to jog, to wag, to totter, to vacillate, to flutter about, to struggle, to tremble, to be shaken, agitated, staggered;
to hesitate, to waver, to be in suspense.
· Calfa
Տատանին տագնապաւ տերեւք տնկոց եղեւին ծառոց՝ շարժեալք ի հողմոց ուժգին բախելոց։ Զարհուրեալ յերկիւղէ մահու, եւ տարակուսեալ տատանէր յինքեան։ Որչափ եմք ի մարմնի, եւ ի կեանս յայս տատանիմք։ Հիմունք երկրի տատանէին։ Որ կափուցեալ տատանէր ի քո յանճառ խոնարհութենէ։ Յեղծումն եւ յապականութիւն տատանէաք. (Նար. ՟Կ՟Ա։ Խոսր.։ Շար.։ Լմբ.։)
turtle-dove;
ձագ —ի, young -;
— վուվուս արձակէ —, the coos;
eryngo, sea-holly.
· Calfa
(յն. դրիղօն. լտ. դու՛րդուր ). τρυγών turtur. եբր. դօր. Թռչուն հեզ եւ քաղցր՝ իբր աղաւնի փոքր, ի գոյն թխակարմիր.
to be borne about, to be shaken, agitated;
to differ, to be unlike.
· Calfa
Բուռն հարի զանհաստատ հողմոյ, որովք միշտ տատանեալ՝ այսր անդր տարաբերիմ։ Ըստ մարմխի ձեւոյ ոստոստեալ՝ այսր անդր տարաբերել. (Նար. ՟Ե. ՟Կ՟Թ։)
Ուստի ամենայն մարմինն յօդիւք եւ խաղալեօք տարաբերեալ եւ խառնեալ՝ աճէ զաճումն աստուածոյ. (Կողոս. ՟Բ. 19. (այլք իմանան՝ մատակարարիլ, անտեսիլ)։)
agitation, shaking;
difference, diversity.
· Calfa
Եւ այլ եւս չորս տարաբերութիւնս, որ է ըստ բշժկական արհեստիցն. որպէս մաղձն երկոքին, եւ մաղասն եւ արիւնն։ Բայց որ յաղագս դատաստանին է բան, յուշ լիցին ի տարաբերութեան մարմնոյ եւ մտաց. (Նանայ.։ Սոկր.։)
Ուստի ամենայն մարմինն յօդեալ եւ պատշաճեալ ամենայն խաղալեօք տարաբերութեան (կամ տարբերութեան). (Եփես. ՟Դ. 16. (այլք իմանան մատակարարութիւն, բաշխումն ըստ յաջորդ նշ)։)
expatriated, banished, estranged.
· Calfa
Տարագնաց ելիւք յերկինս՝ պարակցեալ ընդ անմարմնոցն. (Շար.։)
unsuitable, improper, unbecoming, undue, disagreeing, absurd, extravagant;
թէ ի հանդէպս եւ թէ ի —դէպս, per fas et nefasby right or wrong.
· Calfa
ՏԱՐԱԴԷՊ. Ի ՏԱՐԱԴԷՊՍ. մ. Յանդէպս. առանց յարմարութեան կամ վայելչութեան.
form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.
· Calfa
Մարմնոյն նկարագրութեան, եւ տարազոյն գրութեան։ Այսու տարազու զանց առնէր զնոքօք։ Զգեցաւ աշխարհական տարազ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ ՟Դ։)
Թեպէտեւ տարազ բանիս այլապէս է։ Զպէսպէս տարազս նոցա նուիրագործութեան։ Զոհ պէսպէս տարազովք։ Ի մարտ դիմեն պէսպէս տարազաւ խորհրդոցն։ Պէսպէս դրութեամբ անուանցն զտարազս բնութեանցն ճշմարտելով։ Չեմ կարօտ ուսանելոյ յումեքէ զտարազս մեղաց։ Ո՛վ, ըստ երկուց տարազ լսի, կամ զարմացումն, կամ հենգնումն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ.։)
ungraceful, unadorned;
deformed, ugly.
· Calfa
Տարազարդ հարուածովք զանձեւութեանցն քաղաքաց ածեն զվանդումն։ Բարեկարգ յարմարութիւն անցեալ ի տարազարդ առաւել դասեալ լինէր յեղանակումն. (Պիտ.։)
ungracefulness;
deformity.
· Calfa
Դաւաճանեալ այսմ բոլորայարմար կարգաց՝ ի հակառակն փութայ այսոցիկ շարժել տարազարդութիւն։ Անյարմար զգայութեանցն տանել տարազարդութիւն. (Պիտ.։)
unseasonableness, importunity;
tardiness, nightfall.
