Entries' title containing ական : 2182 results

Սփռողական, ի, աց

adj.

expansive.

· Calfa


Սփռողականութիւն, ութեան

s.

expansibility.

· Calfa


Սքանչելական

cf. Սքանչելի.

· Calfa

NBHL (2)

Սքանչելական կենացն (սրբոց) պայծառութիւն. (Կորիւն.։)

Սկիզբըն գործոյ սքանչելական՝ առ ի տեառնէ եղեալ յայնժամ. այսինքն սքանչելագործութեան. (Շ. խոստ.։)


Վաթսնականգնեան

adj.

of sixty cubits.

· Calfa

NBHL (1)

Վաթոնականգնեան գոլով ըստ երկայնութեան հասակին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Վախճանական

cf. Վախճանաւոր.

· Calfa

NBHL (3)

իբրեւ ի վախճանական եւ ի վերջին սահման որոշման. (Փիլ. իմաստն.։)

Զի ապականացուք էին եւ վախճանականք, համառօտ ասէ, եւ վճարէ. (Վրդն. ծն.։)

Ամաչեսցեն՝ որք վախճանականս ասեն զտանջանսն. (Երզն. մտթ.։)


Վականակ, աց

adj.

in season, ripe.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«լաւ հասած, հասուն» (ցորենի համար ատուած). մէկ անգամ ունի Երեմ. ծա. 33. «Տուն բաբելացւոց որպէս զօրան վականակ կասցի»։ Այս բառը մեկնելով Մխ. մեկն. երեմ. գրում է. «Այսինքն օրան ջախջախ դիւրակաս», ուր ըստ ՆՀԲ հետևել է Ղևոնդի (գլ. է, էջ 22) հետևեալ բացատրու-թեան. «Իբրև զօրան վականակ (հին տպ. համարուած է աղաւաղեալ բառ և դուրս ձը-գուած. նոր տպ. վանակ) փխրեալ, զոր առ ռտն կոխեալ խոզից»։ Այս երեքից դուրս ուրիշ վկայութիւն չկայ։

NBHL (2)

Տուն բաբելացւոց որպէս զօրան վականակ կասցի. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 23.)

Իբրեւ զօրան վանական փխրեալ, զոր առ ոտն կոխեալ խոզից. (Ղեւոնդ.։)


Վաղնջականութիւն, ութեան

s.

antiquity.

· Calfa


Վիշապական աստեղք

sn. ast. serpentarius.

· Calfa

NBHL (2)

Սեպհական վիշապաց, որպէս եւ աստեղատան հիդրոյի կամ օձակալի.

Իսկ որ յերկինսն՝ է անուանեալ՝ վիշապական, մերձ յարեգակըն հանդիպի՝ ըստ պատահման. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Վիպասանական, ի, աց

adj.

historical;
romantic.

· Calfa


Վիրաբուժական, ի, աց

adj.

surgical, chirurgical.

· Calfa


Վկայական, ի, աց

adj. s.

testifying, testimonial;
belonging to martyrs;
certificate, diploma.

· Calfa

NBHL (6)

Առաքեցաւ առաջի սրբոյ աթոռոյս վկայական ձեր գրով. (Շ. թղթ.։)

Տեսակ երդման՝ է որ վկայական կոչի, յորժամ ասեն, աստուած վկայ է. (Տօնակ.։)

Եւ Մարտիրոսական. martyricus, martyreus.

Կատարեցաւ վկայական մահուամբ վասն քրիստոսի. (Շ. թղթ.։ ՃՃ.։ Հ։)

Զի ունիցիք զօրինակ՝ որպէս նահատակութեան, նոյնպէս եւ բանիցն վկայականաց ի յայնպիսի ժամանակս. (Ածաբ. մակաբ.։)

μαρτυρικός pertinens ad testes, testimonialis եւ այլն. Սեպհական վկայից կամ վկայութեան. իբր վաւերական, յանձնարարական, եւ երդմնական.


Վճռական, ի, աց

adj.

decisive, peremptory, definitive;
criminal, guilty.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ վճիռ. որ ինչ ընդ վճռով անկանի. եւ Ոճրական. արժանի դատակնքոյ.

Եթէ զանմեղն ոք, որոյ ոչինչ ի վճռականացն գործեալ իցէ, սպանիցէ, չարութիւն գործէ. (Եզնիկ.։)


Վճռականք

s.

crimes passed under sentence.

· Calfa


Վշտաբերական, ի, աց

adj.

pain-giving, distressing, sad, painful, grievous, woeful.

· Calfa


Վշտական, ի, աց

adj.

sad, afflicting.

· Calfa


Վոլթայական

cf. Վոլթայեան.

· Calfa


Վոլթայականութիւն, ութեան

s.

voltaism.

· Calfa


Վռամական կրակ

sn.

Orosmades, god of the ancient Persians, inextinguishable fire.

· Calfa

NBHL (2)

Յորջորջեալն յանուն վռամայ պարսկի. (հուր անշէջ վառելի ըստ պարսից դենի). որ եւ Որմզդական ասի յանուն որմզդի կամ արամազդայ.

