to immolate, to offer up, to sacrifice to idols.
· Calfa
Բնաւ զի՞նչ իսկ յազէր, զի անասունք չեւ եւս էին արարեալ։ Իբր ոչ եթէ յՈրմզդի կամ ի յազելն էր զօրութիւնն, այլ ի գաւազանսն. եւ ոչ գաւազանքն բաւական էին արժանի առնել յազելոյ զանարժանն։ Մոգքն նախ յազեն, եւ ապա սպանանեն զանասունսն, զի յանզգայ ելանիցեն շունչքն ի մարմնոյ անտի. եւ զայն ոչ գիտեն, թէ երկուս մահս սպանանեն, մի յազելովն, եւ միւս եւս փողոտելովն. Եզնիկ.։ (ըստ այսմ թուի յազել լծ. թ. եիւզմէք, ոլորել զպարանոցն, կամ մորթել այսինքն հանել զմորթն. կամ վնասել իւիք. եւ այլն։)
cf. Յախնթորագոյն.
· Calfa
ՅԱԽՆԹՈՐ եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԳՈՅՆ. եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԿԱԳՈՅՆ, ἁνδράποδον , ἁνδραποδώδης, ἁνδραποδωδέστατος mancipium, servus, servilis. գրի եւ ԱԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԸՆԹՈՐ. (ի ձայնիցս, այագ, աք. որ է ոտն. եւ աթուր. կամ ենթ, ընդ որպէս եւ յն. անտրա՛բօտօն, է՝ այր ընդ ոտիւք կամ յոտին. լծ. եւ աղախին) Ստորին որպէս ստրուկ եւ ծառայ. ծառայական, ռամկական. ցած. թանձր. խոշոր. վարի, հաստ. գապա.
Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)
Յորոց երկուքն իմաստասիրականք են, եւ երկուքն յախընթորագոյնք. (Երզն. մտթ.։)
rude, rough, common, vile, low, vulgar, trivial;
servile.
· Calfa
Կենդանագոյնք եւ յաղխնթորագոյնք հնգիցն երեք զգայութիւնք են. ճաշակելիք, հոտոտելիք, եւ շօշափելիք։ Թմբրեալք (ի գինւոյ) եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք, ոչինչ ոչ դիտելով, եւ ոչ լսելով, իբրեւ մի միայն ունելով զգայութիւն զաղնթորակագոյնն ճաշակաւորութիւն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. տեսական.։)
Յորոց երկուքն իմաստասիրականք են, եւ երկուքն յախընթորագոյնք. (Երզն. մտթ.։)
ՅԱԽՆԹՈՐ եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԳՈՅՆ. եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԿԱԳՈՅՆ, ἁνδράποδον , ἁνδραποδώδης, ἁνδραποδωδέστατος mancipium, servus, servilis. գրի եւ ԱԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԸՆԹՈՐ. (ի ձայնիցս, այագ, աք. որ է ոտն. եւ աթուր. կամ ենթ, ընդ որպէս եւ յն. անտրա՛բօտօն, է՝ այր ընդ ոտիւք կամ յոտին. լծ. եւ աղախին) Ստորին որպէս ստրուկ եւ ծառայ. ծառայական, ռամկական. ցած. թանձր. խոշոր. վարի, հաստ. գապա.
to fall sick.
· Calfa
ՅԱԽՏԻԼ. Անստոյգ գրչութիւն ռամկական, որպէս Յաղթիլ, կամ յախորտիլ, եւ այլն.
of Jacob or James.
· Calfa
Սեպհական յակովբայ նահապետի, կամ Յակովբոսի առաքելոյ, եւ այլն.
for, on account of, for the sake of, in consideration of.
· Calfa
περί, ἔνεκα, ἔνεκεν, διά , ἑπί, χάριν ob, de pro, propter. Աղագաւ. վասն. սակս. ի պատճառս. ի պէտս. ի վերայ. ղ, (պատմական) (ի ձայնէս Աղագ. թ. ըլաճ. դեղ. հնար. ճար. նպաստ) համար. իչին.
Յաղագս անհարթութեան երեւելեացս խոտորեցուցանելով՝ փոփոխէ ի կայունսն եւ ի մնացականսն. պիտէր թարգմանել՝ ի ձեռն, կամ ընդ, կամ անհարթութեամբ. զի յն. այլեւայլ խնդրով՝ է յաղագս, եւ ի ձեռն. որպէս եւ ի լտ. է ի ձեռն. իսկ յիտալ. է՝ վասն։
to salt, to season or flavour with salt.