· Calfa
Ոչ զաստուածաբանելն (արգելում), այլ զտարաժամութիւնն։ Զարմանամ ոչ ընդ բամբասանսն, այլ ընդ տարաժամութիւն։ Եթէ այլ ոչ, զտարաժամութիւն գալոյս զմտա՛ւ ած, եւ տո՛ւրզոր պահանջեմս. (Առ որս. ՟Ա։ Սեբեր. ՟Թ։ Խոսր.։)
ἁωρία, ἁκαιρία . Ժամ անյարմար. տարաժամ. անյարմարութիւն ժամու եւ տեղւոյ.
of a spreading root.
· Calfa
Որ տարածի ի յատակս. կամ որոյ տակքն եւ արմատքն են տարածական.
Կէսք ի ծառոց խորարմատք եւ տարածատակք. (Վեցօր. ՟Ե։)
extent, dimension, latitude;
dilatation, extension, expansion, diffusion;
propagation, spread, reach, sphere.
· Calfa
ՏԱՐԱԾՄՈՒՆՔ. τετάνοι tensiones. Ձգմունք մարմնոյ ախտացելոյ.
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
· Calfa
Տարակարծ լինիմ, տեսանելով զանմարմինդ իբրեւ թանձրութիւն հողանիւթ՝ խօսելով ընդ իս. (Ճ. ՟Ժ.։)
to pull up, to root out, to pluck up.
· Calfa
Զբազմազան տարազս՝ դժնդակարմատն շառաւեղօք՝ տարակորզեսցես ի ձեռն ձեռինդ ամենակալի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
difference;
dissimilitude, diversity, variety, distinction, disparity;
shade;
agitation, inconstancy, wavering;
course;
վերելական —, ascensional difference.
· Calfa
Ոչ մարմին է աստուած։ եւ ոչ զոր ի մարմինսն են՝ ունի տարբերութիւն։ Զի կատարեալ եւ աստուածութիւն, ի տարբերութիւն իրաց եւ անդամոց ոչ անկանի՝ ի մարմին եւ յանմարմին. (Կիւրղ. գանձ.։ Աթ. ՟Բ։)
yearly, annual, anniversary, once a year;
year;
solemnity, feast, festival;
etesian or trade-winds;
օր —ի or —աց, anniversary, — day;
կարգեցին ամ յամէ զօրն զայն տօն —աց, it was ordered that this day be annually commemorated;
ոչ գոյր երթեւեկ տօնից —աց նորա, no one frequented his festivals any longer;
յաւուր նշանաւորի —աց, on the festival day.
· Calfa
Երթայի յերուսաղէմ ըստ ամենայնզ տարեկանի։ Տարւոջէ ի տարի՝ ի գլուխ տարեկանի։ Ի տարեկանս բարեկենդանութեան։ Տարեկան հատուցման։ Տարեկան տեառն ընդունելի։ Ի տարեկանս ձեր ոչ հոտոտեցայց։ Արարին զօրն զայն տարեկան մեծ։ Յաւուրս տարեկանի, եւ յաւուրս տօնի ան։ Կարգեցին ամ յարմէ զօրն զայն տօն տարեկանաց։ Յամենայն տօնս տարեկանաց։ Երթեւեկ տօնից տարեկանաց։ Յաւուր նշանաւորի տարեկանաց մերոց.եւ այլն։
corruption.
· Calfa
Զմարմինս նոցա տարեալ եդին ի գերեզմանի առ ի տարլուծումն. (Մխ. ապար.։)
distinct, different, separate.
· Calfa
Քանակին է ինչ՝ որ տարորոշ է, եւ է ինչ շարունակ. տարորոշեալն, թիւ, բան. եւ շարունակ, գիծ, մակերեւութութիւն, մարմին։ Թիւ ի տարորոշիցն է, եւ բան ի տարորոշիցելոցն. (Արիստ. քանակ.։)
Զմարմին գոլ տարորոշ՝ եռամսնեայ քո սահմանեալ. այսինքն բունն խաչի հանդերձ երկու թեւօք կցելովք. (Մագ. ոտ. խչ.։)
διορισμένος discretus, distinctus. Տարորորշեալ. ի բաց որոշեալ. զատուցեալ. բաժանական. զանազանեալ. տարբեր. իրարմէ բաժնուած, զատուած, զատ.
distinctly.
· Calfa
Մարմին հաւասարի մարդոյն ըստ շարունակութեան քանակին, եւ ձայնն առ միտս տարորոշաբար. (Երզն. մտթ.։)
to agitate, to toss about, to stir, to drive here and there;
to repeat.
· Calfa
Թիկունքս եւ արմունկս յորժամ շարժել կամիցիմ, ոչ որպէս կամիմ՝ տարուբերիմ։ Կասկածանօք տարուբերէր ի միտս. (Ճ. ՟Ա.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
cf. Տարողութիւն;
յանտեղի —, carrying to absurdity.