Շինել ատրուշանս, եւ զվռամական զկրակն դնել. (Եղիշ. ՟Գ։)


Վսեմական, ի, աց

cf. Վսեմ.

· Calfa

NBHL (9)

Յաթոռն վսեմական զետեղումն։ Սրբոյ եկեղեցւոյ վսեմական սահմանք օրինադրեցին։ Յետ վսեմական վերծանութեան սրբոյ աւետարանին. (Մաքս. եկեղ.։)

Զաստուածայնոյն եւ զվսեմականին բնակութիւն բերելով ի վերայ մեր. (Պղատ. տիմ.։)

Եւ հիւանդութիւն՝ վսեմական գոլով բնութեան (գլխոյ՝) իրաւապէս սրբազան կոչի. (անդ։)

Քով վսամական եւ վեհագոյն զօրութեամբդ։ Անան. (եկեղ։)

Իսկ դու ո՛վ վսեմական, եւ սրբազնութեանցն նախապետական։ Վսեմական վակասակիրդ։ Ի քումմէ մաքրափայլ եւ վսեմական պետութենէդ. (Մագ. ստէպ։)

Վսեմականի, աստուածասիրի, եւ հոգեւոր տեառն. (Յհ. կթ.։)

Մեծաւ բարձրութեամբ, վսեմական գովութեամբ։ Վսեմական վարուց նախընթաց եւ յառաջաշաւիղ։ Պէտք եւ գլխաւորք, նահապետք վսեմականք. (Նար.։)

Մի՛ մոռանար զընտանեկիցս քո, եւ մի՛ զվսեմական զայս փարախ։ Ի վանս վսեմական եւ փառաբնակ ուխտիս։ Վսեմական փառազարդութեամբ շնորհազարդեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ուռպ.։ Գանձ.։)

ՎՍԵՄԱԿԱՆ կամ ՎՍԱՄԱԿԱՆ. ἰερός sacer, sacerdotalis ἰερότατος augustissimus. Վսեմ. վեհ. վեհական. բարձրապատիւ. գերագոյն. ծայրացեալ. երկնային. սրբազան, քահանայական.


Վսերական

cf. Վսեր.

· Calfa

NBHL (2)

ՎՍԵՐ ՎՍԵՐԱԿԱՆ ՎՍԵՐԱՄԻՏ ՎՍԵՐԱՅԻՆ. Վէս եւ վատթար. վատշուէր. յանդուգն. յահուր. լիրբ դիմախօս. ամբարտաւան. հէգ. թշուառական. չար.

Կարդա՛ զանուն վաղավախճան վսերիս, որպէս եւ բարբառն բղխեալ ի բերանոյդ առ տալիթայն։ Զբերանն կափուցեալ ի վերայ վսերիս։ Լուա՛ զանթուելի վէր վերամբարձեալ վսերիս։ Ի քանի՞ վարմից վսերական վիրագին կորզեցեր զիս կեցուցիչ։ Զգահավիժեալս ի բարձանց զհրասուզեալ վիրագս վսերականս։ Զանձն վսերամիտ հիքոյս։ Շնորհեա՛ զմաքրութիւն վսերամիտ հիքոյս։ Զվսերամիտ անձն իմ զստահակեալ եւ զապստամբ։ Փրկեա՛ զիս ի վսերամիտ գոռոզէն։ Ընթադրեա՛ ի վսերամիտս զծագումն ողորմութեանդ անբաւ։ Թաքուցի ի վսերային միտս իմ։ Վհատեալ վսերային վերամբարձեալ ծովս անտարացոյց՝ զանորդիս չարեաց։ Զբերան հնացեալ վսերային վիրագին. (Բենիկ.։)


Վտականամ, ացայ

vn.

to stream down, to fall or flow as a river.

· Calfa

NBHL (1)

Վտականալ աղբերց անմահականաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Վտականի, նւոյ

s. pl. brooks, rivulets;
— վայրք, places interspersed with rivers or brooks.

· Calfa

NBHL (1)

Աղբիւր քաղցրաճաշակ՝ կարկաչահոս վըտականին (կամ ի վըտակին)։ Զաղբիւր անդ ի վիմին՝ զերկոտասան վըտականին. (Մագ. ոտ.։)


Վտանգական, ի, աց

adj. gr. circumstantial.

· Calfa

NBHL (2)

Որք կոչին առ ի ճարտասանիցն վտանգականք մասնկունք. ո՞վ, զո՞վ, զի՞նչ, ո՞ւմ, ո՞ւր, ե՞րբ, զիա՞րդ. (Նիւս. բն.։)

Անսովոր առմամբ՝ որպէս յն. περιστατικός circumstantialis. Պարագայական. որ ինչ հայի ի հանգամանս իրաց.


Վտարական, ի, աց

adj.

chasing, driving out, expulsive;
— լինել, to be driven out, banished, exiled.