· Calfa
Անապական ազդ երկնային՝ որ յաղեցեր զազգ մարդկային. աղ անուանեալ հայցմամբ գնդին՝ զիս յաղեսցես բանիւ քոյին. (Յիսուս որդի.։)
Ռամկական առմամբ՝ Յաղել է Ուռկանել, ըմբռնել (ի թ. աղ. որ եւ թօռ, ըղրըպ)
victorious.
· Calfa
ՅԱՂԹԱԶԳԱԾ, մանաւանդ՝ ՅԱՂԹԱԶԳԵԱՑ. νικηφόρος victor, supeans, antecellens, victoriosus. Որ զգեցեալ է կամ կրէ յինքեան զյաղթութիւն. յաղթական. յաղթօղ. վեհագոյն.
prize or premium, palm, laurels;
triumph, victory;
reward, recompense;
triumphant;
—աւ, triumphantly, in triumph;
— տանել, to obtain a triumph.
· Calfa
ՅԱՂԹԱՆԱԿ. ա. Իբր Յաղթական. յաղթողական. արժանի յաղթանակի.
to triumph, to receive or obtain the honour of a triumph, to be triumphant, to win the victory, to carry or hear away the palm;
to prevail.
· Calfa
Որպէս բժիշկ լուսաւոր յաղթանակես զհոգեւորական զառողջութիւն. (Գանձ.։)
to desire to conquer;
to delight in strife or quarrelling, to dispute, to contest.
· Calfa
Ոչ ի գինարբունս եւ ի գռեհս զինուորական ինքեան յաղթասիրելով առընթեր կանանց եւ կնամարդեաց. (Պիտառ.։)
ներգործական բայ չէզոքական բայ φιλονικέω rixor, contendo, nitor, aemulor. Ջանալ յաղթել հակառակասիրութեամբ. վիճել. կագել.
desire of victory;
love of contradiction, contentiousness, quarrelsomeness, pugnacity, fractious temper.
· Calfa
Արգելուլ կամելով զմարգարէական բանս նորա յաղթասիրութեամբ. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Յաղթող.
· Calfa
ՅԱՂԹԿՈՒ ԼԻՆԵԼ. ὐπερνικάω, κρατέω, ἑπικρατέω exsupero, praevaleo, potior, supero. (գրի եւ Յաղթու. իբր յաղթիչ) Յաղթական կամ յաղթօղ հանդիսանալ. յաղթել. յաղթահարել. տիրել. զօրանալ ի վերայ.
cf. Յաղթութիւն.
· Calfa
Անդ շինական այր պատահեալ, եւ չար յաղթումըն գործեցեալ. (Շ. վիպ.։)
narrating many things;
dogmatical;
Stromata.
· Calfa
որ եւ ՅԱՃԱԽԱԲԱՆ. Ուր իցեն յաճախ պատմութիւնք՝ այսինքն ճառք եւ մեկնութիւնք վարդապետականք, որպիսի է մատեան Լուսաւորչին.
frequency, abundance, great quantity or number, heap, redundance, affluence;
frequenting, haunting.
· Calfa
Յաճախութիւն կերակրոց ոչ միայն զհիւանդաց, այլեւ զողջոց մարմինս ապականէ։ Աշխարհական հոգոց բազմութիւնք, եւ չար ցանկութեանցն յաճախութիւնք։ Ո՛չ թէ ընչիցն (հարսին) յաճախութիւն, այլ ազնուութիւնն գանձէ (առն) զմեծութիւն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
cf. Յամենամ;
cf. Յամեցուցանեմ.
· Calfa
Ի տրտմականսն յամէ, եւ զհեշտականսն հարեւանցի իմն պատմէ. (Ոսկ. ես.։)
Որչափ յամէ ոք ի հաղորդութենէ, ուրախանան դեւք. զի դիւրորսալի է նոցա հեռացեալն ի փրկական խորհրդոյն. (Խոսր.։ Յամելի. իբր յամեցօղ. Սեբեր.։ Վեցօր.։)
hue and cry, hoot, hooting, whoop;
յայ յու առնել, վաշ եւ յայ կարդալ, հայ հուչ առնել, to hoot, to whoop, to ridicule, to scoff;
to treat roughly, to molest, to importune.
