to revive, to be reanimated, to come to life again;
to outlive, to survive.
· Calfa
Աւարտեալ զանօրինականացն զտնտեսութիւն՝ աստուածապէս վերակենցաղեաց. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
to invoke, to implore, to call on;
to recall, to call back;
to surname, to call.
· Calfa
Վերակոչեաց զամենեսեան ի մահուանէ յանմահութիւն։ Ի մսուր անբանից բազմի արքայն անմահից, զի զիս յերկինս վերակոչեսցէ։ Վերակոչեաց զհեթանոսս յորդեգրութիւն։ Որք ի հեթանոսաց վերակոչեցան ի քրիստոս ի ձեռն առաքելական քարոզութեան. (Շար.։ Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
Ի նստիլ քում յընթեռնուլ զաստուածային զգիրս՝ նախ զաստուած վերակոչեա՛ յօգականութիւն։ Ամենայն ուրեք օգնական անձին իւրոյ վերակոչէր զնա. (Վրք. հց. ձ։ Ճ. ՟Գ.։)
meditating, contemplating.
· Calfa
Ոչ մարմնական աչօք, այլ իմացօղ եւ վերահայեաց մտօք զնա նկատեալ տեսէ՛ք. (Լմբ. պտրգ.։)
contemplation, meditation, elevation of the mind, intellect or thoughts.
· Calfa
Զտեսողականսն զօրութիւնս՝ ցուցանել զառ ի յաստուածայինն լոյս երկատեսակն վերահայեցութիւն։ Զթաքունն եւ զխորհրդականն վերահայեցութիւն աշակերտին սիրեցելոյ։ Օտար յամենասրբազանէն վերահայեցութենէ եւ հորդորութենէ. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
ՎԵՐԱՀԱՅԵՑՈՒԹԻՒՆ ՎԵՐԱՀԱՅԵՑՈՂՈՒԹԻՒՆ. ἁνάνευσις suspectio ἑποψία visio, aspectus. Վերակնելն. ի վեր ակնարկումն. վերնական նկատումն. խորին տեսութիւն.
imminence, nearness.
· Calfa
Բաւական բառնալ զխրացս կօշկաց քոց, վերահասու լինել քո անճառ տնօրէնութեանդ. (Զքր. կթ.։)
to uplift, to stretch;
to carry up, to elevate, to raise.
· Calfa
Բաւական է բանի բնութիւն զառաքինեացն յարձակմունսն վերաձգել։ Չորիւք այսոքիւք առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Բրս. պհ. ՟Բ։ Յհ. իմ. երեւ.։)
repetition, explanation.
· Calfa
Ի ձեռն յոլովից եւ հաւաստից պատկերաց եւ վերաճառութեանց ընդարձակին։ Սրբագրեցելոցն յիշատակարանաց խորհրդական եւ գերազարդ վերաճառութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
defender;
— լինել հայրենեաց, to fight for one's country, in defence of one's native land.
· Calfa
ὐπέρμαχος propugnator. Որ մարտնչի ի վերայ այլոյ, ձեռնտու. օգնական.
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
· Calfa
Պահելով զպատուիրանն՝ յանապականութեան եւ յանմահութեան վիճակն մարմին վերամբառնայ։ Վասն որոյ եւ յայդպիսի պատիւ վերամբարձար։ Գետնաստորս սակաւ մի վերամբարձեալս ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին։ Զխաղաղացեալ ոգին եւ յոյժ վերամբարձեալ՝ շրտուցանէ, որպէս զաչս լոյս կայծակեալ. (Լծ. ածաբ.։ Ճ. ՟Բ.։ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Որք բաւականք են տեսանել զվերամբարձեալսն, լուսովն, զամենայն ասեն զաշխարհս ուռճալրացեալ. (Նիւս. կազմ.։)
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԵԱԼՔՆ. Անսովոր ոճով, որպէս յն. մէդէ՛օռա. μετέωρα meteora, res supra nos apparentes. Եթերականքն. օդային իրք ի վերոյ քան զերկիր. երկնայինք. բարձունք.
raised on high, lifted up, ascending;
ascensive;
bearing, carrying in the arms, raising from the earth.
