intellective, intellectual;
intelligent;
spiritual;
the mind, the intellect, the understanding;
—ք, the spirits of light, the Angels.
· Calfa
νοητός intelligibilis. Իմանալի. որ մտօք է տեսանելի, եւ ոչ աչօք. Եւ այս է յոյժ սքանելի եւ իմացական տեսութիւնք. Եղիշ. խաչել.։
Այս են հրաշք զարմանալիք ի վեր քան զմիտս իմացականաց. (Անան. եկեղ։)
Իմացականքն անայլայլելիք են ըստ էութեանն. (Նիւս. բն.։)
cf. Իմացութիւն.
· Calfa
Իմացումն. իմանալն. հասողութիւն. եւ Ըմբռնումն, կամ ըմբռնողութիւն. իմացական կարողութիւն. Վերածելն զմիտս ամենեցուն առ իմացողութիւն լուսոյն։ տեսին զաստուած դասք քահանայիցս իմանալի հայեցողութեամբ ձեռօք. (Լմբ. պտրգ.։)
Ոչ է իմացութիւն իմացողութիւն, եւ ոչ իմանալի. այլ իմացողութիւն է յառաջ եկեալ իմաստքն, եւ իմացողութիւն է զգայութիւն յորում կայ իմացութիւն. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)
intellect, understanding;
sense, sentiment;
cenception;
meaning, sense, signification;
thought, design.
· Calfa
արդի իմացուածովս զգայութեանց մաքրոց իմանամք զերեւելիսս. (Եւագր.։)
intelligence;
intellect, understanding, comprehension, perception;
sentiment, opinion;
thought, design, project;
—ք, the celestial intelligences, the angels.
· Calfa
Եթէ կամեցիս, փոքր ինչ ասացից իմացութեան օրինակաւ. (Կլիմաք.։)
Կամ յոքն. իմացութիւնք, իբր Հրեշտականք, որ միտք են բոլորովին. իմանալիք. հոգեզէնք.
իմացութիւնս կոչեն եւ յունաց իմաստունքն զիմանալիս եւ զհրեշտակականս զօրութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Մերկացի՛ր զիմացութիւն (այսինքն զքո խելս կամ զզգայութիւն), ուրացի՛ր զմարմին. (Կլիմաք.։)
cf. Իմացութիւն.
· Calfa
Իմացականացն ի ձեռն մտացն լինի իմացումն. (Նիւս. բն.։)
Ոչ գիտացին զտեսիլն (զաքարիայի), այլ միայն իմացմամբ նկատեցին՝ նշանս եւ զօրութիւնս ինչ լինել ի տեղւոջ սրբութեան։ հրեայքն եւ այլքն մարմնաւորօքն (աչօք) ըստ մարմնի իմացմանցն տեսանէին ... եւ դուք իմացմամբ տեսանէք առաւել յետ չարչարանացն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զիմաստալի հոգին միշտ յիմացումն աստուծոյ, աւ ի յայս հադերձեալ կենացն կրթէ։ Իմացումն մտաց ելանէ յերկիրս, ընթանայ ի ծագս աշխարհի, յիշէ զանցեալսն. (Լմբ. սղ.։)
Ետուն տանել զթուղթն լի թունիւք սատանայական իմացմամբ. (Արծր. ՟Գ. 61։)
to inform, to apprize, to acquaint.
· Calfa
Իմացուցանել իսրայէլի զամենայն օրէնս. (Ղեւտ. ՟Ժ. 11։)
adj. s. some, a, an;
somewhat;
really, in effect;
մեծ — է ինձ, it is a great thing for me;
կամէի —, I could wish;
I would.
· Calfa
Ահեղ իմն է տեղիս այս։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Եթէ վասն այլ իրիք խնդիր իցէ։ Վասն խռովութեան իրիք եղելոյ։ Առանց իրիք յանցանաց։ Ի Նազարեթէ մարթ ի՞նչ իցէ բարւոյ իմիք լինել։ Միթէ կարօտացա՞յք իմիք։ եւ ո՛չ իմիք։ Ազնուականի իմն (այսինքն իմիք իրի) ցանկացեալ են։ Բարկութեամբ իմն (այսինքն իւիք) հասեալ ի տեղի անդր։ Եւ ոչ միով իւիքհանգիստ գտաւ.եւ այլն։
Բարւոյ իրիք լինին պատճաք. (Շ. մտթ.։)
Նուազեալ յուխտէ իմմէ սակս յոքնակուռ ընթերցմանն։ Ի տեսւթենէ իմեմնէ դարձեալ լինիմ։ Ո՛չ ի թերութենէ իմեմնէ ի կատարելութիւն եկեալ. (Մագ.։ Սարգ.։ Վահր.։)
Օտարոտի իմն դից թուի պատմիչ լինելոյ. (Գծ. ՟Ժ՟Ե. 18։)
cf. Ինծ.
