակաց.
cf. Առաքինացուցանեմ.
Չարակամ բարուքն նորա առաքինեցուցանէ զարդարս. (Եզնիկ.։)
valour, bravery;
virtue, probity;
goodness;
politics, government;
conduct, behaviour.
πολίτευμα. conversatio որպէս Քաղաքավարութիւն, իմա՛ ընտիր քաղաքականութիւն, կամ կենակցութիւն.
cf. Առաքիչ.
Եւ որպէս Անձն ծագօղ կամ բղխօղ այլոյ անձին.
mission, emission.
to bring, to carry;
to present, to offer.
pattern, sample, specimen.
Նպաստ եւ սատար գնելոյ. միջնորդ եւ առիթ կամ օրինակ գնելոյ զվաճառս.
broker, agent.
Քանան թարգմանի առգնօղք կամ առիթք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 65. եւ 77։ Մխ. բարուք.։)
pole (of a coach).
Կառաց եւ սայլից քեղին. ղեկն, կամ աւարտք ղեկաց.
to undo;
to untie, to dissolve, to ruin;
to explain an enigma.
ԱՌԵՂԾԱՆԵՄ ἁπαγγέλλω. enarro, indico, λύω, solvo որ եւ ԱՌԵՂԾԱՆՈՒԼ, եւ ԱՌԵՂԾՈՒԼ. Քակել կամ լուծանել, այսինքն մեկնել զխրթնաբանութիւն, զառակս, զհանելուկս. հանելուքը մեկնել.
rape, abduction;
— առնել, cf. Առեւանգեմ.
ԱՌԵՒԱՆԳ կամ ԱՌԵՒԱՆԿ ἀρπαγή. rapina, raptus. Նոյն ընդ ԱՌԵՒԱՆԳՈՒԹԻՒՆ. այսինքն Առումն եւ անկումն ի փախուստ. իմա՛ յափշտակութիւն աղջկան, կամ կնոջ օտարի. որ եւ ասի ՀԱՓԱՓՈՒՄՆ, ՅԱՓՇՏԱԿՈՒԹԻՒՆ.
to rap, to seize, to carry off.
ԱՌԵՒԱՆԳԵՄ կամ ԱՌԵՒԱՆԿԵՄ որ եւ ἀρπάζω. rapio Յափշտակել զաղջիկ կամ զկին օտար. հափափել.
cf. Առեւանգ.
ԱՌԵՒԱՆԳՈՒԹԻՒՆ. ἀρπαγή. rapina, raptus. որ եւ ԱՌԵՒԱՆԿ. Հափափումն. յափշտակութիւն աղջկան կամ կնոջ օտարի, կամ մանկան.
chain (threads stretched lengthwise on a weaver's loom).
Յառէչ կամ ի թեզան։ Յառիչէ կամ ի թեզանոյ։ Առիջոյ կամ ի թեզանոյ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ։ 47=59։)
Ի միասին արծարծումն եւ կամ մանուած ... ոչ ի նոցունց ինքեանց իցէ՝ զթելն իսկ եւ զառէչն գործել, այլ հարկ է տարբերիլ առիչիցն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Յարեսցի ի տորգս ոստայնի բարեկաման առիջոյն. (Վեցօր. ՟Զ։)
near, next, close, contiguous, nigh, beside;
նստել — ումեք, to sit near some one;
դիտել —, to observe closely;
— ինձ, near me;
կալ 'ի սպասու — ումեք, to serve some one;
գայ —, he comes near;
տուն նորա է — իմումս, his house is close to mine;
լինել —, to be near or close;
բնակէ նա — այն ինչ պալատի, he lodges quite close to such a palace;
— կալ, to attend, to be present, to wait;
— դնել, to put, to place near, to join.
ἑχόμενος, -ον, παρακείμενος. contiguus, adjacens, proximus. կամ բայիւ πρόσκειμαι. adjaceo. Մերձ. առ. մօտ. առ երի. քովը.
to occasion, to cause, to produce, to engender.
Լսել եւ մեծի հարսնածուին պօղոսի եւ զգուշութիւն առթելոցն (կամ առըթեցելոյն). (Սարկ. քհ.։)
new found, recent, new fashion.
πρόσφατος. recens, novus. Առժամն կամ առժամայն գտեալ. նորագիւտ. նոր.
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
Փութանակի եւ առժամայն կամէին յառնել։ (Փարպ.)
