twelve times.
· Calfa
Տասնիցս երկոտասան ... երկոտասանիցս տասն. (Փիլ. լին.։)
that brings forth
· Calfa
ԵՐԿՈՒՈՐԱԾԻՆ եւ ԵՐԿՈՒՈՐԱԿԱԾԻՆ. Որ երկուորեակս ծնանի. որպէս եւ որ յերկմիտ խորհուրդս լինի.
Վատթարին չարութիւն երկուորակածին լինի. զի երկմիտ է եւ երկբայ յերկուանօղ անզգամն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։)
timid, fearful, pusill-animous, cowardly.
· Calfa
Երկչոտ՝ եղջերու եւ նապաստակ են. (Փիլ. լիւս.։)
timidity, pusillanimity, cowardice.
· Calfa
Երկչոտն լինել. վատասրտութիւն. վախկոտութիւն.
Նուաստ է երկչոտութիւն. իսկ արութիւն՝ նուաստութեան եւ երկչոտութեան թշնամի եւ հակառակ է։ Սրտմտականին, որ ըստ արութեան, եւ ըստ երկչոտութեան է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
divided, discordant.
· Calfa
Զիա՞րդ համահարք՝ միոյ մօր որդիք՝ երկպառակք լիցին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Սխալ եւ երկպառակ է գարւոյն կերակուր». իբր ոչ այնչափ զանգելի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
adj. adv. double;
doubly.
· Calfa
Երկպատիկ ժամանակ քան զայս ժուժալ։ Երկպատկի արժանի լինել կենաց. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
produced by the earth, terrestrial.
· Calfa
Առաջին երկրածնին ... թագաւորի երկրածնացն ամենեցուն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 20։)
that torments, or agitates the world;
tormented or agitated on the earth.
· Calfa
Իբրեւ ի գաւիթ գրկաց մի նաւի՝ զերկրածուփ ալիս կոխողի. (Նար. առաք.։)
terrestrial.
· Calfa
Մարմինս երկրական է. այլ թէ կամիս, երկնաւոր լինի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
geometrical;
—ն, geometry.
· Calfa
Երկրաչափական համեմատութիւն. (Փիլ. լին.։ եւ Անյաղթ պերիարմ.։)
Զերկրաչափականն զեւկլիդոսին սկսայ թարգմանել. (Մագ. ՟Խ՟Է։)
mundane, worldly;
patriot.
· Calfa
Զիշխանս խրատեմք երկրասէր լինել եւ ողորմած. (Պտմ. աղեքս.։)
worldly vanities.
· Calfa
Չուել ասէ անտի որդւոցն իսրայէլի, յերկրաւորութենէս, եւ ի պանդխտութենէն. (Արշ.։)
worldly;
cf. Գետնաքարշ;
այր —, carnal-minded, lustful.
· Calfa
Երկրաքարշ հեշտութիւն, վարք, կամ վարուք. միտք, հոգի, յորձանք խորհրդոց, ալիք. (Վրդն.։ Լմբ.։ Սարգ.։)
Անմտիցն եւ երկրաքարշիցն ... եղեւ ըղձալի. (Լմբ. ատ.։)
Բարկութիւնն կռփեսցի յերկայնմտութենէն, եւ երկրաքարշ լիցի ի սուրբ սիրոյն. (Կլիմաք.։)
second;
secondary, accessory;
secondly, in the second place;
— օրէնք, Deuteronomy;
—ք, bigamists;
— անգամ, once again, once more, a second time.
· Calfa
Երկրորդաց սա հասցէ. բայց սակայն երկրորդքն եւ նոքա մեծամեծք են։ Անձին իւրում ետ զնախնեացն պտուղս, եւ զաստուած ամբարշտաբար երկրորդաց արժանի արար։ Որք ոչ կարեն զառաջինսն նահատակութեանցն առնուլ, երկրորդիցն արժանի լինին։ Առաջնոցն ախտք՝ երկրորդիցն են պարկեշտ ողջամտութեան պահպանութիւնք. (Փիլ.։)
Դու թագաւորեսցես ի վերայ իսրայելի, եւ ես եղէց քո երկրորդ։ Կացոյց զնոսա երկրորդ իւր։ Երկրորդ յաթոռն դարեհի։ Երկրորդ յաթոռ իմ նստջի՛ք. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 17։ Տոբ. ՟Ա. 25։ ՟Ա. Եզր. ՟Գ. 7։ ՟Դ. 42։)
cf. Երկիր պագանեմ.
· Calfa
Ի համօրէն քարինս նորա քրիստոս երկրպագի։ Երկրպագեալ տէրութիւն։ Երկրպագելի պահպանակդ, կամ բարերարութիւն, կամ բարձրութեամբդ։ Ընդ քեզ երկրպագելւոյ. (Նար.։)
to prosper, to be fortunate
· Calfa
Երջանիկ լինել. ի բարեբախտ վիճակի գտանիլ. խրախտ լինել.
