to refresh;
to give freshness;
to refrigerate.
ἁναψύχω, ἁναπαύω, σκιάζω refrigero, refocillo, recreo, obumbro Տալ զովանալ. զիջուցանել զտապն. հովացուցանել, եւ հովանացուցանել. հովահարել. հանգուցանել. պաղըշտըկել, պաղեցնել, շուք ընել, հովահրել.
joyful, cheerful, smiling;
gay, sprightly, lively, merry;
serene, clear.
Երեսք նորա զուարթք առ ի սիրել(իլ), այլ սիրտ նորա նեղեալ էր ի յահէ անտի. (Եսթ. ՟Ժ՟Ե. 8։)
Լոյս զուարթ սուրբ փառաց անմահի հօր. (Ժմ.։)
cf. Զուարթերես.
Դառնալով դարձցի զուարթադէմ՝ հնձեալ պտուղս քաղցրահամս, եւ որայս ամենալիս. (Սկեւռ. լմբ.։)
to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.
Զուարթացան սիրտք իւրեանց (ի խրախունս)։ Զուարթացաւ սիրտ քահանային (ընդ շահաւէտ խոստմունս)։ Աստէն իսկ ագի՛ր, եւ զուարթասցի սիրտ քո. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 25։ ՟Ժ՟Ը. 20։ ՟Ժ՟Թ. 7. 9. 22։)
sprightly, lively, vigilant;
angel.
Եւ ահա զուարթուն եւ սուրբ իջանէր յերկնից։ Մեկնութեամբ զուարթնոյ է բանս. (Դան. ՟Դ. 10. 20. եւ 14։)
pleasing, recrea, tive, delectable, delicious, diverting, mild, agreeable;
jocose, merry, pleasant, jovial, smiling;
—ք, pleasures, enjoyments of this world.
Զողբալին, եւ զզուարճալին ազդեսցէ, թէ պահէ տէր զամենեսեան՝ որ սիրեն զնա, եւ զամենայն մեղաւորս սատակէ Տէր. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
mixed with joy.
Սոսկալի եւ զուարճախառն երկեղի պատահեցի. (Լմբ. պտրգ.։)
pleasing, enjoyable, fo be enjoyed;
cf. Զուարճալի.
Զողբալին, եւ զզուարճալին ազդեսցէ, թէ պահէ տէր զամենեսեան՝ որ սիրեն զնա, եւ զամենայն մեղաւորս սատակէ Տէր. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
joy, enjoyment, rejoicing, pleasure, deliciousness, delight, diversion, cheerfulness;
contentment, complaisance, pleasure, pleasantry;
amusement, recreation, pastime;
gaiety, frolicsomeness;
— տեղւոյ, amenity.
Ո՞վ զհայրականն բարբառեսցի զուարճութիւն՝ մասամբ ինչ յաղթահարեալ յորդւոյս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
cf. Զուգաձայն.
Նուագօք զուգահնչմամբք եւ զուգաբարբառովք, առ ծանր հնչիւն արանցն՝ կանանցն սուրն խառնեալ. (Փիլ. տեսական.։)
to range together, to put in the same class.
cf. Աթոռակից.
Աթոռակից. հաւասար պատուոյ գահուք.
to relate, to join together.
Զուգաթուեսցէ ընդ բազմականացն նահապետին Աբրահամու։ Ընդ հրեշտակս զուգաթուեցայց։ Եզն եւ էշ զուգաթուելով. (Զքր. կթ.։)
combination, mixture, medley, miscellany;
cf. Զուգախառնումն.
Զի զուգախառնութեամբ ընդդիմաւորացն որակութեամբ՝ ի միջոցին ամբողջ պահեսցի կենդանին. (Նիւս. կազմ.։)
Յազգէն Յուդայի եւ ի ցեղէ անտի Դաւթի, եւ ի զուգախառնութենէ տանն Ահարոնի քահանայապետի ծնանի Սուրբն Մարիամ. (Ճ. ՟Ժ.։)
even, alike, equal;
counterpart.
ἵσος, ἵσιος aequalis, par Զուգահաւասար. հաւասարակից. նման. համեմատ. ընկեր. եւ Ամոլակից. եւ Համագոյական.
Իսկ երանելի զուգականին լուեալ (Մեսրոպ զՍահակայ). (Կորիւն.։)
isomorphism.
Առ սկզբնատիպն զպատկերին պահելով զզուգակերպութիւնն. (Երզն. քեր.։)
alike, equal, same;
spouse (man or woman).
Պարզամիտ բնութիւն եւ դիւրահաւան՝ զուգակցիս (Եւայի). (Պիտ.։)
participant.