· Calfa
Աբրամ թարգման հայր վերամբարձ. ցուցանէ զաստեղագիականն։ Հայր վերամբարձ առ վերաբարձ բանի եւ ուսմնական։ Առ վերամբարձսն ամբառնայ ելեալ թեթեւացեալ։ Վերհամբարձիցն ցանկացեալ տեսլեան՝ արփիաճեմ լինելով. (Փիլ.։)
Ի խորանս պետականս վերամբարձ ճոխանային. (Յհ. կթ.։)
cf. Վերամբարձայածու.
· Calfa
Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ, վերամբարձայածք (կամ վերմբերձայածք) շրջին։ Երեւեցուցանէ զաստեղադիտականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 130. եւ Փիլ. տեսական.։)
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾ ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾՈՒ. μετεωρολόγος, μετεωρολογικός de rebus sublimibus agens, ad rerum sublimium scientiam pertinens. Որ յածի ի բարձունս, եւ ի բարձր գիտութիւնս. ուսումնական. աստեղաբաշխ. եւ աստեղաբաշխական.
star-gazing.
· Calfa
Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ, վերամբարձայածք (կամ վերմբերձայածք) շրջին։ Երեւեցուցանէ զաստեղադիտականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 130. եւ Փիլ. տեսական.։)
ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾ ՎԵՐԱՄԲԱՐՁԱՅԱԾՈՒ. μετεωρολόγος, μετεωρολογικός de rebus sublimibus agens, ad rerum sublimium scientiam pertinens. Որ յածի ի բարձունս, եւ ի բարձր գիտութիւնս. ուսումնական. աստեղաբաշխ. եւ աստեղաբաշխական.
elevation, height, excellence, sublimity.
· Calfa
Յաղթողական վերամբարձութեամբ դրօշիւք հռչակեալք։ (Աստուած) վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Անցամաքելի վերամբարձութիւն շառաւիղս ձգեալ իմանալեացն բարեաց։ Օծանելն իւղով զգլխոյն վերամբարձութիւն. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Հ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
· Calfa
նխ. Ի ՎԵՐԱՅ. նխ. ի ձայնէս Վեր, որպէս իվերին կողման կամ կողմն, ներգոյական եւ տրական նշանակութեամբ. որ եւ ի յ. ἑπί, ἑφ’ super, supra. Տե՛ս եւ ի տառն Վ. վրայ, վըրան, դեպ ի վրայ.
to rise, to soar, to ascend, to mount;
to vanish, to disappear;
to go away, to leave, to escape;
վերացեալ հպարտացեալ կալ, to swell with pride, to be puffed up, to become presumptuous.
· Calfa
Ի վերանալ հայոց թուականութեանս յամս նձ. (Ուռհ.։)
to sit on, to take a seat on, to be seated or placed on;
to mount, to ride.
· Calfa
Ի մսուր ընկողմնեցոյց զվերանստեալն յաթոռս քերովբէականս. (Ճ. ՟Գ.։)
anametrisis.
· Calfa
Օդաչափութիւն. չափ կլիմայից. աստիճան՝ աշխարհագրական եւ աստղաբաշխական.
Վերաչափութիւն առնելով ժամագիտականաւն. (Խոր.։)
to send on high.
· Calfa
Ո՛չ բան ի ձեռն ձայնական գործեաց վերառաքեալ. (Աթ. ՟Թ։)
to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.