· Calfa
ՅԱ՛Յ ԿԱՐԴԱԼ կամ ԱՌՆԵԼ. ἑπιτωθάζω irrideo, effuse cachinnor ἑγκαλέω , συντρίβω accuso, contero. Հեգնական կամ անհաստատ բանիւ այպն առնել, ծաղրել, եւ աշխատ առնել. պարտաւոր առնել. եա՛, հա՛, հա՛յ հա՛յ, եո՛ւհա ըսելով՝ ծաղր ընել, չարչըրկել.
declaratory;
distinctive, characteristic;
demonstrator;
denominator;
exponent.
· Calfa
ՅԱՅՏԱՐԱՐ ՅԱՅՏԱՐԱՐԱԿԱՆ. Յայտարարօղ. ծանուցանօղ յայտնապէս. հրատարակիչ. յայտական. հանդիսացեալ.
Յայտարարական գրով դրոշմել։ Յայտարարական բերմամբ առ հանճարեղութիւն կատարելագործէին. (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Դ. 4։)
Ցուցանէ յիւրումն յայտարարական մատենին. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
very well known.
· Calfa
Ի յայտերեւակ իրաց զճշմարիտն ծանուցանել կամիմք. յն. սկզբնաւոր, կամ հին եւ հիմնական. (Աթ. ՟Ը։)
expounding, explaining, exposing;
clear, perspicuous, obvious, plain.
· Calfa
Մարմնականքն արարողութիւնք՝ ապացոյցք եւ յայտնաբանք հոգեւորացն։ Այսմ (սիրոյ) եղեւ յայտնաբան եւ միջնորդ Քրիստոս. (Լմբ. պտրգ.։)
expounder, interpreter.
· Calfa
Քահանայք յայտնաբանիչք են Աստուծոյ։ Աստուածայինն քահանայապետ յայտնաբանիչ է աստուածպետականացն արդարութեանց. (Դիոն. թղթ. եւ Դիոն. եկեղ.։)
explanation, exposition.
· Calfa
Զայսոսիկ ուսուցանէ յայտնաբանութեամբ սերովբէիցն մականունութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Շնորհիւն Աստուծոյ յայտնաբանութիւն արարեալ եկեղեցական կարգաւորութեանց. (Խոսր. պտրգ.։)
speaking or spoken openly, manifestly;
— վկայութիւն, undeniable or decisive witness or testimony;
— խօսել, to speak openly, to speak out plainly.
· Calfa
Դարձեալ սկսայց զճառ պաղատանացս խոստովանօրէն զղջականաբար՝ զգաղտնածածուկն յայտնաբարբառ. (Նար. ՟Ի՟Է։)
evident, clear, manifest, notorious, recognisable, obvious, explicit, apparent, palpable, visible;
cf. Յայտնապէս;
— է, it is clear, it is evident, that is of course;
— լինել, to be manifest, to appear;
— առնել, to manifest.
· Calfa
Մարտեաւ յայտնի ընդ անմեղս, եւ ի ծածուկ ընդ խորհրդականս։ Որ յայտնի ուրացեալ են զճշմարիտն Աստուած, ոչ գիտեն զի՛նչ գործեն եւ կամ զինչ խօսին. (Եղիշ. ՟Դ. ՟Ը։)
evidence, manifestation, enunciation;
disclosing, unveiling;
apparition;
revelation, Apocalypse;
Epiphany, Twelfth-day, Twelfth-night;
coming, appearing of our Lord;
divine oracle;
ծածկուկ —ք, the Apocrypha.
· Calfa
Ծածուկ կամ ծածկոյթ յայտնութիւնք. կոչին անյայտ մատեանքն արտաքոյ սովորական կանոնի Սուրբ Գրոց. այն է ըստ յն. աբօ՛գռիֆա։
cf. Յայտնութիւն.
· Calfa
Ամենայն երկնայնոցն իմացութեանց մականունութիւն՝ յայտնումն ունի իւրաքանչիւրումն աստուածատեսակ առանձնաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)
cf. Յայրատահայեաց.
· Calfa
Յայրատատես եւ եղեռնալուր։ Ակնս յայրատատես, ականջս վրիպալուր. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Յանկ.
· Calfa
Եւ կամ Հանդարտ. ուշիմ. վայելչական. զուարթ. προσηνής jucundus.