Որոյ մասունքն են հաւասար. եւ Հաւասար պահմամբ մասանց.
Ի նայել ուղղանկիւնեացն առ տրամագիծն միջին, զամենայն հարթ, արդակ, զուգամասն ... յարմարեալ անվնաս պահէ. (Շիր.։)
Ի միասին զզուգամասն պայազատեալ գահընկալ թագաւորական զարմ. (Արծր. ՟Գ. 11։)
to impart, to make partake of.
Զո՞ ոք ապա ի բազմահոյլ չարացն զուգամասնելով բերեալ յարադրեսցուք առ սա. (Պիտ.։)
of the same tongue or language.
Ի մի տեսակ զուգաշուրթն խօսակցութեան համահաւաքեալք. (Նար. առաք.։)
exact proportion, symmetry.
տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ՝ է զուգաչափութիւն առ ի յունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)
Զուգաչափութեամբ զամենայնն դատողին։ Զոյգ սպառնմամբ պատուհաս կրեցին, եւ զուգաչափութեամբ եւ մահ ընկալցին։ Զուգաչափութեամբ ամպարշտաց (որպէս բարեպաշտաց) պարգեւօք աշխարհիս. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Հանգիտապատիւ.
Ո՞րքան ինչ պարտ իցէ համազգեացն եւ զուգապատուոցն, որ մինչեւ անբանիցն պահանջեալ է (օգնել)։ Մի՛ մախասցիս ընդ վախճանս զուգապատիւս՝ զուգապատուացն նմանապէս առաքինութեամբն։ Ոչինչ գովեմք որ զկնի որկորիցն զուգապատուացն, մանաւանդ եթէ անպատուացն։ Յոյժ հեռաւորուեանն՝ չարութիւն (Սաբելի եւ Արիոսի), եւ զուգապատիւ ամբարշտութիւնն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. մակաբ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Ը. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
the same company, participation in the same company.
Ի միաբուն զուգապարութիւն անմահից փառաբանողաց լուսակերպից. (Նար. մծբ.։)
equally, alike, likewise.
Զուգապէս եւ հանգիտաբար իրաւացուցեալ (Սառա ընդ Աբրահամու)։ Զի՞նչ են վեց ոտքն, որ ելանէին՛ի կողմանէ երկոցունց՝ երեք զուգապէս. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել.։)
Զուգապէս զերկաքանչիւրոցն մերձ դնել շահեկանութիւն։ Բաժանէին զուդապէս՝ ցուցանելով զձեւ արդարութեան. (Պիտ.։)
Զաւերումն քաղաքին, եւ զահաւոր դատաստանն զուգապէս վարդապետէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
to join together, to couple, to pair, to match, to tie or put two by two, to unite, to join;
to liken, to compare;
to marry, to join in wedlock.
Զբնութիւնս կանգնեցեր ի գլորութենէ, եւ առ քեզ վերստին զուգաւորեցեր։ Ելեալ յորդահոս վտակն վարդագոյն արեան քո՝ զուգաւորէր ընդ կողահոս արեանն Քրիստոսի. (Գանձ.։)
conjunction, union;
coition, embrace;
parity, equality;
the equinox;
relation, connexion;
union, match, marriage;
երջանիկ — դարնայնոյ ընդ աշնան, happy union of spring and autumn.
Արդար այն ասի, որ զզուգաւորութիւն համեմատ էակացն պահէ. (Սահմ. ՟Ժ։)
Ի քահանային օրհնութենէ ընդունել զնշան զուգաւորութեան իւրեանց. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.
Պահք զուգէ ո՛չ ընդ Ռեբեկայ ողջախոհի, այլ ընդ զգաստութիւն պարկեշտութեան. (Տօնակ.։)
conjunction, coupling;
equality, likeness;
union, concord, agreement;
coupling, pairing;
conjunction, union, wedlock;
communication, intercourse;
կշիռ զուգութեան բերել (ընդ ումեք), to be like, to resemble, to seem like.
Ամուսնութիւն զուգութեան (օրհնութեամբ քահանայից լինի). (Խոսր.։)
Եթէ՝ մինչ ի զուգութեանն են՝ մահ տիրեսցէ. (Կանոն.։)
the equinox.
ԶՈՒԳՕՐՈՒԹԻՒՆ ἱσημερία aequinoctium որ գրի եւ ԶՈՒԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. հասարակօրութիւն, հասարակաւորութիւն. այն է Հասարակած. ըստ յն. հաւասարօրութիւն, եւ ըստ լտ. գիշերահաւասար. գիշեր ցօրեկ հաւասար եղած օրը. ... ի գարնան. ... յաշնան.
