to be regenerated.
ՆՈՐԱԾՆԱՆԻԼ. ՆՈՐԱԾՆԻԼ կամ ՆՈՐԱԾՆԱՆԻԼ. Նոր ծնանիլ, վերածնիլ ի սուրբ աւազանէ՝ որդեգրիլ աստուծոյ հաւատովք.
regeneration.
Նորոգ ծնանիլն, վերածնութիւն.
newly built or constructed;
strange, stupendous;
newly ordained.
Նորակերտ քաղաքն սուրբ։ Նորակերտ սիովն, կամ վերնատուն. (Շ. տաղ.։ Անան. եկեղ։)
Կարի նորակերտ նորանշան մեծապայծառ եւ չնաշխարհիկ գործ էր։ Զի նորակերտ սքանչելիքն երեւեսցին։ Ոչ ըստ բնութեան մարմնաւորաց եղեն իրիքն նորակերտք, այլ ի վեր քան զբնութիւն զարմանական սքանչելիք։ Խաչն կանգնեցաւ ի վերայ նորակերտ Գողգոթայի. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։ Ճ. ՟Գ.։ Կիւրղ. խչ.։)
cf. Նորագործեմ.
Առ ի նմանէ վերստին ծնիցելոց եւ նորակերտելոց հոգւով. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Նորակնուք.
Զնորակնիք յաւուր տօնի մերձ առ բեմն կացուցանել։ Հեղլով զիւղն ի վերայ նորակնքին եւ ջրոյն. (Կանոն.։ Լաստ. ՟Ժ։)
newly baptized;
converted;
ordained;
neophyte.
Զնորակնիք յաւուր տօնի մերձ առ բեմն կացուցանել։ Հեղլով զիւղն ի վերայ նորակնքին եւ ջրոյն. (Կանոն.։ Լաստ. ՟Ժ։)
cf. Նորանշան.
παράδοξος inopinatus, admirabilus, mirus, excellens, egregius. Նորութեամբ հրաշալի. նորանշան. անակնունելի. հիանալի. հրաշափառ. խելքէ դուրս՝ վեր.
Ի նորահրաշ արեգակնէ։ Նորահրաշ շուշան վերաբուսեալ ի փշոց. (Տաղ.։)
new-fashioned, innovated, newly found out or invented;
modish, capricious, fantastical;
—ք, fashion, mode, novelty;
նորաձեւս առնել՝ ձեւել՝ մուծանել, cf. Նորաձեւեմ.
ՆՈՐԱՁԵՒՍ ՆՈՐԱՁԵՒՍ ԱՌՆԵԼ կամ ՁԵՒԵԼ կամ ՆՈՐՈԳԵԼ կամ ԳՐԵԼ. καινοτομέω res novas facio եւ այլն. Նորաձեւութիւն ի վեր հանել. օտարոտի բանս ի մէջ առնուլ. անսովոր կամ հրաշալի ինչ գործել. տե՛ս եւ ՆՈՐԱՁԵՒԵԼ.
newly painted.
Եզր ասի զամենայն աստուածեղէն գիրս վերստին յիշել, եւ աւանդել հրէիցն նորանկար եբրայեցւոց նշանադրօք. (Եւս. քր. ՟Ա.) (այսինքն ի ձեւ տառից քաղդէացւոց, փոքր ինչ տարբեր ի մովսիսականէն՝ որ կայր առ սամարացիս)։
cf. Նորաստեղծում.
ՆՈՐԱՍՏԵՂԾԵՄ ՆՈՐԱՍՏԵՂԾՈՒՄ. Նոր ստեղծանել. վերստին ստեղծանել. նորակերտել.
Որ զբնութիւնս մարդկային՝ նորաստեղծեաց վերստին. (Գանձ.։)
to create, to recreate, to make anew.
ՆՈՐԱՍՏԵՂԾԵՄ ՆՈՐԱՍՏԵՂԾՈՒՄ. Նոր ստեղծանել. վերստին ստեղծանել. նորակերտել.
Որ զբնութիւնս մարդկային՝ նորաստեղծեաց վերստին. (Գանձ.։)
cf. Նորանշան.
Նորասքանչ յապառնիսն յաշխարհի թողուլ յիշատակ։ Ո՞ ոչ զարմանայցէ ընդ նորասքանչ լուսաւոր պայծառութիւն։ Նորասքանչ տեսութեամբ ցուցաւ աղաւնին (ի) Յորդանան ի վերայ աստուածն բանի։ Նորասքանչ նշանագործութեանցն գիտութիւն. (Պիտ.։)
to make new, to renew, to renovate.