Ո՛չ երջանկանամ եղկելիս։ Երջանկասցի այնպիսին ինքեամբ, ինձ միայնոյ գրեալ զեղկութիւնն. (Նար. ՟Ծ՟Դ. ՟Կ՟Զ։)
happiness, fortune, prosperity, beatitude, felicity.
· Calfa
Երջանկութիւն խոստովանելի ամենայն երկրի։ Զփառս եւ զերջանկութիւն։ Երջանկութիւն եղկելի։ Աշխարհ լոյս մեծ երջանկութիւն։ Ըստ գրոյն երջանկութեան. (Նար.։)
ternary, three;
trey.
· Calfa
Երրեակի տէրութեան ամենասուրբ երրորդութեան սրբութեամբ արժանի լիցուք. (Լաստ. ընթերց.։)
adj. s. adv. third;
third part;
thirdly.
· Calfa
Երրորդ դորակին լիցի ռ խոյ մի. (Թուոց. ՟Ի՟Ը. 14։)
ԵՐՐՈՐԴ. որպէս Այն՝ որ է յերրորդ կարգի զկնի թագաւորի. կամ փոխանորդ փոխանորդի. եւ Որ ինչ ըստ կարգի լինիցին երրորդ.
Երրորդ ի թագաւորութեան իմում տիրեսցէ, կամ տիրեսցես, կամ լինել իշխան. (Դան. ՟Ե. 7. 18. 31։)
Trinity;
triplicity.
· Calfa
Երրորդութիւն անբաժանելի։ Համագոյ երրորդութիւն։ Երրորդութեան եւ մի աստուածութեան. (Շար.։)
τριάς, τριάδος trinitas, trias Յաստուածայինս է Երրեակն գոլ անձնաւորութեանց ի միում անբաժանելի աստուածութեան. թէսլիս.
ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԻՒՆ, կոչի նիւթապէս Ուր կայցեն երեք թիւք. որպէս, Փիլոն երրորդութիւն ձայնէ զանուանս ենովսայ, ենովքայ, նոյի. եւ դարձեալ աբրահամու, իսահակայ, յակոբայ. եւ զերիս հրեշտակս երեւեալս աբրահամու։ (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
also, still, more;
— առաւել, the more so;
— քան զ—, more and more, instantly.
· Calfa
ἕτι etiam, adhuc, quoque, amplius, ultra որպէս թէ՝ Եւ սա. եւ այս. այսինքն Նաեւ. այլեւ. տակաւին. ա՛յլ աւելի. եւ այլ առաւել. ա՛լ.
Մի՛ յիշեսցի անուն իսրայէլի եւ եւս. (Սղ. ՟Ձ՟Բ. 5։)
Ե՛ՒՍ. մ. Առաւել. ա՛յլ աւելի. ա՛լ աւելի.
Ե՛ՒՍ. տուօղ առաւելութիւն ածականաց իբր մասնիկ բաղդատական եւ գերադրական. որպէս Աւելի, առաւել, այլ եւս քան. ա՛լ, ա՛լ աւելի.
Վկայութիւն մեծ եւս քան զյովհաննու։ Մեծ եւս քան զայս սէր ոչ ոք ունիցի։ Մեծամեծս եւս քան զսոյնս ցուցանէ նմա զգործս։ Երանելի եւս էք, կամ է.եւ այլն։
Յե՛ւս սքանչելիսն հանէ զնշանն. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 25։)
ԵՒՍ ՔԱՆ. նխ. Գեր քան, առաւել քան. աւելի.
Ե՛ւս՝ քան յամենայնէ, յերկուց այսոցիկ զգուշացարո՛ւք յախտից. (Կլիմաք.։)
Ե՛ՒՍ ՔԱՆ ԶԵՒՍ. մ. Առաւել քան զառաւել. տակաւին եւս աւելի. շատ աւելի, էւելօք, էտեւէն ալ նմանապէս.
Իսկ ԵՒՍ ԱՌԱՒԵԼ, է կրկին մակբայ. ա՛լ աւելի։ cf. Առաւել։
to cook, to dress, to do;
— ի փռան, to bake;
— ի տապակի, to fry;
— ի Կասկարայի, to broil.
· Calfa
ἕψω coquo, elixo Հրով եռացուցանել եւ հասուցանել զուտելիս. (յն. եւս՝ է՛փսօ). եբր. պիշել, պաշալ։
Բաղարջ եփեաց նոցա։ Եփեաց զբլիթսն։ Որ ինչ եփելոց էք, եփեցէ՛ք։ Եւ ո՛չ պախ եփեալ ջրով։ Անօթ կաւեղէն՝ յորում եփեսցի.եւ այլն։
cook.
