Definitions containing the research ական : 10000 results

Վեցկին

adj.

six times as much, sextuple, sixfold.

· Calfa

NBHL (1)

Վեցկին գործիական մարմինն բնաւորեցաւ շարժիլ. յառաջ եւ ի վերջ, ի վեր եւ ի վայր, յաջ եւ յահեակ. (Փիլ. այլաբ.։)


Վեցմատեան

adj.

cf. Վեցմատնի.

· Calfa

NBHL (1)

Սպիտակն, եւ երաժշտականն, եւ վեցմատեանն, եւ այլք ամենայն սուրբք հաղորդին ի մի անձն, եւ ոչ ի բնութիւն. (Մխ. ապար.։)


Վեցմատնի

adj.

six-fingered.

· Calfa

NBHL (1)

Սպիտակն, եւ երաժշտականն, եւ վեցմատեանն, եւ այլք ամենայն սուրբք հաղորդին ի մի անձն, եւ ոչ ի բնութիւն. (Մխ. ապար.։)


Վզենակ, աց

s.

expense;
detriment.

· Calfa

NBHL (1)

Ծանականքն եւ թշնամանքն եւ վզենակքն։ Այսպիսի վզենակօք առնեն զսպասաւորութիւն չարին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33. 41։)


Վէմ, վիմաց

s.

stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.

· Calfa

NBHL (2)

Հարցե՛ս զվէմն, եւ ելցէ ի նմանէ ջուր։ Բարբարռեսջիք ի վերայ վիմին. եւ հանջի՛ք նոցա ջուր ի վիմէ անտի։ Ոմն վէմս, ոմն վիրգս։ Գործէր ի վերայ վիմաց։ Իբրեւ զվէմ շափիղայական։ Ի միջոյ վիմաց տացեն զձայնս իւրեանց, եւ այլն։

Եւ զիւրական անուն վիմին՝ շնորհեաց նմա զանշարժելի. (Շ. խոստով.։)


Վթարեմ, եցի

va.

to damage, to injure, to wrong;
to waste, to spoil, to destroy.

· Calfa

NBHL (1)

Վատթարել. ապականել. եղծանել. վտանգել. խախտել. կործանել. վնասել. (որպէս յն. ֆթի՛րօ, տիաֆթի՛րօ, եւ այլն).


Վիգ

s.

vigour, force, aid, succour.

· Calfa

NBHL (2)

(յորմէ Զօրավիգ կամ Զօրավիգն). Կա՛մ է Զօրութիւն, ոյժ, օգնականութիւն. (որպէս լտ. վի՛ս, վի՛կօռ ). եւ կամ Զէն ինչ զօրաւոր եւ գործի պատերազմական, որպէս նիզակ, լախտ, եւ այլն.

Նահատակաց վիգ եւ վահան, վըտանգելոց օժընդական. (Շ. ոտ. բարձր.։ եւ Լմբ. ի շ.։)


Վիժանուտ

adj.

fluid, running, flowing.

· Calfa

NBHL (2)

Ձկամբքն, այսինքն ասեմ, որք զխոնաւ եւ զվիժանուտ կեանս ախորժելով ընդունին կամօք, այլ ոչ զժուժկալականն եւ զառողջամիտն եւ զտեւող. (Փիլ. լին. ՟Բ. 56։)

Հոսանուտ. լուծական. իբր ῤοώδης fluidus, fluxus.


Վիժեմ, եցի

va. vn.

to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ առաւելի յղութեամբ, քան եթէ ողորմելի վիժելով։ Եկին ի խառնակումն, եւ առանց օրինացն վիժեցին զիս ծնունդ։ Որջացեալ ի կայումն իշխանականիս՝ վիժէ եւ պատառէ զամենայն։ Ողորմութեամբ քո զամենայն չար սերմն պիղծ դիւացն վիժեա՛ (այսինքն տու՛ր վիժել). (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Լմբ. իմ.։ Սկեւռ. աղ.։ Մարաթ.։)

ներգործական բայ չէզոքական բայ (լծ. վազել). ῤέω fluo, mano ἁμβλόω abortior διακρίνω secerno βάλλω mitto, injicio φέρω, φέρομαι fero, feror, ruo περιρέω difluo. Հոսել ի վայր՝ վազիւք, կամ վտակօք ցնդել. գահավիժել. վայրաբերիլ. ձգել. որպէս յարգանդէ զսաղմն, ի բարձանց զվէմ, յանձնէ զքրտունս, եւ զկղկղանս. յաչաց զարտասուս. կր. իբր ձ. հոսիլ. գահավէժ լինել. վտականալ. բղխել.