· Calfa
Խոնարհեալ ի մերս՝ վերառեր զմարմին։ Առօղ բանն օծանէ զվերառեալ մարդկութիւն իւր։ Զոր վերառեաց մասն ի մեր հողանիւթ բնութենէս իբրեւ զշիւղ ձիթենւոյ։ Անդին յիջանել բանին յարգանդ սուրբ կուսին՝ վերառեաց ի կուսական համբարանէն մասն. (Շար.։ Զքր. կթ. ծն. եւ Զքր. կթ. մկրտ.։ Ժող. շիրակ.։)
Զդրամն արքայական գտի, վերառեալ յաղտից տղմոյ. (Տաղ.։)
director;
bishop.
· Calfa
Փոխանակ նորա զայլ ոք ձեռնադրեսցեն վերատեսուչ հոգւոց նոցա։ Վերատեսուչ հիւսիսական ազինդ. (Վրք. ածաբ.։ Փոտ. առ զքր. կթ.։)
Թագաւոր զաթոռն ոսկիակուռ եւ զվերատեսուչ թողեալ, եւ իջեալ ընդ երկիր թաւալէր. իմա՛ վերադիտական, արքունական։
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
· Calfa
ՎԵՐԱՐԿՈՒ. Ծածկարան անկողնոյ. վերմակ մահճաց. եւ Ակումբ բազմականի. կապերտ. օթոց. գորգ. եւ որ ինչ նման է նոցա. փռոց.
Ընդ ջնջանի եւ ընդ մաշեալ վերարկուի մահճաց (զոր տամք աղքատաց)՝ տայ մեզ զբազմականն աբրահամու. (Եփր. պհ.։)
Բազմեալք ի վերայ բարձր բազմականի եւ ամբարձելոյ եւ յաւելորդաց եւ յանհպելեաց վերարկուացն. (Ածաբ. աղք.։)
cf. Վերաբերեմ.
· Calfa
Սա վերբերէ հըրոյ նման, որպէս բնութիւն է վերնական։ Ձեռըն նոցին կարկառեցէք, եւ ի խորո՛ցըն վերաբերէք (կամ, եւ ի խորոցն ի վեր հանէք). (Շ. յս. որդի. եւ Շ. ոտ. Շ. հրեշտ.։)
cf. Մակեռակ.
· Calfa
Զերկրաչափականն ի բազմապատիկսն եւ ի կիսաբոլորսն, եւ ի վերեռակաց եւ ի նմանից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
appearance;
superficies, surface.
· Calfa
Անորակն կերպացեալ լինի ծառայական կերպիւ, եւ ամենայն լրութեամբ վերերեւութեամբ կերպարանեալ եւ որակացեալ. (Զքր. կթ. ծն.։)
to receive, to accept.
· Calfa
Զբնակութեան վեհին զփականս վերընկալայք. (Նար. առաք.։)
receiving, containing, sustaining, carrying.
· Calfa
Եղեր վերընկալ աստուածային բանին։ Խաչն յիրաւի սեղան, սեղան, զի եղեւ վերընկալ տէրունական մարմնոյ ճշմարիտ պատարագին։ Սա է փայտ կենաց, եւ սեղան վերընկալ տէրունւոյ մարմնոյն ճշմարիտ պատարագին. (Շար.։ Ագաթ.։ Մաշտ.։)
analysis.
· Calfa
Յատուկ վերլուծութիւնք ի հաւաքմանցն առնուլն։ Երկրաչափականացն տեսութեանց եւ՛ շարադրութիւնս ունելով եւ վերլուծութիւնս. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
ἁνάλυσις resolutio. Լուծումն բոլորի բաղադրեցելոյ ի պարզ մասունս իւր. լուծականութիւն. քայքայումն. եւ Որոշումն մանրամասն. մեկնութիւն. բացատրութիւն.
reading, recitation.
· Calfa
Գրաւորական վերծանութեամբ։ Տէրունական հրամանացն վերծանութեան. (Խոր. ՟Գ. 61։ Խոսր. պտրգ.։)
Ապումուսէ ոմն, որում վերծանութեան յայտնութիւն՝ երիցու որդի ճանաչէր. իմա՛, անուն ծանուցեալ՝ իբր մականուն, կամ թարգմանութիւն անուան։
providential;
— տեսչութիւն, Divine Providence.
