Definitions containing the research ական : 10000 results

Յարանուն

adj.

denominative;
concrete.

· Calfa

NBHL (3)

Տեսակք ածանցացն. յարանուն, բայածական, եւ այլն։ Յարանուն է, որ յա՛ր յանուն ինչ քերթոցեալ է. որպիսի, տիրաճան, խրախճան (ի բառիցս՝ Տէր, խրախունք). (Թր. քեր.։)

Յարանունք (կամ յարանուանք) ասին, որք միանգամ յումեքէ տարբերեալք հոլովիւ (կամ յանգիւ), զըստ անուանն զառասութիւն ունին. ո՛րզան, ի քերականութենէն քերականն, եւ յ՛արութենէն արին. (Արիստ. ստորոգ.։)

παρώνυμος, -ον denominativus, -um. Յարակից ընդ այլ անուն՝ իբր բարդեալ կամ ածանցեալ քերականօրէն ի նոյն անուանէ.


Յարաշեշտ

adj.

accented on the penultimate.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՐԱՇԵՇՏ ՅԱՐԱՇԵՇՏՈԼՈՐ. προπερισπόμενος . Ունօղ զշեշտն միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, իմա՛ ըստ յունական առոգանութեան.


Յարապարոյկ

adj.

circumflected on the penultimate.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զպարոյկ միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, ըստ յունական սովորութեան.


Յարապտուղ

adj.

always fruitful.

· Calfa

NBHL (1)

Ունակ պտղոյ անպակաս կամ յարատեւական.


Յարառնում, առի

va.

cf. Յարառոցեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռք ... առաւելագոյն՝ բանին ի պէտս օգնականութեան ներկազմեալք եւ յարառոցեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)


Յարառոցեմ, եցի

va.

to assume together;
to employ, to make use of continually.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռք ... առաւելագոյն՝ բանին ի պէտս օգնականութեան ներկազմեալք եւ յարառոցեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)


Յարատեւ

cf. Յարատեւակ.

· Calfa

NBHL (2)

Անամոք բնութիւն ոչ ստորակայի յայսոսիկ կրթութիւնս յարատեւական հաւանել։ Յարատեւական արտահանութեամբ մշտաշարժ ի գերակատարսն. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Զ։)

Իբրու նշանակք ինչ անջինջ գրոյ յարատեւականք եղեն առ իս. (Պղատ. տիմ.։)


Յարատեւակ

adj.

persevering, steadfast, permanent, everlasting;
eternal, perpetual, endless.

· Calfa

NBHL (2)

Անամոք բնութիւն ոչ ստորակայի յայսոսիկ կրթութիւնս յարատեւական հաւանել։ Յարատեւական արտահանութեամբ մշտաշարժ ի գերակատարսն. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Ի՟Զ։)

Իբրու նշանակք ինչ անջինջ գրոյ յարատեւականք եղեն առ իս. (Պղատ. տիմ.։)


Յարատեւութիւն, ութեան

s.

perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.

· Calfa

NBHL (1)

Զանզրաւական ուրախութեանցն յարատեւողութիւն. (Խոր. վրդվռ.։)


Յարացոյց, ցուցի

s.

example, model;
idea, design;
prototype;
paradigm.

· Calfa

NBHL (2)

Հպեցայց յարացոյց օրինակօք. ածակ. իբր յարացուցական։

Յաղագս յարացուցից։ Յարացոյց ասեմք գոլ, զոր աստուածաբանութիւնն (Սուրբ Գիրն) նախասահմանութիւնս կոչէ, եւ աստուածային եւ բարի կամս՝ էիցս որոշողականս եւ արարողականս. (Դիոն. ածայ.։)


Յարափոխ

cf. Յարափոփոխ.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՐԱՓՈԽ կամ ՅԱՐԱՓՈՓՈԽ. Յար փոխեալ. փոփոխական.


Յարափոփոխ

adj.

instant, continually changing.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՐԱՓՈԽ կամ ՅԱՐԱՓՈՓՈԽ. Յար փոխեալ. փոփոխական.


Յարգ, ի

s.

price, value;
valuation, estimation;
esteem, consideration, high value or opinion, credit, merit, repute, reputation, fame;
importance, weight;
— դրամոյ, standard, quality.

· Calfa

NBHL (3)

ՅԱՐԳ. որպէս լծ. ընդ յն. արգօ՛ն. ἁρκῶν . Հերիք, բաւական.

Ոչ ունէր պէտս անտի օգնականութեան, այլ ինքն անձամբ իւրով յա՛րգ էր, եւ ինքեամբ ի գլուխ հանէր զամենայն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)

τιμή, ὐπόστασις pretium, valor, subsistentia, substantia. պ. էրճ, էրզիշ. Արժէք, գին. պատուականութիւն. վարկ. լաւութիւն գովելի. իսկութիւն.