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
σφαδάζω, δυσανασετέω, ὁδυνόμαι , ὁδύρομαι angor, palpito, agre fero, doleo, moereo, lamentor στενάζω ingemisco եւ այլն. Ի զովոյ կամ իբր ծփմամբ տագնապիլ՝ դողալ. ի դող մահու հարկանիլ յետին ցրտութեամբ կամ յետին տագնապաւ. սարսռալ. եւ Վշտագնիլ. վարանիլ. նեղիլ. դժուարիլ. ստրջանալ. զայրանալ. հեծել. տատամսիլ. հոգալ. տրտնջել.
Զոփալ ի մահուանէ. (Մաշկ.։)
Զոփալով զահի հարեալ Մովսէս դողայր. (Անան. եկեղ։)
Եսաւ (առ նախանձու) դժուարի եւ զոփայ։ Ի մոլորելն՝ ստրջանայ, զոփայ։ Զոփայ՝ տրտմի եւ վշտանայ մեղաւորն, կամ մահապարտն, եւ այլն. (Փիլ.։ Լմբ.։ Պիտ.։)
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
Փրկիչն՝ որ կացոյց զխորհուրդ պատարագին, ոչ զսպեաց զկարողութիւնն իւր ի մի նշխար, կամ ի մի քահանայ, եւ կամ ի մի սեղան. (Մխ. ապար.։)
that seeks uselessly;
vain, inquisitive.
ԶՐԱԽՆԴԻՐ ԵՄ, կամ ԼԻՆԻՄ. Տարապարտ ի խնդիր ելանել. զրահետ վարիլ. յն. ματαίομαι ընդունայնանալ.
that labours in vain.
Հարկ լինէր զընթացս զրավաստակ աշխատութեանցն որջ պահել. (Ղեւոնդ.։)
vain glory, self-conceitedness.
cf. ՍՆԱՓԱՌՈՒԹԻՒՆ;
κενοδοξία;
Ամբարտաւանութեամբ, եւ զրափառութեամբ ամբարհաւաճութեամբն։ Սորա (ագահութեան) արմատն եւ մայրն եւ բղխումն՝ զրափառութիւնն է։ Ոսկ. յհ. II. 4.
to deprive, to rob, to despoil, to commit rapine;
to defraud, to frustrate;
to vex;
to strip, to displace, to depose, to leave destitute;
— զանձն, to deprive, to debar one's self from.
Զիրկ, կամ զուրկ թողուլ, զլանալ. կարճել յիրաւանց. անիրաւել. հարստահարել. կր. նաեւ Զիրկ մնալ ի ցանկալեաց, ի սիրելեաց, եւ այլն. յետնիլ. պակասիլ. անմասն լինել.
Շահէր ի նոցանէ ինն առաքինութիւն, եւ զրկէր զմինն։ Շահէր ութ, եւ զրկէր զերկուս. այսինքն կորուսանէր. ըստ յն. ոճոյ, կասեցուցանէր, յետնէր. (Վրք. հց. ՟Ը։)
cf. Զրուցատրեմ.
Մի՛ զրուցեսցես զմեղս օտարաց ... մի՛ դիցես ականջս այնոցիկ՝ որ զրուցեն զմեղս այլոց սուտ կամ իրաւ. (Մաշտ. ջահկ.։)
to calumniate, to be censorious;
to slander.
συκοφαντέω calumnior, sycophantam ago Զուր պարտաւորելով՝ յանիրաւի պարտս պահանջել. հարստահարել. կեղեքել. խուել. զրկել. զլանալ. զզուել. նկուն առնել. լլկել.
calumniator, imposter;
slandering, defaming.
συκοφαντής, -τῶν calumniator, sycophanta որ եւ ԶՐՊԱՐՏ. Որ զրպարտէ. հարստահարօղ. կեղեքիչ. եւ Չարախօս.
calumny, imposture, inculpation, slander;
զրպարտութեամբ, calumniously.
συκοφαντία calumnia ἑπήρια injuria, mulcta Զրկանք՝ զուր պարտաւորութեամբ. հարստահարութիւն. անիրաւութիւն. լլկանք. զուլմ.
avaricious, sordid, stingy, niggardly, miserly.
αἱσχροκερδής turpilucris, deditus turpi lucro Որ քաղէ ագահութեամբ զյոռի շահս. արծաթասէր լիրբ՝ ցած եւ անարգ. ըստ յն. ամօթաշահ.
Իբր Զօշաքաղութեամբ. ամօթալի ագահութեամբ եւ անյագութեամբ.
sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.