Չնորացուցի ըզտիկըն հին՝ ի հնութենէ մեղաց զոգին։ Նորացուսցե՛ս զիս վերստին՝ աջըդ կարօղ հօր հըզօրին. (Յիսուս որդի.։)
newly offered, dedicated, ordained or consecrated;
starting in life, entering in a profession or career, making one's outset;
novice, probationer.
Նոր ընծայեալ. այն ինչ ի լոյս եկեալ կամ նուիրեալ. նորահաւատ. նորապսակ. նորեկ. նորամարզ. նորատուր. ըստ յարակից բառից վերածեալ յայլեւայլ առմունս. որպէս novellus, novicius, recens, insolens եւ այլն. յն. պէսպէս.
outset, first steps, starting, setting out;
novitiate, probationership, time of probation.
Վասն բոլորից ի նոյն ինքն կաթողիկէն նորընծայութեան (յն. վերածութեան) եւ զուգընթացութեան. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Նոր.
πρόσφατος, καινότερος recens, recentior. Նոր. նորագոյն. այն ինչ զառաջինն եղեալ, կամ յառաջին վիճակ վերածեալ. դեռ նոր, նորանց եղած.
cf. Նոր.
cf. Նորատուր.
Եւ յայսպիսի նորոգատուր թագաւորութեանն բարձրացուցանէր զազգս Թորգոմեան։ Որ վերստին զձեզ ծնաւ նորոգատուր բանիւն կենդանականաւ ի կեանսն կենդանի. (Յհ. կթ.։)
mend, to do up, to repair, to restore to the first condition or state, to put in good or better condition;
to regenerate, to reform;
to renew, to renovate, to revive, to re-establish;
— զնկար, to restore a picture.
ἁνακαινίζω, ἁνακαινόω, ἑγκαινίζω , ἁνανεόω renovo, instauro ἁλλάττω, -σσω muto μετασκευάζω transmuto μεταμορφόω transformo, transfiguro. Նորոգ կամ նոր առնել. նորացուցանել. նորել. յառաջ վիճակ դարձուցանել. որ եւ վերանորոգել զհնութիւն իրաց. այլափոխել. խրամակարկատ առնել. նորցնել.
cf. Նորոգումն.
Լիցի ինձ ի ծնունդ նորոգութեան վերստին ի հոգւոյն սրբոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
renewing, renovation, restoration, reparation, mending;
reform, reformation;
new birth, regeneration;
growing young again;
cf. Տոմար.
Լիցի ինձ ի ծնունդ նորոգութեան վերստին ի հոգւոյն սրբոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
daughter-in-law;
sister-in-law, brother's wife.
Եւ առ թարտ զաբրամ զորդի իւր, եւ զսարա զնու իւր իւր զկին աբրամու որդւոյ իւրոյ։ Զառականս նուոյ քո մի յայտնեսցես, զի կին որդւոյ քո է։ Ել տուբիթ ընդառաջ նըւոյ իւրոյ խնդութեամբ։ Նոոմին, եւ երկոքին նուանք նորա ... եւ ասէ նոոմին ցերկոսին նուանս իւր (որ կոչին ներք իրերաց)։ Դուստր յարիցէ ի վերա մօր իւրոյ, նու ի վերայ սկեսրի իւրոյ.եւ այլն։
musical, harmonious, cadencer, melodious.
Զի նուագաւորք եւ քաջայարմարք զանձինս դիւրաւ ունին ի վերին գնացսն. (Բրս. սղ. ՟Ա։)
to sing;
to give out the tune, to strike up;
to play on a musical instrument, to execute, to perform;
— ընդ ումեք, to accompany;
— սրնդաւ, to play the flute.
of little consequence, inconsiderable, few in number;
lesser, smaller, very slight, weak, little;
thin, slender;
base, low, vile;
not so much, less but little, not over;
ոչ ինչ —, not less, not fewer;
յաւէտ կամ —, more or less;
ոչ յաւէտ եւ ոչ —, neither more nor less;
— առնել, cf. Նուազեցուցանեմ.
Նուազ, այսինքն նուրբ ասի ի վերայ նորա, զամենայն ծանրութեամբ եւ հեռակցութեամբ զանց արարեալ, եւ յամենայն անարգելաբար մտեալ։ Եւ ամենայնի պատճառ է նուազ. քանզի ոչ ուրեք գտցես զնուազին էութիւն անհաղորդելի. այսպէս է առնլի նուազն ի վերայ աստուծոյ, ներգործօղ եւ թափանցիկ մինչեւ ցորոշումն սրտից. (Դիոն. ածայ.։)
cover, covering;
window-blind.