· Calfa

NBHL (4)

Զյոքնաբեղուն կերակուրսն վտարական զօրութեամբն յիւրաքանչիւր անդամս առաքել։ Քարշողական զօրութեամբն խնդրէ, սոնյպէս եւ վտարական զօրութիւնն առաքէ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)

Արտաքսումն աւելորդացն Ի բաց վտարականին զօրութեան է. (Նիւս. բն.։)

Վտհարական լինէին յօտարութիւն. (Սարկ. հանգ.։)

Որ եւ ասի Ի բաց վտարական, Արտաքս վտարական. ἁποκριτικός, -κή expulsor, expultrix. Որ ինչ ունի զկարողութիւն վտարելոյ, ի դուրս կամ ի մի կողմն վարելոյ. արտաքսողական. քշօղ. սիւրէն.


Վրիպական, ի, աց

adj.

faulty, fallible.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ՎՐԻՊԱԿ. իբր Սխալական.

Վրիպական բանք ելին (ի բերանոյ յեփթայեայ) ի տագնապ ժամանակին։ Զանվրէպն առթէ նոցա տեղի ի հանգստեան ընդ վրիպական կենացս նեղութեանց։ Ոչինչ ունէին վրիպականքն (յիմար կուսանք) ի պատճառս մխիթարութեան. (Եղիշ. դտ.։ Շ. յկ. ՟Ծ։ Ոսկ. մտթ.։)


Վրիպականութիւն, ութեան

s.

fallibility.

· Calfa

NBHL (2)

Սխալականութիւն. վրիպակ.

Որ ի մերումս բնութեան պտուտակի ազգի ազգի վրիպականութիւն. (Նար. ՟Զ։)


Վրնջողական, ի, աց

adj. fig. s.

neighing;
concupiscible;
concupiscence.

· Calfa

NBHL (4)

Ի վեր աստ փոփոխիցի ողջախոհութեամբ ցանկականդ եւ վրնջողական. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)

Զծիծաղականսն, զվրնջողականսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)

Ի վեր ամփոփեալ զվրնջողականն մատակախազ ձիոց բանական գօտեաւն։ Են եւ այլ արուեստք յիմաստնոց գտեալ՝ թախծական, ծիծաղական, վրնջողական նշան կարդացման. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. սղ.։)

χρεμετιστικός, -κόν hinnitivus, et quod velut hinnitum edit. Ունօղ զկարողութիւն վրնջելոյ. որ ինչ հայի ի վրնջիւն. խխնջական. մատակախանձ.


Տաժանական, ի, աց

cf. Տաժանելի.

· Calfa

NBHL (1)

Անցուցեր սովաւ հերքեալ առ ի մէնջ զտաժանական տապ մեղաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)


Տածողական, ի, աց

adj.

nutrive, alimentary.

· Calfa

NBHL (2)

Ահեղ շրջարկութեամբ տածողականաւ ... գթասիրեալ. (Նար. ՟Լ՟Գ.)

Հովիւսն տածողական զհօրանս ուլուցն ամայաբնակաց. (Նար. ՟Խ՟Զ։)


Տաղական, ի, աց

adj.

rhythmical.

· Calfa

NBHL (1)

Երգս տաղական եւ հոմերական։ Հիւսել տաղական (կամ տողական), շար մարգարտական, բանս աստուածական. (Գանձ.։)


Տաճարական

s.

knight templar.

· Calfa


Սեփական

cf. Սեպհական.

· Calfa

NBHL (3)

ՍԵՓԱԿԱՆ կամ ՍԵՊՀԱԿԱՆ. cf. Սեպհական.

Որպէս աստուծոյ սեփական է արքայութիւն, եւ մեզ կամեցաւ սեփական առնել։ Ոչ միայն սեպհականացն երկոտասանիցն, այլեւ զայլոց մատուցելոցն։ Զտէր աստուած մեր (ասելով)՝ սեփական եւ առանձինն կոչէ զանունն աստուծոյ ի վերայ իսրայէլի. (Յճխ. ՟Ի։ Կորիւն.։ Շ. բարձր.։)

Քրիստոս ետ զիմաստութիւն եւ զխորագիտութիւն սեփական աշակերտաց իւրոց. (Համամ առակ.։)


Սեփականագունդ

s.

troops composed of nobles.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս Գունդ ազատական կամ սեպհական ումեք եղեալ.

Առաջի ժողովրդեանն, եւ սեփականագունդ հեծելոցն. (Մեսր. երէց.։)


Սթափական, ի, աց

adj.

entertaining, diverting, amusing, recreative, distractive.

· Calfa

NBHL (2)

Զգաստական. զուարթական. եւ Զուարթարար բան. զւարճախօսութիւն սփոփիչ.

Թէպէտ եւ ձեզ ծիծաղելի այս, եւ կամ սթափական թուեսցի, սակայն իմ կեանս վտանգաւորք լեալ յայսպիսիեացս. (Արշ.։)


Սիզական, ի, աց

adj.

grassy.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ինչ սեպհական է սիզոյ, կամ գտանի ի մէջ խոտոց.

Սիզական որդնոց՝ շարժական տըզոց՝ կոյս քազ վառ ներկոց. (Գանձ.։)


Սիմոնական, ի, աց

adj.

simoniacal.

· Calfa


Սիմոնականութիւն, ութեան

s.

cf. Սիմոնեան ախտ.

· Calfa


Սինկղիտոսական, ի, աց

adj.

senatorial.

· Calfa


Սիրական, ի, աց

adj.

amiable, benign;
amatory, loving, amorous;
affectionate.