· Calfa
Ի տարումն եւ յընդունելութիւն մեղանաց։ Տեսանել կարել ըստ տարման, զորս որքան ինչ լինիցին յաղագս աստուծոյ բանք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 9։ Պրպմ. ձ։)
Յանտեղի տարմամբ ունելով զյանկումն։ Ի ձառն յանտեղի տարման։ Ացռ այս լուծումն որպէս յանտեղի տարմամբ. (Կիւրղ. գանձ.։)
to be irresolute, undecided, uncertain;
to grow slothful, lazy;
to move slowly.
· Calfa
νωθρεύω, -ομαι tardus et piger sum, langueo. Տարտամ լինել մարմնով կամ մտօք, դանդաղիլ. թուլանալ. ցնդիլ. ցաւագնիլ.
want of determination, irresolution, indecision, uncertainty, embarrassment, perplexity;
cowardice, poltroonery;
sloth, idleness.
· Calfa
νωθρία tarditas, segnities, pigritia եւ μέριμνη sollicitudo, cura. Տարտամ գոլն. տարտամելն. յամրութիւն. դանդաղկոտութիւն. պղերգութիւն. յուլութիւն. թուլութիւն մարմնոյ կամ մտաց.
elemental, elementary, uncompounded.
· Calfa
Ամենայն տարրականացս նիւթք։ Մարմինք տարրականաց. (Ճ. ՟Ա.։ Երզն. երկն.։)
to element, to compound of elements, to constitute, to produce, to form, to give being to;
to incorporate, to attach together, to mix, to unite;
to inculcate, to impress.
· Calfa
Ի մի էութիւն զիւրաքանչիւրոցն նուէր տարրացոյց։ Տարրացուցանէ զնոսա մի աստուած եւ մարմին աստուծոյ։ Հոգին տարրացուցանէ զմեզ ի քրիստոս իբր զկենդանութիւն։ Հանդերձն՝ զոր տարրացոյց անկողին ի խորափտին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
unlike, dissimilar, unequal, extraordinary, strange, eccentric, odd, singular, uncouth, outlandish.
· Calfa
Անունակն նիւթոյ յանցանաց, տարօրինակն մարմնաւորաց. (Նար. մծբ.։)
to play on the harp.
· Calfa
Ընթանայ դաւիթ ի մէջ սիոնի ... եւ տաւղէ նոցա զերգս օրհնութեան (կամ սրբութեան). (Եփր. արմաւ.։)
Candlemasday, Purification, Penthesis.
· Calfa
Կանովն տեառնընդառաջին։ Քարոզ տեառնընդառաջին։ Թէ բարեկենդանի դիպի տեառնընդառաջին. (Շար.։ Գանձ.։ Հ=Յ.։) Որ ռմկ. կարճելով եւ խանգարմամբ հնչման ասի՝ Տէրնընտաս, տէրընտասի օր. զոր յետինք ոմանք կամեցան ըստ կամի մեկնել՝ Տէր ընդ այս, յամարելով եւ աւանդութիւն նոր, թէ ընդ արեւելեան դուռն փակեալ (որ օրինակ էր կուսին) անցեալ իցէ տէրն ի գրկի մօր իւրոյ եւ կուսի.
local;
topical;
— դեղ, topic.
· Calfa
Գտցի նոյն ինքն տեղական մարմին ի տեղւոջ։ Ոչ տեղական փոփոխումն, այլ ի բարձրութենէ ի նուաստութիւն։ Եթէ երկինք է, տեղական՝ է ելումն, ուստի եւ իջումն կարծիցես։ Եւ այս ոչ է տեղական կործանմամբ, որպէս զառաջինն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։ Երզն. մտթ.։ Շ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. յայտն.։)
diameter.
· Calfa
Բայց ոչ նմանապէս զըստ տրամաչափսն ընկալցի շարաճշմարտել. (Պերիարմ. ՟Ժ՟Է։)
to divide equally.
· Calfa
Որպէս ի վերայ մարմնոյ եռակի տրամատեաց։ Եւ տրամատեսցի այսպէս, է՛ որ արդարութիւն, եւ է՛ որ անիրաւութիւն։ Երկակի տրամատելով եւ այլն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
cf. Տրոհումն.
· Calfa
Մահ տրոհութիւն եւ զատուցումն է մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ. այլաբ.։)
division;
abduction;
diaeresis;
sorting, choice.
· Calfa
Մահ տրոհութիւն եւ զատուցումն է մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ. այլաբ.։)
to rot, to become rotten, to grow putrid or corrupt, to spoil;
to fester.
· Calfa
Դալար գաւազանօք ծեծէին, մինչ զի մարմինն ամենայն տրորէր, եւ յարենէն շաղախէր. (Մաղաք. աբեղ.։)
corruption, putrefaction, rottenness;
festering.
