that suffered a violent death, that died a death of torture;
— լինիմ, to be beaten to death;
— առնել, սպանանել, to belabour, to maul, to beat to death.
Զկնի թոպամահ լինելոյ երանելւոյն Յուսկան։ Զգլխաւոր առաջնորդն թոպամահ սպանին. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
cudgel;
pruning-knife, hedging-bill.
Գործի հարկանելոյ եւ կոճոպելոյ. տոփիչ. գաւազան. կամ Գործի յօտելոյ.
grandson;
granddaughter, grandchild;
թոռունք or թոռանց թոռունք, descendants, children's children, progeny, race, lineage, family.
ἕκγονος, ἕγγονος nepos Զաւակ զաւակի. զարմ. սերունդ. թոռ, տղին տղան.
Զօրէն ժառանգութեան՝ որդւոց եւ թոռանց ի հարց եւ ի հաւուց թողեալ լինէր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Որդի եմ Դաւթի, թոռն եմ Աբրահամու. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ի թոռանց թոռանսն Քանանու ի գաբաւոնացիսն կատարեցաւ. (Ոսկ. ես.) (յն. ի ծնանելսն ի Քանանէ)։
great grand-child.
ԹՈՌՆԻԱՅ կամ ԹՈՌՆԵԱՅ. Թոռն թոռին, որ է հինգերորդ ազդ։ Կանոն.։ Կամ որպէս Երրորդ եւ չորրորդ ազգ, էգ զաւակ թոռին.
cf. Դիւթեմ.
Զայսպիսիս մոլորութիւնն թովէ տակաւին, եւ այսպիսի իմն խորհրդակից լինի. (Ածաբ. ժղ.։)
cf. Դիւթ.
Ամուլն ծնաւ զթովիչն մեղաց։ Որովհետեւ եկն թովիչս եւ քաւիչ, ոչինչ դատապարտութիւն է ի մեզ. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. հռ.։)
to distil;
to flow down, to drop;
to sweat;
— արութեանց մարմնոյ, to suffer gonorrhea.
Ոչ սակաւ արտօսր թորեցուցեալ (կամ թորացուցեալ). (Մագ. ՟Խ՟Ա։)
to distil;
to cause to drop or sweat.
Ոչ սակաւ արտօսր թորեցուցեալ (կամ թորացուցեալ). (Մագ. ՟Խ՟Ա։)
of the same number, counted together;
fellow.
Զանց զառաջինն առնել չար ախտի տգիտութեամբ՝ զանհաւատութեան թուակցաւ. (Յիշատ.։)
Որք եւ թուակից յիշին աստուածայնոյ եւ թագաւորականի երրորդութեանն. (Լմբ. յայտն.։)
aggregation.
Ի սահմանս մնացեալ բարեպաշտութեան ի միաւորութեան եւ ի թուակցութեան (երրորդութեան). (Ածաբ. ի կիպր.։)
ciphering, arithmetic.
Ուսաւ Զերկրաչափական եւ զթուելական. (ՃՃ. ի նեքտառինէ։ եւ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։)
to number, to count, to calculate;
to rank, to range, to reckon;
եւ զի մի մի —, in a word.
Թուեա՛ զաստեղս, եթէ կարիցես թուել զնոսա։ Իբրեւ զաւազ ծովու, որ ոչ թւեսցի ի բազմութենէ. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 5։ ՟Լ՟Թ. 12։)
Յառաջին գունդ աշակերտացն թուեցաւ (Յուդա). (Խոսր.։)
Թուէր թէ կայցէ յեզր գետոյ։ Թուէր ի տեսլեան իմում, եթէ կայի։ Ինձ այսպէս թուի։ Զիա՞րդ թուի քեզ։ Նոցա այսպէս թուեցաւ։ Թւեցան յաչս անզգամաց թէ մեռան, եւ այլն։ Սոյնպէս ասի.
Բարւոք կամ բարի, կամ լաւ, կամ հաճոյ, կամ չար թուի ինձ, կամ յաչս իմ, եւ այլն։
ԹՈՒԱՑ. Ռամկականն ձայնիս Թուեցաւ.