· Calfa

NBHL (9)

Սիրողական. սիրալիր. մարդասիրական. քաղցր. նշանակ սիրոյ.

Իբր սիրական համբուրիւք ողջունի զմիմեամբք պատատի, որպէս զձիթենեօքդ բաղեղն. (Փիլ. լիւս.։)

Ընդգրկեաց սիրական ողջունիւ զորդին ծոցածին. (Լմբ. պտրգ.։)

Համբուրեաց սիրական եւ երկնային համբուրիւն. (Ճ. ՟Բ.։)

Այլ համբուրիւ հպեալ ի խաչս ոք սիրական. (Շ. ոտ. բարձր.։)

Սիրական ձայնիւ գորովեն (զմանուկն). (Եփր. զղջ.։)

Ըստ բնութեան ունիմք սիրական ունիմք սիրական վարս (առ միմեանս). (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Է։)

Սիրական պարդեօք դառնային. (Վրդն. լս.։)

Աշակերտն յոհան՝ տեառն սիրական՝ որդին որոտման։ Ահա յարուցեալ է սէր ձեր, ով սիրոյն սիրողք՝ հարսունք սիրականք. (Գանձ.։)


Սիրելական, ի, աց

adj.

loving, amicable, friendly, affable, kind;
— դեղ, philter.

· Calfa

NBHL (3)

Սեպհական սիրելեաց եւ սիրելութեան. բարեկամական. սիրական. հաճոյական. եւ Տռփական.

ասաց զպատճառն զսիրելական գթոյն։ Սիրելական համբոյրք, եւ ատելական կռիւք։ Բազում եւ յողդողեալ իրք սիրելականք կոչեն զիս, զորս ոչ է արժան արհամարել. (Նիւս. երգ.։ Պիտ.։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Դեղագիտութիւն է ... սիրելական ինչ դեղ առեալ. (Նոննոս.։)


Սիւնական, ի, աց

cf. Սիւնակեաց.

· Calfa

NBHL (2)

Ետ պատասխանի նմա սիւնական ... ասէ ցնա սիւնականն։ Տեսեալ սիւնականին զահեղ սքանչելիսն՝ զարմացաւ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Սակաւ մի տկարացեալ էր բան սիւնականին. (Ոսկիփոր.։)


Սիւնիքոսական, ի, աց

adj.

continuous.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Յն. συϰεχῶς «անընդհատաբար, շարու-նակեալ կերպով» մակբայից՝ հլ. -ական մասնիկով կազմուած. (ֆրանս. ևս syno-que). ըստ այսմ մեր բառը կարելի է ուղղել սիւնեքոսական։-Հիւբշ. 379։

NBHL (1)

Եհաս նմա պատահ խօթութեան սիւնիքոսական ջերման։ Ի մեռիակաան (այսինքն օրական) ջերմութիւն, որ ի սիւնիքոսականին տրամակայի. (Մագ. ՟Կ՟Զ. ՟Հ՟Թ։)


Սիւնհոդոսական, ի, աց

adj.

synodal.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս Ժողովական.

Սիւնհոդասական հրամանաւ առաքելոցն։ Սիւնհոդոսական հայրապետացն եկեղեցաց։ Ըստ սիւնհոդասական կարգի եւ սովորութեան. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Խոսրովիկ.։)


Սխալական, ի, աց

adj.

liable to error, fallible, frail.

· Calfa

NBHL (6)

Սխալ. սխալակ. սխալոտ, վրիպական. պակասաւոր. մեղանչաան. Գթոտ. զաղփաղփուն. դիւրագայթ. յանցաւոր. անկարգ.

Ջախջախ եւ սխալական խորհրդոց իմասստ. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Ծառոյս սխալական։ Բնութեանս կերպարան միշտ սխալական. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Հ՟Թ։)

Անկարգօրդ վասն սխալականացս միշտ առաջի քո բարեխօս. (Լմբ. պտրգ.։)

Երկոքումբք եղեւ սխալական յետ դրախտին կենաց. (Երզն. մտթ.։)

Ժամանակս այս կասկածոտ եւ սխալական աձսմ ինձ ոչ ներեաց՝ անձամբ գալ առ քեզ. (Կիր. պտմ.։)


Սխալականութիւն, ութեան

s.

fallibility.

· Calfa

NBHL (2)

Սխալականն գոլ.

Զի վերայ բուսեալ առաքինութեան զօրութիւն որ յոգւոջն էր՝ քակեաց հնութեան սխալականութիւննն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 7։)


Սկեպտականութիւն, ութեան

s.

scepticism.

· Calfa


Սկզբնական, ի, աց

adj. s.

primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.