Վիճակաւոր, աց

s.

clergyman, ecclesiastic;
incumbent;
— եպիսկոպոս, diocesan, bishop.

· Calfa

NBHL (1)

որպէս յն. գլիրիգօ՛ս. κληρικός clericus. Կղերիկոս. գղերք, որ են յուխտէ եկեղեցւոյ. եկեղեցական. ժառանգաւոր.


Վիճակաւորութիւն, ութեան

s.

share, inheritance, portion;
chance;
benefice, ecclesiastical dignity or state.

· Calfa

NBHL (2)

Աստանօր կենացս փոխարէն առցէ զվիճակաւորութիւն իւրաքանչիւր ոք (ի հանդերձեալն)։ Ժամ է մեզ արտադրել զքահանայական կարգս եւ վիճակաւորութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)

Վիճակաւորութիւնս զայսոսիկ կոչէ ըստ իւրաքանչիւր կարգի քահանայականի որոշաբար ունել զքահանայականին սպասաւորութիւն, որպէս վիճակել զնա. զորովք զանց առնել ոչ կարէ. (Մաքս. ի դիոն.։)


Վիճակեմ, եցի

va.

cf. Վիճակեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (4)

Ամենայն բանաւոր ազգաց՝ որք վիճակեալք են ի բնակութիւն ի ներքոյ արեգական։ Վիճակեալ էր ի դասս դահճացն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)

Զերանականն վիճակեսցեն հանգիստն, եւ միշտ ընդ աստուծոյ եղիցին։ Որք զքահանայապետութիւնն են վիճակեալք. (Դիոն.։)

Զառ աստուած նմանութիւնն վիճակեցաք ի նախկին կազմութեան։ Վեհագոյն քան զապականութիւն վիճակեաց զբնութիւն. (Պրպմ. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Գ։)

κληρόω, κληροδοτέω sorte distribuo, sorte lego, in sortem voco. կր. κληρόομαι, προσκληρόομαι sortior, sortes duco, sors contingit alicui. Վիճակեցուցանել. վիճակաւ տալ. վիճակ կամ ընդ վիճակաւ արկանել. բաշխել. բաժանել. ժառանգեցուցանել. սեպհականել. կոչել ի վիճակ ինչ. արժանի առնել. կր. իբր վիճակաւ անկանիլ ումեք, եւ հասանել վիճակի. գտանիլ յիմիք վիճակի, որպէս եւ ի կղերիկոսութեան.


Վիճակընկալ

adj. s. diocesan.

· Calfa

NBHL (1)

Նա միայն ունի ընդհանրական իշխանութիւն ի վերայ ամենայն վիճակընկալ իշխանաց։ Ո՛չ ամենայն՝ որ քահանայ է, նա եպիսկոպոս է եւ վերատեսուչ ժողովրդեան, եւ վիճակընկալ, եւ ձեռնադրութեան ներգործօղ. (Մխ. ապար.։)


Վիմագիր

cf. Վիմագրական.

· Calfa


Վիմանամ, ացայ

vn.

to become stone, to change into stone, to be petrified;
to grow hard.

· Calfa

NBHL (1)

Գետս այս պաղէր ձեամբ, մինչ յատականալ նմա եւ վիմանալ. (Պտմ. աղեքս.։)


Վիմեղէն, ղինի, նաց

adj.

stony, stone.

· Calfa

NBHL (1)

Քարեղէն. կճեայ. վիմական. վիմարդեան.


Վիշապագլուխ

adj.

dragonheaded;
s. bot. dragon's-head, dracocephalum.

· Calfa

NBHL (1)

Նշանակս եւ դրօշս դաղմատականս, եւ վիշապագլուխ փողս. (Թղթ. դաշ.։)


Փարեմ, եցի

va. vn.

to embrace, to take in, to encompass, to contain;
cf. Փարիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Շուրջ զաստուծով.. . անդադար փարեալ զյաւիտենականն նորա գիտութիւն. (Դիոն. երկն.։)

Ամենեւիմբ ոչ ունելով փարել ազնուական մտածութիւնս. (Խոր. ՟Գ. 8.) այսինքն յանձին բերել, կամ զանձամբ պատել։


Փարիմ, եցայ

vn.

to embrace, to clasp in one's arms, to throw one's arms round, to hug, to fold or lock in one's arms;
to surround, to encircle;
— զմիմեամբք, to embrace mutually;
— զիւիք, to apply oneself, to give oneself up to;
— զփառօք, to be ambitious;
cf. Ծունգ.

