simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.
ἀπλόος, ἀπλοῦς simplex. Ոչ բաղադրեալ. անյոդ, անբարդ. Էալընգաթ.
Զշարադրեալսն ժողովումն իմն պարզիցն գործէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Արտասանութեանց ոմանք են պարզք, եւ ոմանք շարալծեալք. (Պիտ.։)
Ձեւք անուանաց են երեք. (պարզ, բարդ, յարաբարդ. Թր. քեր.։)
ՊԱՐԶ. ἅτρυγος faece carens, defecatus, purus. Անմրուր. պարզել. անապակ. անպղտոր. զուտ, զտած.
Առցէն քեզ ձէթ ի ձիթենեաց՝ պարզ՝ սուրբ՝ խակակութ՝ ի լոյս. (Ել. ՟Ի՟Է. 20։)
փոխանակ պարզ դինւոյ՝ ջուր չափով ըմպէին. (Փարպ.։)
ՊԱՐԶ. τρανός manifestus եւ disertus. Որ անպատրուակ կամ անսայթաք եւ համարձակ խօսի. պարզախօս.
Հոգի մտաւոր ... պարզ, անարատ։ Պարզ լիցի լեզու ծանրախոսաց. (Իմաստ. ՟Է. 22։ Ես. ՟Լ՟Է. 6։)
ՊԱՐԶ. Որպէս Պարզեալ, բացեալ.
Խառնեալ ընդ երկինս՝ ունիցի զնա ձիգ եւ պարզ. (Ոսկ. ես.։)
Զհաւատոցն առագաստն պարզ եւ անխոնարհելի ունել ի մեջ հերձուածողական պտուտից. (Լծ. կոչ.։)
ՊԱՐԶ. ἀπλοῦς sincerus. միամիտ. պարզամիտ.
Եւ մեք պարզ սրտիւք յոժարամիտք եղեաք. (յն. պարզութեամբ՝ սրտիւ). (՟Ա. Մնաց. ՟Է՟Թ. 17։)
Պարզ մտօք, միամիտ սրտիւ։ Ըստ պարզ մտաց հօր տամք զնոյնն։ Ինքն ըստ արդարութեան վարելով՝ պարզ մնայ. (Պտրգ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Պարզ ի մանկութեան կամսն իւր, եւ իմաստուն խորհրդով. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
Ամենեքեան՝ որք զտէր յանձինս յափշտակեալ կամին, պարզ հարկաւորին լինել՝ առանց ստեղծական (այսինքն շինծու) այլայլուեթեան. (Կլիմաք.։)
ՊԱՐԶ. Մեկին. յայտնի. աչըգ.
Ինքն բանն պարզ եւ մեկն է. Սկսանիմք պարզ եւ յայտնի բանիւ ցուցանել. (Վրք. հց. ՟Բ։ Շ. ընդհանր.։)
Իսկ (Եւս. պտմ. ՟Ղ. 12.)
Են ի նմա բազում բանք ըստ պարզ վարդապետութեան փրկչին մերոյ. յն. ուղիղ, Պարզ. Լոկ. սոսկ.
Ղամէք զպարզ պատուհանս՝ ղեօթն տայ. (Վրդն. ծն.։)
ՊԱՐԶ. մ. ἀπλῶς simpliciter. Պարզաբար. յայտնապէս. յստակաբար.
Զինչխորհիս, եղբայր, պարզ ասա՛ մեղ ... լեզու զոր ոչ գիտէր՝ խօսեցաւ պարզ։ Զպարզ ասացեալս ոչ իմանային. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։ Բրսղ. մրկ.։)
Եւ իբր Սոսկապէս. լոկ. վայրապար.
Ոչ պարզ երանեաց քրիստոս զաղքատսն՝ այլ զհորդւով. (Լմբ. առակ.։)
գրելոյն պարզ՝ հոգի ստանալ ... հաւանել պարտին, թէ ո՛չ սուրբ հոգին է ստացական, այլ՝ մերս. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
ՊԱՐԶ ՈՒՂԻՂ. մ.ա. Պարզապէս եւ ուղղակի. շիբ շիտակ.