· Calfa

NBHL (7)

Զսկզբնականի եւ թագաւորականի երրորդութեան զաստուածութիւն։ Ի վերջին ժամանակս մուտք ծոցածինն սկզբնականի անդրանկանն։ Սկզբնական կենացն զօրութեամբ դիմեաց ի դժոխս. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Եղիշ. դտ.։)

Օգնեա, որքան կարողութիւն է, բնութեանն. զսկզբնական ազատութիւնն պատուեա. (Ածաբ. աղք.։)

Սոքա չորից տարերք մասունք ըսկզբնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Եղիցի զերծեալ ի չար կապանաց արկածից՝ սկզբնականաց, վերջնոց, եւ միջոց։ Զնորայն (զադամայ) քաւեսցէ զսկզբնական օրինազանցութիւն։ վասն սկզբնական մեղաց. վասն ներգործական մեղաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։ Հ. կիլիկ.։ Ոսկիփոր.։)

Մովսէս՝ զսկզբնականն ամենայնի կամէր առնուլ եւ եւ ընդունել (աստուածատեսութեամբ). (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)

Աստուած անսկիզբն. (եւ պատճառ սկզբանականաց. Լմբ. հանգ.։)

ἁρχικός, ἁρχαῖος principalis, princeps, primus, primitivus, originalis. Նախնական. նակին. առաջին. գլխաւոր. բուն. պետական. աստուածպետական.


Սկսական, ի, աց

adj.

begun or beginning.

· Calfa

NBHL (1)

Բոլորն սոցունց եղականք են, եւ եղականքս՝ սիսական. եւ ամենայն եղեալ եւ սկսեալ՝ յումեմնէ վեհագունէ եւ յանսկզբնէ գոյացեալ լինի. (Բրսղ. մրկ.։ 18)


Սղագրական, ի, աց

adj.

short-hand, stenographical.

· Calfa


Սղական

cf. Սուղ.

· Calfa

NBHL (1)

Դուն ինչ սղական բանիւք արտայայտեալ հրատարակեցից. (Թէոդոր. խչ.։)


Definitions containing the research ական : 10000 results

Այլաբանութիւն, ութեան

s.

allegory;
symbol, type;
emblem;
figure, metaphor;
enigma, riddle, rebus.

· Calfa

NBHL (2)

Որք գողացեալ զմերն ի մէնջ, այլաբանութեամբ յառաջ բերեալ իբր իւրեանց սեպհական. Յհ. կթ.։()

Գիտեմ հուր մաքրական՝ զոր Քրիստոս եկն արկանել յերկիր. հո՛ւր եւ ինքն այլաբանութեամբ կոչի. յն. վերածութեան բանիւ. ἁναγωγῆς λόγος. anagoge որ է համեմատութիւն։


Այլազգաբար

adv.

in a different manner, otherwise, differently;
as an infidel, as a pagan, as a heathen.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ ի նոյն չար սովորութեան կացցեն այլազգաբար։ Որ ապականեն այլազգաբար զբերանս իւրեանց. (Կանոն.։)


Այլազգի, ազգւոյ, գեաց

s. adj. foreigner, stranger;
pagan, gentile, heathen;
foreign;
different, unlike.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ որ է յայլմէ ցեղէ. եւ կամ օտարական եւ անծանօթ ոք. ղարիպ


Այլակերպ, ից, աց

adj.

transformed, transfigured;
changed, metamorphosed;
different, unlike;
disguised, masked;
յայլակերպս, incognito, in disguise;
յայլակերպս լինել, to be masked, to be in disguise, to disguise ones self;
to be transfigured;
to be metamorphosed, to be transformed;
— յորջորջումն, allegory, metaphor.

· Calfa

NBHL (1)

Յունարէն թարգմանութեանս տուչութիւն ի հրէականէն իւիք իւիք կարի իսկ այլակերպ է։ Պէսպէս երէս այլակերպս ի միմեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Այլակերպեմ, եցի

va.

to transform;
to disguise, to mask, to change;
to transfigure;
to metamorphose.

· Calfa

NBHL (1)

Զիրսն ամենայն այլակերպէր։ Ո՛չ զամենայն ինչ այլակերպեաց, եւ ոչ զամենայն հասարակ եցոյց ... Յորժամ կամի՝ այլակերպէ (զընթացս արեգական)։ (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)


Այլաղանդ, ոյ, աց

adj. s. of another sect, of a different faith;
sectary.

· Calfa

NBHL (1)

Որ առաքելական աւանդից եւ հետեւողաց նոցին հետեւող, իբր այլաղանդ թշնամանէին. (Սկեւռ. լմբ.։)


Այլայլեմ, եցի

va.

to alter, to change;
to vary, to diversify;
to corrupt;
to disaffect, to alienate;
to discountenance;
to falsify, to counterfeit;
to distemper, to disorder.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականեն զհոգին, եւ այլայլեն զմիտսն. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Այլայլիմ, եցայ

vn.

to vary, to be altered, to change;
to degenerate, to become corrupt;
to be disaffected, to be alienated;
to be indisposed.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ բնաւորեցաւ իմացականն՝ ըստ էութեան այլայլիլ. (Նիւս. բն.։)

Եւ ո՛չ պարզ եւ անմարմնական բնութիւնն Աստուծոյ այլայլեցաւ յիւրն յաւէտ պարզութենէ. (Շ. թղթ.։)


Այլանդակ, աց

adj.

whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՅԼԱՆԴԱԿ. Օտար. օտարոտի. խորթաբարոյ. անկիրթ. անհարթ. գեղջուկ. անշնորհ. օտարական, վայրենի, կոպիտ, անշնորհք. եապանճի. զարիպ. խօրեաթ. եօզուն. հանդալ.