· Calfa
Զարթեաւ ինծ ի վերա քաղաքաց նոցա։ Եթէ փոխիցէ հնդիկ զմորթ իւր, եւ ինձ զխայտուցս իւր, եւ դուք կարօղ լինիցիք գործել զբարիս. (Երեմ. ՟Ե. 6։ ՟Ժ՟Գ. 23։)
by myself, personally.
· Calfa
Ողջ լիջիք, եւ ես ինձէն իսկ ողջ եմ անենայն իրօք. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 8։)
cf. Իննեակ.
· Calfa
Ի յաւարտումն կատարման իններեակ յոբելինին, ի սկիզբն պսակելոյ մտի տասնեկին. (Նար. յիշատ. այսինքն ի թուին հայոց՝ ՟Ն՟Ծ՟Ա։)
adj. adv. ninth;
ninthly.
· Calfa
Մինչ զի եւ ոչ ելի ընդ մին՝ յաստիճանաց իններորդին. (Յիսուս որդի.։)
nonagenarian, ninety years of age.
· Calfa
եղազարոս իննսնամենի որդի լինել. (Եփր. ծն.։)
adj. s. ninety (number).
· Calfa
Թուի ինձ իննսնեակն զերկրորդն բերել հարիւրեկին՝ ըստ ի բաց բառնալոյ զտասներորդմասն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 56։)
thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.
· Calfa
Հարկ է նմա ունել ինչ ի քոց ընչից առ իս։ Ունիմ ինչասել քեզ։ թողուցուք՝ եթէ ունիցիք ինչ (խէթ) զումեքէ։ Խնդրէր ինչ ի նմանէ։ Առնուլ ինչ ի տանէ իւրմէ։ Ակնունէր առնուլ ինչ ի նոցանէ։ գնեա՛ ինչ որ պիտոյ իցէ մեզ ի տօնիս, եւ կամ զի աղքատաց ինչ տացէ։ Ուսանել ինչ կամիցին։ Ունի ինչ պատմել նմա։ Եկն թէ գտանիցէ ինչ, եւ ոչ ինչ եգիտ։ որ ծածուկ ինչ գործէ։ Զոր ինչ առնելոց ես, արա՛ վաղվաղակի։ Զոր ինչ խիդրիցէք յանուն իմ։ Ոչ ինչ է պիղծ. բայց այնմ՝ որ համարիցիոք ինչ պիղծ, նմա է պիղծ։ Միթէ ագահեա՞ցին զձեր տիտոս։ Ոչբերաք ինչ յաշխարհ, եւ ոչ տանել ինչ կարասցուք։ Ո՛չ թլպատութիւն ինչ է (յն, ինչ զօրէ), եւ ոչ անթլպատութիւն։ Մի՛ ինչ ըստ գրգռութեան (յն. ոչինչ), Արժանի մահու ինչ գործեցի։ Համարիցի լինել ինչ, եւ չիցէ։ Զկարծելոցն եթէ իցեն ինչ։ Ոչ այն ոք ինչ է՝ որ անկեացն։ Սակաւ ինչ առնուցու։ Մի՛ ինչ կորիցէ. եւ այլն։
Նպաստ լինիցի՝ երկուս ինչս ճանաչել. (Եւս. քր. Ա։) Տե՛ս եւ ԶԻՆՉ, ուղղ. եւ Հյց։
Չարիքն՝ որք լինին անձի՞նք ինչ իցեն, թէ արգասիք անձանց։ Ոչ եթէ անմիտ ինչ ոք եղեւ նա յաստուածոյ. (Եզնիկ.։)
Ոչ եթէ վայրապար զցանկութիւն ինչ ի միջոյ բառնայ։ Ոչ եթէ ի բնութենէն ինչ լինիցի. (Ոսկ. մտթ.։)
Ինչ մի կամէր աւելի պաշտօն ի տեղի անդր ցուցանել. (Գ. Մակ. Ա. 6։)
Օրէնքս ոչ տայ հրաման կնոջ լինել երաշխաւոր յոչ եւ մի ինչ իրս. (Մխ. դտ.։)
Զարարածս յորժամ կամեցաւ, սկիզբն արար լինել, ոչ յընչէ, այլ յոչնչէ. զի ինչ նա միայն է. (Եղիշ. Բ։)
Եթէ չըկարիցես անինչ լինել, տաջիր աղքատաց յընչիցն (յն. ի գոյիցն՝) զոր ունիցիս. (Ոսկ. մ. Բ. 20։)
Պէտք են ընչից, եւ առանց սոցա անկար է լիել ինչ յարժանեացն. (Պիտ.։)