αἱσχροκερδία turpis qestus studium ԶՕՇԱՔԱՂՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԶՕՇԱՍՏԱՑՈՒԹԻՒՆ. Աւելաստացութիւն. չար ագահութիւն. անամօթ եւ պիղծ շահախնդրութիւն.
Վասն իւրեանց զօշաքաղութեան, զի պիղծ են ամենայն շահք նոցա. զի մարդկան մահուամբ գտանեն նոքա զօգտութիւնսն իւրեանց. (Եփր. տիտ.։)
Ապա եթէ զօշաքաղութեամբ ածիցի, զհարկսն միայն պահանջել. (Կանոն.։)
covetousness, lust;
ogling, wooing;
filthiness, lewdness.
Աչացն ցանկութեամբ, եւ ճաշակելեացն զօշոտութեամբ (ի դրախտին). (Սանահն.։)
general, commander, leader;
— հաւատոց, author of the faith.
Նորահրաշ պսակաւոր, եւ զօրագլուխն առաքինեաց. իմա՛ զօրավար, ըստ որում սպարապետ հանրական։
army, guards, soldiery, militia;
soldier, militiaman;
soldierlike, military;
strong, robust, valorous.
στράτευμα, στράτος, στρατιά exercitus, militia եւ custodia (յորմէ եւ յն. κουστωδία ) անուն հաւաքական. Զօրաւոր որեար, կամ դաս զինուորական. զօր. սպայ. եւ Պահապան զինուորք. սիփահ, ասքէր.
Զի զնախահայրն յաղթօղ ցուցցէ եւ զօրական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
garrisoned;
quarters, barracks;
head-quarters.
Պատահէ Աբգարու ի զորանիստ գաւառին բուգնան. (Խոր. ՟Բ. 25։)
command of an army, generalship.
Քաջն Յեսու հասանէր ի գահ զօրավարութեան. (Պիտ.)
to fortify, to strengthen, to sustain, to harden, to fence, to establish, to secure, to repair, to reinforce, to restore, to corroborate;
to brighten up, to comfort, to embolden, to reanimate, to revive, to cheer up, to make revive;
— զձեռս or զբաղուկս ուրուք, to lend or bring help, to succour, to aid;
ի յազթութիւն — զոք, to render victorious, to give the victory.
Զօրացո՛ զմեզ տէր ի պահպանութիւն պատուիրանաց քոց. (Ժմ.։)
strengthening, comforting;
corroborative, cordial;
fortifier.
Պահք զօրացուցիչք են հոգեւոր վարուց. (Յճխ. ՟Թ։)
to be able, worth;
to govern;
to act, to produce an effect.
Զինքն ընդէ՞ր ոչ զօրեաց պահել կենդանի. (Եզնիկ.։)
Ոչ զօրէին առ մի նահատակ. (Շար.։)
Է, ի, Էն or Էնն, Էին, that exists, existence;
that is of itself, the Supreme Being, the Most High, God;
ես եմ որ Էն, I am that I am;
որ Էն առաքեաց զիս առ ձեզ, I am sent me unto you;
էք, the divine persons, the Trinity.
Էմ ից, being, existence, that exists;
creature, matter;
he is;
անդ է տեսանել, one saw there, one sees;
գեղով էիցս զուարճացեալ, intoxicated with the beauties of nature.
Է՜, eh! hey! oh! o! alas! է՜ Պետրէ, oh Peter !
մանաւանդ էն կամ էնն, էին, զէն, յէէն ὥν ens, qui est, deus Որ էն. Աստուած. ինքնագոյակ անեղ. Էակ ըստ ինքեան՝ առաջին եւ հարկաւոր, որոյ ելն եւ գոլն է նոյն. եբր. եհովահ. որ թարգմանի եւ Տէր, ընթերցեալ իբր Ատօնայի. Ադոնայի.
Էն ի հոմանուանց է. իսկ իմաստասիրութիւն՝ գիտութիւն էիցն է. Սահմ. Ա։ (Ամենայն ինչ) բաղձայ է՛ գոլ եւ կոչիլ. (Անյաղթ պորփ.։ )
Է՜ եղեռնաւոր եւ յանկարծահաս ուղխին խաղացելոյ. (Պիտ.։)
Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.
Որ անփակ գրով հաստատեալ քարտէզ՝ կնքի մատանեաւ, անկորուստ պահելով զմեզ հաւատով երրորդութեանդ. այսինքն Էնն Աստուած կնքի Էիւ. (որպէս եւ Երզն. մտթ. գրէ. )
Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.