Ոչ ես բաւական յանգ հանել զնոսա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Եթէ ակն յոռի՝ անգայտ եւ բիրտ՝ կարօղ է լինել գեղեցիկ, հանդարտ, եւ մեղմ, եւ զգօն, եւ յանգ։ Զարմատս բարութեանց յանձին ունէին, եւ միտս յանգս, եւ կամս հաճոյականս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9. 20։)
in a proper manner, seasonably, becomingly, befittingly.
· Calfa
ՅԱՆԳԱԳՈՅՆ ՅԱՆԿԱԳՈՅՆ. ἑγγείτερος propior συγκείμενος conveniens, conjunctus եւ այլն. Կարի յանկաւոր. մերձաւորագոյն. յարմարագոյն. կցորդ, վայելչական. վայելչապէս.
cf. Յանգ.
· Calfa
ՅԱՆԳԱՒՈՐ ՅԱՆԿԱՒՈՐ. իբր Յա՛նգ կամ յա՛նկ, ա. Պատկանաւոր. յարմար. ընտանի. հակամիտեալ. եւ Յանգական. ծայրացեալ. հասեալ.
to complete, to finish, to end;
to render suitable, to adapt, to accommodate;
to appropriate;
to accord;
to put into rhyme.
· Calfa
Ի սաղմոսողոգէն եւ ի հրեշտակական դասուէն սկսեալ՝ տանին յանգել յեպիսկոպոսն եւ ի քրովբէական դասն. (Յհ. իմ. ատ.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
· Calfa
Ի սաղմոսողոգէն եւ ի հրեշտակական դասուէն սկսեալ՝ տանին յանգել յեպիսկոպոսն եւ ի քրովբէական դասն. (Յհ. իմ. ատ.։)
relation, affinity, conformity, similarity;
fitness, suitableness.
· Calfa
Ձայնիւ երգէին ի տաճարին առաւել եւս յանգութեամբ եւ մարգարէական հոգւով քան զդաւթեան սաղմոսն. (Նար. երգ.։)
end, termination, close, conclusion;
cadence;
repose, rest;
meeting, rencounter;
— ածել, բերել, առնել, to put an end to, to finish, to terminate;
գալ ի —, գալ — կատարելութեան, to be perfected, to arrive at perfection.
· Calfa
Կատարումն զսա (այսինքն զփոխումն ի կենաց) կոչելով նմա, եւ սրբազան յանգումն։ Աստուածատեսակ յանկումն։ Երանականի յանկմանն։ Պարգեւէ նոցա հատուցումն ըստ յանգման. այն է հանգիստ ննջեցելոց. (Դիոն. եկեղ. ՟Դ։)
Ի յանգմունս անուանց ունելով զնուն եւ զրէ եւ զղատն, զնոյն յանգմունս եւ սեռականին պահեալ. (Երզն. քեր.։)
Առաքեալ ճառագայթս աջոյ ական ի ձախկոյս, իսկ ձախուն յաջկոյս, եւ ի յանգմանէն նոցա կատարիլ կոնոսն. իմա՛ հանդիպումն. որ եւ ՅԱՆԳՈՒԹԻՒՆ։
to draw on, to win, to attract, to charm, to captivate, to reconcile, to conciliate, to appease, to calm;
to conclude, to terminate, to finish;
յինքն — զսիրտս, to steal hearts, to win, to conciliate;
յինքն — զոք, to win or bring over.
· Calfa
ՅԱՆԳՈՒՑԱՆԵՄ ՅԱՆԿՈՒՑԱՆԵՄ. ἱδιοποιέω proprium facio, vendico, concilo ἑπάγω, προσάγομαι attraho եւ այլն. Յանկեցուցանել. յարեցուցանել. տալ յանկչել. յանգել յինքն կոյս. յինքն ձգել. գրաւել. սեպհականել.
to dare, to be bold enough, to be audacious to do or say any thing, to have the hardihood or boldness to, to arrogate, to presume, to grow insolent or saucy;
to venture, to attempt, to run the risk.
· Calfa
Դէմք գազանի քո թխասցի. իբրու որք զԳրիգորն յանդգնեցան զակռականդացին. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
prep. adv. before, in the presence of, in the face or sight of, hard by, against, opposite, over against, in the view of, in the face, publicly, in public;
դէմ —, face to face;
front to front;
— իմ, before me, in my presence;
— եկեղեցւոյ, in face of the church;
— ամենայն աշխարհի, in the face of the whole world;
— ամենեցուն, publicly, before all people;
ասել —, to say to one's face;
— առնել, կացուցանել, ածել, to present, to offer, to introduce, to represent, to exhibit, to set before the eyes to show, to remonstrate;
— առնել, to reprove, to reproach, to blame;
— լինել, կալ, to present oneself, to appear, to make one's appearance before, to show oneself;
— մատչել, կալ, to appear before.