Ինչս պարտ է ստանալ վասն սիրելաց, եւ ոչ սիրելիս վասն ընչից. (Ոսկիփոր.։)
Յոչնչէ յինչ աստուած ըզմեզ։ կարծէ յընչի լինել, իբրեւ չիք հնար արարածոյ լինել բնութեամբ յընչի եւ յոչնչի. (Ճ. Է.։) Որպէս ὔπαρξις, ὐπάρχοντα substantia, -tiae;
facultas եւ χρῆμα ( խրիտ. որ եւ դրամ.) pecunia
self-produced, natural;
that produces naturally.
· Calfa
լինի ի նմա բամբակ անբաւ, եւ գարի ինքնաբոյս. (Խոր. աշխարհ.։)
original, autographic;
autograph, original manuscript.
· Calfa
Ոչ եւսի ձեռն անգիտութեան ինքնագիր (կամ ընքնագիր) լիցինիմ, եւ ոչ նորաձեւեմ զայսոսիկ։
Զի՞նչ էիր, ուստի եղեւ քեզ դաւաճանութիւնդ այդ, զի մեք ոչ յաղագս քո լիցուք ինքնագիրք։
self-existent;
natural.
· Calfa
Ինք իւր լինի հակառակ, եւ ինքեան բանիւ զիւրն ստեղծմանէ զբան. (Խոսրովիկ.։)
αὑτοεῖναι ipsum esse, qui est per se ipsum որ ինքնինեւ ինքեամբ միշտ գոյ. անեղ. անստեղծ. սեպհական ստորոգելի աստուծոյ.
ԻՆՔՆԱԳՈՅ. ըստ փիլիսոփայից՝ իբր Ըստ ինքեան կամ յնքեան ենթակայացեալ. որ եւ ԻՆՔՆԱՍՏՈՐԱԿԱՅ. որպիսզի է գոյացութիւն. ուր Պատահումն ի գոյացութեան եւեթ գոյ՝ այսինքն ենթակայանայ.
Սովորութիւն է արիստոտելի զբնութիւն ըստ ինքեան անուանել, որպէս ինքնագոյ ինքն յիքեան գոլով. (Դամասկ.։)
self-created;
self-acting, that makes or works for himself, or by himself.
· Calfa
Ամենայն ժողովուղդն քահանայութեամբ է պատուեալ (ի պասեքն հրէից). քանզի ամենեքին ինքնագործ լինին ի պատարագագործութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 10։)
Խրատէ զմեզ ինքնագործ լինել. եւ առանց աւելորդաց, եւ ոչ բազում իրաց կարօտանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
Կամեցաւ ինքնագործ չարեօքնշիջուցանել զճրագն իսրայէլի. (Պիտ.։)
Որպէս համակարգ եւ ինքնագործ ժողովոյն նուիրագործութեան. պարտի լինելհամագործ կամ նոյնագործ. որպէս յն. ταυτουργός ejusdem operationis.
to make by himself, to produce.
· Calfa
Ինքնագործողն լինել ի մեզ նախախնամութեան որդւոյն յայտ էր. (Մաքս. ի դիոն.։)
own work, sole agency, own action, own composition.
· Calfa
Որ ինչ եւ իցէ յաշխարհիս յայսմիկ՝ ի նմանէ կատարեալ լինի յաստուծոյ. սակայն ոչ ինքնագործութեամբ ըստ աշխատաւոր կենդանւոյս վաստակելով, այլ զօրութեամբ վարէ անաշխատ. (Արիստ. աշխ.։)
Շնորհեալ ազգին ամենայնի ըստ ամենայն տարւոյ (ի պասեքի՝) ինքնագործութիւն զենլի պատարագացն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Որպէս սովորական գոլ գօտւոյն պետք, իբրեւ զհանդերձեալ յինքնագործւթիւն հարկ է զսպեալ լինել. (Բրս. հց.։)
cf. Ինքնադէմ.