Եւ զայս ոչ պարզ ուղիղ առաջի եդեալ, այլ թաքուցանեն զանձինս՝ գողանալ զնա. (Իգն.։)
Թագոյց զանձն իւր (աստղն), զի մի՛ եկեսցեն նոքա պարզ ուղիղ ի բեթղեհէմ։ Շամրտացիք միոյ պարզ ուղիղ մարգարէի՝ որ գալուց էր, ակն ունէին։ Իմաստունք մառաքին ընդդէմ հաւատոյ, եւ ոչ ընդունինզպարզուղեղս. (Եփր. համաբ.։)
Կամ պարզ ուղիղ (մեկնութիւնն է). զի մի՛ ոք զենցէ Եւն։ Յեգպտոսէ ի հրէաստան պարզ ուղիղ տանէր. (Եփր. ել. եւ Եփր. օրին.։)
εὑδία, αἱθρία, αἵθρα serenitas, serenum coelum, aer sudus, suda tempestas πάγος (լծ. պաղ), παγετός, πάχνη glacies, gelu, pruina κρύος, κρύρος frigus. որ եւ ՊԱՐԶՈՒԹԻՒՆ. Եթեր սառնատեսակ. օդ յստակ, եւ ցրտագին ի գիշերի. պարզ կայ.
Եւ եղիցի յաւուր յայնմիկ՝ ոչ եղիցի լոյս, եւ ցուրտ եւ պարզ եղիցի օր մի (այսինքն զօր մի, ընդ օր մի)։ Օրհնեցեք սառն եւ պարզ. (Զափ. ՟Ժ՟Դ. 6։ Դան. ՟Գ. 68։)
Եղէ ես որպէս տիկ ի պարզի. (Սաղ. ՟Ճ՟Ծ՟Ը. 83։)
Յորժամ դարձեալ ընդ երեկս կարմրանայցեն երկինք՝ զպարզոյ յայտ առնեն. (Վեցօր. ՟Ղ։)
Զոմանս ի ցուրտ եւ ի պարզ ընկենունին մինչեւ սառուցեալ մարմինքն՝ եւ մեռանէին (Եփր. վկ. արեւ.։)
Նոր էր ողջակէզն. ոչ հրով՝ այլ պարզով եւ սառնամանեաւ ողջակիզեալ։ Մարմին սառի եւ պարզոյ հանդիպեալ՝ նախ լինի բովանդակն կապուտակ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Պարզոյ նշան է. (Վստկ.։)
Լուսինն վճիտ ... զյստակ պարզոյ յայտ առնէ. (Շիր.։)
Ի ՊԱՐԶՈՅ. իբր մ. Յորժամ պարզութիւն է օդօց. աչըգ հավատա
Ցող է գիջութիւն ի պարզոյ բերեալ ըստ անօրս բաղկացութեան, եւ սառն է յոլովութիւն ջրոյ պաղեալ ի պարզոյ. (Արիստ. աշխարհ)
Երեսք երկնից ի բոց հրոյ կարմրացաւ սաստկապես ի պարզոյ։ Ի պարզոյ զկարկուտ իջուցանէին. (Ուռհ.։ Հ. դեկտ. ՟Ի՟Զ.։)
ՊԱՐԶՈՑ սեռ. յոքն. բառիս Պարզ որպէս ռմկ. այազ. (անդ։)
ՊԱՐԶ, ոյ, կամ պարզու (որպէս ուղղ)) նոյն ընդ Պասուք, պասքումն.
զի պարզու ծարաւոյ իմոյ զովասցի յաղբերէ վտակաց քոց։ Հանդո՛ զիս ի ցանկութէնէ աստի ի պարզոյ (պարչոյ, կամ պասքու ծարաւու. (Մծբ. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
• , ո հլ. (յետնաբար ի հլ.) «անա-պակ, մաքուր, անմրուր» Ել. իէ. 20. Փարպ. «բաց, չծածկուած» Ոսկ. ես. «անկեղծ, միա-միտ, պարզասիրտ» Ա. մն. իթ. 17. «պար-ռախօս, համարձակ» Իմ. է. 22. Ես. լե. 6. «ո՛չ-բաղադրեալ, միատարր» Պիտ. Կիւրղ. գնձ. «մեկին, յայտնի, բացորոշ, հասկանա-լի» Եւս. պտմ. Վրք. հց. Շնորհ. ընդհ. «մի-այն, լոկ» Վրդն. ծն. «պարզ՝ անամպ եր-կընքով՝ լուսնի լուսով ցուրտ գիշեր» ՍԳր, Վեցօր. Եփր. վկ. արև. Շիր. որից պարզել «մաքրել» ՍԳր. Սեբեր. Եզն. «բանալ, տա-րածել» Եզեկ. բ. 9. Ես. լգ. 23. «երկարել» Ել. խ. 17. Ոսկ. ա. տիմ. լ. «բացատրել, մեկնել» Վրդն. ծն. և պտմ. «բաժանուիլ, հե-ռանաւ» Բ. մկ. ժբ. 17. Ոսկ. յհ. ա. 2. աար-զախօս Իմ. ժ. 21. Կոչ. պարզական Ագաթ. Եզն. Սեբեր. պարզամիտ Առակ. ժա. 25, պարզկայ Վստկ. պարզուտ «քամոց» Վստկ 114. «ճրագի ձագար» Երեմ. ժբ. 19. պարզ-ուած Ագաթ. քաղցրապարզ Եւագր. նոր բա-ռեր են պարզաբանութիւն, պարզասէր, պար-զասիրութիւն ևն։