· Calfa

NBHL (2)

Զորով փարեալ (կամ փարեաց) լոյսն համատարած՝ եւ խառնեցաւ ընդ ճառագայթս խաչին։ Որով փարեալ (կամ փարեաց) համարտարած լոյսն զկուսական անձամբ։ Լօյս փառաց փարէր զնոքօք։ Լուսազարդ փայլմամբ փարէր զնոքօք. (Ագաթ.։ Շար.։)

Մարիամ պատեալ փարի զգերեզմանաւն։ Շուրջ զգերեզմանաւն փարէր։ Փարէր ի մէջ պարտիզին։ Փարին զարքայական սեղանովն. (Եղիշ. յար.։ ՃՃ.։ Տաղ.։ Յհ. իմ. ատ.։)


Փափագ

cf. Փափաքանք.

· Calfa

NBHL (1)

Լցուցանել զփափագդ քո։ Կամեցայք ի սահմանական ջրոց զփափագ սիրոյ յագեցուցանել. (Խոր. ՟Գ. 53. 57։)


Փափագեմ, եցի

vn.

to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.

· Calfa

NBHL (1)

Փափագէ ամենայն բանական բնութիւնս Աստուծոյ, եւ առաջին պատճառին. (Առ որս. ՟Է։)


Փափագումն, ման

s.

cf. Փափաք;
կատարել, լցուցանել զ—, to content, to satisfy;
որով ի — ածէ զնոսա, with which he excited desire in their hearts.

· Calfa

NBHL (1)

Բարեպաշտութեանն, կամ ազգականաց փափագումն. (Փիլ.։)


Փափկախօս

adj.

gentle-voiced, sweet-tongued.

· Calfa

NBHL (1)

Փափկախօսս հելլեն, սաստիկ հռոմայեցին՝ սպառնական հոնին. (Երզն. քեր.։)


Փափկակեաց, կեցաց

adj.

tender, delicate, living delicately, leading a dainty life, foppish, effeminate, voluptuous;
— լինել, cf. Փափկանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Գինի ոչ տանին ի ներքս, այլ ջուր ականակիտ. բայց ջերմ՝ ծերունեացն փափկակեցացն. (Փիլ. ոտ. տեսական.։)


Փափկասնոյց

adj.

bringing up delicately.

· Calfa

NBHL (1)

առ ի գրգանօք եւ փափկասնոյց բարեկրութեամբք լցուցանել զվիճակեալսն։ Հալածական ի փափկասնոյցն եւ յանկարօտ բերեօք զուարճացեալ յամենալից տեղւոջէս. (Պիտ.։)


Փափկավար

adj.

wanting delicate care.

· Calfa

NBHL (1)

Գոն ի նոսա ծերք փափկավարք։ Համեմով ամոքեալ լինէր վասն փափկավարացն. (Եղիշ. միանձն.։ Փիլ. տեսական.։)


Փեռեկեմ, եցի

va.

to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.

· Calfa

NBHL (1)

Մակպետական հեղումն ի ստորակայեալսն առ ի ծայրագոյն արփւոյն փեռեկի.. . Փանաքիմաց մտածութեամբ փեռեկեցի զզգայարանս հանճարոյ։ Փեռեկեաց ընդարձակեաց զհուրն ի վեր եւ ի խոնարհ. (Մագ.։)


Փեսայանուէրք

s.

espousals, nuptials.

· Calfa

NBHL (1)

γάμος nuptiae. Հանդէս նուիրական փեսայութեան. հրաւէր ի փեսայէ. յն. հարսանիք.


Փեսայօրէն

adv.

like a bridegroom.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ ոչ փեսայօրէն զգեցեալ։ Փեսայօրէն ջերմամբ սիրոյ՝ յոյժ ըղձական։ Ել յարեւելից ի հօրէ փեսայօրէն ձեւով. (Ածաբ. մկրտ.։ Շ. իմ. եղակ.։ Երզն. մտթ.։)


Փեսաւէր, ւիրաց

s.

bride's man, paranymph.