Յարգանք, նաց

s.

respect, veneration, deference, reverence, consideration, esteem, regard;
honour;
compliments.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ երջանիկ պոռնկացն ի քէն ընկալելոցն յաւէտահրաշ յարգանօք։ Չունիմ զանձն իմ քեզ ընծայել յարգանօք բանից իբրեւ զնոսա։ Բանականութեանն յարգանօք կրկին ճոխացար. (Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Ծ՟Թ. եւ ՟Խ՟Զ։)


Յարգաւոր, աց

adj.

esteemed, valued, precious.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զյարգ. արգոյ. յարգոյ. յարգի. գովելի. պատուական. պիտանի.


Յարգեմ, եցի

va.

to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.

· Calfa

NBHL (1)

Յարգեն զթշուառութիւն, եւ պարսաւեն զյաջողուածս։ Յարգեն զանարգս քան զպատուականս։ Ետես՝ եթէ ոչ ինչ յարգեցաւ ծածուկ հնարագիտութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ։)


Յարգի

cf. Յարգոյ.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. արժօղ. եւ յառաջ. առաջին) որպէս Յարգաւոր. յարգոյ. պատուական. մեծ համարեալ. նախամեծար. ...


Յարգոյ, ի, ից

adj.

respectable, honourable, estimable, dear, precious, commendable;
good;
reverend;
— դահեկան, current money;
օր —գոյ, feast-day.

· Calfa

NBHL (2)

Մինչ յարեւմուտս մեծ արքային՝ առ յունականս յարգոյ լինին. (Լմբ. ի շնորհ.։)

Զշաբաթս ձեր եւ զօրս յարգոյս մեծամեծ պատուականաց ձերոց ոչ առնում յանձն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։ ( ըստ Եսայ. զօրն մեծ։))


Յարգուն

cf. Յարգի.

· Calfa

NBHL (1)

προτιμότερος pretiosus, praestantior, -issimus;
probus. Ունակ յարգի եւ արժէից. յարգաւոր. յարգի. մեծագին. պատուական. նախապատիւ. ընտիր. փորձ. ... կամ ըստ յն. բայիւ, προτιμάω (նախապատուել). προκρίνω (նախադատել). antefero, praepono.


Յարդատեսակ

adj.

like straw.

· Calfa

NBHL (1)

Զյարդատեսակ եւ զմթին աղխս չարին խորհրդոյ յաղթական զօրութեամբն Աստուծոյ առ ոտն կոխեսցուք. (Նար. յովէդ.։)


Յարդարանք

s.

ornament;
finery.

· Calfa

NBHL (1)

Լուսոյն պայծառութիւն արդարոցն լինի զգեստ յարդարանաց. իսկ այրեցողականն՝ մեղաւորացն կարգի տանջանարան. (Շ. բարձր.։)


Յարդարեմ, եցի

va. mus.

to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.

· Calfa

NBHL (2)

Զառ ի ներքոյ արեգական յաւէտ իմաստութեամբ՝ յարդարեալ հնազանդեցոյց. (Պիտ.։)

Յարդարեսցես զմեզ օթեւանս պատուականս. (Նար.։)


Յարելութիւն, ութեան

s.

adherence, conjunction, connexion.

· Calfa

NBHL (2)

Բնաւորական է Աստուծոյ՝ փառաց եւ պատուոյ գերապայծառութիւն, եւ ոչ արտաքուստ յարելութեամբ. (Սարկ. հանգ.։)

Յղէ թագաւորն զոմն Ապուսէթ անուամբ ըստ տաճկական լեզուին յարելութեամբ եբրայական դպրութեանն. (Արծր. ՟Բ. 5։)


Յարեմ, եցի

va.

cf. Յարեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Այր մի օտարական եւ անաշխարհիկ եկիր յարեցար ի մեզ։ Թողցէ այր զհայր եւ զմայր իւր, եւ յարեսցի ի կին իւր։ Իւրովք զօրօք, եւ այլովք սիրելովք յարեցելովք յինքն։ Չա՛ր է ամբարհաւաճութիւն, եւ որ ի նոյն յարին ախտք հոգւոց։ Յարի այս եւ յամենայն ոք որ ի վիշտսն իցեն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 70։ Իգն.։ Նախ. սղ.։)


Յարեւանամ, ացայ

vn.

to follow, to keep close to.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկականն եւ ցասմնականն՝ զգայականին յարեւանայ, զո՛ր օրինակ խոհականն՝ բանականին. (Խոսրովիկ.։)


Յարկաբնակ

adj.

dwelling under a roof;
— ծածուկ, roofed, covered by a roof;
under cover or shelter;
buried in ruins.