Այլասացիկ

adj.

allegorical;
— յորջորջումն, allegory.

· Calfa

NBHL (1)

Որ եւ ԱՅԼԱՓՈԽ, ԱՅԼԱՇՐՋԻԿ. Փոխաբերական. այլաբանական. առակաւ եւ օրինակաւ կամ նշանակաւ ասացեալ. ուստի յարակից գոյականաւ վարի որպէս այլաբանութիւն, փոխաբերութիւն, այլասացութիւն. μεταφορά կամ ἁλληγορία. metaphora, allegoria


Այլասեռ, ի, ից

adj.

cf. Այլասեր.

· Calfa

NBHL (2)

Երեք հարիւր զօրականաւ (հարեր)՝ զբիւրս բիւրուց այլասեռին (մադիանացւոց)։ Յայլասեռից զոմըն հարեալ։ Ընդ հարկաւ եւ երկիւղիւ այլասեռից։ Հաւատացեալքն սովաւ պարծին ի միջի այլասեռիցն. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. վիպ. եւ Շ. ատ. եւ Շ. բարձր.։)

Հուր՝ տրոհէ ի միմեանց զհամասեռսն եւ զայլասեռսն. ո՛րգոն՝ զժանգն յարծաթոյ։ Զայլասեռսն, որպէս յորժամ տրոհեմք զտասն թիւ ի քերականութենէ (կամ զթուաբանութիւն ի քերականութենէ). (Սահմ. ՟Բ։)


Այլափառ, աց

adj.

heterodox.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ իբր այլափառական. մոլար. օտար.

Զամենայն զայլափառ բարեպաշտութեանն խորհուրդս հալեալ ապականէ. (Փիլ. ել.։)


Այլափառութիւն, ութեան

s.

heterodoxy.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն նոցա այլաբառութեան եւ սատանայական յանդգնութեան ի ձեռն սակաւուց գրեցի զթուղթդ. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)


Այլափոխ

adj. adv.

changed, altered, converted, turned;
degenerate;
different;
allegorical;
differently.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր այլասացիկ. այլաբանական.


Այլուստ

adv.

from another place or situation;
otherwise.

· Calfa

NBHL (2)

Այլուստ (կամ յայլուստ) լինի օգնականութիւն եւ փրկութիւն հրէիցս. (Եսթ. ՟Դ. 14։)

Որ ինչ այլուստ, եւ կամ ի մէնջ։ Փախստական լինել՝ ոչ ի մարդկանէ միայն, այլեւ յի՛րաց այլուստ այլոց զօրէն ուխից հոսեցելոց. (Խոր. ՟Բ. 61։)


Այլուստեք

adv.

from some other place, from somewhere else.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգ՝ մարդկեղէնն, այլք այլուստեք. իսկ հոգեւորականն մի է ամենենեցուն։ Ոչ մի գաւառ էր սրբոցն, քանզի այլք յայլուստեքէ էին ծնեալ. (Բրս. Խ. Մկ։)


Այծամարդ

s.

satyr.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգ կապկի՝ ըստ իմիք նման այծի, եւ ըստ իմիք նման մարդոյ. որ ըստ յն. եւ լտ. σάτυρος. satyrus Բանաստեղծական կենդանի խենէշ՝ վերին մասամբ մարդակերպ, եւ ի վայր այծոտն։ (Խոր. աշխարհ։)


Այծեղջիւր, ջեր

s.

Capricorn.

· Calfa

NBHL (1)

αἱγόκερως. capricornus Անուն միոյ ի կենդանակերպից՝ յարմարեալ ի հեթանոսական պատմութեանց, յոր յածի արեգակն ի իա դեկտ. ցյունվարի իա. եւ յայնժամ կոչի ԱՐԵՒԱԴԱՐՁ ԱՅԾԵՂՋԵՐ. օզլագ. ճէտի. ճէտա պիւրճի. պիւզէ.


Այն, այնր, այնորիկ, այնու, այնուիկ

pron.

that, it, the.

· Calfa

NBHL (5)

Դուն ուրեք խնդրով՝ ըստ օրինակի մասնական անուանց.

Մարտիկ արքն՝ որ մնացին, այն զհետ փախստականին չոքան. (Լաստ. ԻԱ։)

Էմմանուէլին, այն՝ որ արար խաղաղութիւն։ ԶԱրարչէն ամենայնի, այն՝ որոյ բանիւ երկինք հաստատեցան։ Դատաստանացն Աստուծոյ, այն՝ որ չափով եւ կշռով բաժանէ։ ԶԱրիոսին կրեն հերձուած, այն՝ որ չարչարելի ասաց զԱստուածութիւն Բանին։ Զսատանայական յանցանս, այն՝ որ հակառակ եկաց Աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)

Ո՛չ է յամենեւիմբ աննիւթականսն մատչել. (Սահմ. ԺԶ։)

ԱՅՆ ՈՐ. Իբր յարաբերական որ՝ յամենայն հոլովս.


Այնքան, ոյ

cf. Այնչափ.