· Calfa
Եղեալն վերին խնամօք կամ տեսչութեամբն աստուծոյ. նախախնամական.
combat, war with Heaven.
· Calfa
Զքրէական վերնամարտութիւն, ի բարձրեալն յանդգնութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Երկնաձիր.
· Calfa
Օգնականութիւնս վերնապարգեւս. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Վայելչականաց՝ վայելման փառաց՝ վերնապար կառանց. (Գանձ.։)
highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.
· Calfa
Մինչեւ ցձեղուն՝ վերնատուն բացարձակ թողեալ. (Փիլ. տեսական.։)
to mount, to go up step by step, gradually.
· Calfa
Ի ստորուստ վերոտնելով՝ երթալ հասանել մինչեւ ի թագաւորական գահոյսն. (Յհ. իմ. ատ.։)
high, superior;
ի —, from above, from on high, from heaven;
from the beginning;
— ի վայր, from top to bottom;
անդուստ ի —, from ancient times, from the beginning;
ի — եւ ի սկզբանէ այնպիսիք էին, they were so from the beginning;
յառաջագոյն ի — գիտէի զայս, I knew that long since.
· Calfa
ὀ, ἠ, το ἅνωθεν supernus. Վերին. վերնական. որ ինչ ի վերուստ կամ յերկնից գայ.
Ի վերուստ կողմանէ։ Ի վերուստ կուսէ կալով։ Վասն ի վերուստ խաղաղութեան։ Ներհական ներքըստումն՝ վերինն, իսկ վերստումն՝ ներքին. (Թուոց. ՟Դ. 6։ Դիոն. եկեղ.։ Ժմ.։ Արիստ. շարժ.։)
end, finish, conclusion, close;
end, extremity, bound, limit;
tail;
back;
the rear of the army;
cadence, fall;
—ք, cf. Վերջաւոր;
ի —, ի —է, ի —ոյ, after, behind, at last, after all, in conclusion, finally, lastly;
ի — կոյս, backwards, back, behind;
ի — նահանջել, to draw back, to repress, to hold in, to check, to restrain;
ի — հասանել, to have already one foot in the grave;
ի — կոյս գնալ, to go backwards;
ի —ի թեւոյն անկեալ, assailed the army in the rear;
հասէք ի —ս նոցա, destroy the enemy's rear;
ի — or ի —է եկեալք, survivors, posterity;
ժամանակաւ ի —է, latest or nearest;
ի —ոյս երթեալ զօրէն չար գազանի, given to perversity as a beast;
— բանիս այս, the pith of my discourse is this;
եկն ի —ն, he was at his life's end.
· Calfa
Վեցկին գործնական մարմինն բնաւորեցաւ շարժիլ. յառաջ եւ ի վերջ, ի վեր եւ ի վայր, յաջ եւ յահեակ. (Փիլ. այլաբ.։)
ՎԵՐՋԻ ԹԵՒ . Ի Հոլովականէ բառիս ՎԵՐՋ, իբր Վերջապահ թէ զօրաց.
the remaining back, receding, desistance.
· Calfa
Ընդ վերջակցութիւն ազգականացն գժդմեալ. (Խոր. ՟Ա. 69։)
to remain back, to be behind;
to abandon, to leave off, to desist, to renounce;
to fail, to want, to be short of;
to die.
· Calfa
Մարմնականն յառաջանայցէ ի նմա, եւ միւսն վերջանայցէ։ Մի՛ յառաջ անցցէ ախտիցն, այլ վերջասցի ի սոցանէ։ Վերջասցի եւ անկցի յետս կոյս. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Ե։ Փիլ. այլաբ.։)
to be resolved, to be reducible to its elements.