Արասցես վերնափեղկս մազեղէնս նուարտան խորանին։ Արտախուրակք, եւ նուարտանք խորանին։ Ծածկեցեն զնա մաշկեղէն նուարտանաւ կապուտակաւ։ Զխորանն, եւ զնուարտանս իւր։ Արասցես պսակ սեղանոյն, եւ զնուարտան նորա պղնձի։ Արասցես զայդ դրուագս կռածօյս՝ նուարտանս սեղանոյն. (Ել. ՟Ի՟Զ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Է։ Թուոց. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ծ՟Զ։)
offer, offering, present, oblation;
libation;
sacrifice;
—ք, liberality;
cf. Ձօնի;
հաց նուիրաց, shew-bread;
արգադիր —, votive-offering.
sacred, consecrated, holy, divine;
— եւ փրկաւէտ երգ, toast, health.
ՆՈՒԻՐԱԿԱՆ ԵՒ ՓՐԿԱՒԷՏ ԵՐԳ. παρασπονδίος precatio, vel hymnus inter inter libandum. Երգ կամ բան մաղթողական ի վերայ բաժակի. ձեր կենաց .... իտ. brindisi որ եւ թօքա։ (Փիլ. տեսական.։)
to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.
Լուսատեսակս հանդերձս արկանեն ի վերայ նուիրեցելոյն (այսինքն մկրտելոյն)։ Ի կատարումն ամենայնի՝ քահանայապետն ի սրբազնագոյն գոհութիւն (այսինքն ի սուրբ խորհուրդ հաղորդութեան) կոչէ զնուիրեալն։ Իսկ նուիրեալն կայ յետոյ քահանային, եւ այլն. (Դիոն.։ Սոյնպէս եւ Մաշտ. եւ Գիրք ձեռնադր.։)
subtile, fine, slender, tenuous, lank, thin, slim;
narrow;
subtile;
finespun, subtile, difficult, abstruse, obscure, profound;
subtilely;
— ձայն, shrill voice;
— մտօք, subtle, acute, shrewd, perspicacious.
Սիք նուրբ։ Նուազ, այսինքն նուրբ ասի ի վերայ նորա, զամենայն ծանրութեամբ եւ հեռակցութեամբ զանց արարեալ, եւ յամենայն անարգելաբար մտեալ. (Դիոն. ածայ.։)
Զքղոյ զյոյժ նրբոյ հրամայեաց տապար սրեալ ի վերայ կախել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Բնութիւն հրեշտակաց ի վեր է քան զհողմ եւ քան զհուր, նուրբ եւ արագ քան զմիտս։ Նուրբ է տարր լուսոյ, այլ զի ակամբ զննի, մարմնաւոր է. (Եզնիկ.։)
cf. Նպաստ.
Նպաստաւորութիւն մատուցանեմ քեզ զգուշանալ ի վերայ քո բարկութիւն տեառն. (Երզն. լս.։)
dark, dull, obscure, sad, gloomy, horrid;
cf. Նսեմութիւն.
Նսեմաւ ի վերայ դիականացն բանակէին. (Խոր. ՟Բ. 43։)
sabre, scimitar, cutlass.
Զնրանն յազդէր կապեալ. եւ ի վերայ նրանին եւ այլն։ Աջ ձեռն եդեալ էր ի դաստապանն նրանին։ Զնրանն անցոյց ընդ փողս զօրավարին. (Բուզ. ՟Ե. 6. 32. 35։)
pointed, sharp.
κατεσταλμένος . Ոյր աւարտն՝ կամ վերջն է նուրբ, ըստ որում ամփոփեալ, կամ օրինօք յարդարեալ.
lane, alley, narrow path.
Փորօղ պողոտային, նրբափողոց ճանապարհին՝ որ հանէր ի վերին մայրաքաղաքն սրբոց. (Արծր. ՟Գ. 2։)
minium, red lead, ruddle, vermilion.
Շինեցիր քեզ տուն պատշաճօղ, վերնատուն հովանոց, յօրինեալ պատուհանիւք, տախտակամայրս ի մայրից, ծեփեալ նօթիւ. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 14։)
to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.
Մեծապէս շաբաթանայ մեզ ի հանգստեան (վերին) դրախտին. այսինքն լնի հանգիստ յաւիտենից. (Տօնակ.։)
to put on the shoulders, to load;
to load oneself with, to take upon one's back.
Եդ զնա ի վերայ վիմի, եւ մտեալ ի ներքոյ՝ շալակեաց զնա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
to prick up the ears, to listen attentively.
Ի ժամ տէրունական հրամանացն վերծանութեան ամենեցուն յակճիռս կալով եւ շականջանել ունկնդրութեամբ. (Խոսր. պտրգ.։)
cf. Շահատակեմ.