Նորք եւ առժամայն։ Միւ եւս եղիցին քեզ աստուածք առժամայնք։ Ոչ է ամենայն առժամայն ընդ արեգակամբ։ (Օր. ԼԲ. 17։ Սղ. ձ. 10։ Ժղ. Ա. 10)
Այնքան առժամայնք կամ հարեւանցիկք։ (Նար. ՀԴ)
temporal, perishable;
provisional.
Առժամանակեայ ուրախութիւն, կամ մահ, կամ կայսր. (Փարպ. Յհ. կթ.։ ՃՃ.։)
cf. Առժամանակեայ.
Այնքան առժամայնք կամ հարեւանցիկք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
apron.
լծ. զգած. զգեստ. առագաստ. առագուցեալ. սփածանելի. ղենջակ. արկանելի զմարմնով հարեւանցի. ծածկոյթ միջաց կամ մասին մարմնոյ, որպէս ի բաղանիս. գոգնոց.
occasion, opportunity, accurrence;
subject, cause, matter, motive, convenience, conjuncture, object.
προμνήστωρ. pronubus, ὀ, ἠ πρόξενος. concilians, conciliator, -trix. Իբր Առիչ, առօղ եւ բերօղ. պատճառ առաջի կամ միջնորդական. բարեխօս. առաջնորդ. միջնորդ հարսանեաց.
Բարեկամք փեսային, եւ մաքուր հարսինն առիթք. (Նիւս. երգ.։)
μεσίτης. mediator. կամ բայիւ προξενέω. conciliator sum, concilio. Միջնորդ ո՛ր եւ է իրաց.
նոյնպէս ընթերցի՛ր կամ իմա՛ եւ զասելն նորա.
Խաչն առաւել առիթ լինի նոցա մերձենալոյ առ իս. այսինքն տայ կամ առնէ մատչել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)
cf. Առնչութիւն.
πρός τι. id quod ad aliquid est, relatio. Կարգեալն առ իմն, վերաբերեալն կամ վերաբերութիւն առ այլ. այն ինչ՝ որոյ իսկութիւնն է հայեցուած առ այլ. զոր օրինակ են անուանքս՝ հայր, որդի. հէր, ծառայ. եւ այլն.
Յաղագս առընչի. առինչ այսպիսիքս ասին, որ միանգամ ինքեանք որ ինչ ենն, այլոց գոլ ասին, եւ կամ որպէս զիա՛րդ եւ իցէ այլպէս առ այլ։ Դրութիւնքն առընչիցն են. է եւ ներհակութիւն յառընչոջս (յն. յառինչսն). (Արիստ. առինչ.։)
Լինիմ եւ առինչ, յորժամ իմ յաջմէ կողմանէ ոք է, կամ յահեկէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to become like a lion.
Առիւծ լինել, որպէս դնի ի յն. կամ նմանել առիւծու. եւ մեծանալ կորեանն առիւծու. գազանանալ. առիւծ դառնալ.
to fill, to fill to the brim, to brim.
Յագեցան առլցան ի բարեացն։ Առլցեալ խորհրդովք, կամ յիմարութեամբ։ Ասեն, թէ՝ եւ կրայք յանյագութենէ որկորստութեանն առլցեալք յիժից, ուտել զուիրակ ի վերայ՝ երկիւղիւ մահու. (Փիլ.։)
Տեառն իմոյ սիրիովն առլցաւ, կամ Ատելութեամբ առլցան. (Լմբ. սղ.։)
to settle, to fix, to determine.
Լոյս նշողի առկայացեալ յերկար ժամս։ Առկայանայր ի մայրոց վանս, կամ յանմարտնչելի ամրոցին. կամ ի քաղաքագեօղն։ Ի կողմանս պետութեան վանանդայ առկայացեալ կայր. (Յհ. կթ.։)
earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.
Առհաւատչեայ հոգւոյն, կամ ժառանգութեան մերոյ. (՟Բ. Կոր. ՟Ա. 22։ Եփես. ՟Ա. 14։)
Առհաւատչեայ սիրոյ, կամ տանջանաց, կամ յիշատակի, վստահութեան, կենդանութեան. (Ագաթ.։ Եղիշ.։) (Նար.։)
ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ. ա. Տուեալ կամ առեալ իբրեւ առհաւատչեայ. խոստացեալ, եւ ըստմասնեայ ընկալեալ. յայտարար հաւատարիմ հաստատութեան. յուսադրական. բարենշան. հաւաստի.