· Calfa
Մի՛ եփեսցես զգառն ի կաթն մօր իւրոյ, զի մի՛ սնուցիչ նորա՝ լիցի եփիչ նորա. (Վրդն. ել.։)
cooked meat;
cooling draught, decoction.
· Calfa
ԵՓՈՅ ԵՓՈՑ. ἔψημα coctile Եփելի կամ եփուած ինչ. եփոց. յն. է՛փսիմա. եբր. նազիտ. որ թարգմանի ստէպ ի մեզ՝ Թան.
cf. Եփոյ.
· Calfa
ԵՓՈՅ ԵՓՈՑ. ἔψημα coctile Եփելի կամ եփուած ինչ. եփոց. յն. է՛փսիմա. եբր. նազիտ. որ թարգմանի ստէպ ի մեզ՝ Թան.
ephod.
· Calfa
ԵՓՈՒՏ կամ ԵՓՈՒԴ. Բառ եբր. էֆօտ, էֆօտա. զոր է՛ զի պահեն եւ այլ թարգմանք, եւ է՛ զի թարգմանեն, Վակաս, եւս եւ Պատմուճան. ἑπωμίς amiculum, humerale. Զգեստ ղեւտական քահանայութեան՝ պատեալ զուսովք եւ զլանջօք մինչեւ ցգօտին. եւ ուրարք նորին կախեալք մինչեւ ցոտս յառաջոյ։ Առանց այսր եփուտի ոչ լինէր զոհագործութիւն եւ պատգամախօսութիւն։ (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 18։ ՟Ժ՟Դ. 18։ Դտ. ՟Ը. 27։ ՟ժե. 5։)
sea-hedgehog, sea-urchin.
· Calfa
Եքինոս անուն զեռուն մի փոքրիկ՝ վարդապետ լինի ցածութեան եւ ամբոխելոյ ծովուն՝ նաւավարաց ... Երթայ եքենոս խթի ընդ քարիւն, եւ մածնու կայ ի նմա, զի մի՛ առնուցուն ալիքն. (Վեցօր. ՟Է։)
Եքենէսն՝ որ զմիմեանց բուռն հարեալ՝ զհողմոյ շարժելոյ գուշակ լինին նաւորդացն. (Վանակ. հց.։)
seventy.
· Calfa
Թիւքն կատարեալք, հարիւրեակն, եւ եօթանասնեակն, եւ հնգեակն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 151։)
seventy;
seventy times.
· Calfa
Եօթանասնեկի երկակի լեզուաց. (Նար. առաք.։ (որ լինի եւ սեռական Եօթանասնեակ բառին։))
s. adj. all the seven.
· Calfa
Եօթնեքեանքն այնոքիկ՝ գործք են այսու կենցաղոյս. (Կլիմաք.։)
s. adj. cf. Եօթանեքեան.
· Calfa
Եօթնեքեանքն այնոքիկ՝ գործք են այսու կենցաղոյս. (Կլիմաք.։)
that has seven lights.
· Calfa
Տեսանէ զսա եւ սքանչելին զաքարիա եօթնալոյս աշտարակն. (Ճ. ՟Ժ.։)
of seven months.
· Calfa
Զեօթնամսեայսն նկարագրէ՝ անկատար լինել զծնունդն. (Արշ.։)
adj. s. heptagon.
· Calfa
Եօթնանկիւնիք՝ չորք, ՟Ա, ՟Է, ՟Ժ՟Ը, ՟Լ՟Դ, լինի վաթսուն։ Երեքանկիւնի եւ չորեքանկիւնի եթէ շարադրեսցի, ծնցի զեօթնանկիւնին. (Փիլ.։)
having soven branchs or columns;
of seven stars.
· Calfa
Ուր են աստեղք եօթն, որպէս կամարք մոլորակաց. զի եւ ըստ հելլենացւոց եօթնարփի ասին եօթն գօտիք երկնից. կամ ուր են բազմութիւնք աստեղաց, որպէս հաստատութիւնն. կամ Բազմալոյս, պայծառազարդ իմանալի օրինակաւ, որպէս լուսեղէն խորան արքայութեան երկնից.
adj. s. septenary;
week.
· Calfa
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ, կամ ԵՕԹՆԵՐՐԵԱԿ, ըստ տումարագիտաց է Կիրակագիր, որպէս նշանագիր յայտարար կիրակէի՝ որով յայտնի լինին եւ այլ աւուրք եօթնեկին՝ զամն ողջոյն. Տօմար. ստէպ։
Ասեն՝ թէ տարով մի յառաջ լուսինն բոլորի եւ մնայ նախ քան զքրիստոսի գալն. եւ խանգարի տոմարն, վերադիրն երեսուն լինի, եւ եօթներրեակն եօթն. (Վրդն. սղ.։)
adj. s. adv. seventh;
week;
seventhly.