• = Պհլ. գւռ. *pā̄rz «զուտ, մաքուր» ձևից, որի համապատասխանն է մանիք. պհ։ p'rvd «զտուած, մաքրուած» և rd>l սովո-րական ձայնափոխութեամբ էլ՝ պազ. pā̄li-dan, պրս. [arabic word] pālūdan «քամել», [arabic word] pālāyidan «պարզել, քամել, զտել»։ Իրան-եան d=z համապատասխանութեան համար տե՛ս MSL 17, 244︎
• Klaproth, As. pol. 103 յն. φῶς, վօ-գուլ. pos, bos, անգսք. beorte ձևերի հետ։ Peterm. 23 սանս. mrǰ «մաքրել» արմատի հետ։ Müller, Kuhns u. Schl. Btro. 4. 255 սանս. brh «փայլիւ» և թերևս յն. βρέχειν «թրջել»։ Նոյն, Ben-feys Orient u. Occ. 3, 348 աֆղան. barçēr «պարզ, յայտնի», սանս. bhrāj և յն. φλεγ-«այրել, վառել»։ Հիւնք. զա-նազանում է պարզ «ցուրտ»=պոս. իպիրզէ, իպիրտէ «ցուրտ» և պարզ «մաքուր» =պրս. իպրիյզ, բէրիյզէ «զուտ ոսկի»։ Müller WZKM 9. 370 ուղիղ համեմատեց պրս. palūdan «մաքրել» ձևի հետ, որ չի ընդունում Հիւբշ. 514 և IF Anz. 8, 49, հայերէնի մէջ սպասելով 'պարզայել ձևը։-Փառ-նաև. Անահիտ 1903, 730 սանս. bhras, հսլ. bliske, գոթ. bairnts «փայլուն» բառերի հետ՝ իբր բնիկ հայ։ Սոգդ. ձևի գիւտով վերի մեկնութիւնը տւաւ Meillet MSI I, 244, որ ընդունում է նաև Bartholomae IF 38, 13։ Մառ ИАН 1920. 106 նոյն ընդ պայծառ։ Պատա-հական նմանութիւն ունին ասոր. ❇ parres, եբր. pāras «պարզել, տարա-ծել, մեկնել»։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. Մկ. Մշ. Շմ. Ջղ. Սլմ. Տփ. պարզ, Խրբ. Ննխ. բարզ, Տիգ. բmրզ, Ագլ. պօոզ «մաքուր, յըս-տակ». Սվեդ. կայ միայն բmրզիլ «օդը բա-ցուիլ, երկինքը պարզել»։ Նոր բառեր են պարզաջուր, պարզաջրել, պարզաւուն, պար-զեղ, պարզկաչոր, պարզպան, պարզպար-զուիլ, պարզօն «պանիր քամելու տոպրակ»։
• ՓՈԽ.-Քրդ. parzinin «զտել, քամել, թո-րել», parzun «կաթը պարզելու պարկ, քա-մոզ (գւռ. պարզօն)», parzuni «չոգիով քա-միչի մէջ եփուած փլաւ» (տե՛ս Justi, Dict Kurde 70 և Kurd. Gram. 212. առաջինի մէջ ւեշում է հյ. պարզել ձևի հետ նաև պրս. [arabic word] pariz, [arabic word] parvezan «մաղ», որոնք այստեղ գործ չունին և երկրորդի մէջ չեն յիշուած)
• «ծարաւ». -անստոյգ բառ, որ երկու անգամ գտնում ենք գործա-ծուած Մծբ. ա. և դ. «Զի պարզու ծառաւռւ իմոյ զովասցի յաղբերէ վտակաց քոց. Հան-գո՛ զիս ի ցանկութենէ աստի ի պարզոյ ծա-րաւու»։