· Calfa

NBHL (1)

Էր ժամանակ ինչ հեռանալոյ փեսային, եւ փեսաւերին, եւ հարսնդ համբերեցեր։ Զփեսաւէրացն խանդաղատական արձակէր ձայն. (Խոր. ՟Գ. 68։ եւ Խոր. հռիփս.։)


Փերեւեդեմ, եցի

vn.

cf. Փերեւերտեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)

Քահանայական զգեստուք փերեւեթեալք.. . նազելի քան զնոսա երեւին. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Փերեւերտեմ, եցի

vn.

to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.

· Calfa

NBHL (2)

Բարձեալ քաջութիւն, տոհմականութիւն, արդարութիւն, եւ ի մէջ անցեալ փերեւերտին դէմքն այդր ամենայնի. (Փարպ.։)

Քահանայական զգեստուք փերեւեթեալք.. . նազելի քան զնոսա երեւին. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)


Փեցի, ցւոյ, ցեաց

adj.

one-handed, one-armed.

· Calfa

NBHL (1)

Յաչացն վնասեալ՝ կոյր կոչի, եւ յականջացն՝ խուլ, յոտիցն՝ կաղ, եւ ի ձեռացն՝ փեցի. (Խոսր.։)


Փթթեմ, եցի

va.

to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.

· Calfa

NBHL (1)

Զառաքելականն ի քեզ փթթել բուրաստան. (Խոր. հռիփս.։)


Փիլաք, ի

s. ast. phylax.

· Calfa

NBHL (1)

Զխաւարումն արեգական, եւ զշիջումն փիլաքին.. . զկարգաւորութիւն Հայկին. (Վրք. դիոնես. ի Ճ. ՟Ա.։)


Փիլիպան

cf. Փիլիկկոն.

· Calfa

NBHL (1)

ՓԻԼԻՊԱՆ կամ ՓԼԻՊԱՆ. Մեքենայ պատերազմական՝ հանգոյն փիլիկոնի.


Փիլիսոփայեմ, եցի

vn.

cf. Իմաստասիրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԵԼ կամ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԻԼ. φιλοσοφέω . (լտ. պէսպէս պարզի. ) Իմաստասիրել. աշխարհական գիտութեան զհետ լինել. եւ Ճարտարախօսել. եւ Հոգեւոր իմաստութեամբ եւ զգաստութեամբ քաղաքավարիլ.


Փիլիսոփայութիւն, ութեան

s.

philosophy.

· Calfa

NBHL (1)

φιλοσοφία phiosophia, sapientaie studium, eloquentia, vita ascetica. Իմաստասիրութիւն. հմտութիւն գիտութեանց բնականաց, մանաւանդ բարոյական վարդապետութեան. եւ Առաքինի քաղաքավարութիւն.


Փիւսիկեան

cf. Փիւսկեան.

· Calfa

NBHL (1)

ՓԻՒՍԻԿԵԱՆ կամ ՓԻՒՍԿԵԱՆ. Որպէս յն. ֆիսիգօս. φυσικός physicus. այսինքն Բնական. բնախօս կամ բնազնին.


Փիւսկեան

adj. s.

physical;
physician;
natural philosopher.

· Calfa

NBHL (1)

ՓԻՒՍԻԿԵԱՆ կամ ՓԻՒՍԿԵԱՆ. Որպէս յն. ֆիսիգօս. φυσικός physicus. այսինքն Բնական. բնախօս կամ բնազնին.


Փլուցանեմ, ուցի

va.

to beat down, to cause to fall, to destroy, to demolish, to ruin;
to rout, to defeat, to disperse.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր ոչ հողմք սատանայականք եւ ոչ անձրեւք յորդախաղաց ուղխից բռնութեան կարացին փլուցանել։ Սկսան փլուցանել (կամ փլուզանել) զպարիսպ ամրոցին։ Ի հիմանց փլուսցեն։ Փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Լաստ. ՟Թ։ Մխ. երեմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)


Փխրեմ, եցի

va.

to pound, to crush, to crumble, to bruise, to grind;
to roast, to toast, to torrefy.