· Calfa
Առաքելական գնդին, առ որս ինքնադիմաբար խոսելով երանելի ձայնիւ կենարարն մեր քրիստոս, եւ այլն. (Կիւրղ. աղ.։ Կիւրղ. խչ.։)
auricular, that has heard with his own ears;
that only takes counsel of himself, or only obeys himself.
· Calfa
Մի՛ քում (կամ ընդդէմ քո) բանիցն ինքնալուր լինել իբրեւ ծառայի չարի. (Ածաբ. ժղ.։)
autocrat, monarch, emperor;
self-depending, independent, absolute, free;
— կամք, free will.
· Calfa
Յանտըւչական փառս էականին՝ ինքնակալ եղեալ վայելիցեն. (Ագաթ.։)
Զոր ասէ՝ ինքնաշարժ, փոխանակ անձնիշխան եւ ինքնակալ ասելոյ է իմանալի։ Ի հարկէ գալն մեզ յառաքինութիւն՝ ոչ ինքնակալս ցուցանէ զմեզ ըստ իւքեանց. (Մաքս. ի դիոն.։)
voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will
· Calfa
αὑθαίρετος voluntarius, ultronius, sui arbitrii, liber. Որ ինչ լինի կամօք ւրովք. կամաւոր. ազտական. ինքնայօժար. ուզելով եղածը.
Ինքնակամ ախտիւ շարժեալ, եւ այլն. (որ լինի եւ մ. ) (Շ. ընդհ.։)
Ամենայն իմանալի տեսութիւն՝ թէ հրեշտակաց եւ թէ մարդկան՝ ինքնակամ, եւ անիշխան. (Մաքս. ի դիոն.։)
Իւրաքանչիւր ոք ի մէնջ ինքնակամ լինել ոչ պարտի. քանզի որ ինքնակամ է, յայտնի է բարձրամտութիւն ախտանալ. (Բրս. հց.։)
Ի վերայ ամենեցուն առաքելով զինքնաշարժն եւ զինքնակամ զօրութիւն. որոց պակասելոց լուծեալ եւ մեռեալ լինի մասն, ինքնակամ շնչոյն անբաժ եղեալ։ Պաճարեաց ինքնակամ շնչովն, որ ի ձեռն ջլացն հասանէ, առ ի շարժմունսն զյարձակումն եւ զզօրութիւն դնելով ի մարմին. (Նիւս. կազմ.։)
Իսկ (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 24։) Ինքնակամ գնացին. իմա՛, վտարենջեալ անցին առ օտարս. (որպէս դասալիք, փախստեայ)։
cf. Ինքնահաճ.
· Calfa
Ի տարակուսանս եւ յանյուսութիւն ազգ մարդկան հատեալ լինի, այլ եւ յինքնահաճոյ արդարեւ գործս. (Խոր. Ա. 3։)
to be arrogant, presumptuous, conceited.
· Calfa
Ինքնահաճ լինել. մեծամտիլ. աբարտաւանիլ. հպարտանալ.
self-admiration, self-conceit, presumption, vanity, arrogance.
· Calfa
Ոմանք զսնափառութիւն եւ զամբարտաւանութիւն ինքնահաճութիւն կամին սահմանել. (Կլիմաք.։)
αὑταρεσκεία sibi ipsi placere Ինքնահաճն լինել. ինքնահաւանութիւն. ամբարտաւանութիւն. հպարտութիւն.
self-acting, independent, spontaneous.
· Calfa
Ինքնահրամանք հանդերձ յօժարութեամբ նկրտէին. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Անձնամատն.
· Calfa
Որ արձակէ զմարմին իւր մահուամբ իւրովի գնալով եւ ինքնամատն լինելով. (Երզն. մտթ.։)
self-devoted;
that produces naturally, natural;
favorable;
accident, fate, destiny;
— դիմագրաւել, to expose one's self, to devote one's self;
— տալ զօրինակն, to give an exemple easily imitated.
· Calfa
Փոխանակ սքանչելի ինքնամոյց վայելչութեան՝ զփշաբեր զտատասկաբեր երկիրժառանգեաց. (Կոչ. ՟Բ։)
cf. Ինքնայորդոր.