Ահագին դղրդիւն ի վերայ երկրի առնէին շահատակելով։ Զվիշապն անարի սանձեալ՝ ի մերոյս վերայ շահատակեալ յարձակէր տէրութեան։ Սկայաբար շահատակելով։ Ի շահատակելն իւրում՝ հարկանի։ Անարի ոմն սկայ շահատակէր ի մէջ զօրացն։ Ի քարինս դիւաց է շահատակել. (Խոր.։)
to gain, to obtain, to acquire, to purchase;
to buy.
նա ոչ թէ շահաւորէր զլսողսն, այլ ասէր զայս, զի շարժեսցէ զամենեսին ի վերայ նորա։ Կերակուր եւ ըմպելիս առնէ, որ կերողացն ոչինչ շահաւորի։ Ճանապարհ արարեալ ի կրպակաւորսդ՝ շահաւորեցէք (զիւղ յամանս ձեր)։ Ոչինչ շահաւորեալ օգտիս ի յայդմ անօգուտ զղջմանէդ. (Զքր. կթ.։)
to be lucrative or profitable;
to invent money profitably;
to instruct, to edify.
Որք կային ի վերայ գրոյ օրինացն, շահեցուցանէ զնոսին՝ յայտնելով զշնորհսն Քրիստոսի. (Նախ. ՟բ. կոր.։)
to gain or profit by, to make a profit, to draw an emolument from;
to obtain, to win, to carry away or off;
բազումս —, to gain much, to make a great profit;
— զկեանս, to escape, to save oneself from peril;
— զմահ, to escape death, to have a narrow or hair breadth escape;
— զվիշտս եւ զվնաս, to avoid this harm and loss, not to suffer, to escape suffering;
— զոք, to edify, to set a good example;
չիք ինչ շահելոյ, there is nothing to be gained.
Գործեաց նոքօք, եւ շահեցաւ այլ եւս հինգ։ Հինգ այլ եւս քանքար ի վերայ շահեցայ։ Զաշխարհ ամենայն շահեսցի։ Շահեցար զեղբայրն քո։ Զի զՔրիստոս շահեցայց։ Զբազումս շահեցայց.եւ այլն։
cf. Ցօղ;
night-damp, evening-dew.
Ի վերայ շաղին զոչխարսն արածել։ Ի շաղն պառկեցնել. (Վստկ. ՟Յ՟Ի՟Է։)
to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.
Մի՛ շաղախիցէ՛ք զերկիրն։ Շաղախէր զերկիր (պրծութեամբ)։ Շաղախեցաւ երկիր յարենէ նոցա։ Ձեռք մեր մի՛ շաղախեսցին ի նմա (յն. մի՛ լիցին ի վերայ նորա). եւ այլն։
entwined, conjoined, united;
syllable.
Այլ ես ածից ըզքեզ առ հայր, եւ զնիւթականըդ շաղաշար. այսինքն զմարմինդ զոյգ ընդ հոգւոյդ վերափոխելով. (Ներս. մոկ. ի փոխումն կուսի.։)
sarcophagus, carnivorous;
voracious.
Ի վերայթռչին շաղակերքն (հաւք) յօշեցելոց կենդանեաց։ Լինի կերակուր շանց, եւ շաղղակեր թռչնոց։ Այսպէս եւ շաղղակերք, եւ գազանական հաւք, եւ չորքոտանիք բոլոր. (Փիլ. լին.։ Պիտ.։ Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
fog, haze, mist;
obscurity;
atom, corpuscle;
cosmical matter;
— աչաց, suffusion, cataract.
Եղեւ թանձրամած շամանդաղ ի վերայ բլրոյն, եւ ոչ կարացաք տեսանել ինչ. (Հ. յունիս. ՟Լ.։)
merciful, charitable, compassionate.
ἑλεήμων misericors φιλελεήμων misericordiae amator. Որ ողորմ ածէ ի վերայ տառապելոց. գթած. գորովագութ. բարեգութ. բարերար. ներօղ. եւ բաշխօղ ողորմութեան. շնորհաձիր. խնայօղ. խնամօղ.
pity, mercy;
alms, charity;
— առնել, տալ, to give alms.
Եգիտ ծառայ քո ողորմութիւն առաջի քո։ Արա՛ ողորմութիւն ընդ տեառն իմում աբրաամու։ Տացէ քեզ ողորմութիւն, եւ ողորմեսցի քեզ։ Ոչ արարեր ի վերայ նորա ողորմութիւն։ Ողորմութեամբ մեծաւ ողորմեցայց քեզ։ Սա առցէ զողորմութիւն յաստուծոյ փրկչէ իւրմէ։ Սիրէ զողորմութիւն եւ զիրաւունս տէր։ Զմեղս քո ողորմութեամբ քաւեսջիր.եւ այլն։