· Calfa

NBHL (1)

Որ եւ ջերմագոյն տապացուցանէին ճառագայթք արեգականն, եւ զքարինս եւս փխրել կարէին։ Մոմ է ի պնակիտսն, որ (չորացեալ ) դիւրաւ փխրի։ Քան զնոյն կաւ՝ անարգ եւ փխրելի եւ անցաւոր կեանք նորա։ Հանդերձքն ցեցակեր, փխրեալ, եղծեալ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։ Փիլ. ել. ՟Բ. 41։ Լմբ. իմ.։ Ագաթ.։ Յայս միտս հայի արդեօք ըստ հյ. եւ ըստ օրինակաց ինչ յն. եւ բանն Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10. որ եդաւ ի ՟Ա նշ։)


Փղոսկր, կեր, կրոյ

s.

elephant's tusk, ivory.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում ինչ անսրբոց (կենդանեաց ) առաւել պատուական է մարդկան՝ քան զսրբոց, որպէս փղոսկր (կամ փղուէր ), եւ ապրշում եւ ընձենի. (Կանոն.։)


Փղոսկրեայ, էի, իւ, եաւ, իւք, էից, եայց, եաց, եօք

adj. s.

ivory, made of ivory;
cf. Փղոսկր.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ քունես ի գահոյս փղոսկրեայս, այլ ունիս զերկիրն՝ բազում փղոսկրեացն (կամ փղոսկրեայցն. յն. փղոսկրաց ) պատուականագոյն. (Բրս. հայեաց.։)


Փոխ, ոց, ից

s.

loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.

· Calfa

NBHL (2)

Հանգանակօք եւ փոխովք մի աղքատանար։ Բաղումք իբրեւ զգիւտս համարեցան զփոխ, եւ աշխատ արարին զօգնականսն իւրեանց (այսինքն զփոխատուս ). (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 33։ ՟Ի՟Թ. 4։)

Կց. Եղիցին ականջք։ Փոխ. Ի խորոց կարդացի առ քեզ։ Զփոխն ի լման ասա՛, եւ այլն. (Տօնաց.։ Եւ Ճշ.։)


Փոխաբերեմ, եցի, րի

va.

to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.

· Calfa

NBHL (6)

Եւ այսպէս փոխաբերելով բազում անգամ յերկաքանչիւրս՝ անհալական առ ի յերկոցունցն գործէ. (Պղատ. տիմ.։)

Փոխաբերել յասորի լեզուոյն ի հագարական լեզուն։ Փոխաբերել ի հայկական լեզու. (Յռջբ. նանայի.։)

Յութսներորդէ անտի գրոյ (ձ ) ի չորեքհորիւրն (ի ՟Ն ) փոխաբերեալ, ստուգաբանօրէն քննութեամբ ընդ ձիթոյնանուան նիւթ ճշմարտագրի։ Յայլ ոմն անուն խուժական հեթանոսօրէն փոխաբերին (այսինքն փոխաբերեցին ) ուրուապէս՝ դեւկալիոն ընդ նոյն ասել. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)

Ի ներհականն փոխաբերեցան յեղանակ. (Նիւս. թէոդոր.։)

Այս բառք են քերթողականք. զի յաճախապէս փոխաբերին սակս զարդու ճարտասանիցն. (Հին բռ.։)

Դրունք գարնանոյն բացան, եւ աւուրք ջերոտք զտեղի փոխաբերեցին։ Շինութիւն եւ խաղաղութիւն քայքայեցաւ, եւ եղծումն եւ ապականումն զտեղի փոխաբերեաց։ Յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)


Փոխաբերութիւն, ութեան

s.

cf. Փոխաբերումն.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանական ասացաւ ի փոխաբերութենէ արձանին։ Ասի շնական ի փոխաբերութենէ շան ցամաքայնոյ։ Եւ աստ զնոյն եդեալ փոխաբերութեամբ, ասելով՝ եթէ ընդ այլ ելանէ. (Նոննոս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)


Փոխաբերումն, ման

s. rhet.

transport;
translation, removal;
allegory;
metaphor.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանական ասացաւ ի փոխաբերութենէ արձանին։ Ասի շնական ի փոխաբերութենէ շան ցամաքայնոյ։ Եւ աստ զնոյն եդեալ փոխաբերութեամբ, ասելով՝ եթէ ընդ այլ ելանէ. (Նոննոս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)


Փոխաբնակ

adj.

translocated, foreign.

· Calfa

NBHL (1)

μέτοικος inqulinus. Օտարական. եկ՝ որպէս բնակ եղեալ. դրսեցի.


Փոխաբնակութիւն, ութեան

s.

emigration.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխաբնակութիւն յերկիր աւետեացն յետիպտական տղմոյն. (Նիւս. երգ.։)