· Calfa
Տիգրիս, նա է՝ որ երթայ յանդիման Ասորեստանի։ Զորոջսն կացուցանէր յանդիման մաքեացն։ Նստէր յանդիման նորա։ Բնակեցոյց յանդիման դրախտին։ Յանդիման արեգական, եւ այլն։
ՅԱՆԴԻՄԱՆ, ի. գ. Որպէս Յանդիմանութիւն. (եթէ չիցէ այսպէս գրելի) Ես բնաւորեալ եմ ի խրատուէ ոչ խուսափել, եւ յանդիմանէ ոչ հրաժարել, մանաւանդ զթագաւորականն, եւ զարքունի. (Մագ. ՟Ե։)
present, assisting, in the presence of;
assistant.
· Calfa
Ակն սպիտականայ այժմ ի յանդիմանակայ սպիտակէն. իսկ յոչն յանդիմանակացէն ոչինչ կիրս կրէ. իսկ միտքն եւ ի վերայ ոչ յանդիմանակացին շարժին. (Փիլ. այլաբ.։)
the being present, assisting, presence;
proof, demonstration.
· Calfa
Պարգեւաց առատութիւն, եւ Աստուծոյ անեզրական գթութեանն յանդիմանակացութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
apparent, plain, visible, evident;
reproachful, reproving.
· Calfa
Յայտնի, հրապարակական. Կշտամբողական.
to reprehend, to reprimand, to blame, to reproach, to cast in one's teeth, to chide, to rebuke sharply, to revile, to rate, to scold;
to present, to represent, to show, to demonstrate, to discover, disclose or unveil;
to prove, to convince.
· Calfa
Զի՞նչ այնմ պատուոյ զուգական կայցէ. ո՞ր բան զայն մեծարանսն յանդիմանել կարիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
reprehension, reprimand, admonition, correction, reproach;
invective, scolding, chiding;
representation, exposition;
proof, demonstration, manifestation, statement;
ջուր յանդիմանութեան, bitter water;
the waters of bitterness.
· Calfa
Ինքնին թագաւորն ականատես լինէր իրացն յանդիմանութեան։ Հայեցեալ մարդիկ ի յանդիմանութիւն ապականացու տարերցս՝ միայն անապական զկառավարն սոցա իմասցին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յանդիմանութիւն անյայտ իրաց. յանդիմանութիւն այն է, որ աշխարհական բառով դէմ ընդդէմ ասեն. (Ոսկիփոր.։)
Ո՛չ կալցին յոյս, եւ ոչ յաւուրն յանդիմանութեան մխիթարութիւն. յն. ծանօթութիւն, կամ դատողական ընտրութիւն. (Իմ. ՟Գ. 18։)
done suddenly.
· Calfa
Յանկարծ գործեցեալ. նորանշան. անակնունելի. յանկարծական.
happening unexpectedly, unforeseen, unexpected, unhoped or unlooked for;
extraordinary, fortuitous, casual, accidental;
unawares, suddenly;
by chance, fortuitously.
· Calfa
ՅԱՆԿԱՐԾԱԴԷՊ. συντυχίᾳ, ἑκ περιφοράς τινός fortuito casu. Յանկարծ դիպեալ, իբր դիպուածական. ըստ բախտի եւ ըստ հանդիպման. ռաստ կէլէ.
Յանկարծադէպս համարեցաւ զվրիպելն նորա. (Ճ. ՟Ա. (իբր յանկարծական դիպուած )։)
all at once, suddenly, impetuously, precipitately, inconsiderately, rapidly.
· Calfa
Ոչ անդէն եւ անդ յանկարծաթափ՝ ըստ զօրութեան հոգւոյն զնորընծայսն յանընդելական մեծամեծս ձկտեցուցանէին. (Ագաթ.։)
happening suddenly or unexpectedly;
momentaneous, of short duration.
· Calfa
Յանկարծ ի դոյզն վայրկենի ծնեալ, ի վեր երեւեալ. սուղ եւ վայրկենական.