· Calfa

NBHL (3)

Որքան վիրացն հարուածք անբժշկականք, այնքանեօք չափովք կրկին առ սմին եւ իմաստք արուեստից բարձրեալ բժշկիդ. (Նար. ՟Թ։)

Գիշեր ոչ այնքան զժամանակն որքան թէ զհրէական զանհաւատութիւնն անուանելով. (Յհ. իմ. ատ։)

Այնքան յաչաղանքն գրաւեալ զառաջնորդական զմիտս, որպէս զի զայսքան իմ զվէրս թողեալ եւ այլն. (Լմբ. ատ.։)


Այո

adv.

yes, even so, truly.

· Calfa

NBHL (1)

Մակբայ բաղստորագրութեանն. այո՛յ, հայո՛յ. եւ խուներդմնականն, հա՛. (Թր. քեր.)


Այպանեմ, եցի

va.

to jeer, to make a jest of, to ridicule, to mock, to deride, to hold in contempt, to despise, to scoff at, to scorn, to banter, to rally, to rail at, to revile, to abuse;
to treat with contempt, with abuse or ridicule.

· Calfa

NBHL (1)

Երդ այպանելի եւ ծաղրական. (Պիտ.։)


Այպանութիւն, ութեան

s.

derision, mockery, raillery, ridicule, scorn, contempt.

· Calfa

NBHL (1)

Այպանելն, իլն. որ եւ այպն. ծաղր. խաղ. կատականք. անարգանք. թշնամանք. մաւխարալըգ. իսթիհզա. մէզե. παιγνία. lusus, ludibrium


Այպանումն, ման

s.

cf. Այպանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ձաղանօք այպանման զիս կատակեսցէ։ Ծաղրականաւ այպանմամբ հենգնեաց։ Ի խաղս այպանման ծաղու. (Նար.։)


Այսախառն

adj.

possessed with a devil.

· Calfa

NBHL (1)

Խառն յազդեցութենէ այսոյն չարի. դիւական.


Այսանակ

adj.

such, like, in this manner or fashion.

· Calfa

NBHL (2)

Վերբերական է, որ եւ նմանական. ո՛րգոն, այսանակ, այսպիսի. այսչափ, այսքան. (թր. քեր.) (ուր օրինակք ինչ վրիպակաւ գրեն ԱՅՍԱԿԱՆ։)

Այսանակ ճոխագունիցն վերջոյ եւ առաջոյ պատուագիրքն յաճախեն զփառս։ Այսանակ եւ դու հրապուրողականդ քո բանիւք ծովացուցեր. (Յհ. իմ. ատ. եւ երեւ։)


Այսչափ, ի, ից, աց

adj. adv.

to this degree, in this quantity, so great;
so much, so.

· Calfa

NBHL (1)

Այսչափ ասել բաւական է. (Լմբ. ատ.։)


Այսպիսի, պիսւոյ, պիսեաց

adj.

such, like, in this manner, of this sort;
such, so great.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպիսում ծիծաղական աւանդից։ Գողանալով կամ սպանանելով, կամ որ յայսպիսեաց իցեն. (Շ. թղթ.։)


Այտի

adv.

thence, from that place.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պատուհասէ այտի։ Ի յունականաց այտի. (Ագաթ.։)


Այրաթող, ի, աց

adj.

that abandons her husband.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ այրաթողաց կանանց առանց կանոնական հրամանին դիցէ ոք պսակ. (Շ. ընդհ.։)


Այրեցած, ի, ոյ

s.

burning, deflagration;
burn, mark caused by fire;
soot;
torrid.

· Calfa


Այրեցումն, ման

s.

conflagration, deflagration, combustion, burning.

· Calfa

NBHL (1)

Անունդ այրեցման պատշաճ ... պատշաճագոյն են այրեցմունքն։ Մորմոքումն այրեցման ծնողական աղէտի. (Մագ. ՟Բ. ԿԶ։)


Այրութիւն, ութեան

s.

virile age, age of manhood, virility, manhood;
widow-hood.

· Calfa

NBHL (1)

Առանց մարդկային օգնականութեանց է այրութիւնն։ Քան զամենայն կանանց եւ աղջկանց տարաժամ հասեալ յայրութիւն։ Չեմք յայրութեան, զի զփեսայն ընկալաք. (Ոսկ.։)


Այրումն, ման

s.

burning.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմին նորա տուաւ յայրումն հրոյ։ Հոգւով դատաստանաց, եւ հոգւով այրման։ Լիբանան չէ բաւական յայրումն։ Մերձ է յանէծս, եւ վախճան նորա յայրումն. (Դան. ՟Է. 11։ Ես. ՟Դ. 4։ Խ. 16։ Եբր. ՟Զ. 8։)


Այցելու, ուի, աց

s.

visitor;
inspector, bishop.

· Calfa

NBHL (1)

Այցելու եւ օգնական է նմա (Աստուած). (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 39։)


Անագանեղ

adj.

produced, done, born, created too late.