· Calfa
Կարծել զմասունսն ամենայնի (այսինքն աշխարհի՝ առ ջրհեղեղաւ) ի մի բնութիւնս ջրոյ վերտառացեալս փութալ։ Մարմինն քակտեալ լուծեալ լինի՝ առ այնոսիկ, յորոց խառնեալ զանկեալն է, դարձեալ վերտառացեալ։ Որ ի միակութեան բնութիւն վերտառացեալ է, յաստուած ասի հպեալ՝ ազգակցական իմն ընտանութիւն. (Փիլ.։)
to reintegrate, to reduce to elements.
· Calfa
Տեսանեմք զքեզ ի հոմերական տաղսն վերտառեալ չափաբերական, եւ ոտանաւորս հագներգական կարկատեալ։ Մակտառեցեալ ի հնգիցն անկեանց. որ եւ վեցից վերտառեցեալ անկեանցն ի տեառնէ կոչեցեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Լ։)
Որո՞վ գովասանական ձայնիւ կարասցուք վերտառել զերանաւէտ խաչիս զօրութիւն. (Կիւրղ. խչ.։)
reform, regeneration;
epigram;
inscription;
title.
· Calfa
Վերտառութիւն կոչէ զյարութիւն մեռելոց, զոր օրինակ տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբանն, այսպէս եւ ի յարութեան յական թօթափել տարերք մարմնոյն ժողովին հրամանաւն աստուծոյ՝ առնուլ զբանական ոգին. (Շ. բարձր.։)
to praise highly, to extol, to exalt, to cry up to the skies.
· Calfa
Որ վերօրհնիս յաթոռս քերովբէից։ Վերօրհնեալ յամենայն առաքելական քարոզութեանց. (եւ այլն. Շար.։)
cf. Վեցեակ.
· Calfa
Վեցեակն վեցակաւ։ Սեռականագոյն վեցակ իմն։ Միաբան է վեցակին առաջնոյ. քանզի առաջին վեցակն յիւրոցն զուգի մասանց. (Փիլ.։)
six-angled;
in six manners.
· Calfa
Հաւասար՝ վեցակուսի են զատական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
of six ages or epochs.
· Calfa
Պարունակօղ զդարս վեց՝ պէսպէս առմամբ դարուց ի սկզբանէ աշխարհի մինչեւ յառաջին կամ յերկրորդ գալուստն քրիստոսի. որպէս եւ ըստ համեմատութեան վեցօրեայ արարչութեան, եւ հանգստեանն աստուծոյ յաւուր եօթներորդի. ըստ որոյ եւ հրէայք ըստ եղիական դպրոցի, եւ ոչ սակաւք ի հարց վեց հազար ամս ընծայեն տեւողութեան աշխարհի.
six;
sixth.
· Calfa
Սպառեալ լինի վեցերեակն եւ մահականցուքն։ Ի վեցերեկին ապականութիւն, եւ ի միակին փրկութիւն եղեւ։ Վեցերեակն համարեալ լնի թիւ ընդ միակին։ Ընդ վեցերեկին ընդ ընտանւոյն, եւ այլն. (Փիլ.։)
cf. Վեցեքին.
· Calfa
Որ ոչ զսորա վեցեսեան ունի (հմտութիւնս), մասնական. ծովագնաց է։ Եթէ ոչ զվեցեսեանն ունիցի, ոչ ասի կատարեալ քերթող. (Քեր. քերթ.։)
the whole six;
all the six.
· Calfa
Որ ոչ զսորա վեցեսեան ունի (հմտութիւնս), մասնական. ծովագնաց է։ Եթէ ոչ զվեցեսեանն ունիցի, ոչ ասի կատարեալ քերթող. (Քեր. քերթ.։)
six-winged.
· Calfa
Վեցթեւեան երագաշարժ գործեօք իմն զօրհնաբանականսն ըստ պիտոյս բաժանեսջիք. (Յհ. կթ.։)