· Calfa
Որք ի չարիս ինքնայօժարք լինին, եւ անձամբ զանձինս իւրեանց մղեն ի կորուստ։ Զի ի պէտս սրբոցն եւ կարօտելոցն ինքնայօժարք եղիցին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
to become a man, a free man;
to emancipate one's self;
to exist by itself.
· Calfa
Ինքն ինքեան տէր լինել. ի չափ հասանել կատարելութեան. կամ ուսման. գոյաւորիլ եւ զրգանալ իրաց. եւ կալ մնալ ի նոյնութեան.
Եթէ ի նուազութեան եղիցին հարկաւորացն ... յանկարծօրէն ակնկալեալք զառատութիւն եւ զառաւելութիւն պիտոյիցն ինքնացեալս գըտանիցեն։ Ոչ ինչ՝ որ զկնի լոյսնոյս է՝ ինքնանայ. այլ ամենայն ինդ փոքր եւ մեծ, զոր օրինակ ի սքանչմն, յարուեստագիտէն՝ այն որ ըստ երկնին է անտեսիլ բանին՝ ջլաձիգ լինել բնաւորեցաւ։ Կենդանեաց ազգք եւ տնկոց ինքնանան։ Յորոց ամենեցունց ինքնացեալ կայ նմայ ի նմին նմանութեան, ոչ յեղեղեալ. (Փիլ.։)
self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.
· Calfa
Զոր ասէս ինքնաշարժ, փոխանակ անձնիշխան եւ ինքնակալ ասելոյ է իմանալի։ Ինքնաշարժ գոլով, այսինքն անձնիշխանք եղեալք. (Մաքս. ի դիոն.։)
Ոչ յառաջել կոչմամբ քոյին, այլ ինքնաշարժ փառամոլին. (Յիսուս որդի.։)
that relates himself;
related by himself.
· Calfa
Ոտնաձայն առնէ, զի յոտսն քաւութիւնաբերս հասեալ մարդոյն ինքնապատում (լինելով) յանցանացն՝ փրկութիւն գտանիցէ։ հրեշտակացն իսկ ինքնապատում արարեալ ցանկալւոյն, դանիէլի զիւրաքանչիւր սահմանացն. Որոց բնաւին ինքնապատում յայտարարեալ զմերձաւորութիւն հոգւոյն եսայի. ասէ. հոգի տեառնի վերայ իմ. (Ագաթ.։)
unbounded, illimited, immense, infinite.
· Calfa
Որ ինքեամբ եւեթ սահմանի անսհանելի գոլով յայլոց.
said or pronounced by himself.
· Calfa
Զքստմնելի պտգամս ինքնասաց աւետարանին. (Կանոն.։)
self-loving, selfish, egotistical.
· Calfa
Զինքնասիրի եւ զաստուածասիրի զանազանութիւնս պատմէ. (Փիլ. լին.։)
cf. Ականատես.
· Calfa
ԻՆՔՆԱՏԵՍ. αὕτοπτος ipse visus et deprehensus. Ինքնին երեւեալ դէմ յանդիման. անձամբ տեսանելի եղեալ.
Քահանայիցն (հանդերձ) ծերովքն ինքնատես երեւի։ Շրջեցուցեալ զնոսա ընդ անապատն՝ ինքնատես ի լերինն լինելով. (Ագաթ.։)
ԻՆՔՆԱՏԵՍ ԼԻՆԵԼ. αὑτοπτέω ipse meis oculis cerno Ինքնին աչօք իւրովք տեսանել. ականատես լինել.
very celebrated, famous, renowned.
· Calfa
Զպաշտելի եւ զգերահռչակ եւ ամենահռչակ աստուածապետութիւն. (Դիոն. երկն.։)
astonishing, surprising, marvellous, very admirable, miraculous.
· Calfa
Յոյժ հրաշալի. սքանչելի. հրաշափառագոյն.
very honourable, — respectable;
very reverend.
· Calfa
Յոյժ մեծարոյ, պատուական, պատկառելի.
most illustious;
splendid, brilliant;
*—, — տէր, my Lord, your Lordship.
· Calfa
ὐπέρλαμπρος valde splendidus, praeclarus Առաւելեալ պայծառութեամբ. շքեղ. չքնաղ. երեւելի յոյժ.