· Calfa

NBHL (1)

Անագան եղեալ կամ ծնեալ. յետ ժամանակի գոյացեալ, եւ ոչ անեղ կամ յաւիտենական. ὁψιγενής. sero genitus, factus;
tarde natus


Անագանեմ, եցի

va.

cf. Անագանիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Մասնիկ բաղադրութեան ի սկիզբն բառից՝ հասարակօրէն է նշանակ բացասութեան կամ պակասութեան, որպէս ի մեզ Ապ. յն. ա, ան, աբօ, նի. պրս. նա, պի թ. (ի վերջէ) սըզ. զորօրինակ տեսցի յայսմհետէ յաճախութեամբ։ Սովին մասնկամբ բաղադրեալ գտանին առ յետինս եւ քանի մի այլազգական բառք. զորօրինակ ԱՆԽԱԼԱՏ, կամ ԱՆՂԱԼԱՏ. այս ինքն անսխալ։ ԱՆՆՈՊԱՅ, նէօպէթսիզ. այս ինքն անկարգաւոր, ԱՆՓԱԼԱՆ, փալանսըզ. այս ինքն անհամետ, եւ այլք։

Յոչ սակաւ բառս եւս է նշանակ ստորասականի, ըստ որում նոյնանայ ընդ նախդիրդ Ըն, ընդ. եւ ընդ մասնիկդ Հան, որպէս համ, Համա. պրս. հէմ որպէս յն. եւ լտ. ἑν, ἑμ. in, im, συν, συλλ. con, coll. եւ այլն. տե՛ս զբառսդ ԱՆՋԱՏԵԼ, ԱՆՋՐՊԵՏ, ԱՆՈՏՔ, ԱՆԳԱՄ, ԱՆՏԱՌ, եւ այլն։


Անազատ, աց

adj.

not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.

· Calfa

NBHL (2)

ἁνελεύθερος, illiberalis, δυσγενής, ignobilis Որ չէ ազատազգի եւ ազատաբարոյ. նուաստատոհմ. սոսկական. անտոհմ. եւ ծառայական. ասըլսըզ, հագիր, երզել, ալլագ.

ԱՆԱԶԱՏ. Իբր հարկաւորեալ ի մարդահաճել. աչառօղ. եւ բռնական. ակամայ.


Անազատութիւն, ութեան

s.

want of nobility;
niggardliness, lowness.

· Calfa

NBHL (3)

Անազատութիւն հրէական օրինացն. (Փարպ.։)

Կորուսեալ զազատականութիւն իւր անազատութեամբ չարութեանն, (Ճ. ՟Գ.։)

Եւ անազատականութիւն. ռշդութիւն. խասիսլիք.


Անազդելի, լւոյ, լեաց

adj.

insensible.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ իբր անազդական. աններգործելի.


Անախորժելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անախորժ.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ հաւանականք ձեզ, Աստուծոյ գոհութիւն. ապա թէ անախորժելիս, եւ այնպէս գոհութիւն. (Շ. թղթ.։)


Անախտ

adj.

not subject to diseases or passions;
innocent, pure.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ անապական.


Անախտաբար

adv.

without vices or passions, honestly, innocently.

· Calfa

NBHL (2)

ἁπαθῶς. sine passione, sine affectu Առանց ախտից ցաւոց կամ կրից. եւ անապականաբար.

Զերկնայնոցն զօրութեանց անախտաբար ընդունելութիւնն աստուածպետականին լուսափայլութեանց. (Դիոն.։)


Անախտակիր

adj.

not subject to diseases or passions.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր անախտակիր ապականութեանց որ ի մեզ շարժմանց։ Հաշտեա՛ անախտակիր. (Նար. ՟Բ. ՀԵ։)


Անախտութիւն, ութեան

s.

apathy, dispassion;
integrity, purity;
good constitution, health.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ օգուտ ի բազում անախտութեանցն, ի միոյ ախտէ ապականեալ մարմինն. (Բրս. կրօն.։)


Անահ

adj.

fearless.

· Calfa

NBHL (1)

Անահ յամենայն երկիւղական վտանգից. (Ճշ.։)


Անաղտ

adj.

unspotted, unstained, unsullied, pure.

· Calfa

NBHL (1)

Անաղտ ծնունդն, եւ հարսանիքն անախտական. (Նիւս. երգ.։)


Անաղօտ

adj.

shining, clear, bright.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնի եւ անաղօտ ունին զհետս Քրիստոսի պողոտային։ Անաղօտ միշտ պահել զմահու նորա յիշատակ։ Զհեղումն արեանն կամեցաւ նշանակօքն մարմնականօք անաղօտ արձանացուցանել ի սիրտս մեր։ Յորժամ յիշատակ նորա սիրոյն եւ երախտեացն անաղօտ լինի ի մտաց մերոց։ Եւ զոր ի տէր ցնծութիւնն՝ անաղօտ կալան. (Լմբ.։)


Անաճ

adj.

that does not grow, decreasing.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ոչն աճէ. անաճական. չունօղ զզօրութիւն աճելոյ. ոչ բուսական. ոչ տնկական.

Ելով աճական մարմինն՝ այժմ անաճիցն հաւանի ստորակայիլ։ Որպէս անաճ մարմին, քար եւ երկաթ ... Եղեալ անուանակոչութիւն անմարմնոց եւ մարմնոց, աճականաց եւ անաճից. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. եւ Մագ. քեր.։)


Անաճելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անաճ.

· Calfa