· Calfa
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քո. եւ այլն. (Դան. ՟Թ. 24։ (այն են ամք 490, յաւուրց դանիէլի ցՔրիստոս։))
cf. Եօթնուտասնամեայ.
· Calfa
Եօթն աւելի ի վերայ տասինն. տասնը եօթը .... (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 21։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ե. 11։) որ եւ ԵՕԹՆԵՒՏԱՍՆ. (Ծն. ՟Խ՟Ե. 28։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Բ. 13։) եւ ՏԱՍՆԵՒԵՕԹՆ. (Նեեմ. ՟Է. 42։)
throne;
palanquin;
high canopy;
gridiron.
· Calfa
φορεῖον (եբր. աֆիրէցօն) κλιντήρ ferculum, lectica, lectum, sella, thronus, thalamus Գահոյք արքունի կամ իշխանական, իբրեւ հանգստարան եւ նստարան. որպէս աթոռ մեծ, մահճակալ հովանաւոր, եւ դեսպակ կամ պատգարակ. թախտ, սօքքա կամ ճիպինլիք, եւ թախտիրէվան.
s. pl. throne;
high canopy, arm-chair;
state-bed, palanquin.
· Calfa
Եւ φορεῖον feretrum, ferculum, lectica Բառնալիք. դեսպակ. պատգարակ. թախտիրէվան, թէճկէրէ.
Եւ մեռաւ ասա, եւ թաղեցաւ ի գահոյս լիախնկեայս. (Եփր. մնաց.։)
Եւ κλίνη lectum Գահաւորակ. տախտ. անկողին. մահիճք. մահճակալ. սրսկապան. տէօշէկ, քիրէվէտ, ճիպինլիք.
transmigration, emigration, flight;
journey;
pilgrimage;
the colony, the settlers or fugitives.
· Calfa
Յելս գաղթին փոյթ լինել։ Տաղաւարն ոչ ունի հաստատութիւն, այլ վասն գաղթի. իսկ յորժամ գաղթն դառնայ, ապա երանգ եւ փութապէս կործանի. (Ճ. ՟Թ.։)
Առ ի գաղթ լինել բնաւ յաշխարհէս կանաց. (Տօնակ.։)
to send abroad or from home;
cf. Գաղթիմ.
· Calfa
Գաղթեն բնակիչս աշխարհին յամրոցս, եւ ի քաղաքս ամուրս յերեսաց իսրայէլի։ Ելանէ հրաման ի կայսերէն՝ գաղթել զբնակիչս աշխարհին ի քաղաքս ամուրս, եւ ամուր աշտարակս. (Ղեւոնդ.։)
ԳԱՂԹԵՄ, եցի. չ. ԳԱՂԹԻՄ, եցայ. ձ. μετοικίζομαι, ἁναχωρέω demigro, transferor, fugio, discedo Գնալ վտարանդի իբրեւ հատուած. տարագնաց լինել ի հայրենի գաւառէն. փոխել զբնակութիւն այլուր. չուել. մեկնիլ. խոյս տալ. անկանիլ եւ պատսպարիլ. կէօչմէք, թէրքի տիյարէթմէք, սըղընմագ.
by stealth, clandestinely, secretly;
secret, furtive, stealthy.
· Calfa
Գաղտագողի փախչել, կամ մտանել, փախստական լինել, կամ արձակել, առաքել, եւ այլն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ Ճ. Ա. Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ոսկ.։)
Գտեալ զմուտ բերդին՝ ի գիշերի գաղտագողի ելին ի նա. (Ղեւոնդ.։)
s. pl. theft;
ի գաղտադողօնս անկանիմ, to conceal one's self, to hide.
· Calfa
Բազում գաղտագողօնք լինէին գանձին ի ձեռն լիւսիմաքեայ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 39։)
Տրփեալ լինէր.... անկանէր ի գաղտագողօնս, մինչ զի զնուն իւր կարասցէ տեսանել. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
oyster;
mother-of-pearl.
· Calfa
Ծովային գաղտակուրքդ. (Փիլ. լիւս.։)
Գաղտակուրս սուրս՝ որ լինին ի ծովու, արկանէին ի ներքոյ նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 15։)
s. bot. borage.
· Calfa
ԳԱՂՏԻԿՈՒՐ կամ ԳԱՂՏԻԿՈՒՌ (գրի եւ Գաղտակուռ, Գաղտակոր) βούγλωσσον , ἁρνόγλωσσον Lingua bubula, plantago. Անուն բանջարոյ, որ կոչի եւ Ջղախոտ. եւս եւ Եզնալեզու, խոշոր տերեւով, կամ Գառնալեզու՝ մանրատերեւն. եզան լեզու. լիսանի սէլվի. բզրկտուն, պզրղատուն։ (Բժշկարան.։ Գաղիան.։)