Գունաւոր թուացեւ հաճոյ քան զբնական գեղն։ Չար թւաց Աստուծոյ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
to be numbered, counted, enumerated;
to be numbered among, aggregated;
to seem, to appear;
to esteem, to believe, to imagine, to fancy;
թուի իմն, թուի թէ, it seems, it appears that;
թուէր զի, it seemed, it appeared that;
թուի ինձ, ինձ այսպէս թուի, it seems to me, I think, I fancy, I believe;
զիա՞րդ թուի քեզ, what do you think of it ? բարուք թուի ինձ, I think it good, I think well of it;
բարւոք թուեցաւ նմա, he thought it proper, right, fit, meet, he deemed it expedient;
չար թուեցաւ առաջի աչաց նորա, he did not approve of it, he was very indignant at it;
եթէ բարւոք թուի քեզ, if you agree to it, if you think fit;
արա որ ինչ բարի թուի առաջի աչաց քոց, do as you think fit;
որպէս ճշմարտութեանն եւ ինձ թուի, as it is in fact, so it seems to me;
չար —, to displease;
չար թուեցաւ նմա or յաչս նորա, it displeased him.
collyrium.
ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ. կամ ԱՉԱՑ ԹՈՒԹԻ. κιμωλία, πομφόλυξ tutia, collyrium, stibium եւ այլն. որ եւ ԾԱՐՐԱՔԱՐ ասի. Դեղ աչաց ի հանքային կաւոյ, կամ ի հողոյ կիմողայ լերին, կամ ի քարէ լոսելոյ խառն ընդ շաքարի. եւ այլն. եւ Ամենայն նիւթ ծարրոյ. թիւթեա, թիւթեա՛յի տիտէ. (Հին բռ.։)
faintly, effeminately, feebly, softly, languishingly.
Թուլաբար աւաչաւ ընթեռնուլ. (Երզն. քեր.։)
effeminate, delicate, feeble.
Թագաւոր թուլամորթ. (Սամ. երէց.։)
effeminacy, feebleness, delicateness, softness.
Հաւանեցուցանել զթուլամտութիւն նորա. (Տօնակ.։)
weakness of mind, want of spirit, cowardice.
Հաւանեցուցանել զթուլամտութիւն նորա. (Տօնակ.։)
to grow fainthearted, to be dispirited, to grow weak, to abate, to slacken, to be loosened, relaxed;
to decrease.
Թուլացաւ առ հրամանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչինչ կասեալ թուլացան յերկնաւոր առաքինութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անխորհրդաբար դարձեալ յաւարն՝ թուլացան ի հետոց նոցա. (Ղեւոնդ.։)
cf. Վատասիրտ.
Զմտաւ ածեալ զիւրայոց եւ ոմանց թուլասրտից ձեռս լքեալս առ ի պատերազմել. (Յհ. կթ.։)
to loosen, to relax, to slacken, to unbend, to untie;
to enfeeble, to enervate, to effeminate, to debilitate;
to let, to permit;
— զաղեղն, to unstring the bow;
— ի խնամոց, to neglect, to abandon;
առանց Աստուծոյ —նելոյ, without God's permission.
Թուղացուցեալ մարմնոյն կրել զիւրսն։ Նոյնպէս եւ զարտօսրն իրաւացոյց, զբնական լինել ի մարմնի պատահումնն թուղացոյց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
looseness, relaxation, slackness;
weakness, feebleness, debility;
faintness, languour;
enervation, effeminacy, softness;
— առնել, to give relief, to set at liberty, to permit, to allow, cf. Թուլացուցանեմ.
Գիտէր զթուլութիւն հաւատոց նոցա։ Մի՛ թուլութեամբ լքանիցիմք։ Նեղէր զնոսա, եւ ոչ լուաւ ի նոցանէ բան թուլութեան. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե. ՟Ը։)
poisonous;
biting (speech).
ԹՈՒՆԱԲԵՐ կամ ԹԻՒՆԱԲԵՐ. ἱοβόλος venenosus, venenatus Որ բերէ յինքեան՝ այսինքն ունի զթոյն, եւ յայլս եւս արկանէ. թունաւոր. թունաւորիչ.
Մի՛ թիւնաթափ լինիր յեղբայրն խրատու պատճառաւ. (Նեղոս.։)
full of poison, venomous, poisonous;
envenomed.
Յօձից թունալից խայթոցաւորաց. (Երզն. լս.։)
Յօձից թունալից խայթոցաւորաց. (Երզն. լս.։)
bath;
infusion;
ի — արկանել, դնել, to bathe, to infuse, to steep, to soak.
Թուրմ. գէճ, խոնաւ, տամուկ. գողտր. լոյծ. փափուկ։
spit, spittle;
— արձակել, to spit;
cf. Թքանեմ;
աման թքոյ, cf. Թքանոց.