· Calfa

NBHL (1)

Լեռնականաց եւ դաշտականաց, յարկաբնակաց, եւ բացօթեգաց. (Կաղանկտ.։)


Յարկակից, կցի, կցաց

adj.

dwelling under the same roof, in the same house, cohabiting.

· Calfa

NBHL (2)

Ոգիք մարդկան՝ իմացական բնութիւն ... յարկակից մարմնոյ. (Եղիշ. հոգ.։)

Անիրաւութիւն է յեղբայրակցութեան գտանել առանձնականս ջոկս, եւ յարկակիցս. յն. յարկակցութիւնս։


Յարմարաբանութիւն, ութեան

s.

connexion, coherence.

· Calfa

NBHL (1)

Արիստոտէլականք տեսաւորութիւնք դիւրք են, իսկ յարմարաբանութիւնն դժուարապատում։ Պղատոնականքն տեսաւորութիւնք՝ ամենեւին խորինք եւ դժուարք, իսկ յարմարաբանութիւնն դիւր եւ ճոխ։ Ասելովն՝ համառօտ ընձեռութիւն՝ յայտ արար, թէ ի ձեռն երկայն յարմարաբանութեան ոչ առնեմ անհաւաստութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)


Յարմարակից

adj.

symmetrical, proportioned;
analogous.

· Calfa

NBHL (1)

συναρμόθεις coaptatus. Համեմատ. պատկանեալ. պատշաճ. սեպհական. քաջայարմար. միաբան զօդեալ.


Յարմարանք

s.

cf. Յարմարութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Երաժշտականն ձայն պիտանացու է առ մեր լսելիսս, եւ ի սակս յարմարանաց է տուեալ. (Պղատ. տիմ.։)

(Ի բանիս) ոչ գոյ յարմարանք մարգարէականք, զի ի բազմաց լեզուաց է առեալ փոփոխումն. (Նար. երգ.։)


Յարմարաւոր

adj.

cf. Յարմար.

· Calfa

NBHL (1)

Յարմարական. պատկանաւոր. յանկաւոր.


Յարմարեմ, եցի

va. mus.

to adapt, to make proper or fit, to qualify, to proportion, to accommodate, to arrange, to adjust;
to tune, to accord, to put in tune.

· Calfa

NBHL (1)

Զառտնին իւրեանց յարմարեալ իրս։ Ոչ ինչ անպատշաճ ի սմա յարմարելով բան։ Խորհրդականն, որ խրատէր եւ յարմարէր ի պատերազմ. (Խոր.։)


Յարմարուած

cf. Յարմարումն.

· Calfa

NBHL (1)

Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)


Յարմարութիւն, ութեան

s.

cf. Յարմարումն.

· Calfa

NBHL (1)

Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)


Յարմարումն, ման

s. mus.

fitness, suitableness, adaptability, conformity, analogy, congruity, concordance;
proportion, symmetry;
attitude, adaptation, application;
aptitude, disposition, capacity, ability, sufficiency;
accord, harmony, concord.

· Calfa

NBHL (1)

Զյարմարութիւն եւ զմիաբանութիւն (ձայնից եւ տարերաց) զանգակքն երեւեցուցանեն։ Որք ըստ երաժշտականութեան յարմարութիւնք են։ Անհնար է ձայնակցութիւն ի յարմարութենէ եւ յանյարմարութենէ լինել երբէք. (Փիլ.։)


Յարութիւն, ութեան

s. fig.

resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.

· Calfa

NBHL (1)

Այնոցիկ՝ որ յերկնին են՝ ամենեցուն է յարութիւն եւ միասնութիւն եւ կապ ինքն երկին, որպէս յօրինեալ ի մարմնի անդամք ամենայն յարմարեալ են եւ բնաւորեալ։ Որ հաստատուն բնութեամբ ընդ միմեանս խառնեալ են, յարութեան պատճառք, շնչաւորաց նախ առաջին կերակուր է (օդն)։ Յեղյեղուկ բնութիւն ունելով, զյարութիւնն ոչ յինքեանց ունելով։ Այն որ ի տեւ յարութեանն մանաւանդ երթայ։ Երկնայնոյ հաւասարեաց բնութեան Հռեբեկայ, որոյ անուն թարգմանեալ է յարութիւն. վասն զի ոչ նուազութիւն եւ ոչ յերկարութիւնս եւս ընդունի։ Բանականի բաժին տուեալ է կոյսն յարութիւն եւ ի մշտնջենաւորութիւն հռեբեկա, եւ այլն. (Փիլ. ստէպ։)


Յաւակնիմ, եցայ

vn.

to assume, to arrogate, to take too much on oneself, to pretend to, to presume.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ բաւականացաւ չարեօք մարդկան, այլեւ առ Աստուած եւս, եւ առ Սուրբս նորա յաւակնեալ։ Աստուածորդի զնա ձայնէր, զի այնու փքացեալ՝ առ հուրն յաւակնեալ զինքն տայցէ. (Արծր. ՟Ա. 14։)

Եթէ ոք հակաճառական բանիւ յաւակնի կապտել զհայր ի յիւրմէ բանէն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Յաւեժ

cf. Յաւէժ.