· Calfa
Չարալլուկ ուռուցմամբ զտրորումն առնոյր մարմինն. (Արծր. ՟Դ. 8։)
to be displeased, afflicted, grieved, chagrined, to sorrow, to take to heart, to repine, to fret.
· Calfa
Իբրեւ թախծեալ սգաւորք յոգի եւ ի մարմին (այսինքն հոգւով եւ մարմնով) էաք տրտմեալ. (Եղիշ. ՟Ե։)
cf. Տրտունջ.
· Calfa
Նոյնպէս եւ սոքա զմարմնական փափկութիւն՝ մաղկտալով եւ տրտնջանօք. (Լմբ. իմ.։)
book or treatise on feast-days.
· Calfa
ՏՕՆԱՊԱՏՃԱՌ կամ ՊԱՏՃԱՌ ՏՕՆԻՑ. cf. ՏՕՆԱՆԱՄԱԿ. Անուն մատենին, ուր լինին ճառք մեկնողականք ի վերայ տօնից եւ պահոց՝ հանդերձ մեկնութեամբք ընթերցուածոց, ի զանազան յարմարեալ յայլ եւ այլ դարս։ (Յիշատ.։)
fond of feasts or solemnities.
· Calfa
Ի սուգ նստեալ ժողովուրդն տօնասէր. (Եփր. արմաւ.։)
the thirty second letter of the alphabet, & the twenty sixth of the consonants;
five thousand, five thousandth;
It is sometimes confounded with ռ, as : մրմռամ — մռմռամ, ձմեռն — ձմերան. Also with the լ & ղ letters, as : բելիար — պէլիալ. And also with the յ : աներկբար — աներկբայ;
It is sometimes redundant in words, for example : բարժանեմ — բաժանեմ;
There are but few words which commence with this letter, & those are either abbreviations or foreign words, it is rather used as a medial final.
· Calfa
Մտանէ եւ ի զարդու սակս որպէս թարմատար ընդ մէջ բառից ինչ. զոր օրինակ ասի՝ բաժանել, բարժանել. բաժին, եւ բարժին. տաժանիլ, եւ տարժանիլ. եւ այլն։
cf. Երամեմ.
· Calfa
Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)
total;
totally.
· Calfa
Էն անմարմին՝ մարմին անյեղ եղեալ, եւ բնակեաց ի մեզ րամօրէն. (Շ. տաղ.։)
to drive a coach;
to steer.
· Calfa
Րետեա՛ զմարմնոյդ ըզչնչին լաստ, կազմեա՛ զհոգւոյդ քո զառագաստ. (Կրպտ. ոտ.։)
to assemble, to reunite;
to beseech, to beg;
to drive away.
· Calfa
Րոտել վերստին զմերժեալսն առ ի քէն։ Րոտել զմարմինս մեր ի մի շաւիղ ընտրութեան հոգւոյ. (Նար. գանձ.։)
Րոտեա՛ զմարմինս իմ ըստ հոգւոյս։ Րոտէ զմարմինըս հոգեւոր. (Յիսուս որդի.։)
assemblage, reunion;
prayer;
րոտմամբ սրտի, with palpitating heart.
· Calfa
Ողկույզոյ նման ճմլեալ, րոտմամբ կեղեւոյ (մորթոյ) մարմնոյն. եւ այլն. (Գանձ.։)
want, need, indigence, poverty, misery.
· Calfa
Թուի արմատ Ցանկանելոյ, որպէս Ցականումն. կարօտութիւն. տնանկութիւն. տառապանք. թշուառութիւն. խեղճութիւն.
dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.
· Calfa
Ի չորից նիւթոց զերեւելիս եցոյց, խոնաւ եւ ցամաք, ցուրտ եւ ջերմ։ Զմարմինս կազմեաց ի ցամաքէ եւ ի խոնաւոյ, ի ջերմոյ եւ ի ցրտոյ։ Ընդդիմակաց է ցրտոյ։ Ընդդիմակաց է ցրտոյ ջերմ, եւ ցամաքի խոնաւք։ Զցամաքն եւ զանմասն ի տամկութենէ. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։ Եզնիկ.։ Գէ. ես.։)
Անցի ընդ ծովն կարմիր իբրեւ ընդ ցամաք երկիր. (Եբր. ՟Ժ՟Ա. 29։)
Ունի սարմատիտ զքեռսին (որ եւ քերսոն, գըրըմ ) ցամաք կղզի. ելլադա՝ զպեղոպոնիսոս ցամաք կղզի։ Երջանիկն արաբիա մտանէ ընդ մէջ խորշիցն կարմիր ծովուն որպէս ցամաք կղզի. (Խոր. աշխարհ.։)