Թուք հասանիցէ ի սուրբն։ Յերեսաց իմոց թուք ոչ խնայէին։ Կաւ արար ի թքոյն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 8։ Յոբ. լ. 10։ Յհ. ՟Թ. 6։)
cf. Թոքացաւ.
cf. Թոքացաւութիւն.
to flutter, to flap, to fly about.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Թռթռեմ.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)
flight, soaring;
— աստղ, falling star;
—ք մտաց, flight of fancy;
—չս տալ մտաց, գրչի, երեւակայութեան, to give loose to one's genius or pen;
to let one's fancy ramble;
թռիչս առնուլ՝ արձակել, to take wing or flight, to wing one's flight, to soar on high;
ի թռիչս, flying, on the wing, as it flew hy, in the air.
ԹՌԻՉՔ. գ. ποτή, πτῆσις volatus Թռչումն. թռչելն. թիռ. թռչան. սլացումն, եւ երագութիւն թեւաւորաց, եւ այլն.
Զթռիչսն (ագռաւու), եւ զձայնսն, յորժամ կոչիցէ, խտրելով. (Փիլ. լին.։)
Որպէս ի թռիչս սրաթեւ հաւուց. (Խոր. ՟Բ. 5։)
Հաւահմայք, որ զկռիչս եւ զթռիչս խտրեն. (Նախ. ղեւտ.։ եւ Մխ. երեմ.։)
Յի՞նչ իցեն այսպիսի թեւք, այլ ճշմարիտ հաւատոցն թռիչք. (Ոսկ. ես.։)
Եմուտ ի թռիչս (այսինքն թռչելով) աղաւնի մի. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Թ.։)
to cause to fly;
to elevate, to raise, to exalt the mind;
— զթեւս, to spread out the wings.
ἁναπτερόω pennis seu alis instruo, excito ἑκπετάζω, διαπετάζω distendo, expando Տալ թռչել, իրօք կամ նմանութեամբ. եւ Բանալ զթեւս որպէս թռուցեալ. սաւառնիլ. թռցընել, թեւերը բանալ. կր. թռչիլ.
Թռուցանէ նովաւ զմէգ իւր. (Յոբ. ՟Ի՟Զ. 9։)
Եթէ կենդանի իցեմք, եւ եթէ մեռեալք, նովաւ հանդերձ թռուցանէ զմեզ. (Եփր. ՟ա. թես.։)
to fly, to take flight, to soar;
— ի մտաց, to escape one's memory, to go out of one's mind, to be forgotten;
— բանին , to divulge immediately, to make public.
πέτομαι, πέταμαι , διαπέτομαι եւ այլն. volo, avolo, evolo, volito. Ասի եւ ԹՌԱՆԻԼ, ԹՌՆՈՒԼ. Թռիչս առնուլ. սլանալ թեւաւորաց. վերաթեւել. թեւապարել. սաւառնիլ. սրանալ. խոյանալ. նմանութեամբ՝ Երագ ընթանալ՝ սահելով յօդս, ի ջուրս, եւ այլն. արաբ. թայլըռ. թ. թէյռան էթմէք. սալմաք.
Ել ի քրովբէս, եւ թռեաւ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 12։)
Թռիցեն նաւք այլազգեաց։ Ո՞վ են սոքա, որ իբրեւ զամպս թռուցեալ են. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 14։ ՟Կ. 8։)
Զոր օրինակ նաւ մի թռուցեալ ի վերայ ծովային ջուրցն բազմութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Թռեալ ի խորանէն սպիտակ աղաւնի. (Ճ. ՟Ա.։)
Թռեաւ խմորն կենաց ի ծածուկ յազգս նորա. (Եփր. ծն.։)
Թռեաւ հռչակեցաւ բանն աւետեաց. (Ճ. ՟Գ.։)
Ի մեր մտացս թռեալ սլացաւ. (Լմբ. սղ.։)
Թռեաւ ի դուրս ի տանէ իբրեւ զնետ։ Ես՝ ի սկզբանէ ոչ թռչել յերդմնասիրութիւն գովելի ասեմ. (Ոսկիփոր.։)
large black kite.
Ազգ ինչ թռչնոյ. կամ ագռաւու, կամ արծուոյ.
Թռչնաքաշտ, որ մեծամեծ են եւ սեւաթոյր, սլացաւ վերուստ ի վայր, եւ կամեցաւ յափշտակել ինչ ի սեղանոյն. (Ուռպ.։)
the flight, the flying.
Թէ ոչ թագաւորն նոցա թռչման առաջնորդեսցէ։ Եթէ ի թռչման աղերսանքն կասեսցին, ողորմութեանն զօրութիւն զնա թեթեւացուսցէ. (Բրս. գորդ. եւ Բրս. ողորմ.։)
bird, fowl;
— բնութիւն, the winged tribe;
flying, volatile;
—ք, the feathered songsters, the singing birds;
— օձ, winged serpent or dragon;
— բան, word or expression slipped by chance;
— արագութեամբ հասանել, to arrive like lightning;
to fly as swift as a bird.