· Calfa


Յաւելուածութիւն, ութեան

s.

increase, increment;
multiplication.

· Calfa

NBHL (1)

Աճեցուցեալ յաւելուածութեան կարգաւ։ Նիւթական աշխարհս յաւելուածութեամբ առ զկատարելութիւն իւր (ի բուսոց մինչեւ ի մարդն). (Արշ.։)


Յաւէժալոյս

adj.

perpetually bright;
inextinguishable.

· Calfa

NBHL (1)

Որոց լոյսն է յաւերժական. անաղօտ. անշէջ.


Յաւէժութիւն, ութեան

s.

perpetuity, eternity.

· Calfa

NBHL (1)

Գոյական յաւէժութիւն երկարաձիգ ամանակաւ. (Պիտ.։)


Յաւիտեան, ենից

s. adv.

eternity;
perpetuity;
age;
life;
world;
—, —ս, always, perpetually, eternally;
—ենից, ի —ենից, ab eterno, from all eternity, since the world is world;
ի —ենից ոք ոչ լուաւ, such a thing was never heard of since the world began;
—ս —ենից, for ever and ever, to all ages, ever world without end, everlastingly, eternally;
հանդերձեալ —, future life;
— աշխարհի, duration of the world.

· Calfa


Յափշտակեմ, եցի

va.

to ravish, to carry off by force, to carry away with violence, to snatch, to bear off;
to usurp;
to rob, to pillage, to ravage, to plunder;
— զմիտս, to charm, to enchant, to attract, to ravish or carry away the senses;
— զանձն, to escape, to be saved or liberated;
— զսիրտ, to enrapture, to captivate or enslave the heart;
յինքն —, to appropriate, to usurp, to occupy ore possess illegally.

· Calfa

NBHL (1)

(որ ըստ հին մեկնչաց քերականի ստուգաբանի, Յափ շատ արկանել. գուցէ լաւ եւս՝ յափ շուտով կամ շտապաւ ձգել. եւ անշուշտ նոյն ընդ ռմկ. գափըշմագ, գափմագ. լտ. գա՛փդօ ). ἀρπάζω , διαρπάζω, συναρπάζω rapio, diripio եւ այլն. Կապտել ի բաց. բռնի կորզել. շորթել. յանկարծ քարշել. բուռն հարկանել. աւազակել կամ յայտնի գողանալ. առնուլ եւ փախչել. տե՛ս եւ Հափափել, որ է յափըշտակել զկին, կամ առեւանգել. խլել, ուրիշի ձեռքէն հանել. պ. րիւպուտէն. լտ. րա՛փդօ. յն. արփա՛զօ. իսկ իտ. ռուպա՛րէ, գողանալ)


Յելուզակ, աց

s. adj.

highwayman, brigand, bandit, assassin;
thievish.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ ա. իբր Աւազակական.


Յեհ

int.

oh! ah!

· Calfa

NBHL (1)

Հեգնականն, ո՛ւհ, յե՛հ. (Թր. քեր. հյ.։)


Յեղադարձութիւն, ութեան

s.

mutation;
perversity.

· Calfa

NBHL (1)

Յեղափոխութիւն. փոփոխականութիւն. խոտորումն. ամօթալի ինչ.


Յեղակից, կցի, կցաց

adj.

as inconstant as another.

· Calfa

NBHL (1)

Կցորդ յեղման. փոփոխական որպէս զայլս.


Յեղանակ, աց

s.

cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրու ի վերայ մարդոյ բանս ներբողական ասացեալ եղեւ. եւ զեկուցանեն եւ յեղանակք ոգւոյ. (Փիլ. իմաստն.։)


Յեղանակաբար

cf. Յեղանակագոյն.

· Calfa

NBHL (1)

Յեղանակաբար զգնացս ղոշոտութեան եւ զանլուր խաբէութիւնս դիւական պատրանաց ի գինի առակէ. (Համամ առակ.։)


Յեղանակագոյն

adv.

figuratively, allegorically, symbolically, mystically, mysteriously.

· Calfa

NBHL (1)

Յեղանակաբար զգնացս ղոշոտութեան եւ զանլուր խաբէութիւնս դիւական պատրանաց ի գինի առակէ. (Համամ առակ.։)