πετεινός, πτήνον volucris, avis, ales Հաւ թռչօղ. կենդանի թեւաւոր որ սլանայ յօդս.
Թռչունս թեւաւորս։ Թռչնոց երկնից. (Ծն. ՟Ա. 20. 28. եւ այլն։)
ԹՌՉՈՒՆ ա. πτήνος, πτέριτος volatilis, volans, alatus Որ կարէ թռչել. թռչօղ. արագ իբր թեւաւոր.
Յամենայն հաւուց թռչնոց. (Ծն. ՟Զ. 20։)
Կարծել՝ թէ թռչուն օձ իցէ նաւն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to vibrate;
to shudder;
to tremble.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)
vibration;
quake, tremour.
Նշոյլս իմն արեգակնայինս յորմս փայլակեալ ... եւ ապա արգելեալ ընդդիմարահաւն՝ թրթըռումն եղեւ հրաշափառագոյն. (Առ որս. ՟Զ։)
creaking (wheels);
cf. Թրթռուն.
Ջանացաւ ի խռովել ի շաչիւն կառաց թրթրականաց. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
cow's dung;
manure, soil, compost.
κόπρος stercus bovis Քակոր եզանց. իբր թրեալ ապաւառ արջառոց. թէզէք. (որպէս եւ գերմ. տրէքց է աղբ. լծ. եւ լտ. սթէ՛րքուս. թ. թէրս. յն. գօ՛բրօս. ռմկ. կիւպրէ, ճիպրէ)
to bake or burn (bricks or earthen vessels).
ὁπτόα asso, torreo, coquo Պնդացուցանել հրով զթրեալն կամ զթրջեալն. եփուն առնել ի փռան զկաւեղէնս.
brick-kiln.
κάμινος fornax Փուռն կամ հնոց բրտի ի թրծել զկաւեղէնս.
burnt, baked.
Պարիսպք Բաբեղոնի ի թրծուն աղիւսոյ եւ ի նաւթոյ կազմեցան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to wet, to soak, to steep;
to knead or mix with water;
to dilute.
φυράω macero, ambigo Թո՛ւրմ առնել. թրջել եւ թրել. զանգանել, շաղել ջրով կամ իւղով. փափկացուցանել. խոնաւացուցանել. շաղուել, կակղցընել, թրջոց դնել.
Եբեր առաջի նորա թրմեալ հաց, եւ մատոյց նմա։ Թրմեաց արմաւենի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ի՟Զ։)
bathed, wetted, moistened;
cf. Թուրջ.
Մանիքեցիքն, որ ի թրջած յարդիցն զտրտմութիւն պահոցն կեղծաւորին. (Կոչ. ՟Զ. յն. յարդիցն ջրովք։)
to bathe, to wet, to moisten;
to drench, to soak;
to macerate.
Յամպոցն անձրեւք ի վերայ, եւ կամ առուոցն ի վերայ հոսման թրջիցէ զայն, որ ընդ նովաւն կան. (Նիւս. կազմ.։)
Թրջել զարմաւենին։ Թրջեսցես պաքսիմատս։ Թրջեցից եւ ես ինձ տերեւս հիւսելոյ։ Թրջեսցե՛ս եւ դու. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Ը։)
gathering manure.
Կոչեցաւ կաւալինոս, այսինքն թրքաժողով. զի հրամայեաց թրիք ժողովել, եւ արկանել յալիս գետ յոլով բեռինս թրքաց. (Սամ. երէց.։ Վրդն. պտմ.։)
to spit;
to spit out;
to spit upon, to fling, to cast, to spout;
to vomit, to throw up;
to slight, to disdain, to contemn openly, to treat with scorn, to point one's finger at, to set at nought;
ընդ երեսս՝ յերեսս ուրուք —, to spit upon a person, in his face.
ԹՔԱՆԵԼ. Ի դուրս տալ, արտաքս արկանել զիմն ո՛ր եւ է օրինակաւ. ի բաց ընկենուլ.
Հրամայեցաւ ի տեառնէ վիշապ ձկանն, եւ եթուք զնա ի ցամաք. (Յովն. ՟Բ. 11։)
Առաջին անկեալ սերմնն զայլսն իբրեւ զաւելորդս ի բաց թքանէ. (Եզնիկ.։)
Սա է՝ որ ապտակեցաւ, սա է՝ որ թքաւ ընդ երեսս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
ptyas (sort of asp).
πτόας ptyas Քարբ՝ որոյ թուքն է թունաւոր քան զայլոց վիշապաց.
Զթունաւոր սողունս, զքարբս, զթքաքարբս. (Վրդն. ծն.։)